دسته: دانستنی‌های کودکان

1. ایمن سازی و پیشگیری از بیماری‌های عفونی و واگیردار
2. رعایت موازین بهداشتی و ارتقا سطح بهداشت کودک (رعایت اصول بهداشت و تغذیه‌ی صحیح)
3. تشخیص زود و درمان سریع بیماری‌هایی که باعث ایجاد عوارض مختلف می‌شوند، مانند عفونت ناشی از میکروب استرپتوکوک در گلو و پیدایش روماتیسم قلبی.
4. تشخیص و درمان فوری بیماری‌هایی که علایم مشخص ندارند قبل از این که ضایعه غیر قابل جبرانی به وجود آورند. (آزمایش شنوایی و بینایی)
5. جلوگیری از ناتوانی‌های دایمی که در نتیجه ی بیماری یا تصادفات ایجاد می‌شود.

ایمن سازی یا برنامه واکسیناسیون

واکسن عبارت است از فرآورده‌های میکروبی (مانند واکسن دیفتری و کزاز) یا ویروس‌های ضعیف شده‌ی مولد بیماری (مانند واکسن فلج اطفال، سرخک، سرخچه و اوریون) یا میکروب ضعیف شده (مانند واکسن سل) که بعد از تزریق واکسن، بدن کودک در برابر واکسنی که به او تزریق شده است، ماده‌ای می‌سازد که ضد آن است که پادتن نامیده می‌شود، بنابراین کودک در برابر آن بیماری مصون می‌گردد و به آن مبتلا نخواهد شد.

آیا ضرورت دارد که برای هر کودکی برنامه واکسیناسیون انجام گیرد؟

آیا انجام برنامه واکسیناسیون برای کودک خطری ندارد؟

جدول برنامه واکسیناسیون و ایمن سازی در ایران

مسئولین بهداشت کشور برای رسیدن به هدف برنامه واکسیناسیون تمام کودکان، و با توجه به تحقیقاتی که برای تزریق همزمان چند واکسن در یک جلسه صورت گرفته، جدول زمان بندی واکسیناسیون را توصیه کرده‌اند که هم اکنون انجام می‌گیرد. اولین واکسن‌های ضروری بعد از تولد یا قبل از مرخص شدن نوزاد از بیمارستان انجام می‌شود و بعد از آن برنامه واکسیناسیون کودک در زمان‌های معین صورت می‌گیرد.

توجه:

1. واکسن پنج گانه عبارت است از واکسن دیفتری، واکسن کزاز، واکسن سیاه سرفه، واکسن هموفیلوس آنفولانزا تیپ B و واکسن هپاتیت B
2. در مورد نوزادان نارس و وزن کمتر از دو کیلوگرم، برنامه واکسن هپاتیت B باید در چهار نوبت بعد از تولد، یک ماهگی، دو ماهگی و شش ماهگی انجام گیرد.
3. بعد از سن ۱۴ تا ۱۶ سالگی، هر ده سال باید واکسن دیفتری و کزاز ویژه بزرگسالان تزریق گردد.

قبل از تزریق واکسن کودک اقدامات زیر را انجام دهید:

• کودک خود را بغل کنید.
• به نوزاد خود کمک کنید تا واکسن را به عنوان یک شی مفید تصور کند. هیچ گاه کودک خود را با آمپول نترسانید و به او نگویید که اگر کار بدی انجام دادی به تو آمپول می‌زنیم. به جای این حرف‌ها به کودک بفهمانید که واکسن باعث سلامتی او خواهد شد و از بروز بیماری‌های جلوگیری می‌کند.
• بهتر است که در هر زمانی برای تزریق واکسن مراجعه می‌کنید، جدول مربوط به نوزاد خود را به همراه داشته باشید تا تمامی اطلاعات جدید را در آن یادداشت کنید.
• هنگام واکسیناسیون کودک، پتو و اسباب بازی به همراه خود داشته باشید تا بتوانید کودک خود را سرگرم کنید.

