دهانه رحم، گردن رحم یا سرویکس یکی از بخش‌های مهم دستگاه تناسلی خانم‌ها است که در قسمت انتهای کانال واژن و ابتدای رحم قرار گرفته است و نقش مهمی در بارداری و حفظ سلامت رحم و واژن ایفا می‌کند. سرویکس نسبت به بیماری‌های مختلفی مثل التهاب مزمن دهانه رحم، پولیپ، دیسپلازی، و سرطان دهانه رحم آسیب‌پذیر است.

علایم بیماری‌های دهانه رحم در کوتاه مدت مشاهده نمی‌شوند بنابراین افراد بالای 21 سال و افرادی که رابطه جنسی دارند باید هر سه سال یکبار تست پاپ اسمیر برای سلامت دهانه رحم بدهند. در ادامه با ما همراه شوید تا بیشتر با بیماری‌های دهانه رحم آشنا شوید.

دهانه رحم دقیقا کجا قرار دارد؟

رحم یکی از اندام‌های حساس و مهم در دستگاه تناسلی بانوان است که جنین در آن‌جا به‌وجود آمده و رشد می‌کند. رحم از نظر ظاهری شبیه گلابی وارونه یا آووکادو است که بین مثانه و رکتوم در لگن قرار گرفته است.

این عضو دوکی شکل دو بخش اصلی تنه و گردن دارد که به گردن رحم سرویکس (Cervix) یا دهانه رحم می‌گویند که انتهای واژن را به رحم وصل می‌کند.

وظیفه دهانه رحم

دهانه رحم وظیفه تسهیل بارداری، تمیزکردن واژن و رشد پلاگین مخاطی در دوران بارداری را برعهده دارد. پلاگین مخاطی در نزدیکی واژن واقع شده و از جنین در مقابل عفونت و باکتری محافظت می‌کند.

دهانه رحم به‌صورت طبیعی در طول چرخه پریودی تغییر اندازه می‌دهد. انبساط دهانه رحم باعث می‌شود که ترشحات، خون قاعدگی و اسپرم از آن عبور کنند. موقع زایمان، طول این دهانه بزرگ می‌شود.

شایع‌ترین بیماری‌های دهانه رحم

سرویکس بخش حساس و مهم رحم است که بیماری‌های مختلفی روی عملکرد آن تاثیر می‌گذارند. در ادامه برخی از شایع‌ترین بیماری‌های دهانه رحم را آورده‌ایم:

سرطان دهانه رحم

سرطان دهانه رحم یا سرطان سرویکس بدون نشانه است که معمولا به‌خاطر ابتلا به عفونت مقاربتی ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) ایجاد می‌شود.

دهانه رحم وظیفه تسهیل بارداری، تمیزکردن واژن و محافظت از جنین را برعهده دارد.

از حدود 13000 مورد ابتلا در سال در آمریکا، 4300 نفر جان خود را در اثر سرطان دهانه رحم از دست می‌دهند. از علایم سرطان دهانه رحم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• خون‌ریزی واژینال بین دوره پریودی
• طولانی‌تر یا شدیدتر شدن خون‌ریزی قاعدگی
• درد حین رابطه جنسی
• خون‌ریزی بعد رابطه جنسی
• درد لگنی
• خون‌ریزی واژینال بعد یائسگی
• تغییر رنگ و بوی ترشحات واژن

التهاب یا عفونت دهانه رحم

التهاب سرویکس یا سرویسیت از عفونت مقاربتی مثل سوزاک یا کلامیدیا یا عوامل غیرعفونی به‌وجود می‌آید. عفونت دهانه رحم معمولا بدون نشانه است اما درد حین رابطه جنسی، درد حین دفع ادرار، ترشحات واژنی سفید، زرد یا خاکستری رنگ و خون‌ریزی را می‌توان از علل سرویسیت دانست که معمولا با دارو برطرف می‌شود.

فیبروم دهانه رحم

به توده‌های غیرسرطانی که در سال‌های باروری در رحم تشکیل می‌شوند فیبروم می‌گویند. علایم این تومورهای خوش‌خیم عبارتند از:

• خونریزی شدید و نامنظم واژن
• ضعف، خستگی و کم‌خونی ناشی از خون‌ریزی شدید
• درد حین رابطه جنسی
• احساس فشار یا توده در لگن
• درد حین ادرار
• پولیپ دهانه رحم

به برآمدگی‌های قطره‌ای شکل و کوچکی که روی سطح گردن رحم و کانال اندوسرویکال رشد می‌کنند پولیپ دهانه رحم می‌گویند. التهاب مزمن دهانه رحم، پاسخ غیرطبیعی به افزایش میزان استروژن و گرفگی عروق خونی سرویکس از علل احتمالی پولیپ‌های دهانه رحم بوده که زیاد خطرناک نیستند. این توده‌های نرم و کوچک عمدتا دردی ندارند و از علایم آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• خون‌ریزی بعد رابطه جنسی
• خون‌ریزی بین پریودی
• خون‌ریزی بعد از یائسگی
• پریودی با خون‌ریزی شدید
• ترشحات غیرطبیعی واژن

زخم دهانه رحم

زخم دهانه رحم بیشتر در خانم‌های مسن و خانم‌هایی با تجربه چندبار بارداری دیده می‌شود. این زخم با لکه‌های صورتی یا قرمز روشن در پوشش داخلی سرویکس خودبه‌خود خوب می‌شود. اما گاهی هم زخم دهانه رحم نشانه سرطان رحم است.

