دسته: دانستنی‌های کودکان

همانطور که در جهان، دیابت مخصوصاً دیابت کودکان در حال افزایش است این نگرانی نیز وجود دارد که دیابت در کودکان و نوجوانان در اوایل زندگی، فرد را با چالش‌های زیادی روبرو کند. همچنین باید بدانیم که تشخیص علائم و نشانه‌های دیابت در بهبود سریع‌تر و درمان زودتر آن بسیار کمک کننده است. 

برخی از حقایق درباره دیابت کودکان

1. هم دیابت نوع یک و هم دیابت نوع دو در میان مردم در حال افزایش است.
2. مشکلات استفاده از انسولین همچنان وجود دارد.
3. علائم دیابت نوع یک در کودکان فقط پس از چند هفته ظهور می‌کند ولی علائم دیابت نوع دو مدت بیشتری طول می‌کشد تا ظاهر شود. 
4. عوارض دیابت کنترل نشده نوع دو، بیماری‌های کلیوی و چشمی است.

انواع دیابت کودکان

دیابت نوع یک و دو متفاوت است ولی در درمان هر دو باید از انسولین استفاده شود.

دیابت نوع یک چیست؟

دیابت نوع دو چیست؟

چگونه دیابت در کودکان ایجاد می‌شود؟

علل واقعی دیابت در کودکان و بزرگسالان هنوز شناخته نشده است، به طور کلی دیابت از وراثت، رژیم غذایی نامناسب و یا نداشتن ورزش نیز ایجاد می‌شود. هیج یک از اعضای خانواده بسیاری از کودکان دیابتی از نوع یک، دیابت ندارند، بنابراین علت دقیق آن هنوز ناشناخته مانده است. دیابت نوع دو در میان کودکان با سن کم ناشی از رژیم غذایی ناصحیح و یا شیوه زندگی بدون ورزش است.

کودکان دیابتی معمولاً چه علائمی دارند؟

مانند بزرگسالان، تعدادی از علائم دیابت در کودکان وجود دارد که می‌تواند هشداردهنده باشد:

• تشنگی
• خستگی
• کاهش وزن
• تکرر ادرار

در میان کودکان ممکن است علائمی مانند معده درد، سر درد و مشکلات رفتاری نیز مشاهده شود. بنابراین دردهای شکمی تکراری در کودکان و سابقه یک بیماری بدون دلیل باید هنگام درمان به عنوان نشانه‌های احتمالی دیابت در نظر گرفته شود.

چگونه دیابت کودکان درمان می‌شود؟

پس از تشخیص دیابت کودکان، کودک به نزد یک پزشک متخصص فرستاده می‌شود. اکثر کودکان مبتلا به دیابت ابتدا در بیمارستان بستری می‌شوند.

از آنجا که دیابت نوع یک بدین معنی است که سلول‌های پانکراس به خوبی کار نکرده و یا نمی‌توانند انسولین تولید کنند، تنها روش درمان این دیابت؛ انسولین است. در این موارد یک تیم مراقبتی یک رژیم مناسب از انسولین در زمان‌های خاص را برای کودک تجویز می‌کند.

انسولین سریع الاثر برای طول روز و انسولین با تاثیرگذاری طولانی‌تر (متوسط‌الاثر یا طولانی اثر) برای مصرف شبانه تجویز می‌شوند. همچنین در میان کودکان پمپ‌های انسولین نیز رایج هستند.

گاهی اوقات پس از تشخیص دیابت کودکان، دوزهای کمی از انسولین برای کودک تجویز می‌شود ولی با افزایش سن کودک و بزرگ‌تر شدن او، این دوزها افزایش می‌یابد. مدیریت کنترل قند خون یکی از ضروریات در کودکان دیابتی است.

درمان دیابت نوع دو در کودکان به شرایط و میزان پیشرفت دیابت در کودک بستگی دارد. در مراحل اولیه ممکن است با تغییر سبک زندگی و داشتن تمرینات ورزشی، دیابت درمان شود.

