دسته: بارداری و زایمان

قرص خوراکی جلوگیری از بارداری چیست؟

قرصهای خوراکی از روشهای متداول و مطمئن پیشگیری از حاملگی است که بوسیله 
پزشک یا کارکنان بهداشتی درمانی تعلیم دیده تجویز می شود. قرصهای خوراکی ترکیبی حاوی دو هورمون ساختگی استروژن و پروژسترون است که مشابه هورمونهای طبیعی عمل کرده و سبب ایجاد سیکل منظم قاعدگی می شوند.

قرصهایی که از ترکیب دو هورمون تشکیل شده اند، معروف به قرصهای جلوگیری از بارداری هستند. در حالیکه قرصهای هورمونی دیگری نیز برای جلوگیری از بارداری وجود دارند که مثلا فقط هورمون ساختگی پروژسترون (پروژستین) را دارند و برای پیشگیری از حاملگی در دوران شیردهی مصرف می شوند. 
 

چگونه از بارداری جلوگیری می کنند؟

هورمونهای استروژن و پروژسترون موجود در این قرصها با تاثیر بر تخمدانها، مانع از تخمک گذاری در سیکل ماهانه شده و از بروز حاملگی جلوگیری می کنند.

در ضمن پروژسترون موجود در قرص با تاثیر بر ترشحات دهانه رحم، رسیدن اسپرم به تخمک را دچار مشکل کرده و با نازک کردن جداره داخلی رحم مانع جایگزینی مناسب تخم لقاح یافته (اگر اتفاق بیافتد) می شود.

آیا در دوران شیردهی می توان از این قرصها استفاده کرد؟

بعضی از مطالعات نشان داده است که مصرف استروژن موجود در قرصهای ترکیبی بر مقدار و کیفیت شیر تولید شده در پستان مادر موثر است. بنابراین مصرف این قبیل قرصها بخصوص در 6 ماه اول پس از زایمان توصیه نمی شود.

اگر شما تمایل دارید که پس از زایمان با استفاده از قرصهای خوراکی از بارداری جلوگیری نمائید، می توانید از قرصهایی که فقط پروژسترون دارند یا minipil معروف به قرصهای جلوگیری در دوران شیردهی استفاده کنید. مصرف مینی پیل را می توانید 6 هفته پس از زایمان آغاز کنید و یا زودتر اگر به هیچوجه به نوزاد خود شیر نمی دهید.

چقدر در پیشگیری از حاملگی موثرند؟

در صورت مصرف صحیح و مرتب قرصها، میزان اثر بخشی آن در پیشگیری از حاملگی 99.7 تا 99.9 درصد است. به این معنا که فقط 1 تا 3 نفر از هر 1000 خانمی که از قرص استفاده می کنند، ممکن است در طول یک سال مصرف قرص باردار شوند.

با این حال میزان اثر بخشی بشدت وابسته به نحوه مصرف است. اگر قرصها بطور نادرست مصرف شوند – مثلا شروع مصرف قرص همراه با یک روش مطمئن دیگر نباشد یا در طول یک دوره چند بار فراموش شود- احتمال بروز حاملگی افزایش می یابد، در واقع اشتباهات بیشتر، به معنای احتمال وقوع بارداری بیشتر است. بنابراین استفاده از این روش برای افرادی مناسب است که طبق دستور و بطور منظم از آن استفاده می کنند.

بعلاوه استفاده از این روش، محافظتی در برابر بیماریهای مقاربتی ایجاد نمی کند.

در صورت مصرف این قرصها، اگر تصمیم به بارداری گرفتم چه باید بکنم؟

بهتر است یک ماه پیش از قطع قرص، مصرف فولیک اسید را آغاز کنید و برای معاینات پیش از بارداری به پزشک خود مراجعه نمائید.

هر زمان که برای اقدام به باردار شدن آماده بودید، لازم نیست یک بسته قرص را تمام کنید. هر زمان که مصرف آنرا متوقف کنید، چه بسته قرص شما تما شده باشد یا خیر، چند روز تا حداکثر یک هفته بعد خونریزی خواهید داشت. در بسیاری از خانمها باروری به محض قطع قرص باز می گردد و در برخی یک تا چند ماه طول می کشد تا تخمک گذاری منظم اتفاق بیافتد.

بعضی از پزشکان توصیه می کنند که بهتر است تا زمانیکه دو سیکل قاعدگی منظم داشته باشید از یک روش دیگر (مانند روش طبیعی یا کاندوم) برای جلوگیری از بارداری استفاده کنید؛ به این دلیل که اگر در حین قاعدگی های نامنظم حامله شوید در تعیین سن دقیق بارداری و تخمین موعد زایمان دچار مشکل خواهید شد. با این حال نگران نباشید اگر این اتفاق افتاد با انجام سونوگرافی در هفته های اول بارداری می توان با دقت زیادی زمان زایمان را مشخص کرد.

آیا استفاده از آن مزایایی برای سلامتی دارد؟

بله. اگر چه کم است اما بخصوص در خانمهای سالم غیر سیگاری این مزایا به عوارض احتمالی مصرف قرص برتری دارد.

• در بسیاری از خانمهایی که از این قرص ها استفاده می کنند دردها و مشکلات ناشی از عادات ماهیانه کاهش می یابد. دوره های قاعدگی منظم می شود و مدت زمان خونریزی و مقدار آن کاهش می یابد و در نتیجه کم خونی فقر آهن در این افراد کمتر دیده می شود. بعلاوه فشارهای عصبی قبل از قاعدگی از جمله سردرد و تحریک پذیری عصبی از بین می رود.

• از آنجا که موجب مهار تخمک گذاری می شود در پیشگیری از حاملگی بسیار موثر است و به همین نسبت خطر بروز بارداری خارج رحمی را کاهش می دهد.

• مصرف آن آسان است. در فعالیت جنسی دخالتی ندارد.

• قابل برگشت است، یعنی با قطع آن بلافاصله امکان حامله شدن وجود دارد.

