برچسب: نوجوانان

اما در خانواده‌ها بیشتر والدین با اینن تصور روبرو هستند که مصرف قهوه برای نوجوانان موجب توقف رشد آنها می‌شود و همواره به دنبال کسب منابعی برای مطلع شدن از تاثیرات کافئین بر روی نوجوانان هستند تا بتوانند به این سوال آنها پاسخ دهند. بسیاری از کودکان و نوجوانان کافئین را از مواد غذایی مختلف دریافت می‌کنند؛ منبع اصلی این ماده شیمیایی برای کودکان زیر ۱۲ سال در نوشابه است. کولاها نیز کافئین دارند اما میزان آن نسبت به چای یا قهوه، کمتر است.

بسیاری از خوراکی‌ها و نوشیدنی‌ها، از جمله شکلات، شیر شکلات و چای سرد نیز از منابع کافئین برای کودکان و نوجوانان هستند. علاوه بر این، برخی از داروهای که بدون نسخه به فروش می‌رسند نیز کودکان را در معرض دریافت کافئین قرار می‌دهند که از آن جمله می‌توان به داروی «اکسدرین» اشاره کرده که یه ضد درد و ضد تب است. اما قهوه منبع اصلی دریافت کافئین در میان نوجوانان ۱۲ سال به بالا است.

محققانی که در زمینه کافئین تحقیق می‌کنند، می‌گویند که مصرف یک فنجان قهوه در روز به نوجوانان بالای ۱۲ سال آسیبی نمی‌رساند اما این موضوع در صورتی صادق است که آنها مصرف سایر منابع کافئین پرهیز کنند. طبق اعلام انجمن پزشکان متخصص کودکان و نوجوانان آمریکا، نوجوانان ۱۲ تا ۱۸ ساله باید مصرف روزانه کافئین را به ۱۰۰ میلی گرم محدود کنند  که این میزان معادل حدود یک فنجان قهوه، یک تا دو فنجان چای یا دو تا سه قوطی نوشابه است. اما برای کودکان زیر ۱۲ سال، هیچ آستانه ایمن مشخصی وجود ندارد.

بنابراین اگر نوجوانان بالای ۱۲ سال علاوه بر مصرف یک فنجان قهوه در روز، چای و نوشابه و شکلات نیز مصرف کنند از این حد مجاز عبور می کنند. همچنین بزرگسالان نیز نباید روزانه بیش از ۴۰۰ میلی گرم کافئین مصرف کنند که این میزان معادل مصرف چهار فنجان قهوه در روز است. اما از آنجایی که کافئین در بسیاری از غذاها و نوشیدنی‌های مختلف وجود دارد، نوجوانان یا بزرگسالان می توانند بدون اینکه متوجه شوند، بیشتر از آنچه که توصیه شده است، کافئین مصرف کنند.

*** اثرات جانبی

مصرف بیش از حد کافئین می‌تواند اثرات منفی زیادی بر روی نوجوانان داشته باشد که از آن جمله می توان به  ایجاد روحیه بد، از بین بردن خواب  و کمک به بروز رفتارهای نادرست، مانند ریسک‌پذیری و پرخاشگری در آنها اشاره کرد. قهوه همچنین می‌تواند برخی از بچه‌ها را عصبانی، عصبی و مضطرب  کند و یا باعث بروز حالت تهوع در آنها شود. مصرف بیش از حد کافئین همچنین می تواند ضربان قلب و فشار خون آنها را تغییر دهد. 

ممکن است از بین بردن خواب نوجوانان از جدی ترین عوارض جانبی مصرف قهوه به نظر نرسد. درحالیکه این موضوع بسیار حائز اهمیت است چرا که بر اساس توصیه های «بنیاد ملی خواب آمریکا» که تحقیقات زیادی را در مورد خواب انجام می دهد، نوجوانان باید حدود ۹ ساعت در شب بخوابند. اما مطالعات نشان می‌دهد که بچه ها به‌طور متوسط خیلی کمتر از آن می‌خوابند.

*** روایت های قدیمی 

برخی از بزرگسالان ممکن است به بچه ها بگویند که نوشیدن کافئین رشد آنها را متوقف می کند که دو دلیل برای چنین تصوری وجود دارد ؛ اول، آنکه کافئین می‌تواند مقدار کلسیم را در استخوان‌های بدن کاهش دهد، که مردم قبلاً فکر می‌کردند باعث می‌شود قد رشد نکند. دوم اینکه مصرف کافئین در ساعت های اواخر روز می تواند موجب کاهش خواب شبانه شود و این در حالی است که هورمون رشد که باعث رشد نوجوانان می شود، در اوایل خواب ترشح می شود، بنابراین تصور این بود که خواب کمتر باعث رشد کمتر می شود.