نارسایی سرویکس

این نارسایی به‌خاطر ضعیف شدن بافت گردن رحم باعث زایمان زودرس یا سقط جنین در فرد می‌شود. در ماه‌های پایانی بارداری، دهانه رحم کم‌کم نرم و گشاد می‌شود. در خانم‌های مبتلا به سرویکس ناتوان، ممکن است دهانه رحم زودتر از موعد باز شود؛ که نتیجه‌اش زایمان زودرس خواهد بود. علایم نارسایی دهانه رحم عبارتند از:

• فشار در لگن
• گرفتگی شکم (خفیف)
• تغییر ترشحات واژن
• خون‌ریزی واژینال
• درد کمر بی‌دلیل

دیسپلازی دهانه رحم

هرچند این بیماری بیشتر در خانم‌های 25 تا 35 ساله شایع است اما احتمال ابتلا در هر سنی وجود دارد. دیسپلازی دهانه رحم معمولا علایمی ندارد به‌همین دلیل انجامئمنظم آزمایش پاپ اسمیر توصیه می‌شود تا تغییرات غیرطبیعی دهانه رحم پیش از تبدیل شدن به سرطان شناسایی شوند.

ناتوانی مادرزادی سرویکس

اختلال پارگی یا ناتوانی مادرزادی دهانه رحم باعث پارگی خودبه‌خودی رحم، از دست رفتن باروری و سقط جنین می‌شود. درد لگن، خون‌ریزی غیرطبیعی پریودی، سقط مکرر و زایمان زودرس از علایم این ناهنجاری مادرزادی هستند.

بیماری التهاب لگن

زمانی که باکتری‌های مقاربتی از واژن به رحم، لوله‌های فالوپ یا تخمدان می‌رسند، بیماری التهاب لگن روی می‌دهد که ممکن است روی دهانه رحم تاثیر بگذارد.

تشخیص بیماری‌های دهانه رحم

برای تشخیص بیماری‌های مربوط به این اندام حساس به‌ویژه سرطان دهانه رحم باید آزمایش‌های غربالگری زیر انجام شوند:

• تست پاپ اسمیر
• بیوپسی یا نمونه‌برداری دهانه رحم
• سونوگرافی

علایم بیماری‌های دهانه رحم

در صورت مشاهده هرکدام از نشانه‌های زیر احتمال وجود اختلال و بیماری‌های دهانه رحم هست و باید به متخصص زنان مراجعه کنید. می‌توانید سری هم به کلینیک بیا نی نی بزنید و از مشاوره متخصص زنان کمک بگیرید.

• توقف قاعدگی بدون دلیل
• خون‌ریزی واژینال
• ترشحات سبز رنگ واژن
• بوی بد واژن
• لکه بینی
• خارش
• درد واژن

سوالات متداول

آیا احتمال سقط جنین به‌خاطر بیماری‌های دهانه رحم وجود دارد؟

نارسایی سرویکس و پارگی مادرزادی سرویکس از جنله اختلالاتی هستند که احتمال سقط جنین را افزایش می‌دهند.

آیا دهانه رحم در دوره پریودی تغییر می‌کند؟

دهانه رحم در طول چرخه قاعدگی تغییر وضعیت می‌دهد. حین تخمک گذاری اندازه سرویکس بیشتر می‌شود تا رحم برای ورود اسپرم و بارداری آماده شود.

آیا طول سرویکس از علل زایمان زودرس محسوب می‌شود؟

کوتاه شدن دهانه رحم یکی از علل اصلی زایمان زودرس است.

آیا بیماری‌های مقاربتی به دهانه رحم آسیب می‌زنند؟

بیش از 90 درصد سرطان‌های دهانه رحم ناشی از عفونت ویروس اچ‌پی‌وی (HPV) است که بیماری مقاربتی است که از رابطه جنسی منتقل می‌شود.

هر چند وقت یکبار باید سرویکس را معاینه کرد؟

زنان بالای 21 سال و خانم‌هایی که رابطه جنسی فعال دارند باید به‌صورت منظم زیر نظر متخصص زنان دهانه رحم‌ خود را معاینه کنند. در سنین 21 تا 29 سال باید هر سه سال یکبار معاینه دهانه رحم انجام شود.

اندازه طبیعی دهانه رحم سالم چقدر است؟

طول طبیعی دهانه رحم سالم بین 3 تا 5 سانتی‌متر است.

آیا تست پاپ اسمیر برای تشخیص بیماری‌های سرویکس کافی است؟

آزمایش پاپ اسمیر برای تشخیص فیبروم‌ها و سلول‌های سرطانی مناسب است. اما پاپ اسمیر صرفا قابلیت تشخیص تغییرات سلولی را دارد. اما خوش‌خیم یا بدخیم بودن با پاپ اسمیر قابل تشخیص نیست.

