دسته: بارداری و تولد

بیا نی نی:محققان دریافتند که اسپرم مردان با وزن متناسب و مردان چاق در «روشن» و «خاموش» بودن برخی ژن‌ها تفاوت دارند. و این تفاوت‌ها در نواحی ژنی مربوط به تکامل مغز و کنترل اشتها دیده شده بود.دانشمندان دانمارکی گفتند که یافته‌ها ممکن است توجیهی زیست‌شناختی ارائه کند که چرا پدران چاق اغلب فرزندان چاق دارند.آنتونی کوموزی، سخنگوی جامعه چاقی و محقق مؤسسه زیست‌پزشکی تگزاس گفت:به صورت معمول اغلب مردم می‌دانند که والدین مبتلا به اضافه وزن معمولاً کودکان دارای اضافه وزن دارند. البته این قضیه کاملاً ژنتیک نیست اما تا حد خوبی هست.کوموزی که در این مطالعه نقشی نداشت، اضافه کرد.با این حال، شاید قضیه پیچیده‌تر از ژن‌های به ارث رسیده باشد. مطالعه حاضر گریزی به «وراژنتیک» می‌زند، یعنی مکانیزم‌های شیمیایی که فعال یا غیرفعال بودن یک ژن را در زمان‌های خاصی تعیین می‌کند.تحقیق نشان داده است که الگوهای وراژنتیک را می‌توان با رفتارها مثل رژیم و ورزش تغییر داد. و الگوهای وراژنتیکی مثل ژن‌ها می‌توانند به ارث برسند.دانشمندان تازه دارند به طرز کار آن پی می‌برند اما تحقیق در مورد حشرات و جوندگان نشان می‌دهد که «نشان» های وراژنتیک والدین می‌تواند بر سلامت اولاد تأثیر بگذارد.

 

منبع:سلامانه

بیا نی نی:محققان دانشگاه توهوکو ژاپن در مطالعه اخیر خود به توضیح ارتباط بین خوردن ماهی در دوران بارداری و سلامت مغز نوزاد پی بردند.به گفته محققان، لیپید موجود در رژیم غذایی حاوی اسیدهای چربی نظیر اُمگا ۳ و اُمگا ۶ است که از مواد مغذی ضروری برای بسیاری از موجودات و انسان هاست.گروه تحقیق به سرپرستی دکتر «نوریکو اوسامی»، دریافتند که مصرف متعادل لیپیدها در زنان باردار برای تشکیل مغز عادی نوزاد ضروری است.محققان با مطالعه بر روی موش ها متوجه شدند زمانیکه موش های ماده دارای رژیم غذایی غنی از اُمگا ۶ و فقدان اُمگا ۳ باشند، نوزادشان با مغز کوچک تر متولد می شود و در بزرگسالی رفتارهای احساسی غیرعادی از خود نشان می دهد.این موضوع از آن جهت حائز اهمیت است که در بسیاری از کشورها از الگوهای ضعیف رژیم غذایی پیروی می شود و عمدتاً بیشتر گرایش به سوی مصرف روغن های دانه ایی که غنی از اسیدهای چرب اُمگا ۶ است وجود دارد و تمایل کمتری به سوی مصرف ماهی که غنی از اسیدهای چرب اُمگا ۳ است وجود دارد.زنان باردار باید برای داشتن نوزادی باهوش اًمگا ۳ و ۶ را به طور متعادل مصرف نمایند.

 

منبع:خبرگزاری مهر

بیا نی نی:تست سوزاک و هپاتیت C نیز بهتر است برای افرادی که مشکوک هستند، حداقل یک بار در دوران بارداری، انجام شود. حتی اگر در گذشته این تست‌ها را انجام داده‌اید، بهتر است در دوران بارداری نیز تکرار کنید. ممکن است به بیماری مبتلا باشید اما هیچ علایمی مشاهده نکنید.
بیماری‌های قابل انتقال از طریق روابط جنسی، باعث بروز پیچیدگی‌هایی در دوران بارداری می‌شوند:

ایدز. بیماری ایدز می‌تواند در طول بارداری، زایمان و شیردهی، از مادر به جنین منتقل شود. البته اگر زودتر تشخیص داده شود، روش‌هایی وجود دارد که احتمال انتقال ویروس را به جنین کاهش می‌دهد.