این در حالی است که هیچ یک از این نگرانی ها معتبر نیستند. یک مطالعه که ۸۱ نوجوان را به مدت شش سال تحت نظر داشت، هیچ ارتباطی بین مصرف کافئین و تراکم استخوان پیدا نکرد. مطالعه دیگری هیچ ارتباطی بین طول مدت خواب و رشد پیدا نکرد. بر اساس مدارک علمی مستند کودکان ۱۲ ساله می توانند روزی یک فنجان قهوه مصرف کنند اما مهم است که این موضوع را نیز در نظر گرفت که این نوجوانان با قهوه خود چیز دیگری مصرف نکنند. برخی از نوشیدنی‌های قهوه سرد و شیرین که در بین بچه‌ها محبوب هستند، بیش از ۵۰ گرم شکر دارند که مصرف قند اضافه نیز می تواند عواقب منفی برای سلامتی داشته باشد.

همچنین باید این موضوع را نیز مد نظر قرار داد که این کودکان نباید یک فنجان قهوه را بعد از ساعت ۳ بعد از ظهر به بعد مصرف کنند تا از ایجاد اختلال در خواب آنها پیشگیری شود.

نوجوانی با تغییرات فیزیکی و احساسی همراه است. تمایل برای استقلال و روبه‌رو شدن با تصمیمات برای فعالیت‌های اجتماعی از مهم‌ترین ویژگی‌های این دوره محسوب می‌شود. علاوه بر تمام مسائل دوره نوجوانی، همه‌گیری کرونا هم مشکلات دیگری اضافه کرده و اضطراب را افزایش داده است. اما چطور می‌توانید در این زمان حساس از فرزندانتان آن‌طور که نیاز دارند، حمایت کنید؟
 این که تفاوت‌های رفتاری بین نوجوانان را که مناسب سن آنهاست، درک کنید و نشانه‌های بیماری‌های روحی مثل افسردگی را در آنها تشخیص دهید، کمک بزرگی به گذار سالم آنها از دوره نوجوانی است.

جان هرتزر، مدیر بخش روانپزشکی کودکان و نوجوانان در بیمارستان نوزادان و کودکان UH و مشاور روانپزشکی در برنامه Highland Springs Changes به بعضی از سوالات درباره شناخت علائم مشکلات احساسی و روانی در نوجوانان و این که چه زمانی لازم است کمک بگیریم، جواب می‌دهد:

برای کمک به سلامتی روانی فرزندم چه کار می‌توانم بکنم؟
► یک رابطه باز و با مهر که مبتنی بر اعتماد، صداقت و احترام باشد، با او برقرار کنید و این رابطه را ادامه دهید.

► در خلال آموزش از او تعریف کنید و تشویقش کنید وقتی استرس دارد یا سردرگم است، با شما صحبت کند.

► ایجاد یک محیط خانواده امن، حمایتگر و ساختارمند به رشد مثبت و انعطاف‌پذیری در میان نوجوانان کمک می‌کند.

گفته می‌شود حتی در حامی‌ترین و قدرتمندترین خانواده‌ها، جوانان می‌توانند مشکلات روحی داشته باشند. بنابراین مهم است که تغییرات احساسی و رفتاری فرزندانتان را زیر نظر داشته باشید و به عنوان والدین آنها متوجه باشید این مسئله با سرزنش و شرم ارتباطی ندارد.

نشانه‌های افسردگی نوجوانی چیست؟
مشکلات سلامت روانی مثل افسردگی با توانایی کارکرد نوجوانان در خانه یا مدرسه نمود پیدا می‌کند. شناخت این مشکلات برای سلامت روانی نوجوانان حیاتی است. این نشانه‌ها شامل این‌ها هستند:

پریشانی
اضافه یا کم کردن وزن
مشکل داشتن با انجام کارهای مدرسه مثل افت نمرات
ناراحتی و بداخلاقی
نبود انگیزه یا از دست دادن علاقه به افراد یا فعالیت
انرژی پایین
رفتارهای مخرب
مصرف مواد مخدر
اظهار ناامیدی یا گفتن این که علاقه‌ای به زندگی ندارند.
اگر نوجوانانمان نشانه‌های مشکلات روحی را نشان داد، چه کار کنیم؟
اگر تغییرات نگران‌کننده‌ای در خلق‌وخو، تفکرات یا رفتار فرزندتان مشاهده کردید، نزدیک شدن به او اولین قدم اساسی است. اجازه دهید بدون این که قضاوت شود با شما صحبت کند. اگر مشکلات جدی‌تر بود، حتما با یک مشاور یا روانشناس مشورت کنید.

