دسته: بانوان

کلیات لایحه حمایت از آسیب‌دیدگی زنان و ارتقای امنیت آنان در برابر سو رفتار روز بیستم فروردین ۱۴۰۲ در حالی به تصویب رسید که متن این لایحه در دولت دهم تهیه و تصویب آن در دولت سیزدهم نهایی شد.

بسیاری از نمایندگان مجلس می‌گویند؛ پیشگیری از سو رفتار علیه زنان، تقویت مداخلات اجتماعی برای پیشگیری از وقوع جرم، ایجاد اتصال بین دستگاه‌ها در حمایت از زنان در برابر آسیب از اهداف کلیدی این لایحه است. همچنین ارتقای امنیت روانی زنان در محیط خانواده و مهارت افزایی و توانمندسازی اقتصادی زنان آسیب دیده از دیگر محورهای این لایحه محسوب می‌شود. اما برخی هم معتقدند این لایحه هنوز جای کار دارد.

«لایحه تأمین امنیت زنان در برابر سو رفتار» لایحه‌ای برای تأمین امنیت جانی زنان بود که مراحل اولیه تدوین آن از سال ۱۳۹۰ آغاز شد و پس از مدتی توقف، نهایتاً در سال ۱۳۹۶ در قالب ۵۰ ماده در هیأت دولت به تصویب رسید.

این لایحه که شامل ۳ بخش بازدارندگی، حفاظتی و حمایتی بود، برای جلب نظر رئیس وقت قوه قضائیه به این قوه ارسال شد که با تغییراتی در محتوا و با نام جدید لایحه صیانت، کرامت و تأمین امنیت بانوان دربرابر خشونت برای تصویب به دولت ارسال شد.

دولت دوازدهم نیز این لایحه را با تغییراتی دیگر و تحت عنوان لایحه حفظ کرامت و حمایت از زنان در برابر خشونت در ۱۳۹۹/۱۰/۲۴ برای طی تشریفات قانونی به مجلس شورای اسلامی فرستاد.

یک فوریت این لایحه در ۲۹ اردیبهشت سال ۱۴۰۰ به تصویب نمایندگان مجلس رسید و با بررسی‌ها و تغییرات دیگری روبرو شد تا آنکه نهایتاً در بهمن ۱۴۰۱، متن نهایی گزارش کمیسیون اجتماعی مجلس درباره این لایحه منتشر و از آن با عنوان جدید «لایحه پیشگیری از آسیب دیدگی زنان و ارتقای امنیت آنان در برابر سوءرفتار» رونمایی شد.

هر چند پس از ۱۲ سال انتظار، با تصویب کلیات لایحه «پیشگیری از آسیب دیدگی زنان و ارتقای امنیت آنان در برابر سوءرفتار» گام مهمی برای تصویب یک قانون حمایتی به نفع زنان برداشته شد اما پس از تصویب کلیات و در زمان بررسی جزئیات لایحه ارتقای امنیت زنان، با تصمیم مجلس برخی مواد آن جهت بررسی بیشتر به کمیسیون اجتماعی ارجاع و مقرر شد که رسیدگی به این مواد با حضور کمیسیون‌های آموزش، حقوقی، فرهنگی و بهداشت صورت گیرد.

تصویب کلیات این لایحه در شرایطی صورت گرفت که برخی مخالفت‌های جدی با آن وجود داشت، از جمله حسن نوروزی، نایب‌رئیس کمیسیون قضائی و حقوقی مجلس آن را مغایر با اسلام و موجب سست‌شدن بنیان خانواده توصیف کرد.

لایحه «امنیت زنان» اسناد پشتیبان خیلی قوی دارد

اما انسیه خزعلی، معاون زنان و خانواده ریاست جمهوری معتقد است؛ لایحه «امنیت زنان» اسناد پشتیبان خیلی قوی دارد وی درباره آخرین وضعیت این لایحه به خبرنگار مهر گفت: لایحه همچنان در حال نهایی شدن مراحل است و کلیات آن تصویب شده و باید در صحن مورد بررسی قرار گرفته و بعد از آن در شورای نگهبان به تصویب برسد و پس از تصویب در این شورا ابلاغ شود. ما امیدواریم این مراحل زودتر طی شده و ابلاغ و اجرایی شود.