• خطر عفونت و التهاب لگن با مصرف قرص کاهش می یابد.

• در درمان و تشکیل مجدد برخی از کیستهای تخمدان موثر است.

• خطر سرطان رحم و تخمدان بطور قابل توجهی کاهش می یابد و این اثر تا حدود 20 سال پس از قطع مصرف قرص هم ادامه می یابد.

• در خانمهای مبتلا به اندومتریوز، در صورت مصرف قرص دردهای لگنی و مشکلات ناشی از بیماری کاهش می یابد. التبه مصرف قرص اندومتریوز را درمان نمی کند اما می تواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند.

• احتمال بروز بیماریهای خوش خیم پستان مانند کیست را کاهش می دهد.

• موجب افزایش تراکم استخوانی می شود. مصرف قرص در خانمهایی که نزدیک به سنین یائسگی هستند، شدت و دفعات گرگرفتگی را کم کرده و احتمال بروز پوکی استخوان را بعد از یائسگی کاهش می دهد.

• می تواند سبب از بین رفتن آکنه های پوستی شود. در خانمهایی که دچار افزایش موهای صورت و بدن باشند ممکن است وضعیت را تا حدی بهبود بخشد.

آیا انواع مختلفی از این قرصها وجود دارد؟

بله. انواع مختلفی وجود دارد که بسته به میزان و ترکیب هورمونهای استروژن و پروژسترون نامهای مختلفی دارند. انواع LD مقدار استروژن کمتری دارند و بطور رایجتری مصرف می شوند در حالیکه مقدار استروژن در نوع HD بیشتر است و در صورت نامناسب بودن قرص LD توسط پزشک تجویز می شود. مقدار هورمون در قرصهای تری فازیک در سه دوره زمانی متفاوت است. قرص سیپروترون کامپاوند (با نام تجاری دیان) هم وجود دارد که در مواردی توسط پزشک تجویز می شود.

چگونه می توان این قرصها را تهیه کرد؟

می توان این قرصها را از داروخانه بدون نیاز به نسخه پزشک خریداری کرد. مراکز بهداشتی و درمانی در سراسر کشور این قرصها را بطور رایگان در اختیار خانوارهای دارای پرونده بهداشتی قرار می دهند. با این حال شروع مصرف این روش بعنوان یک روش پیشگیری از بارداری باید با معاینه و بررسی از طرف پزشک یا ماما باشد تا فرد ممنوعیتی در مصرف آن نداشته و خطرات احتمالی برای وی در نظر گرفته شود.

از چه زمانی می توانم مصرف قرص را شروع کنم و آیا لازم است در آغاز مصرف از یک روش دیگر نیز استفاده کنم؟

اگر بتازگی زایمان کرده اید و نباید یا نمی توانید شیردهی از سینه را انجام دهید: باید سه تا چهار هفته پس از زایمان از مصرف قرص خودداری کنید زیرا استروژن موجود در این قرصها احتمال لخته شدن خون را افزایش می دهد و می تواند مشکلاتی ایجاد نماید. اگر برای شروع مصرف قرص عجله ای ندارید و از نظر جنسی فعال شده اید لازم است از یک روش جلوگیری از بارداری مطمئن دیگر استفاده کنید. به یاد داشته باشید که در صورت عدم شیردهی، حدود یک ماه پس از زایمان ممکن است تخمک گذاری رخ دهد. بنابراین لازم است که از یک روش مطمئن دیگر استفاده کنید. در عین حال برای شروع مصرف قرص باید از عدم بارداری اطمینان داشته باشید و یک روش این است که صبر کنید تا پریود شوید. اولین قاعدگی در مادران غیرشیرده معمولا 8 هفته پس از زایمان رخ می دهد. اما اگر در این فاصله از یک روش مطمئن دیگر استفاده کرده اید نیازی نیست که منتظر وقوع عادات ماهانه برای شروع قرص باشید.

اگر قاعده می شوید، اول باید مطمئن شوید که باردار نیستید. بنابراین باید مصرف قرص را پس از خونریزی پریود شروع کنید. دو روش برای این کار وجود دارد. روش “شروع از روز اول” که طی 24 ساعت اول پس از خونریزی مصرف قرص را آغاز می کنید و در این روش نیازی به استفاده از یک روش مطمئن برای جلوگیری از حاملگی ندارید. روش دیگر “شروع از جمعه” است، بدین ترتیب که هر زمان در طول هفته که خونریزی شما شروع شود تا جمعه صبر کنید و اولین قرص را در جمعه بخورید. این روش برای سهولت استفاده و جلوگیری از اشتباهات احتمالی در شروع کردن بسته های آینده روش مناسبی است. در این روش نیاز دارید که یک روش مطمئن جلوگیری را (مانند کاندوم) در ماه اول به همراه استفاده از قرص بکار برید.

اگر تاکنون از نظر جنسی فعال نبودید و یا کاملا از عدم بارداری خود مطمئن هستید ممکن است از روش “شروع سریع” استفاده کنید. به این ترتیب که در هر زمان از سیکل قاعدگی که هستید اولین قرص جلوگیری را بخورید و البته باید در اولین سیکل شروع قرص از یک روش جلوگیری دیگر استفاده کنید. چون تاثیر قرص بلافاصله بعد از شروع نخواهد بود.

روش مصرف این قرصها دقیقا چگونه است؟

این قرصها معمولا در بسته های 21 عددی یا 28 عددی موجود هستند. در استفاده از بسته های 28 عددی بطور پیوسته و منظم بعد از اتمام یک بسته باید بسته دیگر را شروع کرد. اما در بسته های 21 عددی پس از اتمام یک بسته باید بسته بعدی را 7 روز بعد، شروع کرد. بعنوان مثال اگر اولین بسته قرص را از روز جمعه آغاز کرده اید، پس از اتمام یک بسته از جمعه بعد بسته جدید را شروع می کنید.