خودتان هم البته می‌توانید در خانه به او کمک کنید. بسته به نوع تشخیص وضعیت روانی فرزندتان ممکن است با مشاوره و یا ترکیبی از  و دارو بهتر شود. بعضی از درمان‌های موثر این‌ها هستند:

۱- رفتار درمانی شناختی که هدفش این است الگوهای فکری آسیب‌زننده را با احساسات مثبت جایگزین کند.

۲- خانواده‌درمانی که به والدین، نوجوانان و خواهر و برادرانشان کمک می‌کند عملکرد مثبت‌تری داشته باشند.

۳- گروه‌درمانی که در این شکل درمان، گروهی از نوجوانان با درمانگر در کنار هم جمع می‌شوند تا تعاملات مثبت شکل بگیرد و حمایت گروه را دریافت کنند.

از چه سنی اجازه مستقل بیرون رفتن را به نوجوانان بدهیم ؟

مدل های جدید لباس زنانه

این نسل معنی فیلترینگ را خوب می‌داند؛ نسلی که توی کوچه بازی کردن را حتی تصور هم نکرده؛ نسلی که حنا و هایدی و آن شرلی و جودی آبوت هم نداشته و نسلی که تقریبا اسیر تکنولوژی بوده و در این فضا قد کشیده. به‌راستی بچه‌های این نسل چگونه‌اند؟ این نسل در همه امور عجیب و پیچیده به‌نظر می‌رسد؛ از سبک و سیاق لباس پوشیدن‌شان گرفته تا ادبیات روزمره‌شان. به آن‌ها انتقاد می‌شود که لذت‌جو و خوشگذرانند، وقت خود را صرف امور بیهوده می‌کنند و از همه مهم‌تر اینکه مانند نوجوانان نسل قبل اغلب آرمان و اهداف بزرگی ندارند.

علاوه بر این هرازگاهی هم دست به اقدامات گروهی عجیب و غریبی می‌زنند که نه‌تن‌ها موجب شوک و نگرانی مسئولان سیاسی و تحلیل‌گران اجتماعی می‌شوند بلکه بسیاری از افراد جامعه را هم نگران و درگیر این پرسش می‌کنند که این نوجوانان که زنان و مردان آینده‌ساز دهه‌های آتی خواهند بود، چه سرنوشتی را برای خود و جامعه تدارک خواهند دید؟ برای اینکه در مورد این نسل بیشتر بدانیم با دکتر پریسا ارجمندی، روانشناس کودک و نوجوان به گفتگو نشسته‌ایم.

مختص یک دهه خاص بودن و در قالب آن دهه درآمدن چگونه صورت می‌گیرد؟

کسب هویت از اجتماعی که به محیط‌های خاص وابسته است و این محیط‌ها در نسلی که در حال بالیدن است و مدارس و حتی تکنولوژی آن دوره صورت می‌گیرد. فقط نوع و روش هویت‌یابی این افراد به محیط‌ها بستگی ندارد بلکه نحوه قرار گذاشتن و جایی که ایشان گرد هم می‌آیند نیز وابسته به همان است. در واقع این شیوه هویت‌یابی جریان زندگی جدید و جذاب‌تری را برای نسل نو آفریده که از خلال آن آزادی اجتماعی مورد توجهش را در فضای مجازی و در تودرتوی اینترنت نیز یافته است؛ زندگی‌ای که به جوان آموخته هیچ اقتداری را نپذیرد و دخالت در زندگی و سبک زندگی‌اش را برای هیچ فردی حتی خانواده حق نداند.

براساس آمار‌های رسمی وزارت جوانان، دهه هشتادی‎ها از دولت و بزرگ‌تر‌ها تنها تسهیلات می‌خواهند و بس؛ تسهیلاتی که امنیت و آینده‌شان را به جهت فراغت و لذت بیشتر در زندگی بسازد. نسلی که هرچند اجتماع نسلی را می‌پذیرند، اما دغدغه‌هایشان فعالیت‌های اجتماعی و حضور در نهاد‌های مدنی را برنمی‌تابد.