برخی اینگونه شایع می‌کنند که این لایحه باعث آسیب به خانواده می‌شود ولی باید توجه کرد که نه تنها این لایحه و قانونی شدن آن سبب آسیب به خانواده نمی‌شود بلکه قوام خانواده را هم به همراه دارد.

وی افزود: برخی اینگونه شایعه می‌کنند که این لایحه باعث آسیب به خانواده می‌شود ولی باید توجه کرد که نه تنها این لایحه و قانونی شدن آن سبب آسیب به خانواده نمی‌شود بلکه قوام خانواده را هم به همراه دارد.

معاون زنان و خانواده رئیس جمهور به قانون ممنوعیت خروج زنان بدون اذن همسر به خارج از کشور اشاره کرد و گفت: در لایحه حمایت از زنان این مسئله مورد توجه قرار گرفته و با تصویب و قانونی شدن لایحه اقدامات خوبی را شاهد خواهیم بود.

معاون امور زنان و خانواده رئیس جمهوری در پاسخ به اینکه لایحه یادشده تا چه میزان بر مبنای نیازها و مسائل واقعی زنان تدوین شده است، افزود: در این راستا کار پژوهشی مفصلی شده است این لایحه سندهای پشتیبان خیلی قوی دارد. این لایحه در همه بندها و مواد خود سندهای قوی دارد و همه دستگاه‌ها را مشارکت داده است. اینگونه نیست که این لایحه فقط بحث قضائی و جرم انگاری داشته باشد، بلکه می‌خواهد در ابتدا پیشگیری و درمان انجام داده و مانع آسیب شود و سپس اگر به مرحله درمان رسید و درمان جواب نداد، به صورت قضائی و کیفری با مسائل برخورد کند.

به گفته خزعلی، وزارت آموزش و پرورش، آموزش عالی، وزارت بهداشت، سازمان تبلیغات اسلامی و بسیاری از دستگاه‌های اجرایی و نهادها برای اجرای مواد مختلف این لایحه دخیل هستند.

می‌توان الحاقاتی به لایحه داشت

وی ادامه داد: این لایحه بیشتر جنبه آموزشی، پیشگیری، مهارت آموزی و حفظ خانواده دارد و تاکید آن بر حفظ جایگاه زن در خانواده است. البته من فکر می‌کنم هنوز جا دارد و در آینده می‌توان الحاقاتی را به این لایحه داشت و برخی مواد و مسائل دیگر که در روایات و احادیث ما ذکر شده و مبتلابه زنان ما است را در این لایحه آورد.

خشونت در خانواده‌های ما زیاد نیست

خزعلی در پاسخ به اینکه پر تکرارترین و برجسته‌ترین آسیب زنان در ایران چیست؟ گفت: الحمدلله خشونت در خانواده‌های ما زیاد نیست. شاید برجسته‌ترین تأمینی که باید زنان داشته باشند از جهت آرامش خاطر در منزل است. از این جهت که حمایت شوند. آن تأمینی که شاید بخشی از آن به عهده مرد باید باشد. باید به دنبال این باشیم که بخشی از این امر را دولت تأمین کند.

رسیدگی فوری به پرونده ممانعت همسر هنگام خروج زن از کشور

فاطمه قاسم پور رئیس فراکسیون زنان مجلس در مورد لایحه پیشگیری از آسیب‌دیدگی زنان و ارتقای امنیت آنان در برابر سو رفتار اظهارداشت: زنانی که برای خروج از کشور با دلیل غیر موجه همسر مواجه می‌شوند بر اساس لایحه پیشگیری از آسیب دیدگی زنان و ارتقای امنیت آنان در برابر سو رفتار می‌توانند مدارک و مستندات خود را به دادگاه ارائه کنند و دادگاه موظف است از خارج از نوبت این موضوع را رسیدگی کند و بر اساس تشخیص قاضی مجوز خروج زن به خارج از کشور صادر می‌شود.

وی افزود: افزایش ضمانت اجرای قانون، تلاش جهت برقراری تناسب بین حمایت از زن و تحکیم خانواده، افزایش ضمانت اجرای قانون، اتخاذ رویکرد فرایندی و پرهیز از نگاه جزیره‌ای به بخش‌ها همچنین اتخاذ نگاه واقع گرایانه و پرهیز از تکالیف غیر قابل اجرا برای دستگاه‌های اجرایی از مبانی گفتمانی این لایحه است.

