دسته: شیرخوارگی تا …

چرا کودکان پیش‌دبستانی از والدین خود فرمان نمی‌برند ؟

کودک دبستانی شما به لطف خدا از مرحله‌ی جیغ و داد و دعوا گذشته است. ولی هنوز هم نمی‌توان گفت فرمان‌بردار است. در واقع، وقتی برای شام صدایش می‌کنید از آمدن خودداری می‌کند، درخواست شما را برای برداشتن جوراب‌هایش نادیده می‌گیرد، و هرگاه از او می‌خواهید زباله‌ها را بیرون ببرد با یک “برای چی ؟” جدی و مطمئن پاسخ‌تان را می‌دهد.
شاید از خود بپرسید «پس چه اتفاقی داره می‌افته ؟»، «من در تربیت بچه‌م قاصر بودم، یا اون فقط می‌خواد حال منو بگیره ؟»
باور بکنید به احتمال زیاد هیچ اشتباهی در کارتان نیست. گرچه ناامیدکننده، ولی عادی ست که کودک دبستانی خط قرمز‌ها و انتظارات والدین را امتحان کند. به گفته ی سوزان آیرز دنهام، استاد روان‌شناسی در دانشگاه جورج میسون درفیرفاکسِ ویرجینیا، در دوران حاضر «نافرمانی یافتن راهی برای قبولاندن حقوق خود به دیگران است».
وقتی کودک دبستانی شما به بلوغ نزدیک‌تر می‌شود و چیزهای بیشتری از دنیای اطراف خویش می‌آموزد، عقاید خود را در مورد روابط و قواعد شکل می‌دهد (یا عقاید دیگران را می‌پذیرد). پس اگر تلاش می‌کند که با مقاوت در برابر شما و راهنمایی‌های «احمقانه‌تان» حرف خود را به کرسی بنشاند، تعجب نکنید. گرچه، برخلاف کودکان کم‌سن‌تر، اگر از فرزند بالغ‌ پرخاش‌گر خود بخواهید کاری را که دوست ندارد انجام دهد، احتمالا عصبانی نخواهد شد. ولی ممکن است وانمود کند که نشنیده است، یا بسیار آهسته و یواش به درخواست شما پاسخ دهد. («منظورت این بود . . . که اون جورابا رو امروز بردارم ؟»)