کلام آخر

دهانه رحم یا سرویکس یکی از بخش‌های مهم و شگفت‌انگیز دستگاه تناسلی بانوان است که کارش محافظت از رحم در مقابل باکتری‌ها، تمیز کردن واژن از طریق ترشحات و تسهیل بارداری است. حفظ سلامت دهانه رحم نقش مهمی در حفظ سلامت جنسی و باروری خانم‌ها ایفا می‌کند.

از آنجایی که بیشتر بیماری‌های دهانه رحم علایم و نشانه مشخصی ندارند ضروری است که تست پاپ اسمیر را به‌صورت منظم انجام دهید. خانم‌های بالای 21 سال و خانم‌هایی که در رابطه جنسی هستند باید به‌صورت منظم زیر نظر متخصص زنان چکاپ شوند.

هیسترکتومی عمل جراحی برداشتن رحم است که گاهی لوله‌های رحم و تخمدان‌ها را هم حین جراحی برمی‌دارند. بعد از برداشتن رحم دیگر قاعدگی روی نمی‌دهد و امکان حاملگی هم نخواهد بود. برداشتن رحم بعد از سزارین دومین عمل جراحی شایع زنان در ایالات متحده آمریکا محسوب می‌شود که سالانه نزدیک به 600 هزار مورد هیسترکتومی دارد.

هیسترکتومی درمان قطعی برای بیشتر بیماری‌های غیرسرطانی رحم است.

علیرغم تعداد بالای عمل جراحی برداشتن رحم متاسفانه هنوز هم به‌خاطر رواج باورهای نادرست میان مردم هنوز هم عده‌ای هستند که نمی‌دانند چرا گاهی برداشتن رحم لازم و ضروری است. برداشتن یا برنداشتن رحم یک تصمیم کاملا شخصی است که تاثیر قابل‌توجهی روی زندگی فرد می‌گذارد. اگر به هر دلیلی مجبور به انجام هیسترکتومی هستید حتما با پزشک متخصص درباره برداشتن رحم، محاسن و معایب آن، روش عمل و نتیجه عمل مشورت کنید. خواندن این مطلب هم به شما کمک می‌کند تا همه چیز را درباره برداشتن رحم، عوارض و فواید آن بدانید.

هیسترکتومی چیست؟

به عمل برداشتن رحم و دهانه رحم هیسترکتومی (hysterectomy) می‌گویند که کل رحم از جمله دهانه رحم (سرویکس) برداشته می‌شود. زنانی که تجربه هیسترکتومی دارند دیگر عادت ماهانه نخواهند داشت و امکان باردارشدن هم از آن‌ها سلب خواهد شد. چرا که زهدان محل نگهداری جنین و پوشش داخلی آن هم منبع خون پریودی است. طبیعتا وقتی رحمی نباشد بارداری و قاعدگی هم نخواهد بود.

هیسترکتومی بنا به دلایل مختلفی و حتی با هدف درمان دردهای مزمن و برخی عفونت‌ها و سرطان‌ها انجام می‌گیرد. بسته به اینکه علت عمل چیست میزان برداشتن رحم هم متفاوت خواهد بود، اما معمولا در بیشتر موارد کل رحم را خارج می‌کنند. گاهی هم علاوه بر رحم، تخمدان و لوله‌های رحمی هم برداشته می‌شوند. کار تخمدان‌ها تولید هورمون‌ها مثل استروژن است و لوله‌های رحم هم تخمک‌ را از تخمدان به رحم می‌برند.

دلایل برداشتن رحم

هیسترکتومی درمان قطعی برای بیشتر بیماری‌های غیرسرطانی است که رحم را تحت تاثیر قرار می‌دهد. یعنی در بیشتر بیمارانی که هیسترکتومی می‌کنند دیگر لزومی برای ادامه درمان بیشتر برای رحم نیست. این عمل بهترین گزینه برای بیمارانی است که تقریبا تمام روش‌های دیگر را امتحان کردند و جواب نگرفتند.

فیبروم رحم شایع‌ترین علت غیرسرطانی برداشتن رحم است. البته باید بگوییم که این جراحی گاهی به‌عنوان راه درمانی برای خون‌ریزی شدید واژینال، اندومتریوز، پرولاپس رحمی، آدنومیوز و سرطان رحم، تخمدان، دهانه رحم یا آندومتر هم مطرح می‌شود. در ادامه به جزئیات مهمترین دلایل برداشتن رحم می‌پردازیم:

فیبروم رحم

شایع‌ترین دلیل عمل هیسترکتومی، زایده‌های غیرسرطانی هستند که در رحم رشد می‌کنند. فیبروم‌ها باعث خون‌ریزی شدید، درد یا اتساع معده شده و روی باروری هم تاثیر می‌گذارند. پزشک متخصص زنان ابتدا داروهایی مثل قرص‌های ضدبارداری خوراکی یا روش‌های کمتر تهاجمی مثل میومکتومی (myomectomy) را برای درمان فیبروم تجویز می‌کند.

در روش درمان با میومکتومی فقط فیبروم‌ها از بین رفته و رحم دست‌ نخورده باقی می‌ماند.

در روش درمان با میومکتومی فقط فیبروم‌ها از بین رفته و رحم دست‌ نخورده باقی می‌ماند. اگر اقدامات درمانی بی‌فایده باشند یا فیبروم عود کرده و همچنان رشد کند و علایم داشته باشد، دیگر وقت آن است که عمل برداشتن رحم انجام شود.

سرطان

سرطان علت حدودا 10 درصد عمل‌های هیسترکتومی محسوب می‌شود. مبتلایان به سرطان رحم، تخمدان، دهانه رحم، و آندومتر گزینه نخست این عمل هستند. روش درمان هم بسته به نوع سرطان، میزان پیشرفت بیماری، و سلامت عمومی فرد انتخاب می‌شود. شیمی درمانی و پرتودرمانی هم از دیگر روش‌های درمان هستند.

در مواردی که بیمار علایم پیش‌سرطانی دارد یا مشکوک به سرطان باشد، پزشک عمل برداشتن رحم را تجویز می‌کند. گاهی، برداشتن رحم راه کم‌خطرتر و امن‌تری برای تشخیص سرطان به‌نسبت نمونه‌برداری از رحم خواهد بود.

افراد مبتلا به سندروم لینچ (Lynch syndrome) هم می‌توانند برای کاهش ریسک پیشروی سرطان در آینده این عمل را انجام دهند. سندروم لینچ بیماری ارثی است که احتمال ابتلا به سرطان روده بزرگ، رحم و سایر سرطان‌ها را بیشتر می‌کند.

اگر آزمایش ژن BRCA مثبت باشد دیگر نیازی به هیسترکتومی نخواهد بود چرا که افرادی که این ژن را در بدن خود دارند احتمال ابتلا به سرطان پستان و تخمدان در آن‌ها بالاتر است بنابراین پزشکان صرفا برداشتن تخمدان و لوله‌های رحم را توصیه می‌کنند.

آندومتریوز

آندومتریوز (Endometriosis) وضعیتی است که بافت پوشاننده رحم بیرون از آن رشد می‌کند. این بیماری درد شدید و اختلال قاعدگی دارد و باعث ناباروری می‌شود. معمولا اولین گزینه پیش از هیسترکتومی برای برداشتن بافت آندومتریوز شده هورمون تراپی یا روش‌های پزشکی است.

با برداشتن رحم، علایم آندومتریوز کم شده یا از بین می‌روند اما احتمال عود بیماری پس از عمل هم وجود دارد.

با برداشتن رحم، علایم آندومتریوز کم شده یا از بین می‌روند اما احتمال عود بیماری پس از عمل هم وجود دارد. حتما پیش از انجام عمل درباره مزایا و معایب آن با متخصص مشورت کنید. می‌توانید از پزشک و متخصص زنان کلینیک بیا نی نی هم در این زمینه مشاوره بگیرید.

آدنومیوز

به عارضه نفوذ آستر رحم به ماهیچه رحم، آدنومیوز (adenomyosis) می‌گویند که باعث ضخیم شدن دیواره رحم، درد و خون‌ریزی شدید می‌شود. آدنومیوز معمولا بعد از یائسگی برطرف می‌شود اما اگر علایم شدید باشند احتمالا باید هرچه سریع‌تر برای درمان اقدام شود. معمولا دارو و هورمون تراپی اول امتحان می‌شوند و اگر جواب نداد راه حل بعدی هیسترکتومی خواهد بود.

عفونت

بیماری التهابی لگن (PID) نوعی عفونت باکتریایی است که باعث درد شدید لگن می‌شود. اگر این عفونت به‌موق تشخیص داده شود معمولا با آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود اما اگر در بدن سرایت پیدا کند به رحم آسیب می‌رساند. افرادی که از عفونت لگنی شدید رنج می‌برند چاره‌ای به‌جز جراحی برداشتن رحم ندارند.

هایپرپلازی (hyperplasia) یعنی ضخیم شدن بیش از حد لایه داخلی رحم به‌خاطر زیاد شدن استروژن. در برخی افراد، هایپرپلازی به سرطان رحم منجر می‌شود. از علایم آن می‌توان به خون‌ریزی شدید قاعدگی اشاره کرد. هورمون درمانی از روش‌های شایع برای درمان هایپرپلازی است اما در صورتی که بیماری وخیم باشد یا به احتمال زیاد به سرطان ختم شود بهترین توصیه هیسترکتومی است.

خون‌ریزی غیرطبیعی عمومی

اگر به‌طور منظم خون‌ریزی قاعدگی شدید یا نامنظم دارید احتمالا از گزینه‌های هیسترکتومی باشید. فیبروم، عفونت، تغییرات هورمونی، و سرطان می‌توانند علل خون‌ریزی‌های نامنظم باشند که با درد و گرفتگی شکم همراه است.

گاهی تنها راه چاره علاج خون‌ریزی شدید برداشتن رحم است. البته اگر روش‌های اولیه مثل هورمون درمانی جواب ندهند.

افتادگی رحم

زمانی که رحم از جای اصلی خود جابه‌جا شده و داخل واژن می‌افتد با افتادگی رحم روبه‌رو هستیم که بیشتر در خانم‌هایی شایع است که چند بار زایمان طبیعی (واژینال) داشته‌اند. چاقی یا یائسگی هم می‌تواند مزید بر ملت شود. نشانه‌های متداول افتادگی رحم عبارتند از:

• فشار لگنی
• مشکلات ادراری
• مشکلات روده

روش‌های درمانی هم به شدت افتادگی رحم بستگی دارند. گاهی با انجام یکسری حرکات ورزشی و ابزار خانگی می‌توان مشکل را برطرف یا حل کرد. یا اینکه پزشکان می‌توانند بافت شل شده لگن را با جراحی غیرتهاجمی ترمیم کنند. اما اگر این روش‌ها جواب ندهند یا مناسب بیمار نباشند، تنها راه چاره هیسترکتومی خواهد بود.

عوارض زایمان

گاهی در فاصله 24 ساعت بعد از زایمان طبیعی یا سزارین عمل برداشتن رحم انجام می‌شود. در صورت بروز عوارض خاصی مثل خون‌ریزی شدید پزشک چاره‌ای به‌جز خارج کردن رحم از بدن بیمار ندارد. البته این اتفاق به‌ندرت روی می‌دهد اما برای نجات جان بیمار لازم است.

چسبندگی جفت

چسبندگی جفت یا جفت آکرتا در طول بارداری روی می‌دهد یعنی وقتی که جفت رشد عمیقی در دیواره رحم دارد. شرایطی بسیار خطرناکه که بدون علایم و نشانه است. تقریبا در تمام مواردی که چسبندگی جفت روی می‌دهد تنها راه چاره سزارین است که گاهی باید هیسترکتومی یا برداشتن رحم و تخمدان هم انجام شود.

عمل جراحی تایید جنسیت

هیسترکتومی از گزینه‌های انتخابی تراجنسیتی‌ها است که می‌توانند فقط رحم را بردارند یا رحم و تخمدان هردو را خارج کنند.

انواع هیسترکتومی

عمل برداشتن رحم انواع مختلفی دارد که نوع آن تا حد زیادی به دلیل انجام عمل بستگی دارد. انواع هیسترکتومی عبارتند از:

هیسترکومی جزیی

در این روش بخشی از رحم خارج می‌شود و دهانه رحم، تخمدان‌ها و لوله‌های رحم دست نمی‌خورند.

هیسترکتومی کامل

در این نوع، کل رحم و دهانه آن را بیرون می‌آورند. احتمال برداشتن لوله‌های رحم هم هست اما به تخمدان‌ها دست نمی‌زنند. برداشتن لوله‌ها و دهانه رحم ریسک ابتلا به برخی سرطان‌ها را کاهش می‌دهد.

هیسترکتومی و سالپینگو-اوفرکتومی

در این روش پزشک رحم و یک یا هردو تخمدان‌ و لوله‌های رحمی را برمی‌دارد. در این روش از هورمون درمانی هم استفاده می‌شود.

هیسترکتومی چگونه انجام می‌شود

هیسترکتومی بسته به علت عمل و اندازه رحم با روش‌های کم تهاجمی انجام می‌شود یعنی با استفاده از برش‌های شکمی کوچک (عمل لاپاروسکوپی یا رباتیک) یا برش غیرشکمی (جراحی واژنی). پزشک ازطریق شکم یا واژن با جراحی لاپارسکوپی، رباتیک یا جراحی باز به رحم می‌رسد. در عمل جراحی باز، پزشک از برش افقی یا عمودی استفاده می‌کند. ریسک عمل و عوارض جانبی آن بسته به نوع عمل کم و زیاد می‌شود.

عوارض برداشتن رحم

هرچند که برداشتن رحم یکی از عمل‌های جراحی امن و بی‌خطر است اما قطعا مثل هر عملی خطرات و عوارض خودش را دارد که عبارتند از:

• عفونت
• خون‌ریزی شدید حین یا پس از عمل
• آسیب دیدن سایر اندام‌ها
• ایجاد لخته خون
• مشکلات قلبی یا تنفسی ناشی از بیهوشی
• انسداد روده
• مشکل دفع ادرار
• مرگ

عوارض جدی در هیسترکتومی‌های شکمی بیشتر از سایر روش‌های کم تهاجمی مشاهده می‌شوند. یادآوری می‌کنیم که خانم‌ها بعد از عمل زهدان‌برداری دیگر پریود نمی‌شوند.

کاهش میل جنسی یا افسردگی از دیگر عوارض بعد از هیسترکتومی هستند. در صورت مشاهده این علایم حتما با پزشک یا متخصص مشورت کنید. اگر عمل به‌گونه‌ای پیش برود که لازم به برداشتن تخمدان‌ها باشد اما بیمار هنوز به سن یائسگی نرسیده باشد، جراح می‌تواند کاری کند که علایم و نشانه‌های یائسگی در بیمار ظاهر شوند مثل گرگرفتگی، خشکی واژن و نوسانات خلقی. برداشتن تخمدان ریسک ابتلا به سایر بیماری‌ها مثل تحلیل استخوان، بیماری قلبی و بی‌اختیاری ادراری را افزایش می‌دهد.

مزایای هیسترکتومی

هیسترکتومی باعث بهبود کیفیت زندگی می‌شود. افرادی که از فیبروم، آدنومیوز، آندومتریوز یا اختلال قاعدگی رنج می‌برند می‌توانند با برداشتن رحم از شر این دردهای مزمن خلاص شوند. به‌علاوه اینکه از خون‌ریزی شدید و غیرمنتظره نیز پیشگیری می‌کند. خارج کردن رحم در بیماران مبتلا به سرطان هم اهمیت بسیاری دارد.

دوره نقاهت بعد عمل

برداشتن رحم عمل جراحی کم‌خطر تقریبا غیرتهاجمی است که بیمار همان روز عمل مرخص می‌شود و نهایتا دو هفته بعد عمل می‌تواند کارهای سبک را انجام دهد. اما برای انجام کارهای جسمی سنگین‌تر به زمان نقاهت بیشتری نیاز دارد. در روش جراحی باز بیمار حدود دو شب باید در بیمارستان بستری باشد و دوره نقاهت چهار تا شش هفته طول می‌کشد.

کاهش میل جنسی یا افسردگی از عوارض بعد از هیسترکتومی هستند.

در هر صورت واژن برای بهبودی چیزی بین شش تا هشت هفته نیاز دارد بنابراین بهتر است در این فاصله از انجام رابطه جنسی، استفاده از تامپون، دوش واژینال و بلند کردن اجسام سنگین و ورزش شدید خودداری کنید. در طول دوران نقاهت تا بهبودی کامل احتمالا بیمار با موارد زیر روبه‌رو می‌شود:

• خون‌ریزی و ترشحات واژنی
• یبوست
• مشکلات موقت در دفع ادرار
• اختلالات عاطفی مثل احساس افسردگی ناشی از باردارنشدن

اقدامات پیش از برداشتن رحم

انجام عمل هیسترکتومی تصمیم بزرگ و عمل جراحی مهمی است که زندگی فرد را برای همیشه تغییر می‌دهد. اینکه بعد از عمل دیگر امکان باردارشدن نیست و حتی ممکن است فرد دچار یائسگی زودرس شود. بهتر است پیش از هرگونه اقدامی حتما با متخصص صحبت کنید تا از ضرررت انجام این عمل اطمینان پیدا کنید.

مزایا و معایب هیسترکتومی برای شرایط بدن خودتان را بشناسید و روش‌ها و گزینه‌های دیگر را هم بررسی کنید. در گفتگو با پزشک حتما نوع هیسترکتومی، علایم و نشانه‌های یائسگی، داروهای بعد جراحی، و تغییرات خلق و خویی ناشی از این عمل، و دوره نقاهت باید مشخص شود.

اگر گزینه عمل هستید اما همچنان تصمیم به باردارشدن دارید این موضوع را با متخصص درمیان بگذارید. رحم اجاره‌ای یا فرزندخواندگی هم راه‌هایی برای مادر شدن هستند.

سوالات متداول

آیا برای هیستکرتومی لازم است تخمدان‌هایم هم برداشته شوند؟

به عمل برداشتن تخمدان‌ها اوفورکتومی می‌گویند. اگر هیسترکتومی به علت غیرسرطانی در بیماری باشد که هنوز به سن یائسگی نرسیده یا کمتر از 55 سال سن دارد، لزومی به برداشتن تخمدان‌ها نیست (اگر سالم باشند). البته شرایط در هر بیمار فرق می‌کند.

آیا برای هیسترکتومی باید لوله‌های رحم هم برداشته شوند؟

برخی سرطان‌های تخمدان از لوله‌های رحمی شروع می‌شوند. در اینصورت باید لوله‌ها هم خارج شده تا ریسک ابتلا به سرطان تخمدان کاهش یابد.

آیا بعد از برداشتن رحم یائسه می‌شوم؟

اگر تخمدان خارج نشود خیر یائسگی روی نمی‌دهد. البته اگر هیسترکتومی در دوره پیش یائسگی باشد که هورمون‌های تولیدمثل در بدن روند نزولی پیدا کرده‌اند، این کار یائسگی را چندماه تا یک سال جلو می‌اندازد.

آیا بعد از عمل صدایم کلفت‌تر می‌شود؟ موی زاید در می‌آورم یا دچار نوسانات خلقی می‌شوم؟

رحم یا دهانه رحم تاثیری روی صدا، رشد موها و خلق‌وخویتان نمی‌گذارند. اگر در دوره پیش یائسگی باشید یا پیش از هیسترکتومی نوسانات خلقی داشتید، چندان تفاوتی بعد از عمل مشاهده نخواهید کرد.

آیا برداشتن رحم اختلالی در میل جنسی و رابطه جنسی ایجاد می‌کند؟

جراح باید بکوشد تا طول واژن را تا حد امکان حفظ کند تا تاثیری روی لذت رابطه جنسی نگذارد. هرچند که بعد از هیسترکتومی، دیگر فرد در خلال ارگاسم انقباض رحمی را تجربه نمی‌کند اما در هر صورت به ارگاسم می‌رسد. درحقیقت، از نظر بیشتر افراد، رابطه جنسی بعد از برداشتن رحم بهتر می‌شود چرا که بعد عمل، مشکلات مختل کننده رابطه مثل خون‌ریزی شدید و مستمر در وهله نخست برطرف می‌شوند.

کلام آخر

هیسترکتومی روش متداول برداشتن رحم است که علایم ناشی از بیماری‌های مختلف را برطرف می‌کند. گاهی حتی این عمل می‌تواند زندگی فرد را هم نجات دهد. مهمترین اتفاقی که بعد از خارج کردن رحم می‌افتد این است که دیگر بارداری امکان‌پذیر نخواهد بود و احتمال یائسگی زودرس هم وجود دارد. اما این عمل مشکلات زیادی مثل خون‌ریزی شدید یا قاعدگی نامنظم، و درد لگنی را بهبود می‌بخشد.

حتما پیش از عمل درباره شیوه انجام جراحی، عوارض و مزایای آن تحقیق کنید، نگاهی به کلینیک بیا نی نی بیندازید و از متخصصان زنان و زایمان مشاوره بگیرید و در نهایت با درنظرگرفتن تمام عوامل و فاکتورهای خطر آگاهانه تصمیم‌گیری کنید.

فیبروم‌های رحمی در زنان اغلب به طور اتفاقی در طول معاینه معمول لگن پیدا می‌شود. در این مقاله می‌آموزید که تشخیص و پاکسازی فیبروم رحمی چگونه است.
پزشک ممکن است بی‌نظمی در شکل رحم شما را احساس کند که نشان‌دهنده وجود فیبروم است.

در این مقاله می‌خوانید:

• تشخیص فیبروم رحمی
• پاکسازی فیبروم رحم در زنان و درمان
• داروهایی برای پاکسازی فیبروم رحم
• روش‌های جراحی سنتی برای درمان فیبروم

تشخیص فیبروم رحمی
اگر علائم فیبروم رحمی را دارید، پزشک ممکن است آزمایش‌های زیر را تجویز کند:

سونوگرافی
در صورت نیاز به تایید، پزشک ممکن است سونوگرافی را تجویز کند. در این روش، از امواج صوتی برای گرفتن تصویری از رحم برای تایید تشخیص و نقشه‌برداری و اندازه‌گیری فیبروم استفاده می‌شود.
یک پزشک یا تکنسین، دستگاه اولتراسوند را روی شکم شما حرکت یا آن را در داخل واژن قرار می‌دهد تا تصاویری از رحم شما دریافت کند.

تست‌های آزمایشگاهی
اگر خونریزی قاعدگی غیرطبیعی دارید، پزشک ممکن است آزمایش‌های دیگری را برای بررسی علل احتمالی تجویز کند که شامل شمارش کامل خون (CBC) و سایر آزمایشات خون برای ردگیری اختلالات خونریزی یا مشکلات تیروئید باشد.
شمارش کامل خون برای تعیین این انجام می‌شود که آیا به دلیل از دست دادن خون مزمن مبتلا به کم‌خونی هستید، یا نه.
اگر سونوگرافی سنتی اطلاعات کافی را ارائه نکند، پزشک ممکن است سایر آزمایشات تصویربرداری را انجام دهد.

تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI)
این تست تصویربرداری می‌تواند اندازه و محل فیبروم‌ها را با جزئیات بیشتری نشان دهد، انواع مختلف تومورها را شناسایی و به تعیین گزینه‌های درمانی مناسب کمک کند.
ام آر آی اغلب در زنانی که رحم بزرگ‌تر دارند، یا در زنانی که به یائسگی نزدیک می‌شوند، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

هیستروسونوگرافی
هیستروسونوگرافی که سونوگرافی انفوزیون نمکی هم نامیده می‌شود، از آب‌نمک استریل (سالین) برای گسترش حفره رحم استفاده و گرفتن تصاویر فیبروم‌های زیر مخاطی و پوشش داخلی را آسان‌تر می‌کند.

هیستروسالپنگوگرافی
در هیستروسالپنگوگرافی، از رنگ برای برجسته کردن حفره رحم و لوله‌های فالوپ در تصاویر اشعه ایکس استفاده می‌شود.

در هیستروسالپنگوگرافی، از رنگ برای برجسته کردن حفره رحم و لوله‌های فالوپ در تصاویر اشعه ایکس استفاده می‌شود.

اگر ناباروری نگران‌کننده باشد، ممکن است پزشک این روش را توصیه کند. این آزمایش می‌تواند به پزشک شما کمک کند تا تشخیص دهد که آیا لوله‌های فالوپ باز هستند یا مسدود شده‌اند.
همچنین می‌تواند برخی از فیبروم‌های زیرمخاطی را نشان دهد.

هیستروسکوپی
برای این معاینه، پزشک یک تلسکوپ کوچک و نورانی به نام هیستروسکوپ را از طریق دهانه رحم وارد رحم شما می‌کند. سپس پزشک سالین را به رحم شما تزریق می‌کند، حفره رحم را گسترش می‌دهد تا بتواند دیواره‌های رحم و منافذ لوله‌های فالوپ را بررسی کند.