گروه مادر و کودک بیا نی نی 

واکسن پنج گانه چیست؟

واکسن سه گانه (دیفتری، کزاز و سیاه سرفه) چیست؟

این سه واکسن، مخلوطی از سم تغییر شکل یافته (توکسوئید) دیفتری، کزاز و میکروب کشته شده‌ی سیاه سرفه است که در یک آمپول تهیه شده و در قسمت جلو و طرف ران در عضله ی کودک تزریق می‌گردد.

عوارض واکسن سه گانه چیست؟ 

1. سفتی گلوله مانند در محل تزریق که ممکن است مدت‌ها باقی بماند و اهمیت ندارد و نباید نگران بود.
2. قرمزی و حساس شدن محل تزریق که با گذاردن حوله‌ی مرطوب و نیمه گرم (کمپرس گرم) بهبود می‌یابد.

تاخیر در تزریق واکسن در زمان مناسب

اگر تزریق واکسن‌های چند نوبتی (مانند واکسن پنج گانه و فلج اطفال) به عللی مانند بیماری کودک یا مسافرت، در موقع خود انجام نگیرد و به تعویق بیفتد، بعداً در هر موقع می‌توان واکسن‌های عقب افتاده را تزریق کرد و واکسیناسیون کودک را ادامه داد و کامل کرد و احتیاج به از سر گرفتن واکسن نیست. سرماخوردگی خفیف کودک یا شل بودن مدفوع او مانعی برای تزریق واکسن و یا واکسن‌های عقب افتاده‌ی کودک نیست و می‌توان تزریق کرد.

واکسن هپاتیت B

واکسن هپاتیت B، جزو واکسن پنج گانه می‌باشد. بنابر توصیه‌ی مجامع علمی پزشکی کودکان، برای پیشگیری از ورم کبد ناشی از ویروس هپاتیت B و جلوگیری از تصلب کبد و سرطان کبد، این واکسن را باید بعد از تولد و یا قبل از مرخص شدن نوزاد از بیمارستان تزریق کرد. دو نوع واکسن در دسترس است که به کودکان با وزن بیش از دو کیلو گرم می توان تزریق کرد. اولین تزریق بعد از تولد، دومین در دو ماهگی و سوم در شش ماهگی تزریق می شود. در کشور ایران سال هاست واکسن هپاتیت  B به کودکان تزریق می گردد.

واکسن میکروب هموفیلوس آنفولانزا نوع B

نکاتی در مورد واکسن های تزریقی

گروه مادر و کودک بیا نی نی

طریقه‌ی عملکرد واکسن در بدن نوزادان

انواع واکسن دو ماهگی

واکسن دو ماهگی DTAP

واکسن دو ماهگی هپاتیت B

واکسن HIB

واکسن دو ماهگی PVC

واکسن IPV

در سن دو ماهگی این واکسن باید به نوزاد تزریق گردد تا بدن او در برابر فلج اطفال واکسینه شود.

پس از اینکه به نوزاد واکسن تزریق می شود، در بیشتر موارد مشاهده شده است نوزاد در همان شب اول مبتلا به رنگ پریدگی خواهد شد. اما نشانه‌های دیگری نیز در کودک نیز مشاهده شود که شامل، تب نوزاد بعد از واکسن، درد و متورم شدن محل تزریق واکسن و گاهی استفراغ و اسهال می‌باشد. اگر هر یک از این موارد را در نوزاد مشاهده کرید سریعاً به پزشک مراجعه نمایید. در صورتی که نوزاد پس از تزریق واکسن دو ماهگی مبتلا به تب شد، می‌توانید مقدار مشخصی استامینوفن به نوزاد دهید. اما بهتر است در این مورد با پزشک مشورت نمایید. بعضی از متخصصان اطفال پیشنهاد می کنند که از کمپرس آب گرم برای تسکین درد استفاده کنید. اما این موضوع ثابت نشده است. واکسن دو ماهگی نوزاد بسیار ضروری است، پس بهتر است این واکسن به موقع و تحت نظر مراقبت‌های پزشکی به نوزاد تزریق گردد.