معمولا بعد از 3 تا 5 روز خونریزی پریود شروع می شود و شروع بسته بعدی ارتباطی با اتمام خونریزی ندارد.

قرص نبایستی به صورت ناپیوسته، مثلا یک ماه در میان و یا دو ماه در میان و یا چند روز در میان، مصرف شود. حتی اگر فرد از نظر جنسی فعال نباشد، در صورتیکه این روش را برای جلوگیری از بارداری انتخاب کرده است، باید آنرا بطور منظم مصرف کند.

باید در اولین سیکل همراه با مصرف قرص ضد بارداری، از یک روش دیگر جلوگیری نیز استفاده شود.

برای مصرف قرص LD محدودیت سنی وجود ندارد و می توان آن را تا سن 45 سالگی و حتی بیشتر، تحت نظارت و کنترل ادامه داد. لیکن در مواردی نظیر فشار خون کنترل نشده و مصرف سیگار و غیره توصیه می شود که مصرف قرص به سن کمتر از 35 سال محدود گردد و در سنین بالاتر، افراد باید پس از مشاوره،‌ از روشهای دیگری استفاده کنند.

از آنجا که مصرف قرص از انتقال بیماریهای مقاربتی جلوگیری نمی کند، در صورتیکه همسر یا شریک جنسی شما با فرد یا افراد دیگری در ارتباط است یا اعتیاد تزریقی دارد، حتما از کاندوم برای جلوگیری از ابتلا به این دسته از بیماریها استفاده کنید.

در مدتی که قرص مصرف می شود، حجم خون قاعدگی به نسبت قبل از مصرف، کاهش می یابد که در صورت کم شدن بیش از حد و لکه بینی یک روز در میان و یا قطع کامل، باید به پزشک مراجعه کرد.

اگر خوردن قرص را فراموش کنم…؟

احتمال وقوع بارداری در صورت فراموش کردن مصرف قرصهای ترکیبی، بستگی به این دارد که چه تعداد از قرصهای یک بسته را فراموش کرده اید و در چه زمانی از سیکل قاعدگی هستید. بنابراین بهترین راه این است که در صورت بروز چنین مشکلی با پزشک یا مامای خود تماس بگیرید. با این حال موارد کلی زیر ممکن است به شما کمک کند:

• اگر شما آغاز بسته جدید را فراموش کرده اید، بهتر است طبق روال روزانه یک عدد را هر چه زودتر شروع کنید و از یک روش مطمئن دیگر جلوگیری از بارداری استفاده کنید.

• در صورتی که خوردن قرص یک شب فراموش شود،‌ بایستی تا دو شب متوالی هر شب دو قرص خورده شود و تا آخر بسته، همزمان از روش جلوگیری دیگری (مثل کاندوم) هم استفاده شود.

• در صورتی که خوردن قرص دو شب فراموش شود، بایستی تا دو شب متوالی هر شب دو قرص خورده شود و تا آخر بسته، همزمان از روش جلوگیری دیگری (مثل کاندوم) هم استفاده شود.

• در صورتی که خوردن قرص 3 شب متوالی یا بیشتر فراموش شود، بایستی از خوردن بقیه قرصها خودداری شود و تا شروع خونریزی و آغاز دوره قاعدگی جدید از روش جلوگیری دیگری استفاده شود. سپس از روز پنجم قاعدگی، بسته جدید آغاز شود.

اگر پس از خوردن قرص، استفراغ کنم یا دچار اسهال شوم، چه باید بکنم؟

اگر استفراغ دو ساعت یا دیرتر پس از خوردن قرصها اتفاق بیافتد، مشکلی وجود نخواهد داشت. اما اگر زودتر باشد یا تکرار شود، مانند این است که شما قرصی نخورده اید و باید مانند قرص فراموش شده عمل کنید.

اگر دچار اسهالی باشید که بیش از 24 ساعت طول بکشد نیز باید مانند قرص فراموش شده عمل کنید.

آیا استفاده از بعضی داروها، مصرف قرصهای ضدبارداری را بی اثر می کند؟

بله. بعضی از داروهای گیاهی و شیمیایی می توانند اثربخشی قرصهای ضدبارداری را کاهش می دهند و برعکس. برخی از این داروها عبارتند از ریفامپین (نوعی آنتی بیوتیک)، گریزوفولوین (داروی ضد قارچ خوراکی)، باربیتوراتها و برخی از داروهای ضد صرع و داروی گیاهی هایپریکوم پرفوراتوم.

بنابراین بهتر است در صورت استفاده درازمدت از یک داروی خاص، آنرا با پزشک یا مامای خود در میان بگذارید و در صورتیکه از قرصهای جلوگیری استفاده می کنید آنرا به اطلاع پزشک معالج خود که برای بیماری دیگری به وی مراجعه کرده اید، برسانید.

اگر در آخرین هفته سیکل قاعدگی، پریود نشوم چه باید بکنم؟

معمولا خونریزی دو یا سه روز و نهایتا 5 روز بعد از مصرف آخرین قرص یک بسته اتفاق می افتد. افرادی که از قرصهای هورمونی استفاده می کنند معمولا پریود کوتاهتر با خونریزی کمتری دارند و ممکن است در بعضی مواقع فقط لکه بینی مختصری در یک روز داشته باشند. حتی ممکن است در یک دوره پریود نشوند. اگر برای شما چنین اتفاقی افتاد در صورتیکه از مصرف صحیح و به موقع تمام قرصهای یک بسته مطمئن هستید، نگران نشوید و بسته بعدی را با فاصله مناسب شروع کنید. اگر شک به بارداری برایتان وجود دارد می توانید برای اطمینان به پزشک یا مامای خود اطلاع دهید و یا از تست حاملگی خانگی یا آزمایش خون استفاده کنید.

آیا مناسب است که گاهی در مصرف قرص، وقفه ایجاد کنم؟

دلیل پزشکی قاطعی برای اینکه شما بعد از مدتی استفاده از قرص جلوگیری آنرا قطع کنید و سپس مجددا مصرف آنرا شروع کنید وجود ندارد. مضافا اینکه شما در این مدت باید از روش دیگری استفاده کنید و در اولین سیکل مصرف قرص نیز باید آن روش را ادامه دهید.