هپاتیت B. این بیماری‌که نوعی عفونت کبد است، می‌تواند‌در طول بارداری به جنین منتقل شود‌و‌بدترین حالت آن زمانی است که‌مادر، نزدیک‌به‌موعد زایمان به آن‌مبتلا شود. در صورتی‌که پزشک مشکوک به ابتلای نوزاد باشد، باید بلافاصله پس از تولد، او را تحت درمان قرار دهد.

کلامیدیا. اگر کلامیدیا در طول بارداری درمان نشود، ممکن است باعث زایمان پیش از موعد، جدا شدن جفت از دیواره و تولد نوزاد کم‌وزن شود. این ویروس نیز می‌تواند به جنین منتقل شود.

سیفیلیس. این‌ویروس،‌در‌دوران بارداری،‌باعث تولد نوزاد نارس،‌مرده‌زایی و یا مرگ پس از تولد می‌شود. این بیماری می‌تواند به جنین منتقل شود و اگر در نوزاد سریعا درمان نشود، باعث از کار افتادن برخی از دستگاه‌های بدن او می‌شود.

سوزاک. اگر این بیماری،‌در‌دوران بارداری درمان نشود،‌ممکن است باعث سقط، تولد نوزاد نارس، جدا شدن جفت از دیواره رحم و تولد نوزاد کم‌وزن شود. سوزاک نیز می‌تواند به جنین منتقل شود.

هپاتیت C. این بیماری نیز باعث افزایش خطر تولد نوزاد نارس، کوچک ماندن رویان و تولد نوزاد کم‌وزن می‌شود. هپاتیت C نیز می‌تواند به جنین منتقل شود.

 

منبع:سلام دکتر

بیا نی نی:دکتر رضا کریمی‌ فوق‌تخصص بیماری‌های غدد و متابولیسم در مورد تیروئید در بارداری گفت:اگرچه اثر تیروئید روی سلامت جنین و به ثمر رسیدن یک بارداری طبیعی، مشخص و واضح است؛ ولی به نظر بسیاری از متخصصان غدد، حساسیت بیش از حدی که در جامعه پزشکی و مردم در این مورد ایجاد شده، گاهی موجب نگرانی‌های بی‌مورد در خانم‌ها می‌شود و چه‌بسا این استرس‌ها می‌تواند به روند بارداری یک مادر آسیب بزند. امیدوارم این نوشته‌ها با هدف افزایش آرامش مادران امروز و فردا موثر باشد.

اول
هورمون‌های تیروئید طی بارداری از مادر به جنین می‌رسند و موجب رشد و نمو اعضای جنین بخصوص مغز او می‌شوند؛ بنابراین بهتر است تمام خانم‌ها قبل از این که باردار شوند یک آزمایش ساده تیروئید بدهند. به این ترتیب کسانی که دچار کم‌کاری تیروئید باشند براحتی از طریق لووتیروکسین درمان خواهند شد و بارداری سالمی خواهند داشت.

دوم
تاکید بر این نکته بسیار ضروری است که داروی لووتیروکسین در دوره بارداری هیچ ضرری برای جنین ندارد به شرط این که مادر باردار به این دارو نیاز داشته باشد. در واقع لووتیروکسین جزو داروهای صددرصد مجاز در تمام دوران بارداری است.

سوم
بسیار به ندرت مادران در دوران بارداری به کم‌کاری شدید تیروئید مبتلا خواهند بود (زیرا اصولا فرد دچار کم‌کاری شدید تیروئید باردار نمی‌شود). در این موارد باید خیلی سریع داروی لووتیروکسین با میزان مناسب تجویز شود تا هر چه سریع‌تر مادر باردار بهبود یابد.

چهارم
پرکاری تیروئید در دوران بارداری بسیار شایع است، زیرا هورمون‌های جفت تیروئید را تحریک می‌کنند. ولی باید بدانیم این پرکاری در بیشتر مواقع خطری ندارد و مادر باردار در همان ماه‌های اول از آن رهایی می‌یابد. فقط مادرانی که دچار علائم خیلی شدید یا تهوع و استفراغ هستند و آب بدنشان را از دست می‌دهند، باید مداوا شوند.

