دوقلوی همسان – بیا نی نی

2023/04/13

چه عواملی احتمال بارداری دو یا چندقلویی را افزایش می دهد

میزان شیوع این موارد در حال افزایش است و تعداد دو یا چندقلوها در دو دهه اخیر افزایش قابل توجهی داشته است. عمدتا به این دلیل که زنان بیشتری از داروهای درمان ناباروری یا روشهای کمکی بارداری (ART) استفاده می کنند تا بتوانند باردار شوند. این درمانها، تا حد زیادی احتمال بارداری دو قلو یا چندقلو را افزایش می دهند. هرچند ممکن است شما فقط اخبار مربوط به چهارقلو، پنج قلو یا هفت قلوها را در راس تیترهای خبری بینید، اما هنوز هم نزدیک به 95% از کل بارداریهای چند قلویی، دوقلوها هستند.

احتمال دوقلو یا چند قلوزایی چقدر است؟

امروزه، از هر 32 زایمان، یکی از آنها دوقلو است. این آمار 65% بیشتر از آمار سال 1980 است؛ بعلاوه آمار دوقلو حامله شدن در زنانی که از درمانها یا کمکهای پزشکی برای حامله شدن استفاده نمی کنند هم دو برابر شده است (به یک مورد دوقلو در 89 مورد زایمان رسیده است).

میزان افزایش سه قلو و چهارقلوها، حتی از این هم بیشتر است. بین سالهای 1980 تا 1998، تعداد سه قلوها (و بیشتر)، 400% افزایش یافت؛ اما با دقیق تر شدن روشهای درمان ناباروری، این میزان در چند سال گذشته مجددا کاهش یافته است. در سال 2003، از هر 535 مورد زایمان، یکی از آنها سه قلو، چهارقلو یا بیشتر بوده است.

حدودا یک سوم از دوقلوها، همسان یا مونوزیگوت هستند (یک تخمک بارور، به دوقسمت تقسیم شده است). دو سوم از دوقلوها نیز غیر همسان یا دی زیگوت هستند (دو تخمک توسط دو اسپرم متفاوت، بارور می شوند). احتمال اینکه یک زن صاحب دوقلوهای همسان شود، 1 در 250 تا 300 است. این مقدار در طول چند دهه اخیر ثابت مانده و به طور قابل ملاحظه ای در سرتاسر جهان نیز ثابت است.احتمال اینکه دوقلوهای غیر همسان داشته باشید، به میزان شایع بودن این مورد در فامیل شما بستگی دارد.

ر چه سن شما بیشتر باشد، احتمال اینکه صاحب دوقلو یا چندقلوهای غیر همسان شوید، بیشتر می شود

بارداری دوقلو یا چند قلو بعد از درمان ناباروری

هرچند این امر قطعی نیست، اما بهتر است خودتان را برای احتمال آن آماده کنید. داروهای ناباروری، تخمدانها را تحریک می کنند؛ در نتیجه احتمال اینکه شما چندین تخمک را به صورت همزمان آزاد کنید، بیشتر می شود. به طور متوسط، 20% از خانمهایی که از گنادوتروپین استفاده می کنند، به بیشتر از یک جنین حامله می شوند. خانمهایی که در حین استفاده از داروی کلومیفن حامله می شوند، 5 تا 12 درصد احتمال دارد که صاحب دوقلو شوند.

اگر شما تحت درمان به روش IVF (لقاح مصنوعی یا باروری آزمایشگاهی) قرار گیرید، احتمال اینکه به بیشتر از یک فرزند حامله شوید، 20% تا 40% است، که بستگی به تعداد جنینهایی دارد که در رحم شما قرار داده می شوند. روشهای دیگر درمان ناباروری مانند GIFT (انتقال اسپرم به لوله های رحمی) و ZIFT (انتقال تخم لقاح یافته به لوله های رحمی) و همچنین روشهای جدیدتر مانند ICSI (تزریق اسپرم در داخل سیتوپلاسم تخمک) هم احتمالا منجر به حاملگی به دوقلو یا چندقلوها می شوند.