ایجاد سامانه یکپارچه ارائه خدمت به زنان آسیب‌دیده

قاسم پور گفت: ایجاد سامانه یکپارچه ارائه خدمت به زنان آسیب‌دیده حمایت حقوقی از زنان فاقد شناسنامه و سایر اسناد هویتی، درمان رایگان زنان آسیب دیده در موارد فوریت دار، اصلاح مقررات راجع به صدور گذرنامه مقررات راجع به صدور گذرنامه برای زنان، الزام تأمین خوابگاه برای دانشجویان دختر بی سرپرست یا بد سرپرست از نوآوری‌های حمایتی و پیشگیرانه این لایحه است.

ایجاد سامانه یکپارچه ارائه خدمت به زنان آسیب‌دیده حمایت حقوقی از زنان فاقد شناسنامه و سایر اسناد هویتی، درمان رایگان زنان آسیب دیده در موارد فوریت دار، اصلاح مقررات راجع به صدور گذرنامه مقررات راجع به صدور گذرنامه برای زنان، الزام تأمین خوابگاه برای دانشجویان دختر بی سرپرست یا بد سرپرست از نوآوری‌های حمایتی و پیشگیرانه این لایحه است

وی بیان داشت: ایجاد حلقه اتصال بین دستگاه‌های اصلی در موضوع زنان در برابر آسیب به منظور پرهیز از رویکرد جزیره‌ای از طریق ایجاد سامانه پنجره ارائه خدمت از دیگر موارد مورد توجه در این لایحه است.

مجید انصاری سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس نیز در نشست خبری رونمایی از لایحه پیشگیری از آسیب‌دیدگی زنان اظهارداشت: نگاه مبتنی بر کرامت انسان در اسلام مورد تاکید قرار گرفته و هر گونه رفتار سو علیه زنان مغایر با این کرامت است.

جرم انگاری‌های جدید در حوزه زنان / ‏شدید مجازات مرتکبین جرم علیه زنان

وی درباره ویژگی‌های این لایحه گفت: جرم انگاری اجبار زنان به ازدواج و طلاق، تشدید مجازات مرتکبین جرم علیه زنان و مجازات زوجی که علم به ازدواج اجباری زن با خود دارد همچنین مجازات شوهری که همسر خود را از خانه اخراج یا مانع ورودش به خانواده شود از نو آوری‌های حقوقی و قضائی این لایحه است.

انصاری با اشاره اینکه این لایحه ۵۱ ماده دارد و به صورت یک فوریتی به هیأت رئیسه ارائه می‌شود، گفت: درخواست پیشنهاد رابطه نامشروع با زن و تشدید مجازات این جرم در محیط‌های کاری در نظر گرفته شده است.

وی گفت: جرم انگاری ارسال بدون رضایت پیام، تصویر، نماد یا محتوای مستهجن و مبتذل به زنان و تشدید مجازات مرتکبین جرم علیه زنان کم توان ذهنی و جسمی از دیگر مواد این لایحه است.

سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس خاطر نشان کرد: وعده ازدواج با پیشنهاد طلاق به زن متأهل نیز در این لایحه جرم انگاری شده و برای فراری دادن زن از محل سکونت خود با اکراه تهدید، یا فریب نیز مجازات در نظر گرفته شده است.

انصاری بیان داشت: تشدید مجازات هر کس که مرتکب قتل عمد زنی شود و به هر علت قصاص نشود از دیگر ماده‌های این لایحه است.

انتقاد از حذف کلمه خشونت در لایحه

اما برخی منتقدان می‌گویند لایحه اساساً وجود خشونت علیه زنان و به خصوص خشونت خانگی را به رسمیت نمی‌شناسد و حتی در تمام متن آن یک بار هم کلمه خشونت نیامده است. درباره این موضوع به سراغ فاطمه رحمانی عضو کمیسیون اجتماعی مجلس رفتیم وی در این باره گفت: در لایحه پیشگیری از آسیب دیدگی زنان و ارتقای امنیت آنان در برابر سو رفتار اصلاحات مثبتی صورت گرفته است.