پنجم
موارد کمی وجود دارد که پرکاری تیروئید مادر باردار از قبل بارداری وجود داشته و حالا در زمان بارداری عود کرده است. در این موارد باید داروهای ضدتیروئید داده شود. این داروها البته برای جنین بی ضرر نیستند، ولی اگر با مقدار کم و به اندازه تجویز شوند، می‌توانند مادر و جنین را به سلامت از این مرحله گذر دهند.

و آخر
در یک بارداری طبیعی، علائم بسیاری شبیه پرکاری تیروئید وجود دارد. تپش قلب، تعریق زیاد، احساس گرما، لرزش دست، کم خوابی و اضطراب علائمی هستند که تا حدی مادران باردار دارند که شبیه پرکاری تیروئید به نظر می‌رسد. بهتر است اگر این علائم خیلی شدید هستند به پزشک متخصص زنان مراجعه شود و پزشک متخصص با معاینه و آزمایش تیروئید خیال مادر باردار را از نبود بیماری پرکاری تیروئید راحت کند.

 

منبع:جام جم آنلاین

 

بیا نی نی:پس از سقط دوم وسوم، بررسی زوجین و علل موثر احتمالی در بروز مکرر سقط ضروری است.‌ دکتر آمنه لاهوتی، متخصص زنان و زایمان با اشاره به این که سقط به معنی خاتمه یافتن حاملگی قبل از هفته دوازدهم (سه ماهه اول) بارداری است، در این باره توضیح می‌دهد: حتی بعد از چند بار سقط، احتمال تولد نوزاد زنده حتی بدون درمان، بیشتر از احتمال سقط مجدد است، اما با درمان علل زمینه‌ای، این احتمال بیشتر می‌شود.تاکید می‌کند: سقط مکرر علل متفاوتی دارد و در 30 تا 50 درصد موارد، حتی پس از بررسی، علت آن ناشناخته می‌ماند.

سقط و ژنتیک
جالب است بدانید،‌ براساس آمار جهانی، میزان شیوع سقط مکرر 3 تا 4 درصد کل بارداری‌هاست.‌‌ دکتر مریم‌السادات حسینی، متخصص زنان و زایمان و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با اشاره به این که سقط مکرر علل مختلفی دارد که از جمله آنها می‌توان به عوامل ژنتیک اشاره کرد، توضیح می‌دهد: عامل ژنتیک در 5 تا 10 درصد سقط‌های مکرر و در60 تا 70 درصد کل سقط‌ها تاثیرگذار است.وی با تاکید بر این که علل آناتومیک که مربوط به ساختار رحم است، علل هورمونی، بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس، اختلالات انعقادی اکتسابی یا ارثی و بیماری‌های آناتومیک و اختلالات رحم (نارسایی دهانه رحم) از دیگر علل سقط مکرر به شمار می‌رود، به جام‌جم می‌گوید: بیماری‌های زمینه‌ای مادر (مثل بیماری‌های قلبی، خونی و کلیوی) از علل مهم سقط مکرر محسوب می‌شود زیرا طی آن، بدن علیه خود موادی می‌سازد که منجر به دفع جنین می‌شود.‌ به گفته دکتر لاهوتی، از دیگر عللی که مرتبط با سقط شناخته شده‌اند، می‌توان به مشکلات کوروموزومی جنین، ناهنجاری‌های ساختمانی رحم، مشکلات هورمونی، اختلالات همراه با افزایش انعقادپذیری، عفونت‌ها و بعضی عوامل کمتر شایع مثل مصرف بعضی داروها یا مواجهه با سموم موجود در محیط زندگی، سیگار و کافئین، اختلالات جفت و عوامل مربوط به پدر اشاره کرد.

مشکلات هورمونی و سقط
به گفته دکتر لاهوتی، یکی دیگر از مشکلات رحم که منجر به ضخیم شدن دیواره عضلانی رحم وسقط می‌شود، آدنومیوز است. در این حالت، به علت ضخیم شدن بیش از حد عضلات رحم، خون‌رسانی به لایه داخلی رحم مختل و جنین سقط می‌شود.وی با اشاره به این که اختلالات هورمونی می‌تواند از عوامل موثر در سقط مکرر باشد، می‌افزاید: بررسی هورمونی با هدف کشف برخی بیماری‌های هورمونی ازجمله کم‌کاری تیروئید به دنبال سقط مکرر باید انجام شود، چراکه کم‌کاری تیروئید هم به دلیل ایجاد اختلال در تخمک‌گذاری می‌تواند باعث ناباروری شود و هم می‌تواند در صورت حاملگی سبب سقط جنین شود. یکی دیگر از بیماری‌ها تخمدان پلی کیستیک است که به تنبلی تخمدان معروف است. در این بیماری نیز به علت تغییر محیط شیمیایی (متابولیک) بدن، سقط جنین اتفاق می‌افتد و باید قبل از حاملگی بعدی این مشکلات متابولیک اصلاح شود.