روش IUI (تزریق اسپرم داخل رحم)، که در آن اسپرم توسط سرنگ به داخل رحم تزریق می شود، تنها روش درمان ناباروری است که احتمال بروز حاملگی به دوقلو یا چندقلوها را افزایش نمی دهد. اما اکثر خانمهایی که از روش IUI استفاده می کنند، همزمان از داروهای درمان ناباروری نیز استفاده می کنند.

داروهای درمان ناباروری و سایر روشهای درمانی، اساسا احتمال حامله شدن به دوقلوهای غیر همسان را افزایش می دهند که در آن دو تخمک توسط دو اسپرم متفاوت بارور می شوند. اما اکنون شواهدی نیز وجود دارند که نشان می دهند در زنانی که از برخی روشهای درمانی خاص استفاده می کنند، احتمال حامله شدن به دوقلوهای همسان نیز بیشتر است.

عوامل موثر بر بارداری دوقلو و چند قلو

هرچند احتمال به وجود آمدن دوقلوهای همسان ثابت است، عوامل متعددی وجود دارند که بر احتمال به وجود آمدن دوقلوهای غیر همسان اثر می‌گذارند:

عوامل موروثی: وراثت نیز یک عامل مهم است. احتمال بارداری دوقلوهای غیر همسان به طور موروثی در خانواده منتقل می شود، اگر شما خودتان دوقلو بوده اید، یا اگر به دنیا آمدن دوقلوها در خانواده شما رایج است، احتمال اینکه شما هم خودتان صاحب دوقلو شوید اندکی بیشتر از دیگران است. این موضوع خصوصا در خانواده مادری اهمیت بیشتری دارد، اگرچه یک قانون کلی نیست؛ در صورتی که تولد دوقلوها در خانواده مادری شما شایع باشد، احتمال اینکه شما هم صاحب دوقلو شوید بیشتر است. زنانی که خودشان یکی از دوقلوهای غیر همسان بوده اند، با احتمال 1 در 60 صاحب دوقلو می شوند. اما حاملگی به دوقلوهای همسان در خانواده ها به صورت موروثی منتقل نمی شود.
سن: هر چه سن شما بیشتر باشد، احتمال اینکه صاحب دوقلو یا چندقلوهای غیر همسان شوید، بیشتر می شود. یک مطالعه در سال 2006 نشان داد که زنانی که سن آنها از 35 سال بیشتر است (در مقایسه با زنان جوانتر)، مقدار بیشتری FSH (هورمون تحریک کننده فولیکول) را تولید می کنند. جالب این است که افزایش سطح این هورمون، نشانه از کار افتادن تدریجی تخمکها و کاهش میزان باروری است. اما این هورمون، همان هورمونی است که موجب رسیده شدن یک تخمک جهت آماده شدن برای تخمک گذاری در هر ماه می شود. زنانی که میزان هورمون FSH در آنها بیشتر است، ممکن است در هر دوره از سیکل قاعدگی خود (بین دو دوره خونریزی پریود) بیشتر از یک تخمک رها کنند. در نتیجه هرچند احتمال حامله شدن زنان مسن کمتر می شود، اما اگر حامله شوند، احتمال اینکه صاحب دوقلو شوند بیشتر است.
تعداد حاملگیها: هرچه تعداد حاملگیهای قبلی شما بیشتر باشد، احتمال اینکه صاحب دوقلو شوید بیشتر است.
سابقه دوقلوها: اگر یکبار صاحب دوقلوهای غیر همسان شوید، احتمال اینکه در حاملگیهای بعدی خود مجددا صاحب دوقلو شوید، دو برابر بیشتر از دیگران است.
نوع بدن: حاملگی دوقلوها در زنانی که از لحاظ بدنی بزرگ یا قد بلند هستند، بیشتر از زنان کوچک است.

2023/04/13

بارداری دوقلو یا چندقلویی: آگاهی و تشخیص بیش از یک جنین

چند دهه پیش، اکثر خانمهایی که چندقلو حامله بودند تا زمان زایمان از این مطلب اطلاع پیدا نمی‌کردند. اما امروزه دیگر چنین غافلگیری هایی به ندرت پیش می‌آیند. این خانمها به طور معمول در آزمایش سونوگرافی که اغلب در سه ماهه اول حاملگی انجام می‌شود، از اینکه دو یا چندقلو حامله هستند، مطلع می شوند.

