برچسب: علل ناباروری

ناباروری به دلیل سن

تغییرات وابسته به سن از قبیل کاهش ذخیره تخمک‌ها در تخمدان‌ها، ممکن است منجر به توسعه ناباروری شود. باروری در زنان پس از 27 سالگی شروع به کاهش می‌کند و سرعت کاهش باروری پس از 35 سالگی تسریع می‌شود. در ارتباط با ذخیره تخمدان از حیث تخمک، یک زن 12درصد از ذخیره تخمدانی خود را در 30 سالگی دارد و این میزان در 40 سالگی به 3 درصد کاهش می‌یابد.

نقص عملکرد تخمدانی، عامل ناباروری

شایع‌ترین علت ناباروری زنان نقص تخمک گذاری است. این حالت ممکن است به دلیل نقص در عملکرد غده هیپوتالاموس و در نتیجه اختلال در تحریک غده هیپوفیز باشد. استرس، تروما، تغییرات در وزن بدن، بی‌اشتهایی یا اختلالات در غذا خوردن و فعالیت ورزشی زیاد ممکن است فاکتورهایی در توسعه عدم تخمک گذاری باشند. زنان با چنین مشکلاتی LH و FSH کافی را برای تحریک بلوغ فولیکول‌ها در تخمدان تولید نمی‌کنند. فاکتورهای اندوکرین (شامل بیماری تیروئید، دیابت، هایپرپرولاکتنمی، تولید فراوان آندروژن آدرنال) و بیماری کبدی در عملکردهای هیپوتالاموسی یا هیپوفیزی اختلال ایجاد می‌کند که در نتیجه ممکن است از رشد فولیکول‌ها، تخمک گذاری یا بقاء کورپوس لوتئوم (که برای بقاء آبستنی ضروری است) جلوگیری کند. این اختلالات اندوکرین و عدم تعادل‌ها برای بازیافتن بارداری نیاز به اصلاح و کنترل دارند.

سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) و ناباروری

سندرم تخمدان پلی کیستیک اختلالی است که در 5 تا 10درصد جمعیت زنان رخ می‌دهد، به نظر می‌رسد مقاومت به انسولین منجر به هایپرانسولینمی شده که تخمدان‌ها را به تولید آندروژن بیشتر تحریک می‌کند و باعث ایجاد این سندرم می‌شود. زنانی که مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) هستند ممکن است همه یا برخی از علائم زیر را داشته باشند. چاقی، هایپرپرولاکتنمی، کیست‌های تخمدانی، نامنظم شدن قاعدگی، علایم هایپرآندروژنیسم (آکنه، آلوپسیا، پرومویی)، هایپرکلسترومی، افزایش نسبت LH/FSH و ناباروری. زنانی که وزن اضافه‌شان در ناحیه کمر توزیع شده است. نشانه‌های اغراق‌آميز و درجه‌ای از علایم PCOS را دارند. زنان باردار مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک نیز در خطر بیشتری برای سقط و تحمل مشکلات بارداری قرار دارند.

مشکلات اندومتریال و تاثیر آن بر ناباروری

بیماری التهابی لگن نیز ممکن است در ایجاد ناباروری با ایجاد آسیب در لوله‌ها و دیواره اندومتریال نقش داشته باشد. اندومتریوزیس حالتی است که با حضور بافت اندومتریال اکتوپیک مشخص می‌شود و ممکن است تأثیری بر جنبه‌های مکانیکی تخمک گذاری، برداشت اووسیت، انتقال توسط لوله رحمی و لانه گزینی تخمک بارور داشته باشد.

مشکلات دهانه رحم و ناباروری

ناباروری دهانه رحم یا سرویکال می‌تواند با تغییر در کیفیت و کمیت موکوس که برای عبور اسپرم به رحم ضروری است، ایجاد شود. عفونت‌هایی مانند کلامیدیا ممکن است بر کیفیت موکوس تأثیر داشته باشد. همین طور، فرایندهای جراحی دهانه رحم از قبیل فرسایش لیزری یا سرما درمانی ممکن است باعث تخریب غده‌های ترشح کننده موکوس در سرویکس شوند.

بیماری های مقاربتی و ناباروری

عفونت‌هایی منتقل شونده از طریق مقاربت (Sexually transmitted infections:STI ) از دلایل عمده ناباروری محسوب می‌شود. عفونت‌های مقاربتی اغلب نشانه‌های اندکی از خود بروز می‌دهند که این امر منجر به از دست رفتن زمان مناسب جهت اقدامات پیشگیرانه و درمانی مناسب می‌شود.

نقایص فاز لوتئال

ناتوانی برخی زنان در نگهداری مرحله ابتدایی بارداری ممکن است ناشی از نقص فاز لوتئال مرتبط با پروژسترون نامناسب و ناکافی باشد.