کمبود هورمون پروژسترون
یکی دیگر از مشکلاتی که می‌تواند منجر به سقط شود، کمبود هورمون پروژسترون در ابتدای بارداری است که به علت کیفیت پایین تخمک ایجاد می‌شود. دکتر لاهوتی به افرادی که در آنها شک به کمبود پروژسترون وجود دارد، توصیه می‌کند: با شروع بارداری و پس از اطمینان از این که حاملگی داخل رحمی است، از ترکیبات پروژسترون برای پیشگیری از سقط استفاده کنید.

انعقادپذیری زیاد خون مادر
اما عامل مهم سقط مکرر، افزایش انعقادپذیری خون مادر است. به این معنی که خون مادر بیشتر از حد طبیعی استعداد لخته شدن دارد واین حالت در حاملگی باعث ایجاد لخته‌های ریز در جفت و رگ‌هایی می‌شود که به رحم خونرسانی می‌کنند.‌ دکتر لاهوتی با اشاره به این مطالب تاکید می‌کند: در صورتی که چنین اختلالی در مادر تشخیص داده شود، هنگام بارداری باید از داروهای ضدانعقاد خون استفاده کرد تا خطر سقط کاهش یابد.به خاطر داشته باشید، بعضی انواع عفونت‌های مادر شامل توکسوپلاسموز و ویروس‌های سرخجه، سرخک، سیتومگال و تبخال می‌توانند منجر به سقط جنین شوند، اما دخالت این عوامل در سقط مکرر مطرح نیست. البته عفونت‌هایی مانند تب مالت و مالاریا می‌توانند موجب سقط مکرر شوند.

پیشگیری چگونه ممکن است؟
دکتر حسینی سقط مکرر ناشی از نارسایی دهانه رحم را از میان علل موثر بر سقط مکرر، قابل پیشگیری می‌داند و عنوان می‌کند: این بیماری با آزمایش خون، قابل تشخیص و با درمان دارویی قابل درمان است. البته اختلالات هورمونی نیز که عمده علل آن مربوط به نارسایی تخمدان‌هاست، قابل تشخیص است و می‌توان با تجویز هورمون‌های لازم آن را درمان کرد.

 

منبع:جام‌جم آنلاین

بیا نی نی:دکتر نادرعلیرضالو کاهش ریسک فاکتورهای بروز نابهنجاری های ژنتیکی در کاهش این آسیب را موثر دانست و افزود: یکی ازمهمترین عوامل، کنترل ازدواج های فامیلی است.فلج مغزی به اختلال غیر پیشرونده در حرکت و وضعیت اطلاق می شود که به دنبال ضایعه عصبی روی می دهد در فلج مغزی ، گروهی از ضایعات مزمن، کنترل حرکتی فرد را مختل می کنند.اختلال در سالهای اولیه زندگی کودک ظاهر می شود و با گذشت زمان آسیب مغزی بدتر نمی شود، هرچند ممکن است ضایعات حرکتی با توجه به سطح اختلال محدودیت های جدیدی را ایجاد کنند.وی با اشاره به اینکه فلج مغزی را از طریق معاینه مهارت های حرکتی، رفلکس های رشدی، سابقه پزشکی و آزمایش های متنوعی تشخیص می دهند، اضافه کرد: میزان شیوع فلج مغزی در جهان 3/3 در هر 1000 تولد است که این رقم در نوزادان نارس به 40 تا 100 نفر در هر 1000 تولد زنده، افزایش می یابد.متخصص علوم شناختی و توانبخشی افزود: این میزان شیوع، قابل توجه است چون فرد مبتلا، خانواده و بخش عظیمی از جامعه را درگیر چرخه مراقبتی و محافظتی خود می کند. تبعات روحی و روانی زیادی برای خانواده بیماران به همراه داشته ، علاوه بر اینکه زمان و هزینه بالایی را تحمیل می کند.آسیب های مغزی در کودکان و بزرگسالان برگشت ناپذیر است و علم کنونی برغم پیشرفت ها تاکنون نتوانسته گامی موثر در جهت بهبودی کامل این بیماران بردارد؛ هرچند با گسترش درمان هایی چون توانبخشی و کاردرمانی سعی در جبران ضایعات حرکتی و عملکردی فرد، در فعالیت های روزمره زندگی می شود.