پدر و مادر کودک مبتلا به دیابت چه باید بکنند؟

پدر و مادر باید سطح گلوکز خون کودک را چک کنند و از بالا و پایین بودن آن آگاه باشند. والیدن باید در نظر داشته باشند که کودکان مبتلا به دیابت محدودیت‌های غذایی دارند و نباید از فعالیت و تغذیه آن‌ها غافل شوند.

در ابتدای بیماری و در مراحل بعدی ممکن است دیابت یک فشار جدی برای کودک باشد بنابراین والدین باید همیشه و در همه حال، پشتیبان کودک خود باشند.

در ابتدا ممکن است مدیریت و درمان کودک، برای والدین کاری سخت و پیچیده باشد. درک اینکه این بیماری چطور یک کودک را تحت تاثیر خودش قرار می‌دهد برای والدین ضروری است. برخی از مورادی که والدین باید در مورد آن بدانند عبارتند از:

1. ممکن است شما مجبور باشید تزریق انسولین را انجام دهید؛ بنابراین باید از نحوه تزریق انسولین آگاهی داشته باشید. حتی اگر لازم نباشد که شما تزریق را انجام دهید باید روش آن را یاد بگیرید. دو محل اصلی برای تزریق انسولین وجود دارد بالای شکم و در ران‌ها.
2. شما باید با علائم کاهش گلوکز و افزایش آن در سطح خون آشنا باشید. همچنین باید بدانید که در صورتی که در این شرایط قرار گرفتید، چه کنید.
3. سطح قند خون کودک خود را کنترل کنید و از تیم مراقبتی دیابت کودکان بخواهید که این را به شما آموزش دهند که چگونه این کار را انجام دهید.
4. در مورد کودکان بزرگتر از تیم مراقبتی بخواهید که تزریق انسولین را به خودشان آموزش دهند تا یاد بگیرند خودشان انسولین را تزریق کنند.
5. برای اطرافیان آشکار کنید که کودک شما مبتلا به دیابت است و در شرایطی که دیابت کودک پایین آمد، و شما در دسترس نبودید چه کاری کنند.

کودکان مبتلا به دیابت چه غذاهایی بخورند؟

چرا ورزش برای کودکان مبتلا به دیابت توصیه می‌شود؟

برگرفته از: diabetes.co.uk و medicalnewstoday

بیا نی نی | بخش مادر و کودک – همان گونه که ظاهر و چهره هر نوزادی، نسبت به نوزادان دیگر متفاوت است، کیفیت رشد و نمو هر نوزاد نیز با دیگری فرق خواهد داشت. هر یک از زنان، دوران بارداری خود را متفاوت تجربه می‌کنند و به همین دلیل در نهایت نوزادانی با قد و وزن متفاوت، به دنیا می‌آورند. در این مقاله سعی شده تا اطلاعاتی در مورد قد و وزن نوزاد تازه متولد شده به شما بدهیم.

وزن طبیعی نوزاد

وزن نرمال نوزادان در بدو تولد بین 2/5 تا 4 کیلو گرم در نظر گرفته می‌شود. اگر وزن نوزاد کمتر از 2 کیلو و پانصد گرم باشد کم وزن تلقی می‌شود و نوزادانی که بیشتر از 4 کیلو گرم وزن داشته باشند، با عنوان بچه های بزرگ در نظر گرفته می‌شوند.وزن نوزاد پسر، به طور معمول کمی بیشتر از نوزاد دختر است. وزن نوزاد به عوامل متعددی، از جمله وزن شما، وزن همسر تان، اضافه وزنی که در هنگام بارداری داشته اید و سلامت عمومی شما بستگی دارد.

نوزادان کم وزن به دو گروه تقسیم می‌شوند: نوزادان نارس و کم وزن؛ یعنی آن‌هایی که زمان حضورشان در رحم کمتر از ۳۷ هفته بوده است و نوزادان رسیده اما کم وزن؛ یعنی آن‌هایی که به دلیل مشکلات داخل رحمی در طول بارداری یا اواخر بارداری، عواملی سبب نرسیدن آن‌ها به وزن دلخواه شده است. یکی از مسائلی که مادران به ویژه در بارداری اول با آن مواجه می‌شوند، نگرانی از وزن نگرفتن نوزاد است. از جمله توصیه‌های مهمی که پزشکان به مادران دارند و تاثیر زیادی در رشد و کاهش مرگ و میر نوزادان دارد، توصیه به تغذیه با شیر مادر است.