نخستین اصلاح مثبت صورت گرفته جایگزینی هوشمندانه واژه خشونت در لایحه با مفهوم سو رفتار و آسیب و مبتنی کردن آن بر مبنای فقهی و قانونی است تا از این طریق تبدیل زن حمایت پذیر از کنشگری منفعل در تأمین امنیت زنان به کنشگری فعال و پیشگیری از سو رفتار را شاهد باشیم.

رحمانی بیان داشت: تقویت رویکرد حل مسئله در لایحه در بخش‌های پیشگیرانه، حمایتی و کیفری، کاهش مفاد جرم‌انگاری لایحه و تقویت رویکرد ترمیمی، تعاریف شفاف از مفهوم به کار برده شده در لایحه بر خلاف متن ارسالی دولت که مفاهیم فاقد تعریف مشخص بودند همچنین ایجاد فصل نظارت و پایش در لایحه و ایجاد حلقه اتصال بین دستگاه‌های اصلی در موضوع حمایت از زنان در برابر آسیب به منظور پرهیز از رویکرد جزیره‌ای از طریق ایجاد سامانه پنجره ارائه خدمات و رفع خلاء قانونی در مواردی که قتل رخ داده و به دلایلی قصاص رخ نمی‌دهد از اصلاحات مثبت صورت پذیرفته است.

این نماینده مجلس گفت: همچنین ایجاد تکلیف برای شورای پیشگیری از وقوع جرم جهت ارائه پیشنهادهای اصلاحی و مشارکت در فرآیند تدوین پیش نویس قوانین، همچنین واسپاری موضوع هماهنگی و نظارت بر دستگاه‌های اجرایی از وزارت دادگستری به وزارت کشور به منظور تقویت ساز و کار نظارت و هماهنگی با سایر قوانین مرتبط به ویژه تکالیف شورای اجتماعی کشور و فراهم کردن امکان مداخله مددکاران سازمان بهزیستی یا دفاتر امور زنان و خانواده و ضابطان دادگستری در شرایط خطر شدید الوقوع برای زنان جهت رفع خطر کاهش آسیب و پیشگیری از حقوق یا تکرار جرم با الزام به ذکر ادله ضرورت مداخله و ایجاد تکالیف مشخص برای دفاتر امور زنان و خانواده قوه قضائیه در سطح استان و شهرستان به منظور تزریق رویکرد حل مسئله در فرآیندهای قضائی از دیگر اصلاحات مثبت انجام شده است.

رحمانی گفت: شناسایی زنان و دختران آسیب دیده یا در معرض آسیب، اسکان و مددکاری قضائی، حمایت اقتصادی درمان و روان درمانگری همچنین توانمند سازی و مددکاری از تدابیر حمایتی این لایحه است همچنین ساماندهی نهادها و پژوهش‌ها، شناسایی موقعیت‌های آسیب زا، مناسب سازی فضای کالبد شهری، ارتقای آگاهی و مهرات افزایی از تدابیر پیشگیرانه لایحه و محرمانه تلقی کردن اطلاعات زنان آسیب دیده، استفاده از وکلا و کارشناسان رسمی به صورت معاضدتی، جرم انگاری‌های جدید و ایجاد فوریت در رسیدگی به پرونده، تشدید مجازات‌های مربوط به حمایت از زنان از تدابیر قضائی این لایحه است.

۱۵ دستگاه متولی حمایت از زنان

وی بیان داشت: ۱۵ دستگاه و نهاد مسئول از جمله نیروی انتظامی، قوه قضائیه، شهرداری‌ها، سازمان زندان‌ها، وزارت راه و شهرسازی، سازمان بهزیستی، وزارت تعاون کار و رفاه اجتماعی، سازمان پزشکی قانونی، وزارت بهداشت، شورای عالی پیشگیری از وقوع جرم، صدا و سیما، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان اداری و استخدامی و آموزش و پرورش در اجرای این لایحه مسئول هستند.

وی بیان داشت: افزایش مجازات فرزندکشی از ۳ تا ۱۰ سال حبس به ۱۵ سال و بیشتر از دیگر مواد این لایحه است که مورد توجه قرار گرفت.