**چرا کودک با فلج مغزی متولد می شود؟
علیرضالو با طرح این سئوال که چه اتفاقی روی مغز نوزاد رخ می دهد که کودک با فلج مغزی متولد می شود؟گفت: در فلج مغزی، اختلالات حرکتی با شاخصه آسیب حرکتهای ارادی و ناشی از نابهنجاری های رشدی پیش از تولد، حین یا پس از تولد، رخ می دهد، که این آسیب به سامانه عصبی مرکزی (CNS) و در سنین پیش از پنج سالگی (یعنی زمانی که مغز کودک همچنان در حال تکامل است) مربوط می شود.در بعضی از افراد مبتلا به فلج مغزی، کاهش سطح اکسیژن (هیپوکسی) موجب بروز اختلال در بخش هایی از مغز می شود. نابهنجاریهای ژنتیکی نقش مهمی در این بیماری دارد. مشکل ژنتیکی را اغلب در نوزادانی که حاصل ازدواج فامیلی هستند ، مشاهده می شود.علیرضالو اظهار کرد:نوزادان نارس برای بروز فلج مغزی در معرض خطر بیشتری قرار دارند ولی عفونتهای ویروسی، نرسیدن اکسیژن به مغز کودک در حین زایمان و ضربه به سر جنین از موارد مهمی هستند که می توانند باعث آسیب سلول های مغزی و به دنبال آن، فلج مغزی شوند.در کشورهای پیشرفته، دولت ها با آگاهی کامل از عواقب تحمیل هزینه های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی وجود فرد معلول در جامعه، گوشه ای از بودجه کشور را بابت پیشگیری از تولد کودک مبتلا به فلج مغزی صرف می کنند ، بدین گونه که مادران باردار از لحظه باردار شدن تا تولد نوزاد تحت چتر حمایتی دولت ها و خدمات بهداشتی و سلامت جامعه قرار می گیرند تا با نظارت کامل بر روند بارداری و تولد نوزاد ، از احتمال تولد نوزادان مبتلا به فلج مغزی کاسته شود.

**آیا فلج مغزی از همان بدو تولد قابل تشخیص است؟
این متخصص علوم شناختی و توانبخشی در پاسخ به این سئوال که آیا فلج مغزی ، از همان بدو تولد قابل تشخیص است ؟گفت :اغلب موارد فلج مغزی به جز درموارد خفیف آن، در 18 ماه اول زندگی مشخص می شوند.گاهی این نوزادان در بدو تولد، علایمی دارند که آنها را از نوزادان دیگر متمایز می کند مثلا دیر گردن می گیرند. این علایم به صورت ناتوانی در رسیدن به استانداردهای حرکتی، مانند ‘ عملکرد حرکتی خشن و نامتقارن و افزایش توان عضلات یا کاهش توان عضله ‘ نمایان می شوند.علیرضالو گفت: به تدریج اختلا لهای شناختی و حرکتی، رفتاری، گاهی تشنج و تاخیر رشدی با افزایش سن کودک ظاهر می شودو گاهی با افزایش سن بیماران، شکل اندام ها تغییر می کنند.وی با تاکید براینکه علایم بسیار متفاوت هستندافزود: ممکن است علائم، خفیف یا شدید باشند و تنها یک نیمه بدن یا هر دو نیمه بدن را درگیر نماید. با درگیری بیشتر دست ها یا پاها و یا هر چهار اندام همراه باشد. حرکات غیرطبیعی (نظیر پیچشی، پرشی، چرخشی) در دست ها، پاها، بازو، ساق پا، اتفاق می افتد که این حرکات حین استرس تشدید می شوند.لرزش، عدم حفظ هماهنگی و تعادل بدن، عضلات شل بخصوص در حالت استراحت، مفاصل بیش از حد متحرک، کاهش ضریب هوشی، کاهش توانایی یادگیری، اختلال در تکلم، مشکلات شنوایی و بینایی، تشنج، درد بخصوص در بالغین، علایم گوارشی (شامل اختلال در مکیدن شیر، یا غذا خوردن، جویدن، بلعیدن، استفراغ و یبوست، افزایش آبریزش دهان)، روند کند رشد، تنفس های نامنظم، بی اختیاری ادرار، از دیگر علائم آسیب فلج مغزی است.