اتفاقی که معمولا برای نوزادان طبیعی می‌افتد این است که طی چند روز اول ممکن است حتی تا ۱۰ درصد وزن تولد خود را از دست بدهند که این در پایان هفته اول جبران می‌شود. وزن نوزاد یکی از معیارهایی است که میزان کفایت شیردهی مادر و میزان دریافت شیر و موادمغذی لازم برای نوزاد را تا حدی مشخص می‌کند.

مادر می‌تواند ارزیابی روزانه‌ای از کیفیت تغذیه نوزادش داشته باشد. کار غلطی که گاهی مادران انجام می‌دهند، وزن کردن هر روز نوزاد است. میزان وزن گیری در شرایط خوب، یعنی روزی ۲۵ تا ۳۰ گرم که با وزنه‌های معمولی ممکن است شناسایی نشود.

ممکن است نوزادی یک روز کمتر و یک روز بیشتر وزن بگیرد، به همین دلیل بهتر است هر ۳ تا ۴ روز یک‌بار یا به صورت هفتگی نوزاد را وزن کرد. بهتر است والدین روش صحیح شیر دادن به نوزاد را رعایت کنند، به طوری که سر و تنه در یک خط قرار بگیرد و نوزاد کاملا به سینه مادر چسبیده و دهان او کاملا باز باشد و تنها نوک سینه در دهان نوزاد قرار نگیرد، بلکه نوک و بخش زیادی از هاله پررنگ اطراف نوک پستان در دهان نوزاد قرار بگیرد چون حوضچه‌های شیر دقیقا زیر هاله رنگی پستان قرار دارند و خود نوک حاوی شیر نیست.

اگر نوزاد به این طریق شیر می‌خورد و به خواب می‌رود و در فواصل بیداری خیلی بی‌قراری نمی‌کند، نشانه کفایت شیردهی است.

توصیه می‌شود حداقل ۸ بار در روز و دو بار در شب شیردهی صورت بگیرد. میزان خیس کردن کهنه یکی از معیارهایی است که به مادر کمک می‌کند متوجه شود شیر کفایت می‌کند یا خیر. اما حتی اگر مادر احساس کرد شیرش کفایت نمی‌کند، بدترین کار در قدم اول، روی آوردن به شیرخشک و تغذیه کمکی است.

نمودار رشد وزن نوزاد، نموداری است كه از همه بيشتر استفاده می‌شود و در ايران نيز از آن استفاده می‌كنند. نمودار رشد وزن نوزاد شاخص وزن بر اساس سن کودک را می‌سنجد. اين شاخص تحت تاثير تغييرات اخير در وضعيت تغذيه يا سلامتی می‌باشد. با اين شاخص نمی‌توان كودكان و نوجوانان را به دسته‌های كم وزن و يا بيش وزن طبقه بندی كرد. شاخص وزن نوزاد بر اساس قد نیازی به دانستن سن ندارد و می‌تواند كم وزنی، لاغری و یا بیش وزنی كودكان را مشخص كند.

عفونت ادراری در نوزادان یکی از هشدارهای مهم برای والدین است که سریعاً نوزاد خود را نزد پزشک متخصص ببرند تا از مشکلات بعدی کلیوی و مثانه جلوگیری شود. متخصصان اطفال همیشه به والدین هشدار می‌دهند که بروز تب در فرزندانشان را جدی بگیرند و دلیل آن را ریشه‌یابی کنند، چراکه تب‌های غیرقابل توجیه که علت مشخصی برای آن پیدا نمی‌شود، می‌تواند نشانه‌ای از ابتلای کودک به عفونت ادراری باشد.

اصولا عفونت ادراری در کودکان دختر به علت ساختار خاص سیستم ادراری و تناسلی شان بیشتر از پسران است، اما شیوع عفونت ادراری در نوزادان پسر مخصوصاً پسرهای ختنه نشده قبل از یک سالگی بیشتر است. به این دلیل متخصصان بهترین زمان ختنه را تا قبل از یک سالگی و حتی در ماه اول تولد می‌دانند که می‌تواند به جلوگیری از عفونت ادراری در نوزادان کمک کند. 

دلایل عفونت ادراری در نوزادان چیست؟

• نقص تکاملی دستگاه ادراری 

بیشتر عفونت‌های ادراری در کودکان به دلیل نقص دستگاه ادراری است که بی توجهی نسبت به آن به تکرار عفونت‌های ادراری و از دست رفتن کلیه‌ها منجر می‌شود. نقص تکاملی دستگاه ادراری شامل تنگی لگن یا انسداد راه خروج ادرار از مثانه است که می‌تواند باعث ابتلا به عفونت ادراری در نوزادان شود.

• تجمع میکروب‌ها در اطراف مجرای ادراری

تجمع میکروب‌ها در اطراف مجرای ادراری در پسرهای ختنه نشده بیشتر اتفاق می‌افتد. میکروب‌های به وجود آورنده عفونت ادراری اکثراً میکروب‌های دستگاه گوارش هستند که در اطراف مجرای ادرار تجمع می‌کنند. 

• برگشت ادرار یا ریفلاکس

برگشت ادرار به معنای آن است که ادرار از مثانه به سمت بالا برمی‌گردد. این بیماری بسیار مهم است زیرا ممکن است باعث تخریب و از کار افتادن کلیه‌ها شود.  

• عوامل ژنتیکی

عوامل ژنتیکی نیز می‌تواند از دلایل عفونت ادراری در نوزادان و کودکان باشد. 

• پوشش بیش از حد نوزاد

برخی مادران برای جلوگیری از سرماخوردگی، به نوزاد خود بیش از حد لباس می‌پوشانند و او را در کنار بخاری و یا فضای بسیار گرم قرار می‌دهند. این کار موجب تعریق زیاد نوزاد و کاهش آب بدن او و در نتیجه غلظت ادرار و ایجاد سنگ‌های ادراری می‌شود.

علائم عفونت ادراری در نوزادان چیست؟

عفونت ادراری همیشه با نشانه همراه نیست و تنها از طریق آزمایش ادرار قابل تشخیص است اما در کودکان زیر دو سال می‌تواند علائمی مانند زیر وجود داشته باشد:

• تب نوزاد
•  بوی بد ادرار
• رنگ تیره ادرار 
• بی اشتهایی 
• درد شکم
• بی حالی و خوب شیر نخوردن 
• وزن نگرفتن نوزاد 
• عدم رشد مناسب نوزاد 
• سرد شدن بدن

علائم عفونت ادراری در کودکان چیست؟

• سوزش ادرار
• تکرر ادرار
• درد پهلو
• تهوع و استفراغ 
• اسهال 
• تب‌های بدون علت 
• اختلال در ادرار کردن
• بی اختیاری در نگه داشتن ادرار 

  

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت مشاهده کوچک‌ترین نشانه‌های ذکر شده در بالا، باید سریعاً به پزشک مراجعه نمود، زیرا این بیماری می‌تواند با درگیر کردن کلیه باعث نارسایی آن شود که بسیار خطرناک است. به همین دلیل دارای اهمیت بالایی بوده و به محض مشاهده این بیماری به سرعت کودکان را مورد معالجه قرار می‌دهند.

همه والدین باید مراقب باشند و مرتب کودک خود را بررسی کنند تا با مشکلات جبران ناپذیری مواجه نشوند. اگر برای درمان این بیماری به موقع اقدام شود با گذشت چند روز و دریافت آنتی بیوتیک مشکل برطرف خواهد شد.