تشخیص بارداری دو قلو و بارداری چند قلو

در صورتی که اندازه شکم شما بیش از حد معمول بزرگ شده باشد، پزشک به شما توصیه می کند که یک آزمایش سونوگرافی در سه ماهه اول حاملگی بدهید. البته به احتمال زیاد، شما یا پزشکتان در تعیین تاریخ دقیق آبستن شدن، اشتباه کرده اید. آزمایش سونوگرافی مشخص خواهد کرد که چقدر از زمان حاملگی شما می گذرد و آیا بزرگی اندازه شکم شما بواسطه چندقلو حامله بودن است یا خیر.

اگر شما با استفاده از روشهای درمان ناباروری مانند استفاده از داروی کلومید (clomid)، گنادوتروپین، یا باروری آزمایشگاهی (IVF) حامله شده اید، احتمالا در هشت هفته اول از آزمایش سونوگرافی استفاده خواهید کرد تا مشخص شود که چند جنین در رحم شما کاشته شده اند. آزمایش سونوگرافی (خصوصا پس از هفته های ششم تا هشتم)، تقریبا به صورت قطعی می‌تواند مشخص کند که آیا بیشتر از یک جنین در رحم شما در حال رشد است یا خیر. با این حال، هر چه تعداد جنینها بیشتر باشد، احتمال اینکه یکی از آنها در آزمایش سونوگرافی مخفی بماند افزایش می یابد.

خانمها به طور معمول در آزمایش سونوگرافی که اغلب در سه ماهه اول حاملگی انجام می شود، از اینکه دو یا چندقلو حامله هستند، مطلع می شوند

دوقلوی همسان یا غیر همسان؟

دوقلوهای غیر همسان در اثر آزاد شدن دو تخمک و بارور شدن همزمان آنها ایجاد می شوند. این دوقلوها را به عنوان دو تخمکی یا دی زیگوتیک (DZ) نیز می شناسند. دوقلوهای همسان از یک تخمک که بارور شده و سپس تقسیم می شود پدید می آیند و به همین دلیل به عنوان یک تخمکی یا مونوزیگوتیک (MZ) نیز شناخته می شوند.

به هر حال، از آنجا که دوقلوهای همسان از یک تخمک به بار می آیند، DNA یکسانی دارند؛ اما با این که به آنها دوقلوهای همسان گفته می شود، دقیقا مشابه با یکدیگر نیستند. هرچند ژنهای آنها یکسان هستند، اما ممکن است برخی ویژگیهای آنها نیز متفاوت باشد که در نتیجه والدین می توانند بین آنها تمایز گذاشته و آنها را از یکدیگر تشخیص دهند. این تفاوتها ممکن است بواسطه اثرات محیطی، یا در درون رحم و یا در خارج از رحم باشد. همچنین، برخی ژنهای خاص ممکن است نهایتا به شکلهای متفاوتی در این دوقلوها بروز پیدا کنند.

زمان تشخیص دوقلوی همسان یا غیر همسان

از لحاظ تئوریک، آزمایشهای دوران حاملگی مانند CVS و آمنیوسنتز می توانند این مورد را به صورت دقیق مشخص نمایند. اما انجام این آزمایشها در چندقلوها می تواند پر دردسر بوده یا نتایج چندان دقیقی به دست ندهد و شما ممکن است نتوانید از DNA همه جنینها نمونه برداری کنید.

اگر شما نتوانید یا نخواهید از این آزمایشها استفاده کنید، آزمایش سونوگرافی در اغلب موارد (بر حسب اینکه آیا آنها از یک جفت استفاده می کنند یا دو جفت؛ و اینکه آیا همجنس هستند یا غیر همجنس) می تواند مشخص کند که آیا نوزادان شما همسان هستند یا غیر همسان.