نوجوانان دهه هشتادی‌چگونه‌اند؟

فضای مجازی و اینترنت، برای نوجوان اغلب ناراضی از وضع زندگی و اقتصادی، زندگی دوم را می‌سازد و البته استفاده‌ای ۷۰ درصدی از اینترنت که بیشتر صرف ارتباطات اجتماعی و شبکه‌های اجتماعی شده تسهیل‌کننده آن است. طبیعی است که این درصد در شهر‌های بزرگ، بیشتر هم خواهد بود. نسلی که در فضای مجازی از فیلترشکن استفاده می‌کنند (بیش از ۹۰ درصد) و این دنیا را بیشتر برای سرگرمی و تفریح (۵۳ درصد) و ارتباط متنوع و جدید (۳۰ درصد) می‌پذیرند، حتی اگر ارتباط حقیقی و حضوری فراگیر دارند، آن را در امتداد همان زندگی خویش یافته‌اند.

در فضای زندگی مجازی (Virtual Life)، سبک زندگی خاصی که هیچ‌گاه رنگ و بوی واقعیت و تجسم مادی را به‌خود نخواهد گرفت، شکل می‌گیرد. در این فضا که مرز هم نمی‌شناسد، همه به نوعی یک متعامل (interactor) به‌حساب می‌آیند و هیچ‌کس، به‌خاطر آنکه از طبقه‌ای خاص است، مورد بازخواست قرار نمی‌گیرد بلکه بیشتر به‌خاطر آنچه هست، مورد توجه قرار می‌گیرد.

می‌توان چنین ارزیابی کرد که ریسک‌پذیری، انتقالی بودن احساسات و عواطف، دادن فرصت بازاندیشی، تقویت فردیت و استقلال عمل و انتخابی بودن، سیال ساختن هویت، ایجاد تعارض، دوسویگی و بحران در هویت، جبران کردن برخی کاستی‌های فضای عمومی و حقیقی، خصوصی‌کردن دنیای زندگی، فراغتی ساختن رسانه و فردی ساختن هویت، پیچیدگی در هویت، زیباسازی زندگی روزمره، کسب سریع تجارب مربوط به بزرگسالی، جز‌جز کردن هویت، افسون‌زدایی از برخی جاذبه‌های زندگی غربی، ایجاد تمایز، ارزشمند کردن تمایز و اهمیت دادن به سبک زندگی ازجمله تأثیرات این فضا بر ارزش‌ها، هویت و گرایش‌های این جوانان به‌حساب می‌آیند.

در مراجعه دهه هشتادی‌ها چه اختلالی چشمگیر و شایع است؟

براساس مراجعه‎هایی که به ما می‌شود، این نسل درگیر و درخطر ابتلا به اعتیاد به اینترنت و بازی‌های رایانه‌ای هستند. در واقع اعتیاد به اینترنت و بازی‌های رایانه‌ای از نوع بدرفتاری‌های فزون کنشی است؛ بنابراین باید کمک کنیم این رفتار‌ها با رفتار‌های دیگر جایگزین شوند. طبق تحقیقات صورت گرفته، میانگین اعتیاد به اینترنت و بازی‎های رایانه‌ای ۵۸/۷ است، در آسیا این رقم ۵۳/۶ درصد است که ۵ درصد از میانگین جهانی کمتر است. در واقع آمریکای شمالی ۹۰ درصد است که بیشترین استفاده از اینترنت را دارد و ما خوشبختانه کمتر از میانگین جهانی هستیم.

چگونه متوجه اعتیاد به اینترنت و بازی‌های رایانه‌ای در کودکان و نوجوانان شویم؟

براساس آموزش‎هایی که داریم، از اینترنت می‌توانیم برای حل کردن مسائل مهم زندگی کمک‎های زیادی بگیریم و این در حد نرمال مشکلی ایجاد نمی‌کند، اما وابستگی خطرناک است. وابستگی اینگونه اتفاق می‌افتد، اگر فرد رفتاری را انجام ندهد یا شخصی را نبیند یا غذایی را نخورد و…، دچار آشفتگی و بدرفتاری می‌شود؛ پس زمانی که وابستگی ایجاد شود و منجر به دگرگونی احوال و رفتار شود، آن وقت است که می‌گوییم اعتیاد است. در کتاب «دی اس‌ام ۵»، منبع و مرجع روانشناسان دنیا، ملاک تشخیص اختلال بازی‎های اینترنتی در ۱۲ مورد تعریف شده است که ۵ مورد از آن حتما باید وجود داشته باشد تا مشخص شود که این اختلال و اعتیاد ایجاد شده است.