گرچه اینک و با تصویب کلیات لایحه امیدها برای تصویب و اجرایی شدن قانونی حمایتی برای زنان بالا گرفته اما هنوز در صحن علنی مجلس نوبت بررسی جزئیات دقیق و مواد آن صورت نگرفته و در کمیسیون‌های تخصصی در حال واکاوی و رفع ابهام است. لذا اکنون باید منتظر ماند و دید متن نهایی که به تصویب مجلس می‌رسد چگونه خواهد بود و در مرحله بعد، شورای نگهبان و همچنین هیأت عالی نظارت مجمع تشخیص مصلحت نظام درباره آنچه دیدگاهی دارند.

شکستگی ناشی از پوکی استخوان معمولا در ناحیه لگن، مچ دست و ستون فقرات ایجاد می‌شود و کیفیت زندگی، تحرک و استقلال فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهد. پوکی استخوان به “بیماری خاموش” معروف است؛ زیرا بیشتر افراد تا زمانی که پس از یک زمین خوردن یا ضربه جزئی، دچار شکستگی نشوند از ابتلا به این بیماری بی‌خبر هستند.

به طور معمول تراکم استخوان مردان بیش از زنان است، پس زنان بیش از مردان دچار پوکی استخوان می‌شوند. در سرتا سر جهان، پوکی استخوان سالانه موجب ایجاد بیش از ۸.۹ میلیون شکستگی می‌شود، در نتیجه هر ۳ ثانیه یک شکستگی ناشی از پوکی استخوان رخ می‌دهد. سبک زندگی سالم که شامل پیروی از رژیم غذایی مناسب و انجام تمرینات ورزشی منظم می‌باشد به پیشگیری از پوکی استخوان کمک می‌کند.

قسمت‌ اصلی وزن استخوان را کلسیم تشکیل می‌دهد که کلسیم باعث استحکام استخوان‌ها می‌شود. رژیم غذایی سالم برای استخوان یک رژیم غذایی متعادل با مصرف کافی کلسیم، پروتئین، ویتامین D، ویتامین K و سایر مواد مغذی است. لبنیات بهترین منبع کلسیم است؛ البته جذب کلسیم از لبنیات پرچرب کمتر است، لذا توصیه می‌شود از لبنیات کم چرب استفاده شود.

مقدار کلسیم مورد نیاز روزانه برای بزرگسالان حداقل ۱۰۰۰ میلی‌گرم است که هر لیوان شیر حدود ۳۰۰ میلی‌گرم از این نیاز را تامین می‌کند. سبزیجات برگ سبز تیره (شاهی، جعفری، ریواس)، انواع حبوبات (نخود، لوبیا سفید، لوبیا قرمز، عدس، لپه، ماش)، مغزیجات (کنجد، بادام، لوبیای سویا) و پرتغال نیز از منابع حاوی کلسیم هستند و باید به مقدار کافی از این منابع استفاده کرد.

علاوه بر این ویتامین D به جذب کلسیم و فسفر از روده کمک می‌کند و سبب به کارگیری این مواد معدنی در ساختمان استخوان می‌شود. اصلی‌ترین منبع دریافت ویتامین D نور آفتاب می‌باشد؛ بنابراین توصیه می‌شود صورت، دست‌ها و بازوها به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه و به مدت ۲ تا ۳ بار در هفته در معرض نور مستقیم آفتاب قرار گیرد. از منابع غذایی ویتامین D می‌توان به ماهی سالمون، ماهی ساردین، ماهی تن و مواد غذایی غنی شده با ویتامین D اشاره کرد.

منیزیم نیز از دیگر مواد معدنی تشکیل دهنده استخوان است که در مغزیجات (مثل بادام، گردو) و سبزیجات برگ سبز تیره (مثل کاهو، فلفل دلمه‌ای) وجود دارد.

بنابر اعلام دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت، افراط در مصرف چای و قهوه و نوشابه‌های کولا به شدت جذب روده‌ای کلسیم را کاهش می‌دهند، لذا افرادی که به میزان زیاد از این نوشیدنی‌ها استفاده می‌کنند بیشتر در معرض پوکی استخوان قرار دارند. بنابراین توصیه می‌شود از نوشیدنی‌های طبیعی چون آبمیوه طبیعی و دوغ به جای نوشیدنی‌های کافئین‌دار استفاده شود.