برای مقابله با نافرمانی چکار می‌توان کرد ؟

درکشان کنید. وقتی از کودک خود می‌خواهید برای ناهار بیاید و او فریاد می‌زند که «الان نه!» و اگر دوباره خواستید که به هر حال بیاید و عصبانی شد، خود را جای او بگذارید. اگر در حال اسکیت بازی کردن با دوستان‌اش است، بگویید که می‌دانید ترکِ بازی کار سختی‌ست ولی غذا آماده شده است.
این کار برای این است که به او نشان دهید، علی‌رغم اینکه جزئی از مشکل بوده‌اید، ولی در واقع طرف او هستید. سعی کنید عصبانی نشوید (حتی اگر همسایه‌ها سرگرم تماشای این نمایش بین شما و کودک دبستانی‌تان باشند). مهربان و درعین حال درخصوص ضرورت آمدنش مصر باشید.
حد و حدودی مشخص کنید. کودکان دبستانی نیازمند – و حتی خواهان- محدودیت هستند، پس این محدودیت‌ها را وضع کنید  و مطمئن شوید که فرزندتان از آنها اطلاع دارد. حد و حدود را گوشزد کنید، «اجازه نداری بدون اجازه از تلفن استفاده کنی»، یا «یه بار که بهت گفتم باید بیای».
اگر فرزندتان (مثل هر بچه دیگری) در اطاعت از این حدود مشکل دارد، روی راه‌حل‌ها کار کنید. در مورد وضعیت پیش‌آمده صحبت کنید و سعی کنید که به عمق مسئله‌ی نافرمانی فرزندتان راه یابید.
شاید به این دلیل از انجام دادن تکالیف خانه خودداری می‌کند که در ریاضیات مشکل دارد. در این شرایط، یک بازی رایانه‌ای ریاضی یا چند جلسه‌ی تقویتی با برادر یا خواهر بزرگتر موثر خواهد بود. یا به این خاطر از پذیرش درخواست شما مبنی بر رفتن برای ناهار یا چیز دیگر سر باز می‌زند که به اندازه کافی وقت بیرون رفتن ندارد. اگر بداند که شما نیز به همراه او در پی یافتن راهی برای حل مشکل هستید، میزان نافرمانی خود را کاهش خواهد داد.
اخلاق و رفتار خوب را تقویت کنید. با این که تنبیه زبانی به هنگام نافرمانی فزرندتان وسوسه‌کننده است، توصیه می‌کنیم که زبان خود را نگه دارید. به گفته‌ی جین نلسون، نویسنده‌ی سری کتاب‌های «انضباط مثبت»، “وقتی رفتار بدی از کودک سر می‌زند، بلافاصله خود احساس بدی خواهد داشت. این فکر از کجا آمده است که برای بهبود رفتار کودکان، باید ابتدا کاری کنیم که احساس بدتری نسبت به خود داشته باشند ؟» در واقع این کار تنها به رفتاری منفی‌تر خواهد انجامید.
در عوض، سعی کنید وقتی فرزندتان کار خوبی انجام می‌دهد، او را تشویق کنید. به یاد داشته باشید، تادیب کودک دبستانی‌تان به معنای کنترل وی نیست – به جای آن به او بیاموزید که خود را کنترل کند.
تنبیه ممکن است او را به خوب رفتار کردن وادارد، ولی تنها از روی ترس است. بهتر است که او کار خوب را با میل خودش انجام دهد چون این‌کار روز را برای او خوشایند‌تر می کند و احساس خوبی در او ایجاد می‌کند.
معذلک به کودک خود بفهمانید که وقتی قانونی را زیرپا می‌گذارد، پیامدهایی خواهد داشت. به جای تنبیه، منطقی و روراست باشید: «اگه تو خونه با توپ فوتبال بازی کنی، مجبورم بذارمش تو گاراژ و دیگه بهت ندمش».
از بهانه‌ها استفاده‌ی مثبت کنید. وقتی کودک دبستانی شما به خاطر اینکه چیزی یا کاری مطابق میل‌اش نبوده، در آستانه‌ی عصبانی شدن قرار می‌گیرد، به او کمک کنید تا خونسردی خود را بازیابد. به جای دستور تنبیهی («برو تو اتاقت»)، وی را تشویق کنید که در گوشه‌ی مورد علاقه‌اش در اتاق‌خواب خود یا کاناپه‌ای راحت در نشیمن تنها بنشیند تا آرام گیرد.
شاید کودک شما حتی بخواهد «جایی برای تمدد اعصاب” برای خود پیدا کند – با یک بالش بزرگ، رواندازی نرم، و چند کتاب محبوب خودش. اگر از درخواست شما سر باز زد، پیشنهاد دهید که با هم کتابی بخوانید یا به پیاده‌روی بروید.
اگر باز مخالفت کرد، خودتان تنها بروید – فقط برای آرام شدن. این کار شما نه تنها مثالی خوب برای او خواهد بود، بلکه برای خودتان نیز فرصت استراحتی ارزشمند پدید خواهد آورد. آنگاه که هر دوی شما احساس آرامش کردید، زمان صحبت کردن در مورد رفتار مناسب فرا رسیده است.
به کودک دبستانی خود قدرت و اختیار بدهید. سعی کنید برای فرزند خود فرصتی برای بروز دادن استقلال شکوفاشده‌اش فراهم آورید. بگذارید خود لباس‌هایش را انتخاب کند (البته تا جایی که تمیز و فاقد لک یا سوراخ باشند).  به عقیده‌ی نلسون «این نوع مشارکت به این معنا نیست که کودک دبستانی شما همه‌کاره است. بلکه تنها نشان می‌دهد که به وی و نیازهایش اهمیت می‌دهید.»
راه دیگری برای اینکه به کودک‌تان کمک کنید بیشتر احساس اختیار کند این است به جای اینکه بگویید چه‌کار نمی‌تواند بکند، بگویید چه کاری می‌تواند بکند. به جای اینکه بگویید «نه، تو خونه با اون توپ بازی نکن»، بگویید «برو تو حیات تمرین کن.» کودک شما اکنون دیگر برای درک توضیح مسائل به اندازه‌ی کافی بزرگ شده است، پس به او توضیح دهید که چرا تمرین بیس‌بال در خانه کار اشتباهی‌ست.
موضوع دعوای خود را انتخاب کنید.  اگر می‌خواهد برای ناهار کیک بخورد و صبحانه کره‌ و ژله دوست دارد، اشکال این کار چیست ؟ برخی اوقات راحت‌تر است که از منظر دیگر به مسائل بنگرید – مثلاً به وقتهایی که موهایش را شانه نمی‌زند، یا لباس‌های تمیزش را به جای کمد لباس، زیر تختش می‌گذارد.
مصالحه. از شرایطی که ممکن است موجب تحریک نافرمانی کودک‌تان شود اجتناب نمایید. اگر چند وقتی‌ست که یکی از دوستان او عصبانی‌اش می‌کند، برای مدتی یک هم‌بازی دیگر را به خانه دعوت کنید. اگر از اینکه دیگران به کلکسیون ‌اش دست بزند متنفر است، پیش از آمدن مهمان‌ها آنها را در کمد بگذارید.
به هر جهت، اگر به ناگاه خود را در موقعیت بغرنجی یافتید، می‌توانید حد وسط را بگیرید. این روش 100 درصد کارایی ندارد، ولی ارزش امتحان را دارد.
به سن و توانایی‌های او احترام بگذارید. وقتی از کودک دبستانی خود می‌خواهید که تخت‌خوابش را مرتب کند، یا میز را تمیز کند، نخست مطمئن شوید که می‌داند چطور این‌ کار را انجام دهد. وقتی را صرف آموزش کارهای جدید به او کنید، و تا زمانی که به طور کامل در آن کار مهارت پیدا نکرده است با هم انجامش دهید. برخی اوقات آنچه به نظر نافرمانی می‌آید، تنها ناتوانی در انجام مسئولیتی دشوار ا‌ست که بر عهده‌ی کودک گذاشته‌اید.
در نهایت، به دنیای منحصر به فردی که کودک شما در آن زندگی می‌کند احترام بگذارید. به جای اینکه انتظار داشته باشید پس از بردن بازی بیاید و در در آماده کردن غذا به شما کمک کند چند دقیقه‌ای به او فرصت دهید تا از حالت خوشحالی پیروزی بیرون بیاید. («پسرم، پنج دقیقه دیگه می‌خوایم غذا بخوریم، پس لطفاً بازی رو تموم کن و میز رو بچین.»)
او احتمالاً دوست ندارد بازی را رها کرده و با چنگال و قاشق ور برود– در واقع، احتمال دارد که در تمام مدت این کار غرولند کند. ولی تا زمانی که صبور و پایدار باشید، کودک شما در نهایت خواهد آموخت که نافرمانی راه درستی برای دستیابی به آنچه می‌خواهد نیست.