پس از تزریق واکسن دو ماهگی بهتر است به نکات زیر توجه کنید:

1. می‌توانید با پزشک خود تماس گرفته و دوز مصرفی استامینوفن را از پزشک سوال کنید تا درد در هنگام تزریق واکسن در نوزاد کمتر شود.
2. پدر و مادر باید اقداماتی را که بعد از تزریق واکسن باید برای نوزاد انجام دهند از پزشک جویا شوند و سریعاً بعد از تزریق، نوزاد خود را لباس پوشانده و به منزل برسانند. در برخی موارد مشاهده شده است که والدین بعد از تزریق شروع به پرسیدن سوال‌های خود می‌کنند که این سوال‌ها باید قبل از تزریق پرسیده شود. چون نوزاد بی قرار می‌شود و شروع به گریه کردن می‌کند.
3. بهتر است زمانی که نوزاد را برای تزریق به مراکز بهداشتی می‌برید، به همراه خود اسباب بازی یا شیشه شیر او را داشته باشید؛ چرا که پس از تزریق واکسن نوزاد شروع به گریه خواهد کرد که با این وسایل کمی آرام‌تر می‌شود. در صورتی که ورم و قرمزی محل تزریق و تب ناشی از واکسن در نوزاد بیش از ۴۸ ساعت طول کشید، نوزاد را سریعا به نزد پزشک متخصص ببرید.
4. از پزشک خود می‌توانید در مورد نحوه ی شیر دادن در حین واکسن زدن سوال کنید تا شما را به خوبی راهنمایی کند.
5. در زمان تزریق، نوزاد را به خوبی در بغل خود نگهدارید تا واکسن به درستی و بدون ایجاد مشکل به نوزاد زده شود.
6. گریه‌ی نوزاد پس از تزریق واکسن کاملاً طبیعی است و والدین نباید به منظور دلسوزی از زدن واکسن به نوزاد خود اجتناب کنند؛ زیرا این واکسن نوزاد را در آینده از بیماری‌های زیادی مصون نگه می دارد.
7. در برخی موارد پزشکان کرم‌های بی حس کننده موضعی را به والدین پیشنهاد می‌کنند که قبل از تزریق به محل تزریق مالیده شود تا محل تزریق بی حس شود و درد کمتری نوزاد احساس کند و تزریق بسیار راحت‌تر انجام گیرد.

روش‌هایی برای آرام نمودن نوزاد پس از تزریق واکسن

• در هنگام تزریق به نوزاد، اسباب بازی‌های مورد علاقه‌ی او را نشان دهید تا حواس نوزاد کاملاً پرت شود.
• با کودک آرام صحبت کنید و برای او شعر بخوانید. این موضوع در مورد نوزادانی که با صدای مادر خود آرام می‌شوند بسیار عملی خواهد بود و درد واکسن فراموش می‌شود.
• گاهی نیز می‌توانید در دهان نوزاد پستانک قرار دهید تا او آرام شود.

گروه مادر و کودک بیا نی نی 

واکسن‌های بدو تولد، واکسن سل یا همان ب ث ژ و واکسن خوارکی فلج اطفال می‌باشد.

1. واکسن بدو تولد سل یا واکسن ب ث ژ

بزرگ شدن غدد لنفاوی زیر بغل 

در بعضی مواقع چند ماه پس از تزریق واکسن ب ث ژ ممکن است غدد لنفاوی زیر بغل یا بالای استخوان ترقوه همان طرف که واکسن تزریق شده است، بزرگ گردد و مادر در موقع حمام کردن کودک در زیر بغل یا بالای استخوان ترقوه‌ی طرف راست او غده‌ای حس کند و نگران گردد. مادر باید بداند که این غده دردناک نیست و اهمیت ندارد. این غده خود به خود از بین می‌رود یا کم کم بزرگ می‌شود و درون آن ترشح چرکی جمع می‌گردد که به تدریج پوست روی آن نازک گشته و پوست سوراخ می‌شود و ترشح درون غده خارج می‌گردد. در چنین حالتی مادر باید لباس‌های کودک را هر روز عوض نماید و او را حمام کند و لباس آزاد به او بپوشاند. اگر امکان حمام کردن وجود ندارد، هر روز زیر بغل او را با آب و صابون بشوید و تمیز نماید. با این عمل زخم به تدریج التیام می‌یابد و به تدریج محو می‌گردد.