اگر یک متخصص حرفه ای، سونوگرافی واژینال را بین هفته های 9 تا 14 انجام دهد، می تواند تقریبا 100% مشخص نماید که آیا نوزادان شما از یک جفت به صورت مشترک استفاده می کنند یا خیر. اگر این آزمایش در سه ماهه دوم انجام شود، میزان دقت آن به 90% افت می کند، زیرا محیط داخل رحم تنگ تر شده و تشخیص جفت نیز دشوارتر می شود.

در صورتی که نوزدان شما از یک جفت به صورت مشترک استفاده کنند، همسان هستند. در صورتی که آنها از دو جفت استفاده کنند، ممکن است همسان یا غیر همسان باشند. همه دوقلوهای غیر همسان و 20 تا 30 درصد از دوقلوهای همسان ، از جفت های مجزا استفاده می کنند.

جنسیت دوقلوهای همسان و غیر همسان

در 18 تا 20 هفتگی، در صورتی که هر دو جنین به صورتی در رحم قرار گرفته باشند که تکنیسین بتواند اندامهای جنسی آنها را از طریق سونوگرافی ببیند، می توان جنسیت هر دو کودک را مشخص کرد. در صورتی که آزمایش سونوگرافی به وضوح نشان دهد که شما یک پسر و یک دختر دارید، در این حالت کودکان شما غیر همسان هستند. دوقلوهای همسان تقریبا در همه موارد، جنسیت مشابه دارند.

در صورتی که در آزمایش سونوگرافی مشخص شود که دو جفت وجود دارد و کودکان از یک جنس هستند، یا اینکه اگر نتیجه سونوگرافی واضح و دقیق نباشد، شما احتمالا باید تا زمان تولد بچه ها برای پاسخ این سوال منتظر بمانید. پس از تولد، پزشک مشخص می کند که آیا دوقلوها از یک جفت به صورت مشترک استفاده می کرده اند یا خیر. از آنجا که جفت های مجزا نیز در برخی موارد به هم چسبیده و به شکل یک جفت ظاهر می شوند، ممکن است برای تعیین تعداد دقیق جفتها به آزمایش در آزمایشگاه مجهز نیاز باشد.

اگر بررسی و آزمایش جفتها نیز جواب سوال را مشخص نکند، شما می توانید از آزمایش DNA استفاده کنید؛ اما باید یک تا دو هفته برای مشخص شدن نتیجه، منتظر بمانید. همانگونه که در بالا ذکر شد، دوقلوهای همسان تقریبا در همه موارد DNA یکسانی دارند، اما در دوقلوهای غیر همسان فقط 50% از DNA بین دو نوزاد مشابه و مشترک است.

هنگامی که نوزادها بیشتر رشد کنند، احتمالا با نگاه کردن به آنها نیز به آسانی می توان مشخص کرد که آنها چه نوع دوقلویی هستند. اگر آنها آنقدر به هم شبیه باشند که افراد دیگر نتوانند آنها را از هم تشخیص دهند، می توان گفت که مسلما همسان هستند. اگر رنگ مو، رنگ چشم یا خصوصیات صورت آنها با هم تفاوت مشخصی داشته باشد، بدین معناست که آنها غیر همسان هستند.

دوقلوهای همسان که از یک جفت به صورت مشترک استفاده می کنند، ممکن است در طول دوران حاملگی با یک خطر خاص در زمینه سلامتی خود مواجه باشند

ارزیابی خطر در بارداری دوقلوی همسان وغیر همسان

این موضوع صرفا برای ارضای حس کنجکاوی نیست. دانستن این نکته، ممکن است به خاطر برخی دلایل پزشکی نیز اهمیت داشته باشد.

یک مورد آن است که دوقلوهای همسان که از یک جفت به صورت مشترک استفاده می کنند، ممکن است در طول دوران حاملگی با یک خطر خاص در زمینه سلامتی خود مواجه باشند. حدود 15 درصد از این دوقلوها به سندرم انتقال خون بین دوقلوها در رحم (TTTS) مبتلا می شوند؛ حالت خطرناکی که در آن، یکی از دوقلوها بخشی از مایعات خود را به دیگری می دهد. دوقلویی که مایع را دریافت می کند، احتمالا سریعتر از دوقلوی دهنده، رشد خواهد کرد.