مهد کودک: کودکان خوشحال که دورهم می‌چرخند؛ دانش‌آموزان شاد و باهوش که کتاب‌ها و مدادرنگی‌هایشان را با هم شریک می‌شوند… بچه‌های رقیب که همدیگر را برای نفر اول بودن در صف هل می‌دهند.

علی‌رغم اینکه پرخاشگری برای شما (و دیگر والدینی که با آن روبرو می‌شوند) ناخوشایند است، در فرایند رشد کودک 5 ساله کاملاً عادی‌ست. در حقیقت، تقریباً هر کودکی در این سن اسباب‌بازی دوست خود را می‌دزدد، لگد می‌زند، مشت می‌زند، یا گاه به گاه داد می‌زند. برخی اوقات دلیل این امر یک ترس ساده است. برای مثال اگر کودک شما احساس می‌کند که از جانب کس دیگری به حاشیه رانده می‌شود ممکن است از کوره در برود. دیگر محرک‌ها بیشتر به شرایط پیش‌آمده بستگی دارند تا به غریزه. در نهایت، کودک مهدکودکی شما در حال تنظیم خود با یک برنامه‌ی جدید استرس زا و یادگیری مهارت‌های جدید است. وی ممکن است به راحتی از هرچه که سعی می‌کند انجام دهد عصبانی شود، و عصبانیت خود را سر هم‌کلاسی‌اش خالی کند. و برخی اوقات کودک شما فقط خسته و گرسنه است. او دقیقاً نمی‌داند چه‌کار باید کند، لذا با فریاد، دعوا یا خشم به این وضعیت واکنش نشان می‌دهد.

خبر خوب این است که، کودک شما به زودی بر قسمت عمده‌ی رفتار پرخاشگرانه‌ی خود غلبه خواهد کرد. در 5 سالگی، مهارت‌های زبانی وی تا حد زیادی توسعه یافته است و می‌آموزد که می‌تواند به جای مشت و لگد از کلمات برای حل مسائل خود استفاده کند. همچنین به واسطه‌ی آزمون و خطا (و کمک شما) می‌آموزد که از حرف زدن و بحث در مورد یک مسئله نتیجه‌ی بهتری می‌گیرد تا از نزاع و درگیری فیزیکی. در این حین، همچنان لازم است که کودک خود را به سمت رویکردی عاری از پرخاش به زندگی راهنمایی کنید  و چشم به راه مسائل عمیق‌تری باشید که رخ می‌دهند.

برای مقابله با پرخاش‌گری چه می‌توان کرد ؟

به سرعت پاسخ دهید. سعی کنید وقتی کودک‌تان پرخاشگری می‌کند سریعاً پاسخ دهید، تا همان لحظه بداند که کار نادرستی انجام داده است. وی را به مدت کوتاهی از وضعیت پرخاش‌گری خارج کنید – برای یک کودک مهدکودکی 5 دقیقه کافی‌ست تا در رفتارش بازنگری کند. همچنین می‌توانید در واکنش به پرخاشگری او مجوز کاری را از او بگیرید: مثلاً 15 دقیقه کمتر تماشای تلویزیون یا پول‌توجیبی کمتر. بهتر است که این کار را هر دفعه انجام دهید، تا کودک شما به طور کامل بداند که این کاهش‌ها به رفتار او بستگی دارد.
مثال بیاورید. مهم نیست که چقدر از دست او عصبانی باشید، سعی کنید از داد زدن، برخورد فیزیکی، و بَد نامیدن وی خودداری کنید. این کار به جای اینکه رفتار وی را تغییر دهد، به وی می‌آموزد که پرخاشگری کلامی و فیزیکی راهی برای برخورد در زمان عصبانیت است. در مقابل، با کنترل خشم خود و برخورد خونسردانه در مواقعی که پایش را از خط بیرون می‌گذارد، به وی مثالی خوب از نحوه‌ی برخورد ارائه دهید.