پاکسازی فیبروم رحم در زنان و درمان
بهترین روش برای درمان فیبروم رحم وجود ندارد، بلکه گزینه‌های درمانی زیادی هست. اگر علائمی دارید، با پزشک خود در مورد گزینه‌هایی برای تسکین علائم صحبت کنید.

انتظار و مراقب
بسیاری از زنان مبتلا به فیبروم رحمی هیچ علامت یا نشانه‌ای را تجربه نمی‌کنند، یا فقط علائم و نشانه‌های آزاردهنده خفیفی دارند که می‌توانند با آن‌ها زندگی کنند.

فیبروم‌ها سرطانی نیستند. آن‌ها به ندرت با بارداری تداخل دارند. معمولا به آرامی رشد می‌کنند، یا اصلا رشدی ندارند.

اگر شما هم همین‌طور هستید، انتظار و مراقبت هوشیارانه می‌تواند بهترین گزینه باشد.
فیبروم‌ها سرطانی نیستند. آن‌ها به ندرت با بارداری تداخل دارند. معمولا به آرامی رشد می‌کنند، یا اصلا رشدی ندارند.
فیبروم‌ها پس از یائسگی، زمانی که سطح هورمون‌های تولید مثلی کاهش می‌یابد، کوچک می‌شوند.

داروهایی برای پاکسازی فیبروم رحم
داروهای فیبروم رحمی، هورمون‌هایی را هدف قرار می‌دهند که چرخه قاعدگی شما را تنظیم و علائمی مانند خونریزی شدید قاعدگی و فشار لگن را درمان می‌کنند. آن‌ها فیبروم‌ها را از بین نمی‌برند، اما ممکن است باعث کوچک شدن فیبروم‌ها شوند. این داروها عبارتند از:

آگونیست های هورمون آزاد‌کننده گنادوتروپین (GnRH)
داروهایی به نام آگونیست‌های GnRH با مسدود کردن تولید استروژن و پروژسترون، فیبروم‌ها را درمان می‌کنند و شما را در حالت موقت یائسگی قرار می‌دهند. در نتیجه، قاعدگی متوقف و فیبروم‌ها کوچک می‌شوند. کم‌خونی هم اغلب بهبود می‌یابد.
آگونیست‌های GnRH شامل لوپرولید، گوسرلین و تریپتورلین هستند.
بسیاری از زنان هنگام استفاده از این داروها دچار گرگرفتگی قابل توجهی می‌شوند. مدت مصرف آن‌ها معمولا بیش از سه تا شش ماه نیست، چون علائم با قطع دارو برمی‌گردند و استفاده طولانی‌مدت می‌تواند باعث از دست دادن استخوان شود.

دستگاه داخل رحمی آزادکننده پروژسترون (IUD)
یک آی یو دی آزادکننده پروژسترون می‌تواند خونریزی شدید ناشی از فیبروم را تسکین دهد.
این دستگاه، فقط علائم را تسکین می‌دهد و فیبروم‌ها را کوچک نمی‌کند یا آن‌ها را از بین نمی‌برد. همچنین باعث جلوگیری از بارداری می‌شود.

ترانکسامیک اسید
این داروی غیر هورمونی برای کاهش قاعدگی‌های سنگین و فقط در روزهای خونریزی شدید مصرف می‌شود.

سایر داروها
پزشک ممکن است داروهای دیگری را توصیه کند. مثلا داروهای ضد بارداری خوراکی می‌توانند به کنترل خونریزی قاعدگی کمک کنند، اما اندازه فیبروم را کاهش نمی‌دهند.

روش‌های جراحی سنتی برای درمان فیبروم
گزینه‌های روش های جراحی سنتی عبارتند از:

میومکتومی شکمی
اگر فیبروم‌های متعدد، بسیار بزرگ، یا بسیار عمیق دارید، پزشک ممکن است از یک عمل جراحی باز شکم برای برداشتن فیبروم‌ها استفاده کند.

بسیاری از زنانی که گفته می‌شود هیسترکتومی تنها گزینه آن‌هاست، می‌توانند به جای آن میومکتومی شکمی انجام دهند.

بسیاری از زنانی که گفته می‌شود هیسترکتومی تنها گزینه آن‌هاست، می‌توانند به جای آن میومکتومی شکمی انجام دهند. با این حال، جای زخم پس از جراحی می‌تواند بر باروری آینده تاثیر بگذارد.

هیسترکتومی
این جراحی، رحم را خارج می‌کند.
هیسترکتومی به توانایی شما برای بچه‌دار شدن پایان می‌دهد. شاید تصمیم بگیرید که تخمدان‌های خود را هم خارج کنید، اما اکثر زنان مبتلا به فیبروم رحم ممکن است بتوانند تخمدان‌های خود را حفظ کنند.

داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs)
این داروها هورمونی نیستند، ممکن است در تسکین درد مربوط به فیبروم موثر باشند، اما خونریزی ناشی از فیبروم را کاهش نمی‌دهند.
همچنین در صورت خونریزی شدید قاعدگی و کم‌خونی، پزشک ممکن است به شما توصیه کند که ویتامین و آهن مصرف کنید.

به کلینیک بیا نی نی سر بزنید.