همچنین مصرف زیاد نمک، کلسیم را از استخوان جدا می‌کند و باعث دفع آن از طریق ادرار می‌شود و در نهایت پوکی استخوان ایجاد می‌شود. لذا دریافت نمک باید به میزان ۵ گرم در روز یا یک قاشق مرباخوری محدود شود و از مصرف غذاهای کنسروی، تنقلات شور مثل چیپس، پفک، چوب شور، آجیل شور و خیارشور که نمک زیادی دارد، پرهیز شود. می‌توان به جای نمک از ادویه‌هایی مانند زنجبیل و گیاهان معطری مانند ریحان استفاده کرد.

بازیگران اصلی این سناریو هم حجاب استایل‌ها و بلاگرهای حجاب هستند؛ گروه‌هایی که چند سالی می‌شود تغییرات عمیقی در حوزه حجاب و کالای حجاب ایجاد کرده‌اند و با طرح شعارهایی همچون حجاب فشن یا استایل حرفه‌ای برای چادری‌ها، حجاب را آنچنان پر زرق و برق کرده‌اند که از فلسفه اصلی خودش فاصله‌ای معنادار گرفته‌است.

برنامه بعدی حجاب استایل‌ها، اما برداشتن چادر از سر بانوان چادری و اقشار محجبه و جایگزینی آن با حجاب‌های دیگری همچون عباست و برای این کار برنامه‌ای بلندمدت دارند تا جایی که برخی از این کمپانی‌ها حتی برای اربعین برنامه دارند و به جای چادر، عباهای تولید خودشان را تبلیغ می‌کنند و با القای راحتی عبا در پیاده‌روی به دنبال آن هستند تا بانوان ایرانی را که قرار است در راهپیمایی اربعین شرکت کنند، چادر از سرشان بردارند. این در حالی است که چادر شناسنامه زن ایرانی است و حضور زنان محجبه و چادری کشورمان به خصوص در شرایطی همچون راهپیمایی اربعین که حرکتی نمادین و مجمع مسلمانان و حتی غیر مسلمانان از سراسر دنیاست، نمادی از پیام سیاسی و جهان بینی انقلاب اسلامی ماست و هیچ جایگزینی ندارد.

حجاب استایل‌ها چند سالی می‌شود در حوزه حجاب و عفاف ورودی جدی داشته‌اند. اگر به سراغ صفحات آن‌ها در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی بروید با مدل‌هایی مواجه می‌شوید که تنها تفاوتشان با دیگر بلاگرها چادر پر زرق و برقی است که بر سر دارند!

مدل‌هایی با چهره‌هایی پر رنگ و لعاب و آرایش کرده که چهره و آرایش و ژست‌هایشان هیچ تناسبی با مسئله حجاب و عفاف ندارد. این گروه، اما با برنامه به میدان آمده‌اند و گروه هدفشان اقشار محجبه جامعه‌اند.

برنامه حجاب استایل‌ها برای برداشتن چادر از سر زنان محجبه

نکته قابل‌تأمل اینکه این حجاب استایل‌ها برای محجبه کردن افراد شل حجاب یا بی‌حجاب به میدان نیامده‌اند و به دنبال تصویری زیبا از حجاب برای این گروه نیستند. مخاطب اصلی آن‌ها زنان و دختران محجبه هستند و با روندی برنامه‌ریزی شده و خزنده ابتدا چادرهای پر زرق و برق و سایر کالاهای حجاب با حداکثر جلب‌توجه را طراحی کرده و حالا رفته‌رفته پوشش چادر را به سمت عبا برده‌اند و قشر محجبه و چادری را وسوسه می‌کنند تا به جای چادر از این عباها استفاده کنند؛ عباهایی که طبق تبلیغات آن‌ها هم پوشش خوبی دارد و هم راحت‌تر است، اما اگر به روند عباهایی که معرفی می‌کنند هم توجه کنید به روشنی درمی‌یابید این عباها روز به روز تنگ‌تر و کوتاه‌تر می‌شود تا دنباله روند تبدیل خانم‌های چادری به عباپوش را در تبدیل خانم‌های عباپوش به مانتویی شاهد باشیم.

 

در سال های اخیر، تعدّد زوجات در تاجیکستان افزایش یافته است. این امر به نفوذ فزاینده دین بر جامعه و همچنین به مهاجرت دسته جمعی مردان جوان به خارج از کشور مربوط می شود.

