دسته: شیرخوارگی تا …

خواب کافی به دلایل مختلف برای کودک بسیار مهم است، از ذخیره انرژی گرفته تا تشکیل ارتباطات مغزی (اگر فرصتی را که به پدر و مادر برای استراحت میدهد در نظر نیاوریم). ولی یافتههای علمی حاکی از این است که خواب سوخت لازم برای رشد فیزیکی را نیز تامین میکند.

علم رشد

رشد فرایندی پیچیده است که به هورمونهای متعددی نیاز دارد؛ هورمونهایی که اتفاقات متعدد بیولوژیک را در خون? اعضای بدن? عضلات و استخوانها موجب میشوند.
هورمونی پروتئینی موسوم به هورمون رشد که از هیپوفیز ترشح میشود کلید این فعل و انفعالات است. عوامل متعددی بر تولید این هورمون مؤثر هستند از جمله عادت غذایی? استرس و ورزش و مهمترین عامل تولید آن در نوزادان خواب است.
هورمون رشد در طی روز آزاد میشود. ولی در مورد کودکان? بیشترین زمان آزاد شدن این هورمون کمی پس از آغاز خوابی عمیق است.

کودکان به چقدر خواب نیاز دارند ؟

کودکان 2 و 3 ساله به 12 تا 14 ساعت خواب در هر 24 ساعت نیاز دارند (ترکیبی از 12 ساعت خواب شبانه و 5/1 تا 3 ساعت چرت روزانه)? کودکان 4 ساله حدودا 11 تا 13 ساعت خواب نیاز دارند ( که حدود 11 ساعت آن خواب شبانه است). ( نیاز به خواب تا حدی شخصیست? و برخی کودکان نسبت به سایرین به کمی خواب کمتر یا بیشتر نیاز دارند)
بدون خواب کافی? مشکلات رشد به خصوص رشد اندک یا ناقص پدید میآیند. تولید هورمون رشد در کودکانی که مشکلات جدی جسمی هنگام خواب نیز دارند، مثل مشکل تنفس نامنظم در خواب ،کمتر میشود.
تغییرات دیگری نیز در هورمونهای بدنکودکانی که خواب کافی ندارند بروز میکند.
هورمونهایی که گرسنگی و اشتها را تنظیم میکنند تحت تاثیر خواب قرار گرفته و به پرخوری یا ترجیح دادن کربوهیدراتهای پرکالری منجر میشود. کمبود خواب میتواند بر هضم این غذاها نیز تاثیر بگذارد? و به ایجاد انسولین ناکافی بیانجامد? که با دیابت نوع دوم مرتبط است.
کمبود خواب در شب همچنین میتواند مهارتهای حرکتی و تمرکز را در طول روز تحت تاثیر قرار دهد که در نهایت باعث تصادفهای بیشتر و مشکلات رفتاری و عملکرد ضعیف در مدرسه میشود.

تضمین خواب خوب شبانه

اغلب کودکان به خوابی بیش از آنچه والدینشان لازم میدانند نیاز دارند.
نشانههای اینکه کودک شما خواب کافی نداشته است وسواس و بیحالی در روز، به خواب رفتن در اتومبیل و سخت بیدار شدن اوست. اگر کودک شما در زمان خواب بیشفعال است یا پیش از زمان خواب خسته به نظر میرسد نشانهی دیگریست از اینکه برنامهی خواب او نظم کافی را ندارد.
برای کمک به کودکتان :
• برنامهی ثابت و مستحکم خواب روزانه بریزید و به آن پایبند باشید
• یک خط مشی ثابت برای زمان خواب داشته باشید تا کودکتان بتواند ساعت خواب بدنش را تنظیم کند. اینکار را میتوان با حمام یا خوردن یک اسنک? خواندن قصه? حرفزدن آرام با او یا آواز خواندن انجام داد.
• مطمئن شوید که اتاق کودکتان برای خواب مساعد است. اتاق وی باید تاریک و ساکت باشد.
• از بازیهای سخت فیزیکی مثل کشتی گرفتن پیش از خواب بپرهیزید. این بازی ها به جای اینکه خواب آور باشند تحریک کنندهاند.
• در تعطیلات یا آخرهفتهها به برنامهی زمانبندی و خط مشی خواب پایبند باشید. هر از چند گاهی تنوع داشتن به مشکلات بلندمدت نمیانجامد ولی برنامهی زمانی نامرتب خواب میتواند به عادت بدخوابی منجر شود.