طول مدت مصرف قرصهای خوراکی پیشگیری از حاملگی در زنانی که سالم هستند، ممکن است
چند سال ادامه پیدا کند و ترک دوره ای آنهتوصیه نمی شود.

عوارض جانبی این قرصها چیست؟

قرصهای پیشگیری از بارداری که امروزه تولید و توزیع می شوند نسبت به انواع قدیمی تر، عوارض کمتری دارند زیرا مقدار هورمون موجود در آنها به اندازه لازم کم شده است. با این حال برخی از عوارض جانبی آنها در حین مصرف عبارتند از:

• گاهی خونریزی یا لکه بینی همزمان با مصرف قرص در طول سیکل قاعدگی و بین دو پریود ادامه دارد. وجود لکه بینی همزمان با مصرف مرتب قرص،‌به مدت 2 تا 3 ماه اهمیتی ندارد. در صورت تداوم بیشتر باید به پزشک مراجعه کرد. در برخی مواقع این مشکل با جایگزین کردن قرصهای HD به جای LD برطرف می شود.

• علائمی مانند تهوع، استفراغ و سردرد همراه با مصرف قرص بتدریج پس از 2 تا 3 ماهم برطرف می شود. برای پیشگیری از این عارضه بهتر است قرصها را همراه با غذا یا پس از شام و قبل از خواب مصرفکرد. در صورت تداوم علائم تهوع و استفراغ می توان همراه با قرصهای پیشگیری، از قرصهای ویتامین B6 به مدت محدود استفاده کرد.

• تورم و دردناک بودن پستانها، افزایش اشتها، نفخ، تغییر وزن، تغییر در تمایلات جنسی و تغییرات خلقی نیز ممکن است بوجود آید. اکثر این عوارض پس از چند ماه مصرف از بین می روند، با این حال گاهی استفاده از همان قرص از یک مارک دیگر ممکن است کمک کننده باشد.

• در برخی خانمهایی که از لنز داخل چشمی برای رفع عیوب انکساری استفاده می کنند، احساس ناخوشایند ناشی از خشک شدن چشمها بروز می کند که در اینصورت می توانند با توصیه چشم پزشک از اشک مصنوعی استفاده نمایند.

• گاهی مصرف قرصهای جلوگیری از بارداری موجب ایجاد لکه های پوستی روی صورت می شود که به ماسک حاملگی معروف است و معمولا در بارداری و بعلت وجود مقادیری زیاد استروژن در بدن پدید می آید. می توان با محافظت پوست در برابر اشعه و آفتاب احتمال بروز این وضعیت را کاهش داد، اما اگر شما دچار این عارضه شده اید بهتر است با مشاوره با پزشک یا مامای خود، از این به بعد از قرصهای حاوی پروژسترون استفاده کنید یا کلا یک روش دیگر را برای جلوگیری از بارداری انتخاب نمائید. زیرا تداوم مصرف استروژن ممکن است موجب تیره شدن یا وسعت ضایعه پوستی شود.

آیا مصرف آن مخاطراتی دارد و عوارض درازمدت استفاده از آن چه می تواند باشد؟

فشار خون در افرای که از قرصهای هورمونی استفاده می کنند ممکن است قدری افزایش یابد. این افزایش فشار خون در افراد مسن بیشتر است، لذا تجویز قرصها از 35 سالگی به بالا 
بااحتیاط صورت می گیرد. ازدیاد مختصر فشار خون بدون علامت بوده و قابل تحمل است، ولی احتمال دارد در ادامه مصرف قرص، با علائمی چون سردرد، خستگی، عصبانیت، بی خوابی، طپش قلب و خونریزی از بینی نمایان شود.
در خانمهای سیگاری، مصرف قرص می تواند خطر وقوع سکته قلبی را افزایش دهد. این احتمال در افرادی که عوامل خطر ساز دیگری از قبیل فشارخون بالا یا چاقی را نیز دارند بیشتر می شود.

مصرف قرصهای ضد بارداری ممکنست احتمال ایجاد لخته های خونی را در برخی از افرادافزایشدهد. از اینرو خطر بروز عوارضی چون ترومبوز و آمبولی ریوی افزایش می یابد اما احتمال آن بسیار کم است.

در نتایج مطالعات شواهد قطعی دال بر افزایش بروز سرطان پستان، تخمدان، رحم، گردن رحم و مهبل مشاهده نشده است. لذا قرصها بطور کلی سرطان زا نیستند.

مصرف قرص در زن سالم به هیچ وجه موجب پیدایش بیماری قند در هنگام مصرف یا پس از قطع قرص نمی شود، ولی ممکن است در زنان مبتلا به بیماری قند موجب تشدید بیماری شود.

اثرات سوء حاملگی در زن مبتلا به بیماری قندبمراتب شدیدتر و خطرناکتر از قرصها است.

چه کسانی نباید از این قرصها استفاده کنند؟

احتمالا پزشک یا مامای شما هنگام انتخاب روش جلوگیری از بارداری سوالاتی را در زمینه عادات، وضعیت سلامت، سابقه پزشکی شما و خانواده تان می پرسد تا مطمئن شود انتخاب این روش برای شما مناسب و بدون خطر است. بطور کلی شما نباید از قرصهای جلوگیری از حاملگی استفاده کنید اگر:

• دچار یکی از انواع اختلالات انعقادی بوده یا سابقه ای از ترمبوز و آمبولی ریوی داشته باشید.

• مبتلا به فشار خون بالا باشید یا سایر عوامل خطر ساز برای بیماریهای قلبی و عروقی در شما وجود داشته باشد.

• مبتلا به هپاتیت فعال یا سایر بیماریهای کبدی باشید.

• بطور یقین یا احتمالی مبتلا به یکی از انواع سرطانهای حساس به هورمون، مانند سرطان پستان، باشید.