ازجمله این موارد: اشتغال ذهنی به بازی‎های اینترنتی، بروز نشانه‌های ترک که اضطراب اندوه و تحریک‌پذیری است، موقعی که به بازی اینترنتی دسترسی نداشته باشد، تلاش‎های ناموفق برای مهار کردن شرکت در بازی‎های اینترنتی، از دست دادن علاقه به سرگرمی‎ها و تفریحات جز بازی‎های اینترنتی، فریب دادن اعضای خانواده یا درمانگر درباره زمان پرداختن به این بازی‎ها و از دست‌رفتن یا به خطر افتادن فرصت‌های شغلی و تحصیلی و… به‌خاطر پرداختن به این بازی‌ها. این موارد در یک آزمون پرسشنامه‌ای بررسی می‌شود که در نتیجه آن متوجه اعتیاد به بازی‌های رایانه‌ای خواهیم شد.

چگونه باید این اعتیاد را درمان کرد؟

بروز و حل و فصل این اختلال زمانبر است. ما می‌توانیم زمان زمینه تفریح و گپ و گفت را فراهم کنیم. غر نزنیم، به بچه‌ها پیله نکنیم. سرزنش نکنیم. آرام آرام بچه‌ها را از این فضا دور کنیم. ما می‌توانیم به آن‌ها فقط اطلاعات دهیم و هیچ کنترلی روی آن‌ها نداشته باشیم.

در واقع می‌توانیم بگوییم نرخ شیوع اعتیاد به اینترنت در دنیا ۵ درصد است؛ پس این نرخ خیلی پایین است، اما بسیاری از والدین معتقدند کودکانشان معتاد شده‌اند؛ بنابراین می‌توان با قاطعانه، دوستانه و منصفانه رفتار کردن، بدون کنترل‌گری، زمان زیاد استفاده از اینترنت را کم کرد.

فارس/ آیا واقعاً برای جلوگیری از اثرات سوء هواداری راهکاری وجود دارد؟ آیا صرفاً اعمال محدودیت می‌تواند راهگشا باشد یا باید با زبان و ادبیات نسل جدید با آن‌ها وارد تعامل شد؟
 
هوادار، طرفدار، فن، حامی، کراش و واژه‌های جدید دیگر در سال‌های اخیر کنار نام افراد و گروه‌های مختلفی قرار گرفته و نوجوانان و جوانان زیادی با این ادبیات علاقه خود را به تیم و گروه هنری مورد علاقه یا بازیگر و خواننده محبوب شان نشان می‌دهند.

اگر در دهه ۵۰، ۶۰ و اوایل ۷۰ این هواداری‌ها و علاقه مندی‌ها خود را به شکل پوستر در اتاق خواب یا یک پیراهن در تن نشان می‌داد طی سال‌های اخیر جای خود را به تغییر سبک زندگی، باور‌ها و اعتقادات و حتی تغییر در شکل ظاهری نوجوان و جوانان داده تا جایی که دغدغه و نگرانی را در دل خانواده‌ها بیشتر کرده است.

اما آیا واقعاً برای جلوگیری از اثرات سوء این هواداری‌ها راهکاری وجود دارد؟ آیا صرفاً اعمال محدودیت می‌تواند راهگشا باشد یا باید با زبان و ادبیات نسل جدید یا آن‌ها وارد تعامل شد؟

در همین راستا با دکتر لیلا سلیقه دار، مشاور و جویشگر حوزه تعلیم و تربیت به گفتگو نشستیم تا در خصوص پدیده هواداری و راهکار‌های مناسب برای برخورد با هواداری‌های افراطی میان نوجوانان و جوانان گفتگو کنیم.

در ادامه مشروح صحبت‌های خبرنگار ما با دکتر لیلا سلیقه دار را می‌خوانید.

چرا در ایران بحث هوادارای از گرو‌های ورزشی و هنری و سلبریتی‌ها بروز شدیدی به خصوص در میان قشر نوجوان داشته است؟

سلیقه دار: در گذشته ادبیات هواداری مثلاً در مورد فوتبال در همان محل مسابقه باقی می‌ماند، یا در قلب و ذهن هوادار بود یا در نهایت اطرافیان نزدیک فرد اقدامات و رفتار‌های هوادارانه اش را می‌دیدند، اما امروزه و با گسترش فضای مجازی همه متوجه این هواداری‌ها می‌شوند.