در صورتی که این عارضه درمان نشود، معمولا برای هر دو جنین کشنده است. در صورتی که دوقلوهای شما از یک جفت به صورت مشترک استفاده می کنند، پزشک شما، میزان وزن اضافه کردن دو جنین را تحت نظر قرار داده و سایر نشانه های احتمالی TTTS را نیز بررسی می کند. در صورتی که پزشک به بروز این عارضه مشکوک شود، درمان فوری ممکن است جلوی عوارض احتمالی را گرفته و کودکان شما را سلامت نگه دارد.

حتی پس از اینکه کودکان شما رشد کردند، دانستن اینکه آیا همسان هستند یا غیر همسان ، باز هم اهمیت دارد. به عنوان مثال، اگر دوقلوها همسان بوده و مشخص شود که یکی از دوقلوها از یک بیماری ژنتیکی رنج می برد، دوقلوی دیگر نیز قطعا به همین بیماری مبتلاست. اما در مورد دوقلوهای غیر همسان ، ممکن است یکی از آنها به یک بیماری ژنتیکی مبتلا باشد ولی دیگری از این لحاظ سالم باشد.

یک دلیل دیگر هم برای دانستن همسان یا غیر همسان بودن دوقلوها وجود دارد: همه در این باره از شما سوال خواهند پرسید (از دوستان و آشنایان، تا غریبه هایی که در خیابان می بینید). دوقلوها برای مردم جذاب هستند، پس بهتر است در طول حاملگی و تا چندین سال بعد، برای پاسخ دادن به سوالات مکرر آنها آماده باشید.

2022/12/05

آیا دوقلو‌های همسان همیشه هم جنس هستند؟

دوقلو‌های همسان تقریباً همیشه همجنس هستند اگرچه استثنا‌های نادری برای این قانون وجود ندارد اما از آنجایی که بارداری دوقلو‌های همسان زمانی اتفاق می‌افتند که یک تخمک بارور شده منفرد تقسیم می‌شود و دو جنین تشکیل می‌دهد در نتیجه هر جنین کروموزوم‌های یکسانی دارد. باید به یاد داشته باشید که جنسیت‌ها یکسان نیستند و مجموعه‌ای از دوقلو‌های همسان معمولاً در بدو تولد به یک جنس اختصاص داده می‌شوند اما ممکن است با افزایش سن با هویت جنسی آن‌ها همخوانی نداشته باشد.
انواع مختلف دوقلو‌ها بر اساس زیگوسیتی یا تعداد زیگوت‌ها به جنین طبقه‌بندی می‌شوند. دوقلو‌های برادر یا دو تخمکی از دو تخمک مجزا تشکیل شده که توسط دو اسپرم مجزا بارور می‌شوند. اصطلاحات یکسان و برادرانه به شکل ظاهری دوقلو‌ها توضیح نمی‌دهند بلکه در واقع نحوه تشکیل آن‌ها را توصیف می‌کنند. دوقلو‌های دو تخمکی ممکن است هم جنس یا متفاوت باشند درست مانند خواهر و برادر‌هایی که در حاملگی‌های جداگانه متولد شده‌اند و ممکن است مانند هر خواهر و برادری بسیار شبیه به نظر برسند یا خیلی شبیه هم نباشند.