• خونریزی نامشخص رحمی داشته باشید.

• دچار سردردهای میگرنی باشید (بخصوص انواعی که همراه با علائم قبل از شروع سردرد است) یا بیش از 35 سال داشته باشید و یا سیگار بکشید.

• بیش از 20 سال مبتلا به دیابت باشید یا دچار یکی از عوارض دیابت شده باشید.

• مبتلا به بیماریهای کیسه صفرا باشید یا سابقه یرقان ناشی از انسداد مجاری صفراوی را داشته باشید.

• در یک یا دو ماه آینده نیاز به بستری شدن پیدا کنید.

• سیگاری و بالای 35 ساله باشید یا اگر بالای 40 سال داشته باشید که در اینصورت قرص خوراکی پیشگیری از حاملگی باید با احتیاط و پس از معاینه و بررسی های کامل تجویز شود.

• اگر در حین مصرف قرصهای خوراکی پیشگیری از حاملگی،‌ ترشح شیر پیدا شود باید از روشهای دیگرپیشگیری از حاملگی استفاده کنید و اگر ترشح شیر ادامه یابد و بخصوص اگر اختلالاتبعدی در عادت ماهانه پیدا شود، باید برای انجام یک معاینه کلی به پزشک مراجعه نمایید.

چه علائمی نشان می دهد که مشکل پزشکی ناشی از مصرف قرص ایجاد شده است؟

در صورت بروز هر یک از علائم زیر فورا با پزشک خود تماس بگیرید:

• درد شدید در قفسه سینه

• تنگی نفس

• سرفه همراه با خلط خونی

• درد شدید شکمی

• تورم در یک پا، یا درد شدید در ساق یا ران

• سردرد میگرنی یا سردرد از هر نوعی که با شروع مصرف قرص تشدید شده باشد.

• هر نشانه ای از اختلالات عصبی مانند اختلال بینایی (دو بینی، تاری دید، کوری گذرا یا دیدن نقاط نورانی در میدان دید)، اختلال تکلم، بی حسی یا ضعف در نیمی از بدن.

• قرمزی شدید پوست، یرقان یا زردی پوست، خارش در کل بدن، وجود توده ای در پستان، افسردگی یا تموج در خلق و خو و نهایتا زمانی که حدس مس زنید باردار شده اید.

•  

 روش جلوگیری از بارداری بصورت اضطراری به مجموعه ای از روشها و تکنیکهایی اطلاق می شود که در صورتی که نزدیکی بدون استفاده از یکی از راههای مطمئن پیشگیری از بارداری انجام شود و یا علیرغم استفاده از یک روش مشخص، اتفاقی مانند پاره شدن کاندوم و یا نظیر آن رخ دهد، می توان از آن استفاده کرد. البته باید در نظر داشت که این روش به هیچ وجه از انتقال بیماریهای مقاربتی جلوگیری نمی کند.

رایجترین روش پیشگیری بصورت اضطراری، مصرف قرصهای معمولی خوراکی ضد بارداری HD است که به نام “قرص صبح روز بعد” مشهور شده اند. البته این نام مناسبی نیست چون نیازی به صبر کردن تا صبح روز بعد نیست و بهتر است در اولین فرصت بعد از نزدیکی بدون محافظت، از این روش استفاده شود.

در چه مواقعی می توان یا باید از این روش استفاده کرد؟

موارد استفاده از این روش زمانی است که نزدیکی از طریق واژن صورت گیرد در حالیکه هیچ روش پیشگیری از بارداری استفاده نشده یا بطور ناصحیح و غیر کارآمد استفاده شده باشد. این موقعیت ها می تواند شامل موارد زیر باشد:

• زمانی که علیرغم استفاده از کاندوم مردانه، در زمان نامناسبی خارج شود یا پاره شود.

• زمانی که علیرغم استفاده از دیافراگم یا کلاهک دهانه رحم، بطور زودهنگام بیرون آید و یا بعد از نزدیکی بلافاصله خارج شود.

• مقاربت بعد از فراموش کردن اتفاقی یک قرص از دوره قرصهای جلوگیری از بارداری انجام شود.

• در صورت استفاده از روش تقویمی، محاسبه زمان تخمک گذاری بطور ناصحیح انجام شود و نزدیکی کامل در زمان باروری زن انجام شده باشد.

• برنامه استفاده از روش طبیعی یا انقطاع در نزدیکی با شکست مواجه شود.

• نزدیکی بدون استفاده از هیچ روش پیشگیری در حالیکه تصمیم برای بارداری وجود ندارد.

• در موارد تجاوزی که به هر شکل احتمال بارداری وجود خواهد داشت.

روش اضطراری پیشگیری از بارداری چقدر موثر است؟

اثربخشی این روش به نحوه صحیح استفاده و بخصوص زمان مصرف قرصها بستگی دارد. این روش صد درصد موثر نیست، اما تقریبا در 98% موارد از حاملگی پیشگیری می کند. یعنی از هر 100 خانمی که از این روش برای پیشگیری از بارداری استفاده می کنند حدود 2 نفر در طول یکسال حامله می شوند. اگرچند بار از این روش استفاده شود، تاثیر آن کمتر شده و احتمال بارداری بیشترمی شود. بنابراین این روش فقط برای موارداضطراری بکار می رود و نباید بطور مداوم، بعنوان یک روش پیشگیری بکار رود. بلکه پس از استفاده از این روش، فرد باید به پزشک یا مراکز بهداشتی درمانی مراجعه کرده و پس از مشاوره، یکی از روشها را بصورت دائمی انتخاب کند.

زمان و نحوه مصرف آن چگونه است؟

باید در دو نوبت با فاصله 12 ساعت هر بار 2 قرص HD خورده شود.