همین امر هم باعث می‌شود که بر اساس شکل هواداری فرد مورد تشویق یا نقد قرار بگیرد و باعث شود تا ما با یک خلاء اساسی مواجه شویم و نیاز به کارشناسانی داشته باشیم که به طور مشخص رفتار و فرهنگ هواداری و مهم‌تر ا‌ز آن ادبیات آن را مورد بررسی قرار دهند.

در واقع انگار که گسترش این هواداری‌های افراطی درحال تبدیل به علمی است که ضرورت شناخت آن بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود.

 بسیاری از خانواده‌ها نگرانی‌هایی درباره هواداری‌های افراطی دارند، مثلاً نمونه آن کی‌پاپ‌ها و اینکه می‌توانند چه تأثیری در تربیت فرزندانشان داشته باشند، خانواده‌ها چطور می‌توانند این دغدغه‌ها را مدیریت کنند؟

سلیقه دار: مدتی پیش با مراجعه کننده‌ای صحبت می‌کردم که می‌گفت نوجوانی در خانه دارم که طرفدار کی پاپ‌ها شده و این طرفداری تا جایی پیشرفته که ما خودمان هم بدون این که بفهمیم «کی پاپر» شده ایم. در واقع ناخواسته در محیطی قرار گرفتیم که مدام با صدای این گروه و تصاویرشان رو به رو بودیم و هرجا برنامه‌ای داشته باشد ما باید کنار بکشیم تا بچه‌ها برنامه مطلوب شان را تماشا کنند؛ بنابراین این موضوع نشان می‌دهد که اگر مدیریتی در این میان نباشد خود خانواده هم‌ها به صورت کاملاٌ ناخودآگاه وارد این جریان می‌شوند.

اگر بخواهیم به صورت کلی بحث طرفداری را بررسی کنیم باید بدانیم که در هیچ دوره‌ای از دوره‌های مختلف که نوجوانی وجود داشته نمی‌توانیم دوره‌ای را پیدا کنیم که نوجوانی دنبال هواداری از فرد یا گروهی نبوده باشد، در واقع همیشه این هواداری‌ها وجود داشته، اما الان شکل و شمایل آن تغییر کرده است.

 

 آیا در زمان ما هم به این شدت بوده است؟

سلیقه دار: این نکته مهمی است، ما می‌گوییم این میزان شدت از کجا می‌آید، چون در ایام قدیم هواداران به نصب ۴ پوستر در اتاق خواب بسنده می‌کردند یا به دوستان شان می‌گفتند که من فلان فرد یا گروه را دوست دارم و از شدت علاقه لباس آن‌ها را خریده ام.

اما فضای مجازی با قدرتی که به فرد می‌دهد محدودیت‌ها را می‌شکند، یعنی وقتی دختر نوجوانی به تبعیت از سلبریتی مورد علاقه اش مو‌های سرش را می‌تراشد همه این حرکت را می‌بینند.

باید بدانیم که به صورت کلی رفتار هوادارنه، پیدا کردن الگو، داشتن هیرو یا قهرمان در زندگی به ویژه در دوره نوجوانی و حتی جوانی جزو ویژگی‌های اجتناب ناپذیر و طبیعی در این دوره از زندگی است، اما گاهی اوقات منِ مادر یا پدر فراموش می‌کنم که اصل داستان را نمی‌توانم پاک کنم و بخواهم که فرزندم از کسی تبعیت نکند و دوستش نداشته باشد.

حالا اگر خانواده‌ای صرفاً نگران است و می‌گوید با شنیدن اسم کشور کُره کهیر می‌زنم باید بداند که این نگرانی صرف راهکاری پیش رویش نمی‌گذارد، پس اگر خانواده‌ای نوجوان یا جوان دارند باید بدانند که بچه‌ها در این دوره به دلایل گوناگون علاقه دارند به دنبال سوپر قهرمان در زندگی شان باشند، آن‌ها را دوست داشته باشند و به گروه‌های هواداری بپیوندند.

پس باید چه کار کرد؟

سلیقه دار: اولین نکته مهم این است که مطابق روان شناسی رشد خانواده‌ها برخی ویژگی‌های طبیعی را بپذیرند و بدانند که با ممانعت کردن چیزی عوض نمی‌شود، چه آن دوره که پوستر اتاق پاره می‌کردند یا پروسه اخراج از مدرسه رخ می‌داد چه الان که می‌خواهند چیزی را در خانه ممنوع کنند.