در صورتی که پدر و مادر از بزرگ شدن و چرکی شدن غده‌ی لنفاوی زیر بغل یا فوق استخوان ترقوه‌ی کودک خود نگران هستند، باید با پزشک کودکان مشورت نمایند و غده‌ی لنفاوی مزبور به وسیله‌ی جراح کودکان کاملاً برداشته و خارج شود، در این صورت زودتر بهبود می‌یابد و داغی در محل آن به وجود نخواهد آمد.

2. واکسن بدو تولد فلج اطفال

بیماری فلج اطفال، بیماری است ویروسی که اگر کودک به آن مبتلا گردد دچار بیماری فلج اندام‌ها می شود و تا آخر عمر ممکن است دچار معلولیت گردد، اگر این ویروس مغز را مبتلا سازد، کودک دچار فلنج تنفسی شده و منجر به فوت او می‌گردد.

گروه مادر و کودک بیا نی نی 

یک روش انحصاری برای جلوگیری از بارداری، تغذیه با شیر مادر است که روش آمنوره و یا LAM نامیده می‌شود. روش آمنوره (توقف قاعدگی) ناباروی طبیعی بعد از زایمان است و زمانی اتفاق می‌افتد که یک زن به دلیل شیردهی قاعدگی نداشته باشد. بسیاری از مادران اطلاعات متناقضی در مورد تغذیه با شیر مادر و باروری دریافت می‌کنند.

تناقض 1: شیردهی و باروری؛ برای جلوگیری از بارداری به تغذیه با شیر مادر اعتماد نکنید.

تناقض 2: شیردهی و باروری؛ هر گونه تغذیه با شیر مادر از بارداری جلوگیری خواهد کرد. 

تغذیه با شیر مادر می‌تواند مانع از بارداری شود، اما در صورتی این معیار صحیح خواهد بود که تغذیه با شیر مادر به طور مناسب انجام شود.

1. کودک شما کمتر از شش ماه داشته باشد.
2. دوره‌ی قاعدگی مادر هنوز برنگشته است.
3. کودک فقط از شیر مادر تغذیه می‌کند (شب‌ها و روزها).  

چگونه می‌توانیم دوره طبیعی ناباروری را به حداکثر برسانیم؟

زمان بازگشت به باروری تا حد زیادی، در زن‌ها متفاوت است و بستگی به الگوی شیردهی نوزاد و چگونگی حساس بودن مادر به هورمون‌های مربوط به شیردهی دارد.

• روش تغذیه با شیر مادر و مجموع شیردهی نوزاد در ۲۴ ساعت، یکی از عوامل اصلی بازگشت به باروری است. در صورتی که تغذیه نوزاد با شیر مادر کاهش یابد، به ویژه اگر تغییر، ناگهانی باشد احتمال بازگشت باروری مادر بسیار زیادتر خواهد بود.
• تحقیقاتی که بر روی برخی از مادران انجام شده است، نشان داده که در فرایند شیردهی و باروری، تغذیه نوزاد با شیر مادرهنگام نیمه شب، بازگشت باروری را به مقدار زیاد کاهش داده است.
• یک مطالعه نشان داده است، مادرانی که از نوزادشان جدا بوده‌اند (اما شیر خود را به طور ۱۰۰ درصد برای نوزاد خود می‌دوشند) خطر ابتلا به حاملگی در طی شش ماه اول حدود ۵/۲ درصد بوده است.
• هنگامی که کودک، شروع به خوردن غذاهای جامد می‌کند (اگرچه دوره‌ی قاعدگی مادر بازنگشته باشد) می‌تواند عامل بازگشت باروری باشد و دوره‌ی ناباروری ممکن است قبل از تغذیه نوزاد با مواد جامد، طولانی‌تر باشد. اما هنگامی که کودک شروع به خوردن مواد جامد می‌کند، در فرایند شیردهی و باروری؛ شیردهی مادر به نوزاد کاهش می‌یابد و خطر بارداری افزایش می‌یابد.