در واقع بعد از مقاربتی که احتمال بارداری دارد در اولین فرصت 2 قرص خوراکی HD همراه با شیر یآب زیاد مصرف می شود. باید دقت کرد که قرص نوبت اول در زمانی خورده شود که نوبت دوم را بتوان 12 ساعت پس از آن مصرف کرد. مصرف نوبت اول را نباید بی دلیل به تاخیر انداخت، زیرا میزان تاثیر ممکن است با گذشت زمان کاهش یابد.

اگر قرص نوع LD در دسترس باشد،‌ باید در هرنوبت 4 قرص مصرف کرد.

نکته مهم: اگر بیش از 72 ساعت (3 روز) از مقاربت گذشته باشد، استفاده از روش اضطراری توصیه نمی شود و باید در این موارد با پزشک مشورت کرد.

عملکرد آن بر بدن به منظور پیشگیری از بارداری چیست؟

مصرف این قرصهای هورمونی با متوقف کردن تخمک گذاری یا تداخل در جایگزینی تخمک لقاح یافته در رحم می تواند مانع حاملگی شود. از آنجا که تخمک لقاح یافته ظرف مدت کودتاهی در قسمتی از رحم جایگزین می شود، زمان استفاده از این روش بسیار حائز اهمیت است. در واقع اگر عمل جایگزینی اتفاق افتاده باشد استفاده از این روش مانع از پیشرفت روند بارداری نشده و موجب بروز سقط نخواهد شد.

عوارض جانبی آن چه خواهد بود؟

قرصهای خوراکی اگر به روش اضطراری ذکر شده در بالا مصرف شوند، معمولا عارضه جانبی خطرناکی ندارند. با این حال ممکن است باعث عوارض جانبی موقتی شوند که رایج ترین آنها تهوع است و می توان برای پیشگیری یا برطرف کردن آن از یک داروی ضد تهوع نیز استفاده کرد. تقریبا در نیمی از مصرف کنندگان از این روش تهوع دیده می شود و ممکن است در تعدای از مصرف کنندگان استفراغ هم وجود داشته باشد. گاهی ممکن است سردرد، سرگیجه، گرفتگی شکم و یا احساس پری و درد در سینه ها نیز رخ دهد که البته همه عوارض جانبی گذرا بوده و معمولا‌ پس از یک تا دو روز رفع می شوند. بعلاوه استفاده از این روش تاثیر در میزان باروری فرد در آینده نخواهد داشت.

اگر بلافاصله بعد از خوردن قرصها، استفراغ کردم چه باید بکنم؟

اگر فرد در طول دو ساعت پس از مصرف قرصها در نوبت اول یا دوم، دچار استفراغ شد، در اولین فرصت باید 2 قرص دیگر HDمصرف کند. اگر این اتفاق بعد از خوردن قرصها در نوبت اول رخ دهد، قرصهای نوبت دوم کماکان باید 12 ساعت بعد از نوبت اول مصرف شوند. تزریق یک آمپول ب 6 بصورت عضلانی میتواند در کاهش تهوع موثر باشد. استفراغ اگر بیش از دو ساعت بعد از مصرف قرصها رخ دهد، اهمیتی ندارد زیرا دارو جذب شده است.

آیا مصرف بعضی از داروها ممکن است کارآیی این روش را کاهش دهد؟

بعضی از داروهایی که بطور کلی اثربخشی قرصهای ضدبارداری را کاهش می دهند ممکن است در کارآیی این روش نیز اختلال ایجاد کنند. برخی از این داروها عبارتند از ریفامپین (نوعی آنتی بیوتیک)، گریزوفولوین (داروی ضد قارچ خوراکی)، باربیتوراتها و برخی از داروهای ضد صرع.

چه مدت بعد از این روش باید پریود شوم؟

پس از مصرف هیچ علامت فوری که نشان دهد قرصها اثر کرده یا نکرده اند، وجود ندارد و فقط قاعدگی باید به موقع، چند روز زودتر یا دیرتر رخ دهد. اگر شروع قاعدگی، بیش از یک هفته به تاخیر افتد و یا هر مورد خاص دیگر وجود داشته باشد، باید به پزشک مراجعه کرد. نکته مهم این است که اگر بعد از مصرف قرصها، دوباره مقاربتی انجام شود که احتمال بارداری در آن وجود داشته باشد، قرصهای قبلی خورده شده از بارداری مجدد جلوگیری نمی کنند.

آیا استفاده از این روش در دوران شیردهی بی خطر است؟

مقدار استروژن موجود در قرصهای ترکیبی ضد بارداری می تواند در مقدار و کیفیت شیر مادر تاثیر منفی داشته باشد. اما بنظر نمی رسد که استفاده کوتاه مدت آن این تاثیر را بگذارد. بعلاوه هورمون ترشح شده در شیر آثار نامطلوبی در شیرخوار نخواهد داشت.

در صورت استفاده از این روش چه زمانی نیاز به مراجعه به پزشک خواهم داشت؟

• تاخیر در قاعدگی بیش از یک هفته.

• ادامه خونریزی نامنظم یا وجود دردهای کرامپی شکم بطور مداوم.

• درد شدید در ناحیه شکم یا لگن.

• احتمال بارداری.

• احتمال ابتلا به بیماریهای مقاربتی.

 احتمال دارد شما نیز مانند بسیاری دیگر زمان زیادی از بزرگسالی خود را صرف این کرده باشید که برای باردار نشدن چه باید کرد! حال وقت آن رسیده که فارغ از هر روش جلوگیری از بارداری باشید. ممکن است لازم باشید نکاتی را در مورد ترک روش جلوگیری که اتخاذ کرده بودید بدانید؛ بعضی از افراد دوست دارند بدانند بعد از ترک یک روش چه مدت نباید یا نمی توانند باردار شوند. در اینجا به برخی از این موارد بر حسب شیوه جلوگیری از حاملگی اشاره می کنیم:

روشهای طبیعی جلوگیری از بارداری

برای باردار شدن بعد از استفاده از هر یک از روشهای طبیعی و سنتی جلوگیری از بارداری مانند خروج قبل از انزال یا امتناع دوره ای از مقاربت با استفاده از تقویم قاعدگی یا درجه حرارت بدن، تنها کاری که باید انجام دهید این است که دیگر آنرا انجام ندهید؛ بدن شما آماده بارداری است. بخصوص اگر از یکی از روشهای امتناع دوره ای استفاده می کنید و یا قاعدگی کاملا منظمی دارید با توجه به شناختی که از سیکل قاعدگی و زمان تخمک گذاری خود دارید شانس بارداری شما افزایش خواهد یافت.

روشهای ایجاد مانع (Barrier)

در این نوع روشهای جلوگیری از بارداری از یک مانع یا سد مکانیکی جهت جلوگیری از تلاقی اسپرم و تخمک استفاده می شود؛ مانند کاندوم مردانه، کاندوم زنانه، دیافراگم و اسفنج های واژن و کلاهک دهانه رحم (Cervical Cap). کلیه این وسایل تاثیری بر باروری شما نخواهند داشت؛ بنابراین اگر شما از یکی از این روشها استفاده می کنید و تصمیم به باردار شدن دارید کافیست استفاده از آن را متوقف کنید. حتی برخی از مواد اسپرم کش (مانند کف و ژل واژینال) که بطور همراه با برخی از این لوازم استفاده می شوند در صورت بارداری هیچ تاثیری نامطلوبی بر جنین نخواهند داشت.

روشهای هورمونی ترکیبی مانند قرص های خوراکی و چسب های ضد بارداری

در این موارد نیز کاری که باید بکنید عدم استفاده از آنهاست. مثلا اگر قرص می خورید و تصمیم گرفته اید که باردار شوید، می توانید تا انتهای سیکل صبر نکنید و بسته قرصتان را کامل نخورید. معمولا چند روز پس از قطع مصرف پریود می شوید. در بسیاری از خانمها تخمک گذاری و باروری بلافاصله پس از قطع دارو باز می گردد. البته در برخی نیز ممکن است چند ماه طول بکشد تا تخمک گذاری اتفاق بیافتد. در واقع تخمک گذاری زمانی اتفاق می افتد که عادات ماهیانه شما به وضعیت منظم مانند گذشته بازگردد.

با این حال اغلب پزشکان پیشنهاد می کنند که پس از قطع مصرف قرص ها یا چسب های ضد بارداری، ابتدا صبر کنید و حتی از یک روش غیر هورمونی (مانند طبیعی یا کاندوم) استفاده کنید تا دو یا سه عادت ماهانه طبیعی پیدا کنید و سپس باردار شوید. اگر بلافاصله پس از قطع این فرآورده های ضد بارداری باردار شوید، تعیین زمان لقاح و نیز زمان زایمان دشوار خواهد بود. ممکن است این امر در ابتدا مهم به نظر نرسد ولی در طول بارداری و بخصوص در انتهای آن، اهمیت خاصی پیدا می کند.

قرصهای پروژستین یا Minipill

این قرصها حاوی مقدار کمی پروژسترون صناعی هستند که بسرعت از بدن دفع می شوند و اثر ضد بارداری آنها بیش از 24 ساعت پس از مصرف آخرین قرص باقی نخواهد ماند (به همین دلیل است که استفاده کنندگان باید در دوران جلوگیری در مورد زمان مصرف آن نیز دقت کنند).

نورپلانت

اگر از نورپلانت استفاده می کنید باید پس از برداشتن آن حداقل دو یا سه قاعدگی طبیعی داشته باشید و سپس باردار شوید. ممکن است پس از برداشت نورپلانت چند ماهی طول بکشد تا قاعدگی شما به حالت طبیعی برگردد اما این احتمال کمتر از روشهای تزریقی ضد بارداری است. اگر بلافاصله پس از برداشت نورپلانت باردار شوید، تعیین زمانی که باردار شده اید و نیز زمان زایمان دشوار خواهد شد.

دپو پروورا

نوعی هورمون پروژسترون است که جهت جلوگیری از بارداری هر 12 هفته تزریق می شود. مصرف آن را باید 3 تا 6 ماه پیش از تلاش برای بارداری قطع کرد زیرا حداقل 13 هفته طول می کشد تا تخمک گذاری اتفاق بیافتد. در بعضی موارد نیز تاخیر در باروری یک سال یا بیشتر به طول می انجامد اما بطور متوسط 10 ماه بعد از آخرین تزریق فرد تخمک گذاری می کند. بهتر است تا زمانی که حداقل دو یا سه قاعدگی طبیعی داشته باشد، صبر کنید. اگر بعد از یکسال هنوز پریود رخ نداد با پزشک خود تماس بگیرید.

وسایل داخل رحمی یا IUD

اگر از آی. یو. دی استفاده می کنید، باید آن را پیش از اقدام به بارداری بردارید.. این کار را می توانید در هر زمان از سیکل قاعدگی انجام دهید، با این حال متخصصین معتقدند بهترین زمان برای خارج کردن آی. یو. دی هنگام عادت ماهانه است و در سیکل بعد وضعیت قاعدگی و تخمک گذاری شما مانند قبل خواهد بود. اگر هر گونه علامتی دال بر وجود عفونت ناشی از آی .یو. دی دارید، پیش از تلاش برای بارداری حتما به مداوای آن بپردازید

 روش زندگی شما، سلامت کودک و شما را تحت تاثیر قرار می دهد. با برنامه ریزی پیش از بارداری، می توانید اتفاقات را پیش بینی کنید؛ در انتظار پیشامدهای خوب باشید و اگر واقعه ناخوشایند رخ داد برای مقابله با آن آماده باشید.

اغلب زنان زمانی متوجه بارداری خود می شوند که 1 تا 2 ماه از شروع حاملگی گذشته است و معمولا زمانی که به پزشک خود مراجعه می کنند 2 یا 3 ماهه باردار هستند. اولین 12 هفته بارداری از اهمیت زیادی برخوردار است، زیرا در این زمان اعضا و دستگاههای اصلی بدن کودک ساخته می شوند. پیش از آنکه متوجه بارداری خود شوید و یا به پزشکتان مراجعه کنید، اتفاق های مهم بسیاری ممکن است روی دهند. آمادگی برای بارداری به معنی آمادگی جسمانی و روحی برای بارداری است. در گذشته بیشتر بر بهداشت و سلامتی در طی دوران بارداری تاکید می شد اما امروزه اکثر متخصصین معتقدند که باید از مدتی قبل از بارداری به سلامت پدر و مادر آینده توجه داشت. آماده کردن اوضاع کلی زندگی و بخصوص بدنتان با سلامت عمومی مناسب می تواند به شما کمک کند تا یک بارداری لذتبخش و یک کودک سالم داشته باشید. در اینجا موارد مهمی که بهتر است پیش از باردار شدن در نظر داشته باشید ذکر شده است. می توانید از آن پرینت بگیرید تا در فرصتهای مناسب با هم آنرا مرور کنید.

• با استفاده از جدول، چرخه قاعدگی خود را ثبت کنید. برای بررسی چرخه باروری خود می توانید حداقل دو ماه زمان شروع قاعدگی را یادداشت کنید. اگر قاعدگی نامنظم دارید باید ماههای بیشتری این کار را انجام دهید یا برای تعیین زمان تخمک گذاری از یکی از روشهای اندازه گیری دمای بدن یا ترشحات واژن استفاده کنید.
• از سلامت بدن خود مطمئن شوید تا نگران خطرات آنها در طول بارداری نباشید:
  • مصرف فولیک اسید را آغاز کنید. روزانه mcg 400 از این دارو توصیه می شود. فولیک اسید از بروز اختلالات مادرزادی مغز و نخاع- که اختلالات لوله عصبی نامیده می شوند- پیشگیری می کند. همچنین مشخص شده است که پایین بودن سطح فولیک اسید در بدن، خطر سقط را افزایش می دهد. لازم است که قبل از بارداری مصرف فولیک اسید را آغاز کنید، چرا که بیشترین تاثیر مثبت فولیک اسید در 28 روز نخست بارداری است. از آنجا که ممکن است ندانید چه زمانی باردار می شوید، بهتر است همزمان با توقف روشجلوگیری از بارداری و در دورانی که سعی می کنید باردار شوید، مصرف آن را آغاز کنید.
  • اگر دچار کمخونی هستید آنرا درمان کنید. شاید لازم باشد که از پزشک خود بخواهید تا سطح آهن بدن شما را بررسی کند؛ نباید پیش از بارداری از کمبود آهن رنج ببرید. کمبود آهن در بارداری ممکن است موجب شود تا بیش از آنچه که رایج است، در دوره بارداری احساس خستگی کنید. بعلاوه شما باید ذخیره آهن مناسبی برای جنین و زایمان داشته باشید.
  • حداقل 3 ماه پیش از باردار شدن به وزن ایده آل بدن خود برسید. وقتی که باردار می شوید، سلامت کودک تا حد زیادی به متعادل بودن وزن بدن شما بستگی دارد.
  • سعی کنید با دوری گزیدن از عفونت ها، سالم باقی بمانید. دست هایتان را مرتب بشویید، از کس دیگری بخواهید سطل زباله را خالی کند، و از قرار گرفتن در شرایطی که خطر عفونت به همراه دارند پرهیز کنید.
  • از تماس با مواد شیمیایی مضر در خانه و محل کار اجتناب کنید.
  • گروه خون خود و پدر کودکتان را بدانید و با هم سابقه بیماری های خانوادگی هر یک را یادداشت کنید.
  • به پزشک مراجعه کنید تا اگر لازم می داند برخی از آزمایشات و یا در صورت لزوم واکسیناسیون را پیش از بارداری انجام دهد. در مورد تمام داروهایی که به صورت مرتب مصرف می کنید صحبت کنید و مطمئن شوید که تمام بیماری های مزمن شما تحت کنترل قرار دارند.
  • به دندان پزشک مراجعه کنید تا از وضعیت سلامت دندانهایتان مطلع شوید. بهتر است پوسیدگی ها قبل از آغاز بارداری ترمیم شوند و بیماری های لثه باید تحت کنترل باشند. وجود بیماری لثه در دوران بارداری خطر به دنیا آمدن کودکی با وزن پایین را افزایش می دهد.
  • اگر روش جلوگیری از بارداری خود را متوقف کرده اید، برای انجام هر آزمایش یا تصویربرداری – مانند عکس های رادیولوژی – مسوول مربوطه را در جریان قرار دهید.
• شیوه زندگی خود را بهبود بخشید. شروع کردن برخی از این موارد در طول بارداری دشوارتر است. سعی کنید پیش از بارداری به آنها بپردازید:
  • یک برنامه منظم ورزشی را آغاز کنید و آن را ادامه دهید. انجام یک فعالیت بدنی متعادل پیش از بارداری و ادامه آن در طول بارداری، به شما کمک شایانی می کند.
  • یک شیوه تغذیه سالم در پیش بگیرید. غذاهایی مصرف کنید که تازه و سرشار از مواد مغذی هستند و از تهیه بهداشتی و مناسب آنها مطمئن هستید.
  • اگر سیگار می کشید حتما از حالا برای ترک آن اقدام کنید و تا حد امکان از قرار گرفتن در معرض دود دخانیات پرهیز کنید.
  • اگر الکل مصرف می کنید، بطور جدی آنرا کنار بگذارید و از نوشیدن نوشابه های الکلی حتی بطور تفریحی و در میهمانیها بپرهیزید.
  • سعی کنید تا جایی که ممکن است عوامل استرس زا و غیر ضروری زندگی خود را کاهش دهید.
• وضعیت بیمه سلامت خود را کنترل کنید. برنامه های آینده زندگی مشترکتان (مانند تحصیل، شغل، مسافرت و … ) را در صورت بارداری و داشتن فرزند مد نظر قرار دهید.