ما باید در ابتدا زمینه‌ها و دلایل بروز این هواداری را بدانیم، یکی از آن‌ها احساس نیاز به قدرت است.
بچه ما احتیاج دارد که در موقعیت‌های مختلف احساس قدرت و آزادی عمل داشته باشد، چیزی که در فضای مجازی به دلیل سرکوب‌ها خود را به شکل شکستن چارچوب‌ها نشان می‌دهد، حالا اگر در قالب گروه‌های هواداری باشد که خیلی هم بیشتر لذت می‌برد.

دلیل دیگر هویت یابی است، هر بچه‌ای دوست دارد یک هویتی از خودش و یک هویت اجتماعی داشته باشد و زمانی که وارد گروهی مثل هواداری موسیقی می‌شود این هویت جمعی حالش را خوب می‌کند.

جنس نوجوانی شوق و هیجان است، به همین خاطر آن شوق و تعصب در کلام و رفتار در نوجوانی بیشتر بروز و ظهور دارد، مثلاً اگر هواداران برآشفته شوند واقعاً می‌توانند ویرانگر باشند، این قدرت از کجا می‌آید؟ از یک هیجان شدید! و زمانی که تأیید همسالان را می‌گیرد همه چیز برای یک اثرگذاری مهیا می‌شود.

چرا کی پاپ‌ها در ایران نسبت به سایر کشور‌ها بیشتر مورد توجه قرار گرفتند؟

سلیقه دار: کره‌ای بودن خاستگاه دارد، وقتی خانواده‌ها مثلاً با فیلمی مثل جومونگ آشنا می‌شوند شب و روزشان را می‌گیرد و کاملاً با آن درگیر می‌شوند، در واقع این کره‌ای دوست بودن از سال‌ها قبل ریشه دوانده و حالا شاخ و برگ داده است.

اما اگر از این موضوع بگذریم باید دو نکته مهم را مدنظر قرار دهیم، اول اینکه نوجوانان و جوانان خیلی زیاد همزاد پنداری را دوست دارند، شما خیلی از خوانندگان یا بازیگران ایرانی خارج از کشور را دیده اید که هنجار شکنی و کج رفتاری در آن‌ها زیاد است، اما با این حال خیلی‌ها آن‌ها را دنبال می‌کنند.

این از باب فرهیخته بودن آن افراد نیست که حجم زیادی دنبال کننده دارند، دلیلش این است که می‌گویند کاری که من به عنوان نوجوان نمی‌توانم انجام دهم او انجام می‌دهد و به همین جهت همزاد پنداری می‌کنند.
نکته دوم این است وقتی احساس می‌کنند در توان شان نیست یا قوانین اجازه نمی‌دهد و حس می‌کنند دیگری دارد به جای آن‌ها فریاد می‌زند پس هواداری می‌کنند و آن فریاد در هواداری شان دیده می‌شود.

شما بار‌ها دیده اید نوجوان سراغ کسی می‌رود که ممکن است هنجارشکن باشد یا وقتی حرکات عجیب و غریب از سمت آدمی تحت عنوان فرد مشهور مثل سلبریتی‌ها زیاد می‌شود که با عقل آدم جور در نمی‌آید ناگهان تبدیل به یک چالش مجازی می‌شود که همه آن را انجام می‌دهند.

فریاد از گلوی دیگری ناشی از سرکوب جامعه است یا خانواده؟

سلیقه دار: هردو، من سالی نبوده که نوجوان مراجعه کننده دختر نداشته باشم که تمایل و اصرار به پسر شدن نداشته باشد، چون در وجود خودش حس می‌کند من محدودم و نمی‌توانم خیلی کار‌ها را انجام بدهم و به همین دلیل یک جایی این سرکوب‌ها سر باز می‌کند که نمود آن در هواداری‌های افراطی خود را نشان می‌دهد.

خیلی اوقات حتی خود نوجوان می‌گوید من کار فلان سلبریتی را قبول ندارم، اما چون جرأت داشته فریاد بزند من او را دنبال می‌کنم.