**تشخیص زودهنگام فلج مغزی ، چه کمکی به بهبودی بیشتر کودک می کند؟
وی در پاسخ به این سوال که تشخیص زودهنگام فلج مغزی ، چه کمکی به بهبودی بیشتر کودک می کند؟ افزود:با تشخیص زودهنگام فلج مغزی ، بهبودی و طول عمر بیمار، بستگی به شدت و ضعف بیماری دارد و در موارد شدید، اگر فلج مغزی با بیماریهایی همچون بیماریهای قلبی، تنفسی، عفونت های شدید ریوی، اختلال در بلع و… همراه شود، می تواند منجر به مرگ بیمار نیز بشود ، ولی در موارد خفیف ، با بهبود قابلیت های جسمی – شناختی فرد مبتلا به کمک توانبخشی، روند طبیعی زندگی فرد دنبال می شود.علیرضالو تاکید کرد که متخصصان رشته های توانبخشی جهت تشخیص و مداخله زودهنگام، نیازمند آموزش درحیطه تکامل و اختلالات تکاملی، از جمله فلج مغزی، درنوزادان وکودکان خردسال است .پیش بینی ها در مورد فلج مغزی، نشان می دهد که فلج مغزی قابل درمان نیست، اما بعضی از عوارض و پیامدهای شاخص آن ، قابل جبران است. به طور معمول، همه کودکانی که با فلج مغزی متولد می شوند، نیاز به توانبخشی دارند و مراحل توانبخشی نیز طولانی مدت است.کاردرمانی، گفتاردرمانی و ساخت وسایل کمک حرکتی از مهمترین برنامه های توانبخشی مورد نیاز این کودکان است. تعدادی از آنها به کفش طبی، اسپیلنت و وسایل کمک حرکتی مانند واکر یا ویلچر نیاز پیدا خواهند کرد. کاردرمانی کمک می کند تا کودک وارد اجتماع شود. کودکانی که فلج مغزی خفیف دارند را می توان برای ورود به مدرسه و مشارکت های اجتماعی، آماده کرد.متخصص علوم شناختی و توانبخشی گفت : حمایت های بیمه ای برای این بیماران وجود ندارد و چون توانبخشی، یک درمان طولانی مدت و پر هزینه برای بیماران مبتلا به فلج مغزی است، لذا هزینه های بالای درمانی و رفت و آمد مداوم خانواده به مراکز درمانی و توانبخشی، آسیب زیادی به ساختار اقتصادی و روانی خانواده وارد می کند.علیرضالو افزود: البته فراموش نکنیم که هر چقدر خانواده ها درگیر هزینه های مادی و معنوی این اختلال می شوند، به همان نسبت دولت ها نیز تحت فشار هزینه های ناشی از آسیب اجتماعی این اختلال، قرار می گیرند.وی با تاکید بر اینکه استقلال بیماران بسیار مهم است چون هر چه سن بیمار بالاتر می رود، نگهداری از او دشوارتر می شود،گفت: بهتر است در کشور نیز مانند کشورهای پیشرفته دنیا ، تلاش شود تا مشاغلی متناسب با معلولیت بیماران پیش بینی شود، مثلا اگر دست فردی فلج است، شغلی متناسب با نقص عملکرد حرکتی وی که نیاز زیادی به استفاده از دست نباشد، برایش درنظر گرفته شود.البته طی سالهای اخیر، سازمان ها و نهادهایی در کشور ما تشکیل شده اند که زمینه های شغلی مناسبی برای معلولان فراهم می کنند تا ضمن ایجاد منبع درآمدی برای آنان، باعث بهبود کیفیت زندگی بیمار و خانواده شوند ، بطوری که، این اصل طلایی ‘ توانبخشی مبتنی بر جامعه ‘، در راستای بازگرداندن فرد معلول به مشارکت های اجتماعی، در حال گسترش است.

منبع:خبرگزاری بیا نی نی