به برنامه وفادار باشید. تا جای ممکن، به طریقی یکسان به پرخاشگری‌های او پاسخ دهید. پاسخ کسل‌کننده و قابل پیش‌بینی شما (خیلی خب، باز هم دوستت‌رو زدی، دوباره جریمه می‌شی) الگویی پدید خواهد آورد که کودک شما آنرا تشخیص داده و انتظارش را خواهد داشت. در نهایت، پیش از اینکه مرتکب عملی اشتباه شود پیامدهای آن را پیش‌بینی خواهد کرد-

اولین قدم در کنترل رفتارش. حتی اگر در ملاعام کاری کند که شما را آزار دهد، به برنامه ی جریمه‌ی خود وفادار بمانید. اغلب بزرگترها وضعیت شما را درک می‌کنند، در نهایت، همه‌ چنین وضعیتی را تجربه کرده‌ایم. اگر مردم به شما خیره شدند، سخنی کنایه‌آمیز بگویید چون «چه سن دوست‌داشتنی‌ای!!» و بعد آنطور که خود تشخیص می‌دهید وضعیت را اداره کنید.

حال زمان خوبی‌ست برای اینکه به وی بیاموزید از شرایط و افرادی که موجب بروز پرخاش‌گری می‌شوند اجتناب کند، تا زمانی که راهی بهتر از مشت و لگدپرانی برای اداره‌ی مسئله بیابد. می‌توانید به وی کمک کنید که با خواندن کتاب‌هایی در این زمینه (با هم) خشم خود را کنترل کند.

حس مسئولیت را تقویت نمایید. اگر پرخاشگری کودک شما به دارایی‌های کس دیگری صدمه وارد سازد یا خرابی به بار آورد، باید خودش آن را درست کند. او می‌تواند یک اسباب‌بازی شکسته را با چسب بچسباند، یا اشیایی را که در زمان عصبانیت پرت کرده است جمع کند. حتی ممکن است لازم باشد که از پول‌توجیبی خود برای جایگزینی یا تعمیر شیئ مورد نظر استفاده کند. این کار را به عنوان یک تنبیه بروز ندهید، بلکه آنرا نتیجه ای طبیعی از عملی پرخاشگرانه بدانید ، کاری که هرکسی که چیزی را شکسته باشد باید انجام دهد.

همچنین مطمئن شوید که کودک‌تان وقتی پایش را از حدود فراتر می‌گذارد حتما عذرخواهی کند ، حتی اگر مجبور باشید خودتان وی را نزد فرد آسیب‌دیده ببرید و تا زمانی که عذرخواهی کند صبر کنید. عذرخواهی وی ممکن است در وهله‌ی اول ریاکارانه به نظر آید ولی درس مورد نظر را در نهایت خواهد آموخت.

به رفتار خوب جایزه دهید. به جای اینکه تنها وقتی که وی کار بدی می‌کند به وی توجه نشان دهید، سعی کنید وقتی کار خوبی می‌کند هم او را تشویق کنید. مثلاً: وقتی از او می‌خواهند نوبت بازی را به دیگری بدهد، به جای اینکه موس را از جایش بکند جای خود را به کودک دیگری که منتظر است می دهد، بگویید که چقدر به او افتخار می‌کنید. به او نشان دهید که کنترل نفس و حل دعوا  رضایت‌بخش‌تر از برخورد فیزیکی با دیگر کودکان است و نتایج بهتری در پی دارد. تقویمی روی در یخچال یا در اتاق خوابش بگذارید، و به وقتهایی که می‌تواند عصبانیت و خشم خود را کنترل کند، به وی با چسب‌های رنگی جایزه دهید. وقتی تعداد خاصی از این چسب‌ها را دریافت کرد، یک جایزه‌ی کوچک به وی دهید – مثل رفتن به شهر بازی، یا یک اسباب بازی جدید.
وقت تماشای تلوزیون را کاهش دهید. کارتون‌ها و دیگر برنامه‌های به ظاهر معصومانه‌ی کودکان گاه سرشارند از داد و فریاد، تهدیدها، هل دادن‌ها، یا برخورد‌های فیزیکی. پس سعی کنید به برنامه‌هایی که تماشا می‌کند نظارت داشته باشید ، مخصوصاً اگر پرخاشگر شده باشد. اگر در یک برنامه اتفاقی می‌افتد که شما نمی‌پسندید، در موردش با او حرف بزنید: «دیدی چطور پسره اون یکی رو هل داد تا چیزی رو که می‌خواست بگیره ؟ این اصلا کار خوبی نیست، هست ؟» ( آکادمی پزشکان اطفال آمریکا پیشنهاد می‌کند که بچه‌ها در این سن حداکثر یک یا دو ساعت برنامه‌ی خوب تلوزیونی را بینند).