روش‌های پیشگیری از عفونت ادراری چیست؟

• مصرف زیاد آب
• تخلیه مثانه هر دو تا حداکثر هر سه ساعت یک بار
• تغذیه سالم، مصرف مایعات، میوه‌ها و سبزی‌ها که منجر به کاهش بروز یبوست می‌شود.  
• شستشوی دستگاه تناسلی از جلو به عقب
• استفاده از لباس‌های زیر نخی و گشاد و شستشو و تعویض مکرر آن‌ها
• تعویض مرتب و به موقع پوشک کودکان زیر سه سال 
• آموزش دادن به بچه‌ها در مورد عادات صحیح دستشویی رفتن و رعایت بهداشت 
• آموزش به کودکان که ادرارشان را برای مدت طولانی نگه ندارند.  
• عدم نشستن در وان یا لگن
• ختنه
• مصرف تمشک کوهی از جمله میوه‌هایی است که برای پیشگیری از عفونت ادراری توصیه می‌شود.
• استفاده از پروبیوتیک‌ها که به صورت پودر یا قرص، یا ماست و دوغ حاوی پروبیوتیک و فرآورده‌های لبنی

تغذیه نامناسب و غذا‌های کم فیبر می‌تواند به ایجاد عفونت‌های ادراری کمک کند. در بزرگسالان دیده شده است چنانچه آب کم مصرف شود، ادرار غلیظ شده و احتمال ایجاد سنگ‌های ادراری بالا می‌رود.

چگونه عفونت ادراری درمان می‌شود؟

پس از انجام آزمایشات ادرار و خون، سونوگرافی و عکسبرداری از کلیه و مثانه، برگشت ادراری و اختلالات مثانه نیز مورد بررسی قرار می‌گیرد و در صورتی که عفونت ادراری، مثانه یا کلیه را درگیر کرده باشد، پزشک درمان با آنتی بیوتیک خوراکی یا تزریقی به مدت ۷ تا ۱۴ روز را توصیه می‌کند.

 

سخن آخر بیا نی نی با پدر و مادرها…

از تب نوزاد و کودک خود غافل نشوید و علت آن را صرفا سرماخوردگی کودک ندانید. در مواردی که تب کودک بی دلیل است حتماً او را به پزشک متخصص ببرید زیرا ممکن است عفونت ادراری و یا سایر عفونت‌ها در کمین کودکتان باشد. 

عفونت ادراری در صورتی که به موقع تشخیص داده شود، با مصرف آنتی بیوتیک‌ها در دوره‌های خاص درمان می‌شود ولی اگر زمان را از دست بدهید ممکن است با مشکلات و بیماری‌های کلیه و مثانه در کودک خود مواجه شوید.

دلیل وابستگی کودک به مادر چیست؟

راه کار‌های مواجهه با وابستگی کودک

• در وهله اول از سلامت کامل کودک خود مطمئن شوید. وجود هرگونه بیماری (کولیک نوزاد، دندان درآوردن نوزاد و…) باعث بی قراری کودک شده و فشار‌های عصبی و روانی به او وارد می‌کند که موجب تشدید این رفتار می‌شود.
• بدانید که اضطراب جدایی دوره‌ای گذرا بین شش تا هیجده ماهگی است و پس از طی این دوره خود به خود این مشکل از بین می‌رود.
• مکان مشخصی را برای کودک تعیین کنید که بداند مال اوست. گهواره، تختخواب و اتاق کودک را بصورت مکان ویژه‌ای که کودک در آن احساس راحتی و آرامش می‌کند دربیاورید.
• هنگامی که می‌خواهید اتاقی که کودک در آن است را ترک کنید و مثلا به آشپزخانه بروید، با صدای بلند با او صحبت کنید و برای او آواز بخوانید تا او مطمئن شود که شما در نزدیکی او هستید.
• در این دوره کودکان توجه ویژه‌ای به مادر کرده و تنها در آغوش او آرام می‌گیرند. به همسر خود توضیح دهید که اینگونه رفتار کودک موقتی و گذراست و نشانه‌ای از بی توجهی یا دوست نداشتن پدر از سوی کودک نیست.