دوقلو‌های همسان و برادر چه تفاوتی با یکدیگر دارند؟

دوقلو‌های یکسان (مونوزیگوت) از یک تخمک بارور شده به وجود می‌آیند که به دو قسمت تقسیم می‌شود که هر دو قسمت تخمک بارور شده در رحم کاشته می‌شوند و هر کدام یکی از دوقلو‌ها را تولید می‌کنند. دوقلو‌های همسان منشأ ژنتیکی یکسانی دارند. دوقلو‌های مونوزیگوتیک تقریباً یک سوم دوقلو‌ها را تشکیل می‌دهند. آن‌ها ممکن است به طور قابل توجهی شبیه به نظر برسند زیرا DNA مشابهی دارند و ممکن است تشخیص آن‌ها از هم سخت باشد اما فقط شبیه هم بودن دلیل بر این نیست که آن‌ها دوقلو‌های همسان هستند. دوقلو‌های برادر از نظر ژنتیکی منحصر به فرد هستند زیرا از دو تخمک مجزا می‌آیند که توسط اسپرم جداگانه بارور می‌شوند. دوقلو‌های برادر رایج‌ترین شکل دوقلو‌ها هستند که تقریباً دو سوم کل دوقلو‌ها را تشکیل می‌دهند. دوقلوزایی دو تخمکی می‌تواند ارثی باشد زیرا اکثر دوقلو‌ها و چند قلو‌هایی که از درمان‌های تقویت‌کننده باروری مانند دارو‌ها یا روش‌هایی مانند لقاح آزمایشگاهی حاصل می‌شوند تک تخمکی و دو تخمکی هستند.

برای دوقلو‌های همسان چه استثا‌هایی وجود دارد؟

جهش ژنتیکی:

چند مورد از جهش ژنتیکی در دوقلو‌های نر و تک تخمکی گزارش شده است و به دلایلی که مشخص نیست پس از تقسیم زیگوت یکی از دوقلو‌ها کروموزوم Y را از دست می‌دهد و به عنوان یک ماده رشد می‌کند. دوقلو‌های ماده دارای سندرم ترنر هستند که با قد کوتاه و عدم رشد تخمدان مشخص می‌شوند.

دوقلو‌های نیمه همسان:

در این مورد یک تخمک تنها توسط دو اسپرم بارور می‌شود. سپس تخمک تقسیم می‌شود و به دو نوزاد تبدیل خواهد شد که ممکن است از جنس‌های متفاوت باشند. این نوزادان چیزی بین 50 درصد از DNA یکسان (مانند دوقلو‌های دو تخمکی) و 100 درصد (مانند دوقلو‌های تک تخمکی) مشترک دارند.

دوقلو‌های دو تخمکی:

بارداری دوقلو‌های دو تخمکی زمانی اتفاق می‌افتند که دو تخمک در زمان تخمک‌گذاری آزاد می‌شوند و سپس توسط دو اسپرم بارور می‌شوند و این دوقلو‌ها نیز نیمه همسان خواهند بود. با این حال این فقط یک نظریه است و هیچ مورد مستندی از این نوع دوقلوزایی وجود ندارد.

دوقلو‌های ناهمسان ژنتیکی چه ویژگی‌هایی دارند؟

متولد شده از تخمک‌های اهدایی:

دوقلو‌ها را می‌توان در شرایط آزمایشگاهی با تخمک‌های اهدایی باردار کرد که می‌تواند در دو فرد متفاوت باشد. اگر آن‌ها توسط اسپرم از یک والدین بارور شوند دوقلو‌ها خواهر و برادر ناتنی خواهند بود.

متولد شده از دو والد:

هنگامی که دو تخمک از یک والد توسط اسپرم دو والدین مختلف بارور می‌شوند ممکن است دوقلو‌های برادر ایجاد شوند. این می‌تواند با لقاح بدون کمک و با لقاح آزمایشگاهی اتفاق بی‌افتد. در این صورت دوقلو‌ها خواهر و برادر ناتنی خواهند بود.

متولد شده از اسپرم و تخمک دو دالد:

تخمک‌های اهدایی از دو فرد مختلف را می‌توان با اسپرم دو اهدا‌ کننده مختلف بارور کرد. در این مورد دوقلو‌ها ممکن است هیچ DNA مشترکی نداشته باشند مگر اینکه اهداکنندگان اسپرم و تخمک با هم مرتبط باشند که شبیه خواهر و برادر ناتنی خواهند بود.

نتیجه‌گیری:

اگر شما والدین دوقلو هستید احتمالاً مجبور خواهید بود به سؤالات مشابهی در مورد فرزندان خود پاسخ دهید. بسیاری از مردم می‌پرسند که آیا دوقلو‌های دختر و پسر همسان هستند. با داشتن اطلاعاتی در مورد دوقلو‌ها می‌توانید تصمیم بگیرید و اقدام به بارداری دوقلو‌ها کنید.

منبع: