دسته: بارداری و زایمان

شیر دوشیدن یکی از آن کارهایی است که دغدغه بسیاری از مادرهای شاغل را کم کرده است؛ همه ما می‌دانیم که شیر مادر به خصوص در ۶ ماه اول زندگی نوزاد، بهترین خوراکی است که می‌تواند مصرف کند. بنابراین مادرانی که به هر دلیل از فرزندشان دور هستند، می‌توانند با دوشیدن و نگهداری مناسب از شیر مادر، خیال خود را از تغذیه دلبندشان راحت کنند.
حتی اگر شاغل نباشید هم، می‌توانید شیر خود را برای مواقعی بدوشید که بیرون از منزل هستید و امکان شیر دادن به نوزاد ندارید، یا شب‌هایی که خسته‌اید و می‌خواهید همسرتان بدون بیدار کردن شما از نوزاد مراقبت کند!
اما هیچ می‌دانستید روزی به نام «روز جهانی شیر دوشیدن» وجود دارد؟ این روز که مصادف با ۷ بهمن ماه است، بهانه‌ای به دست‌مان داد تا در مورد جزئیات شیر دوشیدن بیشتر با شما صحبت کنیم: از روش‌های شیر دوشیدن بگوییم و ببینیم چه عفونت‌هایی در کمین مادران شیرده قرار دارند!
برای پیدا کردن پاسخ این سوال‌ها با «زهرا علوی، کارشناس مامایی و کارشناس ارشد طب ورزشی» گفتگو کردیم که در ادامه می‌خوانید.

باید آرام بمانید

یکی از مهم‌ترین توصیه‌هایی که به مادران شیرده می‌شود این است که سعی کنند استرس نداشته باشند و آرامش خود را حفظ کنند؛ چراکه آرامش باعث ترشح هورمون اکسی‌توسین در مغز می‌شود و همین هورمون به ترشح بیشتر شیر کمک می‌کند.
همچنین خوب است مادران شیرده قبل از شیردهی حتما یک لیوان نوشیدنی گرم میل کنند؛ مادرانی که شیر کمتری دارند بهتر است یک حوله یا یک جسم گرم روی سینه خود بگذارند تا ترشح شیر در سینه‌شان بیشتر شود.
موقع شیر دادن، راحت بنشینید و نوزاد را در آغوش بگیرید؛ حواس‌تان باشد برای شیر دادن به نوزاد، نوک پستان همراه با هاله دورش باید در دهان نوزاد قرار گیرد. در واقع وقتی نوزاد هاله دور سینه را همراه با نوک آن در دهان دارد و می‌مکد، غدد شیری فعال‌تر عمل می‌کنند. اما اگر نوزاد فقط هاله نوک سینه را در دهان داشته باشد، زخم و التهاب در این ناحیه ایجاد می‌شود.
نکته دیگری که باید به خاطر داشته باشید این است که هیچگاه، چه زمانی که خودتان به نوزاد شیر می‌دهید و چه زمانی که شیر را برایش می‌دوشید، نباید نوک سینه کشیده شود! به‌علاوه گیاهانی برای افزایش شیر مادران وجود دارد که در این مطلب می‌توانید درباره آن‌ها بخوانید.

وقتی شیر دادن دردناک می‌شود …

عارضه دیگری که ممکن است مادران شیرده را تهدید کند، عفونتی موسوم به «ماستیت» است. ماستیت، عفونت خود پستان است که شامل درد، ورم، گرمی و قرمزی آن می‌شود. حتی ممکن است مادر تب کند که احتمال این اتفاق، طی چند روز تا چند هفته اول بعد از زایمان بسیار بالاست.
این عفونت باعث می‌شود مادر احساس خوبی نداشته باشد و حتی خواب راحتی را هم تجربه نکند. اما از جمله عواملی که می‌تواند باعث بروز عفونت ماستیت شود، می‌توان به بد شیر دادن به نوزاد طی چند هفته اول بعد از زایمان، زخم یا ترک پوست نوک پستان، یا شیر دادن به نوزاد فقط در یک حالت اشاره کرد که می‌تواند باعث عدم تخلیه کامل شیر از پستان‌ها شود.
بعضی از مادرها از سینه‌بندهای سفت استفاده می‌کنند که همین موضوع مانع از گردش و جریان کامل شیر می‌شود. اما خستگی بیش از حد مادر هم می‌تواند باعث همین اتفاق شود و شیر در پستان مانده و عفونت ماستیت رخ دهد!
اگر مادر شیرده دچار ماستیت شد، درمان اصلی تخلیه مکرر پستان با شیردوش یا شیردهی مرتب است. همچنین  در طب سنتی نیز توصیه‌هایی برای قبل و بعد از شیردهی وجود دارد.  

مراقب «آبسه» باشید!

یکی از مشکلاتی که مادران در دوران شیردهی بخصوص در اوایل این دوره با آن روبرو می‌شوند، «آبسه پستان» است که بسیار هم شایع است.
آبسه پستان در واقع عفونی شدن ناحیه‌ای از بافت پستان است که در اثر مبارزه بدن با عفونت چرک در آن جمع می‌شود. به عبارت دیگر، در صورت بهبود پیدا نکردن ماستیت، در مجاری شیر میکروب هم اضافه می‌شود و آبسه ایجاد می‌شود. آبسه، نوعی توده چرکی در سینه است.
آبسه ممکن است بافت خود پستان، یا نوک آن، غدد شیری و مجاری آن را درگیر کند.
از جمله علائم آبسه پستان می‌توان به درد، حساسیت به لمس، قرمزی و سفتی پستان اشاره کرد. البته گاهی هم ممکن است همراه با تب و لرز مادر و احساس ناخوشی عمومی او همراه باشد. دردناک شدن گره‌های لنفاوی زیربغل هم از دیگر عوارض شایع آبسه پستان در دوران شیردهی است.
در صورت تشکیل آبسه، متخصص زنان بعد از سونوگرافی از پستان برای اطمینان از وجود آبسه، آنتی‌بیوتیک‌های مخصوصی تجویز می‌کند که هیچ ضرری برای نوزاد شیرخوار نخواهد داشت.
ضمن اینکه گاهی ممکن است حفره حاوی عفونت (آبسه) با بی‌حسی موضعی و با یک سوزن، در چند مرحله تخلیه شود. در صورتی که پوست پستان زخمی، خیلی نازک و شرایط بیمار حاد باشد، آبسه باید با جراحی تخلیه شود.
در هر صورت نیازی به قطع شیردهی در این دوران نیست؛ مگر به دستور پزشک.

پیشگیری بهتر از درمان!

یکی از راهکارهایی که می‌تواند به جلوگیری از بروز آبسه پستان کمک کند، شستن دست‌ها و سینه پیش از شیر دادن به نوزاد است که البته شستن سینه با آب، بدون نیاز به مواد شوینده، کفایت می‌کند. ضمن اینکه باید نوک سینه خود را همیشه چرب نگه دارند؛ برای این کار خوب است یک قطره از شیر خود را روی نوک سینه قرار داده و صبر کنید این یک قطره شیر در معرض هوا خشک شود و بعد لباس‌تان را بپوشید.
نکته مهم دیگر، جنس سینه‌بندهای دوران شیردهی است که حتما باید از جنس نخی باشند تا هیچ زخم و خراشی روی سینه ایجاد نکنند.
در ضمن نباید اجازه دهید به نوزاد شیرخوار نوک پستان را گاز بگیرد. اگر با وجود رعایت این مسائل باز هم احساس کرده پوست نوک سینه‌تان خشک است، بهتر است از پمادهای ویتامین AD و کرم‌های نرم‌کننده موضعی استفاده کنید؛ اما قبل از شیر دادن دوباره به نوزادتان، حتما سینه خود را با آب و پنبه تمیز کنید.

انواع روش‌های دوشیدن شیر

برای دوشیدن شیر ۳ روش وجود دارد: استفاده از انواع شیردوش‌های باتری‌دار و برقی، استفاده از انواع شیردوش‌های دستی و در نهایت استفاده از دست.
در هر ۳ روش مادر اول باید ابتدا یک لیوان مایع گرم بنوشد، در فضایی آرام قرار بگیرد و تحت کم‌خوابی و بی‌خوابی شدید نباشد؛ حتی بهتر است مادر ۱۰ تا ۲۰ دقیقه قبل از شروع دوشیدن شیر، استراحتی کوتاه داشته باشد.

• اگر مادری دچار ماستیت حاد است، خوب است در فضای گرم حمام، در حالیکه آب گرم روی پشتش روان است، اقدام به دوشیدن شیر کند.
• برای دوشیدن شیر باید دو طرف هاله دور سینه فشرده شود و جهت چرخش دست‌ها در ابتدای دوشیدن شیر می‌تواند از بالا به پایین باشد و بعد کناره‌های سینه ماساژ داده شود؛ این ماساژ و فشردگی ملایم باید در تمام جهات سینه انجام شود تا شیر به طور کامل تخلیه شود.
• در واقع برای دوشیدن شیر با دست ابتدا باید ماساژ بخش بیرونی سینه‌ها انجام شود. توجه داشته باشید که دست‌هایتان باید تمیز باشد. دست‌ها را از دو طرف به دور سینه حلقه کنید؛ طوری که انگشتانتان در زیر و شست‌ها بالا قرار بگیرند. حالا بخش بیرونی سینه را به آرامی بین انگشتان و شست‌ها فشار دهید. این حرکت را ده مرتبه تکرار کنید و دست‌هایتان را روی سینه‌ها جابه جا کنید.
• حالا نوبت ماساژ بخش داخلی سینه‌هاست؛ دست‌ها را به هاله دور سینه نزدیک‌تر کرده و فشردن سینه را مثل مرحله قبل تکرار کنید. به این ترتیب جریان شیر را تحریک خواهد کرد.
• برای شروع جریان شیر، شست و انگشتان یک دست را نزدیک هاله دور سینه قرار دهید و آنها را بر روی دنده‌ها به عقب فشاردهید. بعد با حرکات هماهنگ آنها را کمی فشار دهید. اگر جریان شیر فورا شروع نشد، دوباره این روند را تکرار کنید. به آرامی و با حرکات هماهنگ سینه را به آرامی به عقب فشار دهید.
• برای ۵ دقیقه، دست‌های خود را در اطراف سینه حرکت دهید. بعد شروع به دوشیدن سینه دیگرتان کرده و تمام مراحل گفته شده را برای سینه دوم هم تکرار کنید تا هر دو سینه کاملا تخلیه شوند.
• یکی از مواردی که می‌تواند به آمادگی مادر برای دوشیدن شیر کمک کند، در آغوش گرفتن نوزاد است؛ ارتباط چشمی مادر و نوزاد و همینطور تماس پوستی‌شان باعث جریان بهتر شیر شده و روند دوشیدن شیر را راحت‌تر می‌کند.
• مادر برای دوشیدن شیر باید در وضعیت راحتی قرار داشته باشد، می‌تواند پاها را کمی بالاتر از بدنش قرار دهد و پشتش با تکیه‌گاهی مناسب حمایت شود تا با آرامش کامل پروسه دوشیدن شیر انجام شود؛ ضمن اینکه زنگ در و تلفن و … هم نباید باعث قطع روند دوشیدن شیر شود.
• در ضمن، در مواقع شیر دادن یا شیر دوشیدن نباید نگران تغییر حالت نوک سینه‌ها باشید! اما بافت روی هاله دور سینه از جنس الاستین و کلاژن است و حالت کشسانی دارد؛ بنابراین تغییر شکل آنچنانی در بافت سینه‌ها رخ نخواهد داد.
• در نهایت اینکه تمام لوازم شیردوشی (دستی و برقی) باید بعد از هربار استفاده جوشانده و استریل شوند.

اگر با شیشه به فرزندتان شیر می‌دهید این مطلب را بخوانید. 
 

با انواع شیردوش آشنا شوید

تمام شيردوش‌های باتری‌دار، برقی و دستی از چند بخش اساسی تشكيل شده‌اند: پوشش سینه، پمپ و ظرف شیر.
پوشش سينه جام مخروطی شكلی است كه ابتدا نوك سينه و قسمت‌های رنگی اطراف آن را پوشش مي­دهد. پمپ هم محفظه‌ای توخالی و نرم است كه شير را بيرون می­‌كشد و ممكن است به قسمت پوشش سينه شيردوش وصل شده يا به وسيله يك تيوب پلاستيكی به پوشش سينه متصل باشد.
ظرف شير هم همان ظرف جدا شدنی است كه زير قسمت پوشش سينه شيردوش قرار می‌گیرد و به محض پمپ شدن شیر، در آن جمع می‌شود. اين ظرف معمولا قابل استفاده مجدد يا يك بار مصرف است كه شير را درخود ذخيره كرده يا به نوك سينه وصل مي­شود و هنگام غذا خوردن نوزاد از آن استفاده می‌شود.
شيردوش­ها معمولا ابتدا نوك سينه و اطراف آن قفل شده و آن را جمع مي­كنند. بعد با وارد كردن يك مكش به نوك سينه، شير را از سينه خارج مي­كنند. به هر مكش و خارج شدن شير يك چرخه گفته مي­شود. در شيردوش‌های دستي، زمانی كه با دست تلمبه را فشار می‌دهيد، شير از آن خارج مي­شود. اين شيردوش‌ها نسبت به انواع ديگر آنها سبك‌تر، ارزان‌تر و كم صداتر بوده و جای كمتری را اشغال مي­كنند اما مدت زمان بیشتری را برای دوشیدن شیر باید صرف کنید.
بعضی از شيردوش‌های دستی يك لوله يا تيوب كوچك دارند كه به محفظه‌ای توخالی يا تلمبه اتصال پيدا مي­كند و بعد از خروج شير از سينه،آن را به داخل ظرف مخصوص شيردوش هدايت مي­كند.
نوع دیگری از شيردوش­های دستی هم وجود دارند كه شيردوش شيپوری نام دارند. اين نوع شيردوش‌ها شبیه يك توپ پلاستيكی توخالی هستند كه به پوشش شيردوش متصل شده­اند. اما از آنجا که نمی‌شود این نوع از شیردوش را به خوبی تمیز کرد، بسیاری از کارشناسان بهداشت این نوع شیردوش را غیربهداشتی می‌دانند.
شيردوش‌های باتری‌دار و برقی هم مسلما سرعت عمل بالایی دارند و شما در مدت زمان کمی می‌توانید یک شیشه شیر بدوشید! اين نوع شيردوش‌ها با استفاده از باتری يا وارد كردن كابل آن به پريز برق و روشن شدن موتور شروع به كار می‌­كنند. اين نوع شيردوش‌ها ممكن است بيش از يك لوله يا تيوب متصل شده به پوشش شيردوش داشته باشند. تلمبه‌شان هم يك پنل كنترل‌كننده با يك سوئيچ دارد كه درجه مكش را تنظيم مي­كند. بعضي از شيردوش‌های باتری‌دار، الگوهايی مختلفی برای مكش دارند و قابل تنظیم هستند.
در ضمن ممکن است لوازمی مثل نوارهای دور سینه، ظروف مخصوص نگهداری شیر، كيسه‌های استريل كردن شيردوش به وسيله بخار و پمادهای نرم‌كننده سينه هم همراه شیردوشی که خریداری کرده‌اید، باشد که تفاوت در این لوازم جانبی، بستگی به برند انتخابی‌تان دارد.

اگر درد دارید …

اگر شیر داخل سینه مانده باشد، سینه‌ها سفت می‌شوند و عمل دوشیدن شیر سخت و دردناک خواهد بود؛ بنابراین خوب است در این مواقع ابتدا مادر جسم گرمی (مثل یک حوله یا کیسه آب گرم) روی سینه‌ها قرار دهد و بعد دوشیدن شیر را با ملایمت آغاز کند.
هرقدر فواصل بین دوشیدن شیر طولانی‌تر باشد، حجم شیر ترشح شده داخل سینه‌ها بیشتر شده و سینه‌ها سفت‌تر می‌شوند و به این ترتیب پروسه دوشیدن شیر طولانی‌تر خواهد بود.
مادرانی که سینه‌شان به خاطر تجمع طولانی‌مدت شیر سفت شده، خوب است قبل از اقدام به دوشیدن شیر، فرد دومی به آنها کمک کرده و پشت او (دو طرف ستون فقرات و موازی سینه‌ها) را ماساژ دهد؛ این کار باعث راحت‌تر شدن ترشح شیر شده و سفتی سینه‌ها را رفع می‌کند.

دوشیدن شیر برای نوزادان نارس

دوشیدن شیر در روزهای اول برای نوزادان نارس بسیار پرکاربرد است؛ معمولا این نوزادان در روزهای اول، طریقه گرفتن سینه را بلد نیستند! اولین توصیه به مادران این نوزادان این است که در روزهای اول زمان زیادی صرف شیردهی کنند چراکه این زمان‌های طولانی می‌تواند به آموزش نوزاد کمک کند.
در این مواقع مادر باید هاله دور سینه را در دهان نوزاد قرار داده و با انگشت سبابه‌اش چانه نوزاد را بالا و پایین ببرد؛ چراکه چانه نوزاد توان چندانی ندارد و زود خسته می‌شود!
گاهی اوقات هم نوزادان موقع شیر خوردن خواب‌شان می‌برد که مادر باید با تحریک لپ نوزاد یا کف پایش او را بیدار کرده و ترغیب به شیر خوردن کند.

به‌ عنوان یک مادر جدید احتمالاً یکی از دغدغه‌هایتان بازگشت به اندام قبل از بارداری‌تان است؛ اما فرزندتان، این مهمان تازه‌وارد، صبح تا شب تمامی وقتتان را گرفته و فرصتی برای ورزش به شما نمی‌دهد. تمریناتی که در ادامه به شما خواهیم گفت ورزش‌هایی کوتاه اما مؤثر هستند که می‌توانید آن‌ها را همراه با نوزادتان انجام دهید؛ بنابراین نگرانی از بابت تنها گذاشتنش نخواهید داشت. این حرکت‌ها وقت چندانی از شما نمی‌گیرند و کمکتان می‌کنند زودتر به بدن دلخواهتان برسید. این تمرینات می‌توانند با یکدیگر یا به‌صورت جداگانه انجام شوند. اگر ازنظر پزشکتان مشکل جدی ندارید می‌توانید این ورزش‌ها را شش هفته بعد از زایمانتان شروع کنید و اگر زایمانتان سزارین بوده می‌توانید انجامشان را کمی به تعویق بیندازید.
قبل از انجام تمرین‌ها این نکات را رعایت کنید:
امنیت نوزاد: در حین انجام تمریناتی که نیاز است نوزاد سرش را خودش نگه دارد، مطمئن شوید می‌تواند این کار را بدون سختی انجام دهد. (معمولاً نوزادان سه الی چهار ماه به بالا قادر به این کار هستند.)
آمادگی مادر: پیش از انجام هر ورزشی، شانه‌هایتان را به عقب داده و پایین بیندازید. برای محافظت از کمرتان شکمتان را داخل نگه‌دارید. طوری از بینی نفس بکشید که باز شدن دنده‌هایتان را احساس کنید. از دهانتان نفستان را بیرون دهید و عضلات شکمی‌تان را سفت کنید.

1. حرکات کششی با نوزاد

حرکات موزون و کششی تمامی ماهیچه‌های اصلی بدن را درگیر می‌کند و یک تمرین سبک برای قلب و عروق است که هماهنگی و تعادل بدن را بهبود می‌بخشد. به‌علاوه حال روحی‌تان را هرچقدر هم که خسته و پراسترس باشید، تغییر می‌دهد. این کار را می‌توانید با بغل گرفتن فرزندتان یا استفاده از آغوشی که از سر او محافظت می‌کند انجام دهید. آهنگی که دوست دارید را پخش‌کنید. برای تنوع می‌توانید از موسیقی ملایم شروع کرده و به آهنگ‌های تندتر برسید تا ضربان قلبتان بالا برود. اگر نوزادتان در آغوشی است مراقب باشید که خیلی تند نچرخید و بالا پایین نپرید. نفس عمیق بکشید و با صدای بلند بخوانید تا بتوانید بدون از نفس افتادن قادر به خواندن باشید.
نشاندن کودکتان در تاب یا صندلی مخصوصش‌ و انجام حرکات موزون دور او راه دیگری است. سعی کنید حرکت‌هایتان سرشار از انرژی و کششی باشد. مثلاً بازوهایتان را به حالت کششی بازکنید یا نرمش گردن انجام دهید. در حین این حرکت‌ ارتباط چشمی با نوزادتان را فراموش نکنید!