از کمک گرفتن نترسید. برخی کودکان در مقایسه با دیگران مشکل پرخاشگری بیشتری دارند. اگر رفتار کودک مهد کودکی شما مداوم و شدید است، در کارهای مدرسه و دیگر فعالیت‌های گروهی مزاحمت ایجاد می‌کند، یا به حمله‌های فیزیکی به کودکان یا بزرگسالان دیگر می‌پردازد، با دکتر او مشورت کنید. به کمک هم می‌توانید به ریشه‌ی مشکل پی ببرید و تصمیم بگیرید که آیا مراجعه به یک روان‌شناس یا روان‌پزشک لازم است یا نه. برخی اوقات یک مشکل یادگیری تشخیص داده نشده یا اختلال رفتاری پشت این عصبانیت و خشم قرار دارد؛ برخی اوقات هم مشکل به خانواده یا مسائل عاطفی بازمی‌گردد. منبع مشکل هرچه باشد، مشاور می‌تواند به کودک شما در مدیرت احساساتی که به پرخاشگری می‌انجامد کمک کند، و به او یاد دهد که چگونه آن احساسات را در آینده کنترل نماید.

حل مشکل پرخاشگری در کودک کاری پیچیده است و به صبر و حوصله‌ی زیاد نیاز دارد. ولی با کمک گرفتن می‌توانید به نحو بهتری به هدایت عاطفی موردنیاز کودک بپردازید تا رفتار ناشایست خود را پشت سر بگذارد.

همه ی ما با این قضیه مواجه بوده ایم که حتی در خانواده هایی که به دختران خود راندن تراکتور و به پسرها عروسک بازی یاد میدهند ؛هم دخترها معمولا یک اسب عروسکی صورتی را به ماشین آتش نشانی ترجیح داده? و هم پسرها سوپرمن را به پری قصه گو ترجیح خواهند داد.

دلیل این امر چیست ؟ برخی از این رفتارها اکتسابیند. شکی دراین نیست؛ اما به گفته ی شری برنباوم? استاد روانشناسی و بیماری های اطفال در دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا تفاوت میان دخترها و پسرها فراتر از صرف آموزش است.
دانشمندان گمان میکنند که مغز دخترها و پسرها حتی پیش از تولد هم رشدی متفاوت دارد و به دو گونهی متمایز شکل میگیرد.

آیا چیزی به نام مغز پسر و مغز دختر به صورت متمایز وجود دارد ؟

بله. میدانیم که تفاوتهای فیزیکی میان مغز پسر و مغز دختر وجود دارد، هم در زمان تولد و هم در حین رشد کودک. اما دستکم تا بهحال نحوهی اثرگذاری این تفاوتها روی رفتار، شخصیت و غیره ناشناخته باقی مانده است. برای مثال دانشمندان حدس میزنند که احتمالا بخشی در مغز وجود دارد که بسیاری از پسرها را به سمت چیزهای متحرک میکشاند و دخترها را به سمت بچهبزرگ کردن، ولی این بخش هنوز شناخته نشده است.

مغز پسرها در رحم مادر چگونه رشد میکند ؟

پسرها در رحم به ماشینهای تولید تستوسترون(هورمون جنسی مردانه) میمانند. در واقع به گفتهی مارگارت مککارتی استاد روانشناسی دانشگاه مریلند که بر روی رشد اولیهی مغز مطالعه میکند، کودکان مذکر هنگام بهدنیا آمدن به اندازهی مردی 25 ساله تستوسترون دارند. پس از تولد هم تا وقتی که پسر به بلوغ برسد تستوسترون ترشح میشود.
تستوسترون در کنار وظایف متعددی که دارد? مسئول شکل دادن به مغز در حال رشد یک نوزاد بالغ نیز هست. مطالعه بر روی حیوانات نشان داده است که این هورمون در برخی از بخشهای مغز از حجم ارتباطات میان سلولهای مغزی (سیناپسها) کاسته و در جای دیگر بر آنها میافزاید. 
بر مبنای یافتههای یکی از این مطالعات? موشهای مذکر و مؤنثی که پیش از تولد در معرض تستوسترون اضافی قرار گرفتهبودند، بلافاصله پس از بهدنیا آمدن نتایج بهتری در آزمون هزارتو کسب کردند. علی رغم اینکه دانشمندان تعمیم این نتایج را به انسان هنوز زود میدانند میتوان از آنها به عنوان نمونهای از بهبود درک سه بعدی به کمک تستوسترون استفاده کرد.
مطالعات انجام شده بر روی حیوانات نشان داده است که در موجودات مذکر برخی از ناحیههای مغز، ارتباطات خاصِ انواع مذکر برقرار میکنند، ولی برخی ناحیههای دیگر مؤنث باقی میمانند. به گفتهی مککارتی «چیزی به عنوان مغز کاملا مذکر وجود ندارد، مغز ترکیبی از بخشهای مذکر و مؤنث است».

مغز دخترها در رحم مادر چگونه رشد میکند ؟

به گفتهی برنباوم دخترها نیز پیش از تولد کمی تستوسترون تولید میکنند? ولی نه به اندازه مقداری که پسرها دارند. درحالی که دخترها هورمونهای زنانهای چون استروژن تولید میکنند? به نظر میآید که این هورمونها اثر بسیار کمی روی مغز درحال رشد آنها داشته باشد.
به عبارت دیگر? مغز دخترها مثل مغز پسریست که تستوسترون به آن شکل نداده باشد.