بچه های پیش دبستانی سرشار از انرژی و شور هستند. این وضعیت از نظر رشد جسمانی خوب است، زیرا دربرگیرنده ی حرکات متناوب مجموعه عضلات کوچک و بزرگی بوده که عملکرد بهینه ی این بخشهای بدن را موجب می شوند.
در ابتدا مهارت های حرکتی بزرگ رشد پیدا میکنند. به همین خاطر است که بچه های 2، 3 و 4 ساله علاقه ی بیشتری به دویدن، پریدن،رسیدن به هدف و جنب و جوش دارند تا یکجا نشستن و استفاده از عضلات دستشان مثلا برای نقاشی یا بازی با اسباب بازی های کوچک. بنابراین بهتر است که برای هرکدام از این نوع فعالیتها زمانی صرف شود.
در اینجا به برخی روشهایی که میتوانند به رشد جسمانی پیش دبستانی ها کمک کنند اشاره می کنیم :
• پیاده روی خانوادگی. پیاده روی، متناوب دویدن، نرمش و قدم زدن. در حین این کارها میتوانید «هُپ هُپ» بازی کنید یا از برگها و پر پرندگان سرراهتان مجموعه ای جمع کنید. در خانه میتوانید به کمک ساز و دهل و پرچم، رژه ای راه بیاندازید. 
• شن بازی. از اسباب بازیهای مخصوص شن بازی استفاده کنید تا مهارتهای دستی بچه ها تقویت شود.
• آب بازی در حیات خلوت. یک استخر پلاستیکی، آبپاش، یا شلنگ آب میتواند شوق آب بازی، دنبال بازی و کشتی را در کودکان بیانگیزد. (همواره در هنگام بازی با آب مراقب کودکان خود باشید)
• در اتاق نشیمن یا حیاط خلوت خانه ی خود میدانی از موانع درست کنید، با کوسنها، کارتن های مقوایی، اسباب بازیها و دیگر وسایل که کودکانتان بتوانند به اطراف دویده و از روی آنها بپرند. 
• بازی «مثل چی» را انجام دهید. بچه ها علاقه ی زیادی به حیوانات دارند: «میتونی مثل مرغ راه بری ؟ مثل اسب بتازی ؟ سگ چیکار میکنه ؟» یا کودک  خود را تشویق کنید که مثل هواپیما دور حیاط پرواز کند یا با قایقی فرضی پاروزنان در اتاق بچرخد.
• در روزهای مقرر برای بازی، هر بار بازی جدیدی را معرفی کنید. مثلا گرگم به هوا بازی کنید.
• توپ بازی کنید. بازیهایی که شوت زدن، پرتاب و گرفتن توپ دارند تمرین خوبی هستند. سعی کنید خودتان زیاده از حد در گیرو بند قواعد مدارس پیش دبستانی گرفتار نشوید.
• همراه با موسیقی برقصید. کودک خود را در معرض موسیقی های مختلف قرار دهید. ساز زدن روندِ رشد جسمانی را نیز تسهیل میکند. یا ریتم های آشنا را با حرکات جسمی بیامیزید، شعرهایی مثل «یه توپ دارم قلقلیه». آوازهای آشنای بسیاری هستند که به تقویت مهارت های حرکتی کمک می کنند.
• طنابی روی زمین قرار دهید. و وانمود کنید که طناب بندبازی یا تکه پارهای از یک کشتی غرق شده ی دزدان دریایی است تا کودکان سعی کنند تعادل خود را روی آن حفظ کنند.
• شستشوی اتومبیل، موتور، یا سگ. هرکاری که با آب و کف سرو کار داشته باشد، پرانرژی و جالب است. حباب درست کنید و به کودک خود بگویید آنها را بگیرد.
• بازیهای دوران کودکی خود را به آنها یاد بدهید. همه ی آنها برای بچه ها تازگی دارد. مثل «گل یا پوچ» یا «هفت سنگ»
• یک نمایش عروسکی راه بیاندازید. عروسک های انگشتی یا جورابی درست کنید، یا به کمک عروسکهای اسباب بازی، پشت یک مبل نمایشی ترتیب دهید.
• به طرق مختلف مهارت های حرکتی را پرورش دهید و از میزِ کار جدا شوید. به کودک خود کمک کنید تا با گچ یک روستا بکشد یا به کمک تکه ای چوب دنبال نوشته ها و رد خط ها در بیرون یا داخل خانه بگردید. 

 یادتان میاید که فرزندتان نوزادی بود و حاضر بودید قسم بخورید که وقتی در خواب بود تن و پاهایش یک شبه درازتر شده؟ 

جهش رشد، یا افزایش سریع قد و وزن، در اولین سال زندگی و حدود سن بلوغ بیشتر مشهود است، در هردو دوره رشد قابل توجهی در کوتاهترین زمان ممکن اتفاق میافتد. اما جهش رشد بعدها هم اتفاق میافتد اما کمتر محسوس است.

نحوه ی رشد:

 از سن دو تا چهار سالگی حدود 5 تا 5/7 سانتی متر در سال به قد و تا 2 کیلو گرم به وزن کودک اضافه میشود. (از سن یک تا سه سالگی بیشتر این رشد در ناحیه پاها و تنه دیده میشود).

پزشکِ نوزاد شما مراحل رشد را در معاینات خود دنبال میکند و این ارقام را روی نموداری (که نمودار رشد نام دارد) ترسیم میکند تا از سلامت و تناسب اندام او مطمئن شود.

درصدهای رشد فرزند شما وزن و قد او را در مقایسه با کودکان همجنس و هم سن دیگر نشان میدهد. مثلا کودکی با قد هفتادوپنج از صد، از سه چهارم کودکان همسالِ خود بلندتر است.

پزشک دقت میکند که درصدهای قد و وزن متناسب باشند و با نرخ رشد کاملی ادامه پیدا کنند. بعد از دو سالگی پزشکان میزان BMI (نمایهی توده بدنی) را اندازه میگیرند تا امکان چاقی را بررسی کنند. درصد چربی بدن از یک تا پنج سالگی از حدود 25 درصد به 15 درصد کاهش پیدا میکند و بنابراین کودکان لاغرتر و عضلانیتر به نظر میرسند.

رشد هیچ وقت یکنواخت و با شیب مسطح افزایش پیدا نمیکند. بلکه جهش های رشد هم اتفاق میافتند. نشانه های جهش رشد:
• فرزندتان گرسنه تر از همیشه است و هر وعده بیشتر میخورد.
• فرزندتان چرت های طولانی تری میزند یا شبها بیشتر میخوابد.
• فرزندتان حتی وقتی مریض نیست بدخوتر و بیقرارتر است.

شاید بهتر باشد در جهش رشد افزایش وزن چندانی اتفاق نیفتد تا در درازمدت باعث توجیه تغییرات رفتاری نشود. بعنوان مثال لازم نیست چون بچه شما در مرحله جهش رشد است، غذای بیشتری به او بخورانید. به هیچ رژیم خاصی هم نیاز نیست. بیشتر جهشهای رشد تنها چند روز ادامه پیدا میکنند.

معمولا والدین بعد از آن که جهش رشد اتفاق میافتد پی به آن میبرند. شلوار هفته پیش را به تنِ فرزندتان میکنید و میبینید که به زانوهایش هم نمیرسد. یا پاهایش از کفش بیرون میزند. غیرمعمول نیست اگر کودک پیشدبستانی در یک فصل دوسایز بزرگتر شود.