تاثیر استعمال دخانیات بر ناباروری

استعمال دخانیات برای تخمدان ها مضر است و میزان صدمه آن بستگی به شدت و مدت زمانی دارد که شخص از دخانیات استفاده می‌کند. نیکوتین و مواد شیمیایی دیگر که در توانایی بدن در تولید استروژن (هورمونی که در تنظیم تشکیل فولیکول ها و تخمک گذاری نقش دارد) مداخله می‌کنند سبب می‌شود سلول‌های تخمک نسبت به ناهنجاری های ژنتیکی مستعد باشند. البته بعضی از صدمات غیرقابل اجتناب هستند، اما ترک سیگار می‌تواند از صدمات بیشتر جلوگیری کند.

وزن بدن و اختلالات تغذیه ای و ناباروری

متخصصان علوم ناباروری بر این عقیده هستند که 12درصد از دلایل تمام ناباروری‌ها به دلیل وزن کم یا اضافه وزن زنان است. سلول‌های چربی، علاوه بر اندام‌های اولیه جنسی استروژن تولید می‌کنند. چربی زیاد بدن سبب تولید بیش از حد آندروژن‌ها می شود که واکنش بدن و جلوگیری از باردار شدن را در پی خواهد داشت. از طرفی چربی اندک بدن نیز منجر به تولید ناکافی استروژن و اختلال در سیکل قاعدگی می‌شود. در مجموع هم زنان با کمبود وزن و هم زنان با اضافه وزن دارای سیکل های نامنظم هستند که تخمک گذاری رخ نمی‌دهد یا به اندازه کافی نیست.

اختلالات مربوط به اسپرم، دلیل ناباروری مردان

به طور طبیعی، اسپرم در بیضه مرد تولید می‌شود و به هنگام انزال از وی خارج می‌شود. اگر در موارد زیر اختلالی باشد، شانس لقاح کم شده و مرد نابارور محسوب می‌شود.

•  تعداد کم اسپرم
• عدم بلوغ اسپرم
• شکل غیرطبیعی اسپرم
• عدم توانایی حرکت مناسب اسپرم

عواملی که بر تعداد، شکل، بلوغ و حرکت اسپرم تأثیر منفی دارند عبارتند از:

• بیماری های عفونی: بیماری های عفونی با شرایط التهابی مانند بیماری اوریون سبب عفونت مجاری تناسلی یا التهاب و از بین رفتن بیضه‌ها در مرد می‌شوند. حدود 25% مردانی که بعد از بلوغ دچار اوریون می‌شوند نابارور می‌شوند.
• اختلالات هورمونی: اختلالات هورمونی سبب حدود 2 تا 5 درصد مشکلات ناباروری در مردان می‌شود. تولید نامناسب هورمونهای FSH و LH بر تولید هورمون مردانگی با تستوسترون و تولید اسپرم تأثیر دارند.
•  مشکلات مربوط به دستگاه ایمنی بدن: در بدن بعضی مردان علیه اسپرم خودشان ماده‌ای به نام آنتی بادی تولید می‌شود که سبب کاهش حرکت اسپرم یا به هم چسبیدن آنها می‌شود.
• فیبروز کیستیک: یکی از علل خطیر ناباروری در مردان بیماری فیبروز کیستیک (Cystic fibrosis) است. این بیماری ارثی است. از خصوصیات آن عفونتهای مکرر ریه، تنگی نفس و ناباروری است. علت ناباروری فقدان دو طرفه لوله منی بر یا همان واز می باشد. این بیماران می توانند با روشهای لقاح مصنوعی صاحب فرزند شوند.
• آزواسپرم: در تعدادی از بیماران آزواسپرم مشکل اصلی مربوط به انسداد مجاری نقل و انتقال اسپرم ها است به نحوی که در بیضه های این افراد می توان اسپرم های نرمال را مشاهده کرد ولی این اسپرم ها نمی توانند همراه با مایع منی خارج شوند. یکی از عمده ترین شکل های انسداد مجاری مربوط به فقدان مادرزادی مجاری دفران (CAVD) می باشد که به صورت یکطرفه و یا دوطرفه دیده می شود. تقریباً یک چهارم افراد مبتلا به CAVDدوطرفه به درجاتی از بیماری سیستیک فیبروزیس نیز مبتلا هستند. در واقع بروز جهش در ژن CFTRنه تنها منجر به سیستیک فیبروزیس می شود بلکه می‌تواند وضعیت باروری افراد را نیز تحت تأثیر قرار دهد. امروزه بررسی ژنتیکی ژن CFTRبه تمامی بیماران CAVD توصیه می شود.

ناباروری بدون علت چگونه تشخیص داده می‌شود؟

وقتی یک زوج بعد از یک سال تلاش برای بارداری هنوز موفق نشده‌اند و آزمایش‌های معمول ناباروری هم مشکلی نشان نمی دهد، معمولاً ناباروری با علت نامشخص تشخیص داده می‌شود. در این شرایط تخمک‌گذاری به صورت منظم انجام شده است و و لوله‌های رحم هم باز است و چسبندگی یا آندومتریوز وجود ندارد. اسپرم طبیعی تولید می شود و نتایج همه آزمایش‌های رایج ناباروری هم طبیعی است. پس دلیل ناباروری چه می تواند باشد؟ به گفته پزشکان متخصص دلایل بیشترموارد ناباروری بدون علت یکی از سه عامل زیر است:

• عوامل ایمونولوژیک

ممکن است سیستم ایمنی بدن در برابر اسپرم مرد واکنش نشان دهد و آنها را بکشد و مانع تحرک آنها شود یا باعث چسبندگی اسپرم‌ها به یکدیگر شود. پوشش تخمک در برخی زنان نسبت به اسپرم واکنش ایمنی نشان می‌دهد که مانع از چسبندگی اسپرم به تخمک و لقاح می‌شود.
 

• عفونت

باکتری‌های بیماری‌زا می‌توانند باعث بروز موارد ناباروری با علت نامشخص شوند. باکتری بیماری زایی به نام مایکوپلاسمای نوع t ممکن است در مقادیر بسیار کم که با آزمایش قابل تشخیص نیست باعث ناباروری در زنان شود.

•  
• ناهنجاری‌های لوله‌های رحم و آندومتریوز

گاهی مکانیسم دریافت تخمک توسط لوله‌های رحم زمان تخمک‌گذاری و انتقال تخمک در لوله‌ها دچار نقص می شود.

• غیرطبیعی بودن تخمک

ممکن است دلیل ناباروری بدون علت تولید تخمک‌های غیرطبیعی باشد. یعنی تخمک‌های آزادشده ساختاری غیرطبیعی یا ناهنجاری‌های کروموزومی داشته باشند.

• گیر کردن تخمک

ممکن است تخمک پس از تولید و رشد در فولیکول، بدون آزاد شدن از درون فولیکول تبدیل به جسم زرد می‌شود و در درون جسم زرد به دام بیفتد. به این عارضه، سندرم فولیکول پاره‌نشده لوتئینیزه می‌گویند.

• ناتوانی اسپرم در نفوذ به تخمک

بعضی وقتها اسپرم‌ها نمی‌توانند وارد تخمک شوند و آن را بارور کنند که این مشکل تنها با لقاح خارج از رحم یا ivf قابل تشخیص است.

• مشکلات روانشناختی

مشکلات روان‌شناختی هم در باروری تأثیرگذارند. همه چرخه‌های هورمونی و تنظیم آنها توسط مغز انجام می‌شود پس این موضوع کاملاً منطقی است.

• ناهنجاری‌های فاز لوتئال

فاز لوتئال قسمتی از چرخۀ تخمک‌گذاری است که پس از مرحلۀ آزاد شدن تخمک از تخمدان اتفاق می‌افتد. جسم زرد، هورمون پروژسترون تولید می‌کند که برای آماده‌سازی آندومتر برای پذیرش تخمک بارور ضروری است. تولید پروژسترون ممکن است با مشکلاتی مواجه شود، مثلاً میزان پروژسترون با سرعت بسیار کمی افزایش پیدا کند، سطح هورمون بسیار پایین باشد یا هورمون در بازۀ زمانی بسیار کوتاهی تولید شود. یا ممکن است آندومتر دچار نقص باشد و پاسخ مناسبی به پروژسترون ندهد. نقص‌های فاز لوتئال را می‌توان با انجام بیوپسی آندومتر در زمان مناسب یا با تحت نظر گرفتن ترشح پروژسترون به وسیلۀ انجام آزمایش خون در چند روز متوالی پس از تخمک‌گذاری بررسی کرد.

درمان ناباروری بدون علت چگونه است؟

ممکن است در موارد ناباروری بدون علت فرد بدون هیچ درمانی باردار شود. آمار نشان داده است که یک زوج از سه زوجی که هیچ نوع ناهنجاری و مشکلی در آزمایش‌های ناباروری آنها پیدا نشده است، طی سه سال باردار می‌شوند. اما این روشها در درمان ناباروری بدون علت به کار گرفته می شود:

• درمان نقص‌های فاز لوتئال

کلومیفن می‌توان ترشح هورمون fsh را افزایش بدهد و کیفیت فولیکول‌ها را بهبود ببخشد و باعث افزایش کیفیت جسم زرد شود. درمان مستقیم با پروژسترون هم می‌تواند به درمان ناهنجاری‌های فاز لوتئال کمک کند و ممکن است به صورت آمپول یا شیاف واژینال تجویز شود. یکی دیگر از روشهای درمانی ناباروری بدون علت هم تحریک تخمک‌گذاری در کنار تلقیح داخل رحمی اسپرم است. این روش می‌تواند شانس تماس تخمک و اسپرم و در نتیجه لقاح را بیشتر کند.

• تنظیم تخمک گذاری

کلومیفن می تواند به تخمک گذاری منظم در زنانی که به طور منظم تخمک گذاری نمی کنند ، کمک کند. این دارو باعث می شود غده هیپوفیز هورمون تحریک کننده فولیکول و هورمون لووتیونی بیشتر آزاد کند. گاهی پزشک از گنادوتروپین استفاده می کند این دارو حاوی FSH و LH است. این دارو تزریقی است و برای بیمارانی که به علت مشکل غده هیپوفیز تخمک گذاری نمی کنند، استفاده می شود.به غیر از این روشها ممکن است پزشک متخصص بنا به تشخیصی که دارد از IUI یا IVF هم استفاده کند.