مقایسه ی مغز دخترها با پسرها در حین رشد

مغز دخترها و پسرها پس از تولد مسیر متفاوتی را میپیماید. مطالعات MRI نشان داده است که برخی ناحیه ها در مغز زنها سریعتر رشد میکنند در حالی که رشد سایر بخشها در پسرها سریعتر است. لذا مغز دخترها و پسرهای همسن و سال میتواند در مراحل متفاوتی از رشد باشد. مغز مذکر از مغز مؤنث بزرگتر میشود اما دلیل این قضیه روشن نیست. بعضی تحقیقات نشان داده اند که در دخترها ناحیهای از مغز که به کنترل زبان و احساسات کمک میکند – موسوم به دُم- بزرگتر است. ( این ناحیه از مغز به خصوص وقتی به عکسی از معشوق نگاه میکنیم تحریک میشود)
همچنین تحقیقات نشان داده است بخشی از جسم پینهای که دو لب مغز را به هم مربوط میسازد در دخترها نسبت به پسرها بزرگتر است؛ به عقیده برخی دانشمندان این به معنی آن است که دخترها در حل مسالهها از هر دو لب مغز استفاده میکنند.
در مطالعات انجام شده بر روی موشها مشخص شده است که انواع مذکر لوزههای بزرگتری دارند? بخشی از مغز که احساسات عمیقی همچون ترس را کنترل میکند.
این تفاوتهای به ظاهر کوچک در ساختار مغز لزوما به این معنا نیستند که پسرها در بعضی چیزها از دخترها بهتر باشند یا بالعکس. همانطور که برنباوم توضیح میدهد مغزهای جوان شدیداً شکلپذیر هستند? و ناحیههای کلیدیشان بسته به نوع استفاده رشد میکنند یا کوچک میشوند.
آیا به خاطر ساختار مغز آنهاست که زنان بیشتر از مردان گریه میکنند ؟ یا آیا مغزشان تحت تاثیر احساساتشان شکل گرفته است ؟ یا کمی از هردو ؟ هنوز هیچکس نمیداند.
افراد همیشه در قالبها جای نمیگیرند که این خود به رازآمیزی مغز میافزاید. دخترهای پسرنمای بسیاری هستند که علاقهی کمی به عروسکها نشان میدهند و البته پسرهایی که از سنین پایین به فعالیتهای دخترانه میپردازند. این کودکان کاملا عادی و نرمال هستند.

آیا نحوه ی فکرکردن دخترها با پسرها تفاوت دارد ؟

دانشمندان بههمراه موسسات سلامت ملی نتایج بدست آمده از MRI مغز 500 دختر و پسر جوان را گردآوردند تا بلکه به پاسخی برای سوالات کلیدی در مورد رشد مغزهای جوان دست یابند. آنها تا بدین جای کار به یافتههای جالبی دست یافتهاند :
در اغلب این آزمایشات? دخترها و پسرها تواناییهای بسیار مشابهی از خود نشان دادهاند و شایستگیهای یکسانی در ریاضیات دارند که بر این احتمال که هرگونه فاصلهای در مهارتهای ریاضی در سالهای بعد محصول فرهنگ باشد و نه بیولوژی میافزاید.
دخترها تا حدی در حفظیات و ازبرخواندن لیست کلمات قویترند و در کارهایی که نیاز به چالاکی و فکرکردن سریع دارند کمی بهتر هستند.
پسرها در کارهای سهبعدی و فضایی مثل چیدن بلوکها و ایجاد اشکال مهارت بیشتری دارند.

مغز تنها آغاز است

در نهایت? مغز انعطاف پذیر است. کودکان در حین خواندن? گوش کردن? تماشا و یادگیری ارتباطات میان مغز را ایجاد میکنند? وسواسهای فکری را در خود میپرورانند و مهارتهای جدید کسب میکنند.
دختری که این ماه منحصرا با عروسک بازی کرده است میتواند ماه بعد به سراغ ساختمانسازیها برود. حتی اگر هیچگاه مجذوب ماشینهای اسباببازی نشود میتواند از راندن دوچرخهی خود لذت برده و نحوهی تعمیر یک زنجیر را یاد بگیرد (و حتی بعدتر کاربراتوری را تنظیم کند). یک پسر ممکن است هیچگاه برای عروسکها در خیال خود چای نریزد ولی میتواند نحوهی مراقبت از یک حیوان خانگی را بیاموزد ( و بعدها کودک خود را بزرگ کند).
به گفتهی برنباوم «بیولوژی سرنوشت ما نیست».

ممکن است کودک پیش دبستانی من مشکل رشد داشته باشد ؟

وقتی رشد کودک خود را مشاهده و پیشرفت وی را در مراحل زندگی مجسم میکنید، طبیعی است نگران باشید که آیا رشد وی در مسیر درستش قرار دارد یا نه («تا الان باید ضمیرها رو یاد میگرفت، نه ؟» یا «خواهرش تو این سن خودش لباسشو میپوشید? این چرا نمیتونه؟»). ولی احتمالا رشد او با توجه به برنامهی زمانی خاص خودش خوب پیش میرود.
در اغلب موارد بچهها مراحل مختلف رشد را به موقع و در زمان مورد انتظار پشتسر میگذارند، مراحلی که با کارهایی از قبیل توالت رفتن و راندن سهچرخه مشخص میشوند? و اگرنه خیلی زود به برنامه میرسند. از سوی دیگر? ردگیری هرچه زودتر مشکلات احتمالی بهتر از این است که دیر متوجه شویم کودک پیشدبستانیمان با تاخیر واقعی در رشد مواجه است.