واکنش به جهش رشد:

 در واکنش به جهش رشد لازم نیست کار زیادی انجام دهید جز این که کمد لباس را دایم خالی و پر کنید. اگر اشتهای فرزندتان زیادتر از معمول شده یک بشقاب بیشتر به او بدهید یا وعدههای بین غذا را بیشتر کنید.

پیشدبستانیها ممکن است بسته به نیاز بدنشان «بی غذا سر کنند» یا همه غذا را ببلعند. اگر کودکان احساس نیاز به خواب میکند بگذارید چندروزی بیشتر بخوابد.

درباره «دردِ رشد»، درد و احساس کوفتگی در پاها بخصوص اطراف ماهیچه ساق پا، زانو، و روی رانها بحث بسیار شده و احتمالا به غلط این نام را بر آن گذاشتهاند. هیچ سند پزشکی این درد را به رشد ماهیچه یا استخوانها مرتبط نمیداند.

البته امکانش هست که ماهیچه‌های در حال رشد بعد از فعالیت زیاد دچار سفتی و گرفتگی شوند. 10 تا 20 درصدِ کودکان از ابتدای 3 تا 4 سالگی (و بعد در سالهای میانی) از این احساس شکایت میکنند. این درد اغلب کودک را در نیمه شب بیدار میکند.

این دردها معمولا بعد از روزهای بازی شدید بیرون از خانه احساس میشود. می توان با کمپرس گرم، ماساژ، حرکات کششی نرم یا استامینوفن تخفیفش داد.

اگر درد شدید بود یا بیشتر از 24 ساعت ادامه پیدا کرد، آن را به پزشک فرزندتان گزارش کنید تا امکان علتهای موثر دیگر مثل ورم مفاصل نوجوانان، مشکلات رماتیسمی، عفونت، ترک استخوان یا مشکلات ارتوپدی دیگر را بررسی کند.

آسم یک بیماری مزمن التهابی ریه‌ها و مجاری تنفسی (لوله‌هایی که هوا را به داخل ریه‌ها برده و از آنجا خارج می‌کنند) است. اگر کودک شما آسم داشته باشد، این مجاری تنفسی تحریک شده و ورم می‌کنند و این مسئله می‌تواند بر توانایی تنفس کودک تأثیر بگذارد.

مهم است که شما با همکاری متخصص، جهت پیشگیری و درمان حمله‌های آسمی تلاش کنید. با داروهای مناسب، آموزش مناسب، و برنامه مناسب برای اقدام در زمان حملات آسمی و با پیگیری‌ها و آزمایش‌های مداوم پزشکی، اکثر کودکان مبتلا به آسم می‌توانند زندگی نرمالی داشته باشند.

در هنگام یک حمله حاد آسمی چه اتفاقی می‌افتد؟

اگر کودک شما یک حمله حاد آسمی داشته باشد، بافت مجاری تنفسی‌اش ملتهب‌تر شده و مخاط بیشتری تولید خواهد کرد. سپس عضله‌های مجاری تنفسی منقبض شده و این لوله‌ها تنگ می‌شوند.ممکن است تندتند نفس بکشد، سرفه کند یا خس‌خس نماید زیرا نفس او از مجاری تنگ‌شده عبور می‌کنند. همچنین ممکن است مشاهده نمایید که سوراخ‌های بینی او باز می‌شوند یا پوست روی دنده‌های او با هر نفس به داخل کشیده می‌شوند.

حمله‌های آسمی اگر درمان نشوند یا مراقبت پزشکی از آنها به تأخیر بیفتد، می‌توانند کشنده باشند. همین که نشانه‌های حمله را مشاهده کردید، فورا داروی آرام‌بخش فوری (Quick Reliever) که توسط پزشک تجویز شده است را به او بدهید. (اگر داروهای اورژانسی را ندارید، فورا با اورژانس تماس گرفته یا کودک را به نزدیک‌ترین اورژانس برسانید.)

هنگامی که دارو توانست مسیر تنفسی او را باز کند، نشانه‌های حمله به تدریج فروکش خواهند کرد. اگر نشانه‌ها ادامه پیدا کردند یا وخیم‌تر شدندبا اورژانس تماس بگیرید یا کودک را فورا به اورژانس برسانید.

آلرژی‌ها چه ربطی به آسم دارند؟

برخی از کودکان مبتلا به آسم اگر در معرض عوامل آلرژی‌زا (از قبیل بندپایان خانگی، سوسک‌ها، قارچ، گرده‌ها یا بقایای بدن حیوانات) قرار بگیرندممکن است موجب بروز حمله آسمی یا تشدید نشانه‌ها در آنها شود. این مشکل به نام آسم آلرژیک شناخته می‌شود. آلرژی‌های فصلی به گرده‌های موجود در فضای بیرون (که تب بهاره نیز نامیده می‌شود) معمولا پیش از آنکه کودک به 4 یا 5 سالگی برسد مشکلی ایجاد نمی‌کنندزیرا ایجاد حساسیت در کودک نسبت به این گرده‌ها معمولا مدت زیادی طول می‌کشد اما آلرژی نسبت به بندپایان خانگی، قارچ یا بقایای بدن حیوانات ممکن است زودتر ظاهر شود.

حدودا 75 تا 80 درصد از کودکان مبتلا به آسم، آلرژی‌های جدی دارند. اگر کودک شما به آسم مبتلاست و می‌دانید یا حدس می‌زنید که آلرژی نیز دارد، بهتر است او را برای ارزیابی و درمان (جهت جلوگیری از بروز حمله‌های آسمی) به نزد متخصص آلرژی ببرید.