2. دراز و نشست

در این نرمش به‌صورت طاق‌باز روی زمین دراز بکشید. زانوها را خم کرده و کف پاها را صاف روی زمین بگذارید. فرزندتان را بر روی استخوان‌های دو طرف لگن، در حالت نشسته یا نیمه نشسته بنشانید و انگشت‌های دستتان را زیر بازوهایش نگه‌دارید یا دور کمرش حلقه کنید تا نیفتد. این تمرین عضلات شکمی‌تان را تقویت می‌کند و از کمرتان محافظت می‌کند.
در ادامه همین‌طور که بر روی زمین دراز کشیده‌اید و درحالی‌که پشتتان روی زمین است، سر، گردن و شانه‌هایتان را از روی زمین با دو شماره بالا بیاورید و با سه شماره پایین ببرید. در حال بالا آمدن، نفستان را از دهان خارج کنید. شکمتان را بالا و پایین ببرید. 10 تا 15 بار این حرکت را انجام دهید و بعد از یک دقیقه استراحت دوباره این کار را انجام دهید.

3. دراز نشست برعکس با نوزاد

بر روی زمین دراز بکشید و زانوهایتان را در مقابل سینه جمع کنید. سپس نوزادتان را روی ساق پاهایتان قرار دهید و با دست او را نگه‌دارید. ران‌هایتان را به‌صورت هم‌زمان به همراه سر و شانه‌هایتان بالا بیاورید. سپس به‌آرامی پایین بیاورید. (این حرکت کودکتان را به‌آرامی بالا و پایین می‌برد.) این کار را 15 تا 20 بار انجام داده، سپس استراحت کوتاهی کنید و دوباره انجام دهید.

4. نوزاد، وزنه‌ای در بالای سر

به‌صورت چهارزانو بنشینید. فرزندتان را مقابل سینه‌تان نگه‌دارید. آرنجتان باید خمیده باشد. سپس نوزاد را بالا ببرید، کمی مکث کنید و پایین بیاورید. این تمرین را 10 بار انجام دهید. بعد از استراحتی کوتاه دوست دیگر نیز ادامه دهید. این تمرین عضله‌های بالا و پایین کمر و شانه‌ها را تقویت می‌کند.

5. نوزاد به‌عنوان پرس سینه

روی زمین دراز بکشید. زانوهایتان را خم‌کنید و فرزندتان را محکم در نزدیک سینه‌تان نگه‌دارید. سپس کمی او را بالا ببرید، مقداری مکث کنید و به‌آرامی پایین بیاورید. این حرکت را 10 مرتبه و در دو ست انجام دهید.

6. حرکت باله

نوزادتان را داخل آغوشی بگذارید و از امنیت سرش مطمئن شوید. ابتدا دو دقیقه با فرزندتان نرمش کنید تا بدنتان گرم شود. پاهایتان را بیشتر از عرض شانه بازکنید. کف پاها را به‌آرامی به سمت خارج بچرخانید. شکمتان را منقبض و زانوهایتان را خم‌کنید. ران‌هایتان را پایین آورده و وزنتان را روی پاشنه پا بیاورید. پاهایتان را صاف و عضلات باسنتان را منقبض کنید و سپس به حالت ایستاده بازگردید. این حرکت، یکی از معروف‌ترین حرکت‌های باله است.

7. حالت خیز

صاف بایستید. پای راستتان را با یک‌قدم بلند، جلو بگذارید و هر دو زانویتان را 90 درجه خم کنید. کف پای جلویی‌تان به‌صورت صاف در راستای زانویتان روی زمین قرار بگیرد و پای عقبی بر روی پنجه باشد. پای عقبی را پایین بیاورید و هر دو پا را با یکدیگر حرکت دهید. سپس با پای دیگر این کار را انجام تکرار کنید.
حرکت خیز و حرکت باله را می‌توانید یکی در میان و به مدت یک دقیقه انجام دهید یا ترکیبی از هر دو را در چهار دقیقه و چهار بار انجام دهید. در انتهای ورزش نیز دو دقیقه به‌آرامی راه روید و بچه را از آغوشی خارج کرده و دو دقیقه حرکات کششی انجام دهید. این دو حرکت عضلات لگن، ساق، جلو و پشت ران پا را تقویت می‌کند. به علاوه اگر دوست دارید تمرینات ورزشی دیگری را با نوزادتان انجام دهید مطلب تمرینات ورزشی لذت بخش پس از زایمان همراه با نوزاد را بخوانید.