شما می‌توانید با یک برنامه غذایی اکولوژیک و مناسب و همچنین انجام موارد زیر در جلوگیری از بارداری در دوران شیردهی موفق‌تر باشید:

• نگه داشتن کودک نزدیک به خود
• تغذیه با شیر مادر در هر زمان (در روز و شب)
• استفاده از شیر مادر برای تغذیه نوزاد خود
• استفاده از شیر مادر برای تغذیه‌ی نوزاد در هنگام شب
• استفاده نکردن از شیشه شیر و یا پستانک

اگر شما یک برنامه تغذیه اکولوژیک داشته باشید، می‌توان درباره شیردهی و باروری گفت:

• احتمال حاملگی در سه ماه اول عملاً صفر است، بین ۳ تا ۶ ماه کمتر از ۲ درصد و پس از ۶ ماه حدود ۶ درصد است (فرض می‌کنیم دوره‌ی قاعدگی مادر هنوز باز نگشته است).
• متوسط زمان بازگشت عادات قاعدگی ۱۴.۶ ماه است.
• مادرانی که بسیار زودتر دوره‌ی قاعدگی شان شروع می‌شود، برای دوره‌های اول نابارور می‌باشند. مادرانی که سیکل‌های بعدیشان را می‌گذرانند بیشتر احتمال دارد قبل از اولین دوره تخمک گذاری باردار شوند.

در عین حال ممکن است یک مادر هنگام شیر دادن و قبل از اینکه اولین دوره قاعدگی خود را مشاهده کند باردار شود اما این قضیه بسیار نادر است. اکثر مادران باردار نمی‌شوند تا پس از اینکه اولین دوره‌ی قاعدگی خود را مشاهده کنند. (اغلب این دوره به عنوان دوره هشدار نامیده می‌شود). حتی برخی در مرحله‌های قبل از این دوره باردار شده‌اند و برخی دیگر از زنان چندین دوره طول خواهد کشید تا باردار شوند. اما هنوز هم، برخی عقیده دارند که در فرایند شیردهی و باروری، باردار شدن تا زمانی که کودک به طور کامل از شیر گرفته نشود، اتفاق نمی‌افتد که این کاملاً غیر ممکن است.

گذری در مورد باروری کامل

مطالعات متعدد نشان داده است که باروری و فعالیت تخمدان گام به گام بازگردانده می‌شود:

1. فعالیت بدنی بدون تخمک گذاری (بدون شانس حاملگی)
2. قاعدگی بدون تخمک گذاری (این همیشه اتفاق نمی‌افتد)
3. تخمک گذاری بدون لوتئال (پس از اینکه تخمک‌ها آزاد می شوند، ممکن است لقاح صورت گیرد. در ادامه فاز لوتئال، رحم پوششی برای نگهداری تخمک ایجاد می‌کند، زیرا تخمک در حال حرکت از لوله فالوپ به سمت رحم است. در صورتی که رحم آماده نگهداری تخمک را نداشته باشد، این عمل به طور موفق انجام نمی‌شود.)
4. فاز کامل لوتئال (باروری کامل- در این مرحله تغذیه با شیر مادر هیچ تاثیری بر بارداری مادر نخواهد داشت.

   

آیا برای بارداری نیاز به از شیر گرفتن نوزاد است؟

احتمالاً نیازی به این کار نیست. اگر هنوز به مرحله‌ی باروری کامل نرسیده باشید (همانطور که در بالا توضیح داده شد) تغذیه با شیر مادر ممکن است باعث کاهش باروری گردد. در طول مرحله شیردهی و باروری، هنگامی که رحم آمادگی دریافت تخمک را داشته باشد، تغذیه با شیر مادر بر باروری سالم هیچ تاثیری ندارد. در صورتی که دوره ی قاعدگی مادر به عقب برگردد و به یک الگوی منظم (شیردهی و باروری) رسیده باشد، احتمال این وجود دارد که تغذیه با شیر مادر دیگر بر باروری مادر تأثیر نگذارد.

برگرفته از: kellymom 

گروه مادر و کودک بیا نی نی