«تاخیر در رشد» به چه معناست ؟

پزشکان این عبارت را زمانی به کار میبرند که کودکی نتواند در محدودهی زمانی نرمال به مرحلهی خاصی از رشد دست یابد. این تاخیر میتواند در یک یا چند زمینه باشد : مهارتهای حرکتی ضعیف یا درشت (مثل پریدن و چیدن بلوکها)؛ مهارتهای ارتباطی و زبانی (دو نوع «پذیرشی» مثل درک مطلب? و «بیانی» مثل حرفزدن)؛ مهارتهای کمک به خود (مثل توالت رفتن و لباس پوشیدن)؛ و مهارتهای اجتماعی (مثل برقراری ارتباط چشمی و بازی کردن با دیگران).
به گفتهی کلیر لرنر? متخصص رشد کودک در موسسهی ملی غیرانتفاعی صفرتاسه که مشوق رشد سالم کودکان است :
«باید به خاطر داشته باشیم علیرغم پیشرفت نوعیِ رشد در سیری معمولی و صعودی، کودکان با سرعتهای متفاوت و به طرق مختلف رشد میکنند»
پس مثلا یک کودک 25 ماهه ممکن است مهارتهای حرکتی بسیار پیشرفتهای داشته باشد چون عاشق گشت و گذار و ارتباط برقرار کردن از طریق حرکت بوده و علاقهی چندانی به مداد نداشته؛ درحالی که کودکی دیگر در همان سن خوب نقاشی کند ولی در مهارتهای حرکتی توانایی کمتری داشته باشد. لرنر توضیح میدهد که «آنچه اهمیت دارد رشد رو به جلوی کودک در همهی زمینههاست.»
احتمال این که کودک پیشدبستانی من تاخیر در رشد داشته باشد چقدر است ؟
بر طبق گفتهی آکادمی پزشکان اطفال آمریکا (AAP)? پزشکان دریافتهاند که حدود 9 درصد از بیماران زیر 36ماهِ آنها احتمالا با یک مشکل رشدی مواجه هستند مثل مشکل در یادگیری? برقراری ارتباط? بازی کردن? یا انجام فعالیتهای فیزیکی یا مهارتهای عملی.
حدود 18 درصد از کودکان (از سن تولد تا 18 سالگی) ناتوانیهایی همچون اختلالات زبانی و حرفزدن? عقبافتادگی ذهنی? ناتوانیدر یادگیری? و مشکلات احساسی و رفتاری را تجربه میکنند. برخی از این ناتوانیها با رفتن کودک به مدرسه برطرف خواهند شد در حالی که سایر نقایص تا کلاس دوم یا بعد از آن قابل تشخیص نیستند. کمتر از 3 درصد از این کودکان ناتوانیهای گسترده و شدید دارند? ناتوانیهایی چون عقبافتادگیذهنی? اوتیسم? اختلالات مغزی یا مشکلات شدید دیداری یا شنیداری.

ممکن است دچار چه نوع مشکلاتی بشوم ؟

اغلب والدین نسبت به سنی که کودکشان مهارتهای حرکتی همچون راه رفتن و از پلهبالارفتن را بدست میآورد، و به اینکه این موفقیت در رشد «زود» یا «دیر» حاصل شده، حساسیت زیادی نشان میدهند. ولی ممکن است شما روی مهارتهای حرکتی ظریف کودکتان حساس باشید? مثلا به توان یا عدم توانایی آنها در رسم یک دایره یا شستن دندانهایشان.
در عرصهی زبان ممکن است متوجه شوید که کودکتان با زبان پذیرشی (درک معنای کلمات و جملهها) و یا زبان بیانی (بیان افکار در قالب کلمات و جملهها) مشکل دارد.
آشنایی با محدودهی زمانی معمول برای رشد مهارتهای فیزیکی و شناختی بسیار مفید است? و شما میتوانید به عنوان یک راهنمای مسیر روی آن حساب کنید. بدین طریق خواهید دانست که اغلب کودکان پیشدبستان مثلا تا 30 ماهگی قادر به شستن و خشککردن دستهای خود هستند و در 36 ماهگی میتوانند از 3 تا 4 کلمه در جمله استفاده کنند. خواهید دید که تا 33 ماهگی اغلب آنها میتوانند رنگها را نام ببرند و تا 26 سالگی خواهند توانست 6 بلوک را روی هم سوار کنند.
به یاد داشته باشید که اگر کودک شما نابهنگام بهدنیا آمده باشد? ممکن است برای رسیدن به مراحل متعدد رشد به زمان بیشتری نسبت به دیگر کودکان نیاز داشته باشد.اغلب پزشکان رشد بچهای را که زودتر از موعد به دنیا آمده است با توجه به تاریخی که باید در آن بهدنیا میآمد (تاریخ مقرر تولدش نه تاریخ حقیقی تولد) میسنجند و مهارتهای وی را تا دومین و سومین سال زندگیش بالا ارزیابی میکنند.

اگر کودک من تاخیر در رشد داشته باشد? دلیل آن چه میتواند باشد ؟

برخی اوقات تاخیر در رشد علت پزشکی دارد مثل پیچیدگیهای زایمان زودرس یا وضعیتی ژنتیکی مثل سندرم داون. یا این تاخیر میتواند محصول یک بیماری شدید یا تصادفی جدی باشد.
تاخیر زبانی و کلامی ممکن است ناشی از اختلال شنیداری یا مشکلی در  حنجره? گلو یا حفرههای دهان یا بینی باشد. مشکلات مربوط به « برقراری ارتباط» ممکن است در اثر مشکل سیستم مرکزی اعصاب ایجاد شده باشند.
با این وجود به گفتهی هنری شاپیرو پزشک متخصص رشد اطفال در بیمارستان کودکان سنت پترزبرگ در فلوریدا? اغلب اوقات هیچ دلیل پزشکی برای توضیحِ تاخیر در رشد نمیتوان ارائه داد.

چه موقع باید به دکتر مراجعه کنم ؟

از حس خود کمک بگیرید. شما بهتر از همه کودک خود را میشناسید پس میتوانید مشکلات- یا مشکلات بالقوه او را خیلی زود پیدا کنید. به توصیهی لرنر اگر پرسش یا نگرانی داشته باشید به دنبال پاسخ آن بگردید? حتی اگر تنها برای اطمینان بیشتر باشد.
یادداشت برداری از ملاحظاتتان پیش از قرار ملاقات با پزشک مفید است. آیا چیز بهخصوصی در راه رفتن یا حرفزدن کودکتان میبینید که شما را ناراحت میکند ؟ آیا به نظر میرسد مرحلهای از رشد را که باید زودترها از آن میگذشت جا انداخته است ؟ آیا نشانهای خاص از تاخیری فیزیکی یا تاخیر در زبانآموزی و ارتباطات مشاهده میکنید ؟

آیا دکتر کودک من به تاخیرهای رشد توجه خواهد کرد ؟

بله? همینطور است.AAP پیشنهاد میکند که نوزادان و کودکان به صورت غیر رسمی در حین ویزیتهای معمول از نظر تاخیر در رشد مورد معاینه قرار گیرند? و در سنین 9 ? 18 و 30 ماهگی نیز با استفاده از معاینات دورهای رسما مورد معاینهی رشد قرار گیرند. (اگر نمیخواهید معاینات 30 ماهگی را انجام دهید? میتوان معاینه 24 ماهگی را جایگزین آن نمود؛ زیرا که برخی برنامههای کنترل سلامت معاینات 30 ماهگی را دربر نمیگیرند.)
دکتر موظف است از شما در مورد هر گونه نگرانی احتمالیتان سوال کند و با استفاده از آزمونهای ارزیابی رشد استاندارد? به دنبال مهارتهای خاص حرکتی? زبانی? ارتباطی و شناختی خواهد گشت. اگر به چیز نگرانکنندهای بر بخورد شما را به یک دکتر اطفال که در زمینهی رشد متخصص باشد ارجاع خواهد داد. سپس از کوچولوی شما ارزیابی رشد به عمل خواهد آورد? که ارزیابی عمیقتری از مهارتهای او است. یا اگر به نظر آید که کودک شما در رشد زبانی یا ارتباطی با تاخیر روبروست? وی را به یک گفتاردرمان ارجاع خواهد داد تا او کودکتان را از لحاظ رشد زبان به طور خاص مورد ارزیابی قرار دهد.
البته ردگیری مشکلات دیداری و شنیداری که میتوانند بر رشد کودک در سایر زمینهها اثر بگذارند بسیار مشکل است? مگر اینکه در این کار متخصص باشید. پس معاینات مربوط به گوش و چشم نیز باید در برنامهی سلامت کودکتان گنجانده شود.
اگر نگران رشد کودک پیشدبستان خود هستید? و بین دو ویزیت برنامهریزی شده قرار دارید? تا وقت مقرر بعدی صبر نکنید. با دکتر کودکان تماس گرفته و نگرانی خود را با وی در میان بگذارید. او میتواند ترس شما را به سرعت فرونشاند? ویا شاید بخواهد در همان زمان وقت ملاقاتی برای معاینهی کودک تنظیم کند.

چه کنم اگر دکتر بگوید کودکم مشکلی ندارد و من هنوز نگران هستم ؟

اگر پزشک کودک شما را معاینه کرده و هنوز نگرانید در مراجعه به کس دیگر و پرسیدن نظر او تردید نکنید. به دنبال دکتر اطفالی بگردید که در مسائل مربوط به رشد متخصص باشد یا اگر در مورد تاخیر رشد زبانی کودکتان نگرانید با یک گفتار درمان مشورت کنید. 
هر تصمیمی که بگیرید? بهتر است دکتر کودکتان در جریان ویزیت دکترهای دیگر و یافتههای ایشان باشد.