• با بازی “دالی موشه” به کودکتان یاد دهید که اگر چیزی را نمی‌بیند دلیل بر نبودن آن شی نیست. با دستانتان یا ملحفه‌ای صورت خود را بپوشانید، سپس آن را به سرعت بردارید. کودکتان از اینکه می‌بیند شما دوباره ظاهر شده‌اید به وجد می‌آید.
  اگر کودکتان بزرگتر است، می‌توانید یک توپ کوچک را زیر یک لیوان رنگی پنهان کنید و با برداشتن لیوان، توپ را به کودک نشان دهید و این بازی را بار‌ها با کودک انجام دهید.
  همچنین می‌توانید با کودکان بزرگتر “قایم باشک” بازی کنید. بدین ترتیب کودک احساس می‌کند که مادر بازخواهد گشت و بنابراین جدا شدن از شما برایش راحت‌تر خواهد بود چون می‌داند باز می‌گردید.
• محیط خانه را برای کودک امن کنید تا کودک به راحتی بتواند در محیط خانه به کشف و بازی بپردازد. اینگونه کودک با شجاعت بیشتری در خانه می‌گردد، بازی می‌کند و دوباره به سوی شما باز می‌گردد. به گونه‌ای که کودک متوجه نشود، به او نظارت داشته باشید تا خطری متوجه وی نشود و در هر بازگشت کودک، او را در آغوش بگیرید و ببوسید.
• کودک شما نیاز دارد تا همراهی با انسان‌ها و کودکان دیگر را بیاموزد. به همین دلیل شما بایستی زمان‌هایی از کودک خود جدا شوید تا او با ارتباط گرفتن با دیگر افراد، مهارت‌های اجتماعی را بیاموزد. از دیدگاه برخی روانشناسان، کودکانی که از بدو تولد در محیط‌های شلوغ بزرگ شده‌اند، استقلال بیشتری داشته و هنگام ترک والدین احساس ترس و ناراحتی کمتری دارند.  

• هنگامی که می‌خواهید کودک را ترک کنید با او خداحافظی کنید و دلیل رفتن خود را با زبان ساده برایش بیان کنید. کودک شما شاید قادر به حرف زدن نباشد اما لحن و معنای کلمات را تا حدودی در می‌یابد. اگر هنگامی که کودک سرگرم بازی است، او را ترک کنید به این امید که باعث ناراحتی و گریه او نشوید، بالعکس اضطراب جدایی را در وی افزایش می‌دهید.  
• اگر از پرستار یا یکی از نزدیکان برای مواقعی که در کنار نوزاد نیستید، کمک می‌گیرید، به کودک فرصت دهید تا در حضور شما با شخص دیگر آشنا شده و انس بگیرد تا در نبود شما با اضطراب کمتری مواجه شود.
• اگر می‌خواهید کودک را به محیط جدیدی (مثل مهد کودک) بسپارید. یک روز قبل او را به آن محیط برده و آنجا را به او نشان دهید. او را با مربی مهد آشنا کنید و درباره فعالیت‌های کودکان در مهد با او صحبت کنید، به گونه‌ای که اشتیاق در او ایجاد شود.
• مربی یا پرستاری که قرار است مراقب کودک باشد را از همه چیز کودک اعم از رفتارها، علایق، ساعات خواب و تغذیه و وضعیت جسمانی کودک، آگاه کنید.

بیشتر بدانید: مهد کودک رفتن بچه ها چه فوایدی به دنبال دارد؟

• کودک را به محیط‌هایی که همسالانش در آن هستند ببرید تا دوست پیدا کند. آنگونه می‌بینید که چه راحت آغوش شما را رها می‌کند و به سمت کودکان دیگر می‌رود.
• قبل از ترک کردن کودک، او را در آغوش بگیرید و به او بسیار محبت کنید. نگران از لوس شدن او نباشید. با این کار شما احساس امنیت را به او هدیه می‌دهید.  
• انجام برخی کار‌ها را به خود کودک بسپارید. اینگونه کودک کم کم یاد می‌گیرد از خودش مراقبت کند و حس استقلال در او تقویت می‌شود. جایی که کودک واقعا نیاز دارد به او کمک کنید و در دیگر موارد کودک را تشویق به انجام کار کنید.
• برای گریه نکردن کودک قبل از ترک او، جایزه تعیین کنید. به او بگویید، چون دیگر بزرگ شده و یادگرفته با شما خداحافظی کند، استحقاق پاداش دارد.

با بکار بستن این راهکارها، اندک اندک، از وابستگی کودک کاسته شده و کودک تمرین استقلال می‌کند.

منابع: 

چگونه با کودکم رفتار کنم/ دکتر گاربر
مادر کافی/ جو فراست