آیا عوامل دیگری نیز وجود دارند که موجب شروع حمله‌های آسمی شوند؟

بله. سایر محرک‌ها عبارتند از: هوای سرد، عفونت‌های ویروسی (مانند سرماخوردگی معمولی)، دود دخانیات و سایر آلاینده‌های هوا، یا صرفا دویدن در اطراف. در واقع اگر کودک شما پس از بازی غالبا به سرفه و خس‌خس دچار می‌شود، ممکن است به بیماری‌ای دچار شده باشد که آسم ناشی از فعالیت بدنی (Exercise-Induced Asthma) نامیده می‌شود.

بیماری آسم چقدر در کودکان شایع است؟

آسم شایع‌ترین بیماری مزمن و حاد دوران کودکی و سومین عامل بستری شدن در بیمارستان است.50 تا 80 درصد از کودکان مبتلا به آسم، پیش از آنکه به سن 5 سالگی برسند، نشانه‌های آسم را از خود بروز می‌دهند.

چگونه می‌توانم بفهمم که کودکم به آسم مبتلاست؟

گاهی اوقات تشخیص اینکه کودک به آسم یا نشانه‌های سرماخوردگی یا سایر بیماری‌های تنفسی مبتلاست، دشوار است. پزشک کودک شما او را معاینه کرده و تاریخچه بیماری او (شامل تاریخچه بهداشتی خانواده) را به دقت بررسی می‌کند تا بتواند بیماری را تشخیص دهد.

اگر کودک شما مرتب سرفه می‌کند و آلرژی یا اگزما دارد و در خانواده شما نیز سابقه آسم و آلرژی یا اگزما وجود دارد (خصوصا اگر شما و همسرتان هر دو این سابقه را دارید)، احتمال زیادی می‌رود که کودک شما آسم داشته باشد. نشانه‌های این بیماری معمولا در شب‌ها وخیم‌تر می‌شوند.

چگونه آسم را درمان می‌کنید؟

اگر کودک شما آسم دارد، باید با همکاری پزشک او برنامه‌ای جهت پیشگیری و رسیدگی به حمله‌های آسمی تدارک ببینید. ابتدا باید بفهمید که چه چیزی موجب بروز حمله‌های آسمی می‌شود و پس بایستی تمام تلاش خود را برای جلوگیری از تماس با این محرک‌ها بنمایید. مثلا برخی کودکان تنها زمانی که به سرماخوردگی مبتلا می‌شوند دچار حمله می‌گردند در حالی که بقیه پس از تماس با یک عامل آلرژی‌زا یا محرک (مانند دود سیگار) به حمله آسمی دچار می‌شوند.

متوقف کردن یک حمله آسمی

پزشک شما احتمالا یک یا چند دارو برای کودک‌تان تجویز خواهد کرد. داروهایی که تحت عنوان آرام‌بخش فوری شناخته می‌شوند، برای متوقف کردن حمله آسمی به کار می‌روند. داروهایی که به سرعت عمل می‌کنند، انقباض مجاری تنفسی را متوقف کرده و تنفس را آسان‌تر می‌کنند. مقدار آرام‌بخش‌های فوری (مانند Albuterol) با استفاده از یک اسپری مه‌پاش(Nebulizer) یا استنشاق‌کننده با دوز اندازه‌گیری‌شده (MDI) (Metered-Dose Inhaler) تنظیم می‌شود.

مه‌پاش یک دستگاه برقی یا باتری‌دار است که داروی مایع را به یک مه تبدیل می‌کند که کودک می‌توان آن را از طریق ماسک استنشاق کرده و به داخل ریه‌هایش بفرستد. درمان‌های مبتنی بر تنفس مه‌پاش، معمولا حدود 10 دقیقه طول می‌کشند.

دسنگاه MDI، یک آئروسل (Aerosol) کوچک است که به درون یک لوله بلند (به نام محفظه نگه‌دارنده (Holding Chamber) یا«فاصله‌انداز (Spacer)وارد می‌شود، که یک ماسک یا دهنی به انتهای آن وصل شده است. داروی Albuterol به داخل محفظه نگه‌دارنده اسپری می‌شود، و سپس هنگامی که کودک از طریق ماسک نفس می‌کشد، این دارو را استنشاق می‌کند. این نوع درمان تنفسی را می‌توان ظرف یک دقیقه انجام داد.

انتخاب مه‌پاش یا MDI عمدتا به این بستگی دارد که استفاده از کدام دستگاه برای شما و کودک‌تان راحت‌تر باشد. در کل، هردوی آنها کارآیی یکسانی در رساندن دارو به ریه‌ها (جهت توقف حمله آسمی) دارند.

پیشگیری از حمله آسمی

داروهایی که به نام کنترل‌کننده (Controllers) شناخته می‌شوند، برای پیشگیری از بروز حمله آسمی استفاده می‌شوند. این داروها شامل استروئیدهای استنشاقی می‌باشند که می‌توانند به کاهش التهاب و تورم و جلوگیری از خس‌خس کردن، کمک نمایند. شما داروی استروئید استنشاقی را هر روز با استفاده از MDI یا مه‌پاش (بسته به نوع استروئیدی که توسط دکتر تجویز شده است) به کودک خود می‌دهید.

یک قرص جویدنی غیراستروئیدی به نام Leukotriene Antagonist نیز یک گزینه دیگر برای کاهش التهاب و تورم است. پزشک کودک، بهترین نوع داروی کنترل‌کننده روزانه برای آسم کودک را توصیه خواهد کرد.

اگر کنترل آسم کودک دشوار باشد پزشک ممکن است او را به یک متخصص آسم ارجاع دهد.

باید مطمئن شوید که معلم و پرستارهای بچه همگی از وضعیت او اطلاع داشته و می‌دانند که چگونه باید یک حمله آسمی را درمان کنند.

برای پیشگیری از ابتلای کودکم به آسم، چه کار می‌توانم بکنم؟

اگر بیماری آسم به صورت ژنتیکی در کودک وجود داشته باشید، شما نمی‌توانید کاملا از بروز آن پیشگیری کنید.البته تا زمانی که کودک شما نشانه‌های دائمی (از قبیل خس‌خس کردن و سرفه دائمی) را از خود بروز ندهد، نمی‌توانید بفهمید که او آسم دارد. البته اگر کارهای زیر را انجام دهید، می‌توانید از شدت نشانه‌های بیماری کودک خود بکاهید:

• میزان قرار گرفتن او در معرض بندپایان خانگی را کاهش دهید: تشک کودک را در یک پوشش غیرقابل‌نفوذ قرار دهید، فرش و موکت‌ها و اسباب‌بازی‌های مخملی و پارچه‌ای را از اتاق او خارج کنید، به جای پرده‌های ضخیم پارچه‌ای از پرده‌های نورگیر غیرپارچه‌ای استفاده کنیدو رختخواب او را هفته‌ای یک‌بار در آب گرم بشویید.
• کودک خود را از دود دخانیات دور نگه دارید: دود سیگار یک عامل آلرژی‌زا تلقی نمی‌گردد اما موجب تحریک ریه‌ها می‌شود.
• میزان قرار گرفتن او در معرض آلاینده‌های هوا را کاهش دهید: آلاینده‌های هوا (از قبیل اوزون) می‌توانند ریه‌ها را تحریک کرده و موجب بروز مشکلات تنفسی در افرادی که مجاری تنفسی حساسی دارند شوند. زمانی که کیفیت هوا خوب نیست بهتر است کودک را داخل خانه نگه دارید.
• از منقل یا اجاق زغالی یا چوبی استفاده نکنید. هرچند جای گرم‌ونرم می‌تواند برای کودک مناسب باشد اما دود ممکن است باعث تحریک سیستم تنفسی کودک شما شود.
• اگر کودک به حیوان خانگی‌تان آلرژی پیدا کرده است، حیوان را (در صورت امکان) خارج از خانه نگه دارید. البته بسته به خُلق‌وخوی حیوان و وضعیت زندگی شما، ممکن است این کار امکان‌پذیر نباشد.
• میزان قارچ‌ها در خانه خود را کاهش دهید. مثلا هنگام پخت‌وپز در آشپزخانه یا هنگام دوش گرفتن در حمام، فن خروج هوا را روشن کنید یا پنجره‌ها را باز نمایید. در صورت لزوم از یک سیستم تهویه مطبوع یا رطوبت‌زدا استفاده کنید تا سطح رطوبت را بین 35 تا 50 درصد نگه دارید. درزها و شکاف‌ها را تعمیر نمایید زیرا ممکن است باعث رشد قارچ در پشت دیوارها و زیر کفت اتاق شوند؛ همچنین سطوحی که قارچ یا کپک دارند را با آب و صابون تمیز کنید. حتما لباس‌ها یا سطوح مرطوب یا خیس را به سرعت خشک کنید تا از رشد قارچ جلوگیری شود.

آیا ممکن است کودک من از آسم شفا پیدا کند؟

درمانی برای آسم وجود ندارد هرچند کودکانی که فقط هنگام سرماخوردگی یا عفونت قسمت بالایی دستگاه تنفسی به خس‌خس دچار می‌شوند، خس‌خس کردن آنها با افزایش سن به تدریج کاهش می‌یابد و از بین می‌رود. در کل، نظر متخصصین این است که بیماری آسم برای تمام عمر باقی می‌ماند، هرچند تناوب و شدت نشانه‌های این بیماری ممکن است با افزایش سن کودک تغییر نماید.

معاینه‌های مرتب و دقیق و درمان مناسب به کودک شما امکان می‌دهند تا بیماری آسم خود را کنترل نماید تا در نتیجه زمانی که بزرگ‌تر شد بتواند همانند سیر کودکان بدود، شنا کند و بازی کند. اکثر کودکانی که آسم دارند، در بزرگسالی، سالم هستند.

آسم ممکن است برای شما و کودک‌تان دلهره‌آور باشد اما به خاطر داشته باشید: شما تنها نیستید. 

یک آلرژی فصلی، که به نام تب بهاره نیز شناخته می‌شود، واکنش بدن به ذرات معلق در هوا (همانند گرده‌ها یا قارچ‌ها) است. این نوع آلرژی در برخی زمان‌های خاص در طول سال شدت می‌گیرد، زمانی که درخت‌ها، چمن‌ها یا علف‌های خاص گل می‌دهند یا زمانی که قارچ‌ها هاگ‌های خود را در هوا رها می‌کنند.

البته همه آلرژی نمی‌گیرند اما هیچ‌کس نمی‌داند که چرا بعضی‌ها آلرژی می‌گیرند و بعضی‌ها نمی‌گیرند. به نظر می‌رسد افرادی که تب بهاره دارند، سیستم ایمنی بسیار حساس دارند که همواره مراقب تهاجم مواد خارجی به بدن است. گرده‌ها و قارچ‌ها واقعا به هیچ وجه خطرناک نیستند اما هنگامی که یک کودک (یا بزرگسال) آلرژیک گرده‌ها یا قارچ‌ها را با تنفس به درون بدنش می‌کشد، بدن او آن را به عنوان یک مهاجم خطرناک دیده و هیستامین و مواد شیمیایی دیگر را برای مبارزه با آن آزاد می‌کند. هیستامین موجب التهاب بینی و مجاری تنفسی می‌شود و سایر مواد شیمیایی نیز موجب بروز نشانه‌های زیر می‌شوند: آبریزش بینی، چشم‌های اشک‌آلود و عطسه‌های مکرر برای تخلیه ماده آلرژی‌زا از بدن.