مثل اتفاقی که در مورد تتلو افتاد؟
سلیقه دار: دقیقاً، یا وقتی داریم راجع به تتلو حرف می‌زنیم وقتی در جلسات نقادی هستیم بچه‌ها آنقدر خودشان قشنگ رفتار‌های این فرد را نقد می‌کنند که واقعاً تعجب برانگیز است، اما در نهایت می‌گویند، چون توانسته یک ساختار را بشکند او را دنبال می‌کنیم.

یکی از مراجعان من نوجوان ١٣-١٤ ساله‌ای دارد که تمام راه‌های دسترسی او به موسیقی و فیلم‌های کره‌ای را مسدود کرده، خب این حرکت یک سرکوب است، آیا واقعاً باید جلوی این علاقه مندی را گرفت یا از طریق این علاقه مندی و شناخت آن خوراک مناسب برای نوجوان تهیه کرد؟ هیچ کس با محدود شدن رشد نمی‌کند.

خیلی اوقات بحث هواداری به سمتی می‌رود که نوجوان با یک رفتار یا گفتار هنرمند یا سلبریتی مورد علاقه اش نابود می‌شود و انگار بتی که از او ساخته شکسته شده، نمونه آن راه اندازی سایت شرط بندی از سوی یک از خواننده‌های ایرانی خارج از کشور که باعث شد بسیاری از فن پیج‌ها فعالیت شان را متوقف کنند.

سلیقه دار: باید دید من از چه چیزی در آن آدم خوشم آمده، این اولین سوالی است که وقتی با یک خانواده نگران مواجه می‌شوم به آن‌ها می‌گویم، اینکه بدانند مثلاً در مورد کره ای‌ها فرزندشان از چه چیزی خوشش می‌آید، از مدل موهایشان، زیبایی شان یا قیافه‌های بامزه‌ای که دارند؟

البته این چیزی است که خود کره از سال‌ها قبل روی آن کار کرده که سادگی را در عین زیبایی ارائه دهد، ما باید برای کودک و نوجوان از همان اول جا بیندازیم که کسی در دنیا وجود ندارد که صدِ مطلق باشد.

ما آموزه‌های دینی خوبی در این زمینه داریم که متأسفانه در صندوق‌ها خاک می‌خورد، آموزه‌هایی که به ما می‌گوید هیچ مخلوقی صد و بی نقص نیست.

ما همیشه می‌گوییم اگر می‌خواهید فرزندتان یک الگوی ایده آل داشته باشد بیشتر باید با او در مورد علایق اش حرف بزنید، خیلی‌ها امید دارند نوجوانی بگذرد و این علایق از سر فرزندشان بیفتد، خب به جای این طرز تفکر با او حرف بزنید.

مثلاً وقتی موسیقی را گوش می‌دهد که شما علاقه‌ای به آن ندارد و حتی از شنیدن آن اذیت می‌شوید به جای اینکه بگویید «چه جوری صدای این را تحمل می‌کنی؟» بگویید «معنی شعری که می‌خواند چیست؟»

در واقع با ادبیات خودش با او وارد صحبت شوید، نوجوان وقتی می‌بیند اطرافیانش خواننده یا بازیگر مورد علاقه اش را می‌شناسند تمایل به گفتگو پیدا می‌کند. احساس تان را به شکلی درست بیان کنید و احساس او را هم بشنوید تا از این طریق افکار نقادانه را در فرزندتان رشد دهید.

راجع به فیلم یا موسیقی مورد علاقه اش با او گفتگو کنید تا از جوانب مختلف موضوع را یاد بگیرد و بررسی کند، همیشه این مشارکت، تعامل و گفت و‌های غیر مستقیم اثرگذارتر بوده است.

برای امتحان کردن این شیوه می‌توانید مثلاً وقتی می‌خواهید از یه رستوران غذا سفارش دهید بگویید من فلان غذای این رستوران را دوست دارم، اما رنگ بندی دیوار‌ها و محیط داخلی آن را نمی‌پسندم، فرزند شما از این طریق یاد می‌گیرد که قرار نیست ١٠٠ درصد چیزی را دوست داشته باشد؛ بنابراین اولین و مهمترین نکته این است که نگران یک امر طبیعی نباشید، روی ریشه‌ها کار کنید و به او توانایی نقادی و جدا کردن مسائل از یکدیگر را بدهید و نکته مهم اینکه در بعضی گروه‌های هواداری با حضور بچه‌ها شرکت کنید، مثلاً باشگاه هواداران محیط زیست یا خیریه یا کار‌های مثبت دیگر تا فرزندتان بداند که می‌تواند هواداری‌های مثبت و اثرگذاری هم داشته باشد.