آلرژی‌زاترین گرده‌ها از درخت‌های بی‌گل، چمن‌ها و علف‌های کم‌پشت ایجاد می‌شوند. در بهار، درخت‌های همچون بلوط، نارون و فان، و همین‌طور چمن‌هایی از قبیل تیموتی، برمودا و ارچرد، موجب بروز مشکل می‌شوند؛ در حالی که در پایان تابستان و زمستان، مهم‌ترین عوامل مشکل معمولا علف‌هایی از قبیل راگوید، درمنه و خار روسی هستند. گرده آنها کوچک، سبک و خشک است و به سادگی از طریق هوا پخش می‌شود. گرده گیاهان گل‌دار معمولا سنگین‌تر از آن هستند که توسط هوا منتقل شوند و معمولا موجب بروز آلرژی نیز نمی‌شوند. تقریبا نیمی از افرادی که تب بهاره دارند نسبت به گرده چمن‌ها حساسیت دارند و راگوید نیز مرسوم‌ترین ماده آلرژی‌زا در این میان است.

قارچ‌های آلرژی‌زا، قارچ‌هایی میکروسکوپیک هستند که به قارچ‌های خوراکی مربوط می‌شوند. این قارچ‌ها در محیط بیرون در خاک، چمن‌ها، برگ‌های افتاده و چوب‌های در حال پوسیدگی (هر محدوده مرطوبی که هوا نتواند به خوبی در آن چرخش داشته باشد) رشد می‌کنند. در آب‌وهواهای سردتر، قارچ‌ها در طول زمستان در حال کمون به سر می‌برند و در تابستان و اواخر پاییز به حیات (و هوا) برمی‌گردند. در طول ماه‌های تابستان، مقدار قارچ موجود در هوا بیشتر از گرده‌ها است و خوشبختانه اکثر هاگ‌های این قارچ‌ها، آلرژی‌زا نیستند.

آیا کودک من می‌تواند آلرژی فصلی داشته باشد؟

امکان دارد. آلرژی‌های فصلی بین کودکان 5 ساله و بزرگ‌تر، کاملا مرسوم می‌باشند:تقریبا 10 تا 15 درصد از کودکان دبستانی، آلرژی‌های فصلی دارند.

هرچند میزان استعداد یک نفر برای آلرژی داشتن در کل عمر یکسان باقی می‌ماند، اما نشانه‌های آلرژی می‌توانند افزایش یا کاهش داشته باشند.تغییرات هورمونی در دوره بلوغ می‌توانند باعث تخفیف آلرژی برای یک نفر و تشدید این نشانه‌ها برای دیگری باشند. این مسئله تا حد زیادی به افراد بستگی دارد.

اکثرآ افراد در چه زمانی از سال به آلرژی فصلی دچار می‌شوند؟

این مسئله (بسته به شرایط کودک) متفاوت خواهد بود.مثلا فصل گرده‌افشانی درخت‌ها ممکن است از ابتدای فروردین تا انتهای اردیبهشت باشد اما کودکی که حساسیت کمی نسبت به گرده دارد تنها در طول هفته‌هایی که میزان گرده‌ها بسیار بالاست نشانه‌های آلرژی را احساس خواهد کرد، در حالی که کودکی که حساسیت بالا داشته باشد ممکن است این نشانه‌ها را در کل دو ماه حس نماید. دوم اینکه، کودک ممکن است بیش از یک نوع آلرژی داشته باشدکه در این حالت ممکن است در تمام فصل آلرژی داشته باشد یا ممکن است تنها در فصل‌های بهار و پاییز واکنش نشان دهد. هنگامی که بفهمید کودک شما نسبت به چه نوع گرده‌ای آلرژی دارد می‌توانید زمان احتمالی بروز آلرژی در کودک‌تان را تخمین بزنید زیرا فصل گرده‌افشانی برای هر درخت تقریبا در تمام سال‌ها یکسان است.

آب‌وهوا می‌تواند تأثیر زیادی بر مقدار گرده موجود در هوا داشته باشد. به عنوان مثال، آب‌وهواهای گرم، خشک و پرباد به پخش گرده‌ها کمک کرده و در نتیجه نشانه‌های آلرژی را افزایش می‌دهند. از سوی دیگر، افراد در روزهای بارانی، ابری یا بی‌باد معمولا نشانه‌های کمتری از آلرژی را بروز می‌دهند زیرا مقدار گرده در اطراف آنها کاهش می‌یابد. یک زمستان پرباران و سرد و به دنبال آن یک موج زودرس گرما می‌تواند موجب افزایش گرده‌افشانی گیاهان شود. در این شرایط، حتی کودکانی که به طور طبیعی نشانه‌های آلرژی را نشان نمی‌دهند نیز ممکن است به عطسه دچار شوند.

هاگ‌های قارچ‌ها در هوای بیرون نیز در کل طول سال در آب‌وهواهای گرم‌تر وجود دارند، هرچند ماکزیمم آنها در ماه تیر (و در آب‌وهواهای سردتر، در ماه مهر) است.

نشانه‌های تب بهاره، چه مواردی هستند؟

نشانه‌های تب بهاره ممکن است بسیار مشابه با نشانه‌های سرماخوردگی معمولی یا دیگر انواع آلرژی‌ها باشند. اگر کودک شما نشانه‌های زیر را داشته باشد، احتمالا به تب بهاره مبتلا شده است:

• آبریزش بینی با مخاط شفاف برای حدودا 4 هفته
• بدون تب (No Temperature)
• اکثر مواقع خلق وخوی خوبی داشته باشد
• در محیط‌های بسته و داخل خانه، خصوصا در ماشین در حالی که تهویه مطبوع آن روشن باشد، وضعیت بهتری داشته باشد (سیستم‌های تهویه مطبوع، بخش عمده‌ای از گرده‌ها را از هوایی که به ماشین وارد می‌شود، حذف می‌کنند).

اگر کودک شما بیش از دو هفته نشانه‌های سرماخوردگی را داشته است باید حتما با پزشک تماس بگیرید. بااین حال، اگر پزشک بیماری کودک را آلرژی تشخیص نداد تعجب نکنید. کودکان شما غالبا سرماخوردگی‌های پیاپی می‌گیرند و نشانه‌های سرماخوردگی دوم بلافاصله پس از اولی آغاز می‌شوند (خصوصا اگر بچه‌ها به تازگی به مهدکودک یا آمادگی رفته باشند).

مشخص‌ترین نشانه آلرژی فصلی، برعکس آلرژی به محیط خانه یا آلرژی در کل طول سال(از قبیل آلرژی به بندپایان خانگی و بقایای بدن حیوانات)، این است که نشانه‌ها ظرف 4 تا 10 هفته ناپدید شده و هر سال در یک موقع خاص ظاهر می‌شوند.

تب بهاره صرفا یک ناراحتی ساده نیست. در این حالت کودکان نمی‌توانند تمرکز کنند و پر بودن دائمی بینی‌ها بر خواب کودکان تأثیر می‌گذارد که در نتیجه در طول روز خسته بوده و ممکن است چرت بزنند. همچنین پربودن دائمی بینی‌ها بدین معناست که بچه‌ها مجبورند همواره از طریق دهان تنفس کنندکه این مسئله می‌تواند بر آرواره و رشد کلامی آنها تأثیر بگذارد.

آیا می‌توانم از ابتلای کودکم به آلرژی‌های فصلی پیشگیری کنم؟

خیر. ابتلای کودک به آلرژی‌ها تحت کنترل شما نیست هرچند شما می‌توانید با اقدام‌هایی جهت کاهش میزان قرار گرفتن کودک در معرض مواد آلرژی‌زا، واکنش‌های او را کاهش داده یا به تأخیر بیندازید. اگر شما یا همسرتان آلرژی دارید، احتمال ابتلای کودک‌تان به آلرژی نیز بالا خواهد بود هرچند ممکن است کودک دقیقا همان نوع آلرژی شما را نگیرد. اگر یکی از والدین آلرژی داشته باشد، احتمال ابتلای کودک 30% خواهد بود اما اگر والدین هر دو آلرژی داشته باشند، احتمال ابتلای کودک به 70% می‌رسد.

اگر احتمال می‌دهید که کودک شما شانس زیادی برای ابتلا به آلرژی دارد اولین اقدام دفاعی این است که پنجره‌ها را ببندید و کودک را از مواد آلرژی‌زای داخل خانه دور کنید. سعی کنید اتاق خواب او تا حد امکان عاری از بندپایان خانگی باشد. این موجودات معمول‌ترین عوامل آلرژی‌زا بوده و غالبا موجب بروز آلرژی نسبت به مواد دیگر نیز می‌شوند. متأسفانه این موارد تنها کارهایی است که می‌توانید برای پیشگیری از ابتلای کودک به آلرژی فصلی انجام دهید.

چگونه می‌توانم میزان قرار گرفتن در معرض گرده و قارچ را کاهش دهم؟

هرچند در فصل گرده‌افشانی در واقع نمی‌توانید از تماس با گرده‌ها به طور کلی اجتناب کنید اما می‌توانید میزان تماس کودک با گرده‌ها و قارچ‌ها را به حداقل برسانید. در اینجا برخی نکات راهنما آورده شده است:

• تا حد امکان داخل خانه مانده و پنجره‌ها را ببندید (خصوصا در روزهای خشک و پرباد، یا زمانی که میزان گرده‌ها در هوا بالاست) تا از ورود گرده‌ها به داخل خانه جلوگیری کنید. برای کودکانی که به مدرسه می‌روند، بررسی کنید که آیا مدرسه می‌تواند زمان خروج کودک از کلاس و برنامه‌های فوق‌درسی او را برای موقعی برنامه‌ریزی کند که میزان گرده‌ها در هوا کمترند، یا نه (که این زمان، بسته به نوع گرده‌ای که کودک شما به آن آلرژی دارد، متغیر می‌باشد). در ماشین، پنجره‌ها را بسته و تهویه مطبوع را روشن کنید.
• از قارچ‌های بیرون اجتناب کرده و از رشد قارچ و کپک در داخل خانه نیز جلوگیری نمایید. اگر کودک شما نسبت به قارچ حساسیت دارد، اجازه ندهید بازی با برگ‌های افتاده به یکی از تفریح‌های او تبدیل شود و او را تشویق کنید تا از محدوده‌های مرطوب و راکد در کنار آب‌های راکد دور شود. او قطعا نباید در کنار کپه کمپوست (کود گیاهی) در باغچه، بازی کند. در داخل خانه، از یک رطوبت‌زدا (خصوصا در حمام، دستشویی، زیرزمین و اتاق شستشو) استفاده کنید. رطوبت‌زدا را مرتب تمیز نمایید تا قارچ‌ها در آن رشد نکنند.
• مراقبت‌های بیرون از منزل را رعایت کنید. کندن گیاه‌های مزاحم در حیاط خلوت می‌تواند کمک کند اما نه خیلی زیاد. از آنجا که گرده‌ها می‌توانند مسافت‌های طولانی را طی کنند. کودک شما ممکن است تحت تأثیر گرده‌هایی قرار گیرد که منبع آنها چندین مایل دور از خانه شما می‌باشد. از چمن‌هایی که تازه زده شده‌اند، دوری کنید. اگر آب‌وهوا مناسب است، حیوان خانگی خود را در حیاط نگهداری کنید. اگر حیوان‌ها در داخل خانه زندگی می‌کنند، حداقل آنها را خارج از اتاق‌های خواب نگه داریدزیرا می‌توانند گرده و قارچ را به اتاق‌خواب بیاورند.
• وقتی کودک شما از بازی در بیرون از خانه برگشت، لباس‌هایش را عوض کنید (اگر نمی‌توانید بلافاصله لباس‌های او را بشویید، آنها را در یک جعبه جدا قرار دهید.) کودک را وادار کنید تا دست‌هایش را بلافاصله بشوید. اگر می‌توانید، از او بخواهید که بلافاصله حمام کند. در غیر این صورت، حتما باید شب به حمام رفته و موهایش را پیش از رفتن به رختخواب بشوید. او نباید این مواد آلرژی‌زا را همراه با خودش به اتاق‌خواب ببرد. لباس‌هایش را برای خشک شدن بیرون پهن نکنید بلکه برای این کار از یک خشک‌کن استفاده کنید.
• از محرک‌های شیمیایی دوری کنید. بخارهای ناشی از دود دخانیات، رنگ، اسپری‌های دفع حشرات و حتی فرش جدید، می‌توانند ریه‌ها را تحریک کرده و پاسخ آلرژیک کودک شما را تشدید نمایند.
• اگر می‌توانید، فرار کنید. اکثر متخصصان آلرژی، رفتن به یک مکان جدید را توصیه نمی‌کنند زیرا کودکی که به آلرژی به گرده یا چمن دچار شده است احتمالا پس از چند سال (در محل جدید) به یک ماده آلرژی‌زای جدید حساسیت پیدا خواهد کرد. اما از سوی دیگر، مسافرت به جایی که میزان گرده‌ها کمتر هستند (مثلا به ساحل)، در صورت امکان، کاری منطقی است.

بهترین راه برای درمان آلرژی فصلی چیست؟

متخصص اطفال یا پزشک خانواده می‌تواند داروی آلرژی را جهت کمک به بهبود نشانه‌های آلرژی در کودک تجویز کند. او به احتمال زیاد آنتی‌هیستامین، دکونژستانت یا هر دو را تجویز خواهد کرد. آنتی‌هیستامین‌های تجویزی، اثرات جانبی بسیار کمی دارند و غالبا موجب بهبود اکثر نشانه‌های آلرژی در کودک می‌شوند. همچنین کودک شما می‌تواند از داروهای بی‌نسخه موجود در داروخانه‌ها نیز استفاده کند اما بسیاری از این داروها موجب خواب‌آلودگی، کند شدن واکنش‌های کودک و کاهش تمرکز او می‌شوند. همواره پیش از اینکه اینگونه داروها را به کودک بدهید، با پزشک اصلی خود صحبت کنید.

اگر پزشک معمولی نتوانست بفهمد کودک نسبت به چه چیزی آلرژی دارد و نشانه‌ها ادامه پیدا کردند یا اینکه کودک به داروها جواب نداد، باید به یک متخصص آلرژی مراجعه کنید.

متخصص آلرژی برای اینکه بفهمد کودک شما به چه چیزی آلرژی دارد، احتمالا از آزمایش خراش استفاده خواهد کرد. متخصص آلرژی، سطح پوست کودک را خراش داده و مقدار کمی از مواد آلرژی‌زای مایع را روی محل خراش می‌مالد پس از 15 تا 20 دقیقه، بررسی می‌کند که آیا برجستگی یا تاول‌هایی همانند نیش ریز حشرات روی پوست ایجاد شده‌اند (که نشان‌دهنده آلرژی به آن ماده می‌باشد) یا نه. اندازه این تاول‌ها، میزان آلرژی را مشخص می‌کند. متخصص آلرژی، چند ماده (از 20 تا 80 ماده) را همزمان امتحان می‌کند. این آزمایش اگر با مهارت انجام شود، ناراحتی چندانی برای کودک ایجاد نمی‌کند.

گاهی اوقات متخصص آلرژی، اگر بخواهد نوع آلرژی را دقیق‌تر تعیین کند، تقاضای انجام آزمایشات پیشرفته‌تر به نام آزمایش درون‌پوستی((Intradermal Testing را می‌دهد که در آن مقدار کمتری از ماده آلرژی‌زا توسط یک سوزن ظریف به عمق پوست تزریق می‌شود.

اگر کودک شما حساسیت‌های پوستی داشته باشدیا اگر می‌دانید که خراش‌های متعدد بر روی پوست (در یک آزمایش معمولی آلرژی) مشکل‌آفرین خواهند بود، می‌توانید درباره یک آزمایش جایگزین به نام Immunocap پرس‌وجو کنید. این آزمایش آلرژی که توسط FDA تأیید شده است، به یک نمونه از خون کودک نیاز داردکه به آزمایشگاه فرستاده شده و برای آلرژی‌های مختلف مورد آزمایش قرار می‌گیرد.

آیا کودک من باید از واکسن‌های آلرژی استفاده کند؟

اگر داروهای تجویزی نتوانستند کودک را آرام نمایند و سن او نیز بیشتر از 5 سال است، متخصص آلرژی ممکن است به شما پیشنهاد بدهد که واکسیناسیون را آغاز نماییدکه این روش می‌تواند برای آلرژی‌های فصلی کاملا مؤثر باشد.

اگر شما و پزشک‌تان تصمیم دارید که واکسیناسیون را شروع کنید، کودک باید به مدت حداقل 6 ماه، هفته‌ای یک یا دو بار واکسن دریافت نماید. پس از مدتی، پزشک تصمیم می‌گیرد که واکسیناسیون به صورت ماهیانه ادامه پیدا کند. پس از هر بار واکسن زدن، شما و کودک‌تان باید به مدت 20 دقیقه در مطب پزشک بمانید تا مطمئن شوید که کودک نسبت به واکسن واکنش نشان نمی‌دهد (مسئله‌ای که به ندرت رُخ می‌دهد).

اگر فکر می‌کنید که کودک شما در حال ابتلا به آلرژی فصلی است، قطعا باید از متخصص کمک بگیرید. این آلرژی‌ها نه تنها زندگی را برای کودک دشوار می‌کنند، بلکه اگر درمان نشوند ممکن است به برخی مشکلات بهداشتی وخیم‌تر و درازمدت (از قبیل سینوزیت، عفونت مزمن گوش و حتی آسم) منجر شوند.