در این کشور میزان فقر بسیار بالا است و یافتن شغلی با درآمد خوب دشوار است. بر اساس مطالعه اخیر موسسه غیردولتی روسی برای مطالعات آسیای مرکزی، تقریباً یک میلیون نفر از حدود ۹ میلیون شهروند تاجیک در خارج از کشور کار می کنند و حدود ۷۰ درصد از خانواده های تاجیک از طریق حواله های اعضای خانواده شان در خارج، امرار معاش می کنند.

این امر نیز یکی از دلایلی است که بسیاری از زنان تاجیک پس از طلاق، از حق تعدد زوجات مردان محلی حمایت می کنند. زنان این را تنها راه تأمین مالی خود و فرزندانشان می دانند. ازدواج با چند زن، بیشتر در میان مردانی با درآمد بالا و متوسط   از جمله کارمندان دولت و تاجران رایج است. حکومت در واقع تعدد زوجات را به رسمیت نمی شناسد، اما طبق شریعت، مسلمانان مجاز به داشتن چند همسر هستند. ازدواج آنها توسط یک ملا بدون ثبت رسمی انجام می شود.

چرا زن ها همسر دوم، سوم یا چهارم می شوند؟

فیروزه میرزوایوا، فمینیست و روانشناس از سازمان بهداشت عمومی و حقوق بشر در تاجکستان، دلایل متعددی را برای گسترش چندهمسری ذکر می کند. او می‌گوید زنان برای اینکه زندگی خصوصی خود را از نظر اجتماعی قابل پذیرش کنند، آماده هستند تا همسر دوم، سوم یا چهارم شوند. او می‌افزاید: «یک جنبه مادی هم وجود دارد: برای بسیاری از زنان روستایی که تحصیلات عالی نکرده اند و برخی حتی از مکتب هم فارغ التحصیل نشده اند، می توان گفت که “مالکیت یک مرد بودن” تنها راه برای بقای مالی شان است.«

میرزوایوا به عنوان نمونه از مناطق ختلان و سغد که دختران از سنین پایین برای ازدواج آماده می شوند، نام می برد. از سوی دیگر، آموزش به عنوان “چیزی بی فایده” تلقی می شود. بسیاری از ازدواج ها به زنان “منیت” و جایگاه خاصی در جامعه می بخشد. این فعال اجتماعی تاکید می کند: »جامعه نسبت به زنان مجرد و طلاق شده، نگرش منفی دارد و آنها را “کنیزان پیر” خطاب می کنند.«

از ازدواج ناموفق تا تجارت موفق

آمنه اهل اسفره است (شهری در ولایت سغد)، اما مدت ها پیش به همراه پدر و مادرش به دوشنبه پایتخت تاجیکستان مهاجرت کرده است. این  زن جوان می گوید پس از پایان صنف نهم مکتب، پدر و مادرش او را عروس کردند. آمنه می گوید: «مردی را برای من انتخاب کردند. من حتی نمی دانستم چه شکلی دارد، اما می دانستم که او دو سال از من بزرگتر است.

شوهرش در خانه پدر و مادرش زندگی می کرد. اما پس از دو ماه برای کار به روسیه رفت. آمنه می گوید: «در ابتدا، سالی یک بار می آمد و یک ماه می ماند. بعد اصلاً از آمدن منصرف شد. بالاخره فهمیدم که برای بار دوم ازدواج کرده و با خانواده جدیدش زندگی می کند. سپس تصمیم گرفتم او را ترک کنم؛ زیرا او من و اولادهای مان را نمی خواست.

پدر و مادر این مرد به دلیل نداشتن امکانات مالی لازم در آن زمان، از دادن سه فرزند آمنه به او خودداری کردند. اما آمنه تا به امروز اغلب به دیدار فرزندانش می رود. آمنه که نمی‌خواست در فقر و تنهایی زندگی کند، پذیرفت که سومین همسر مرد ۴۶ ساله‌ای شود که “با محبت از او مراقبت می‌کند و به او کمک می‌کند تا دوباره روی پای خود ایستاده شود”.

شوهر جدید آمنه برایش یک آپارتمان و یک موتر خریده است و پس از مدتی به او کمک کرد تا کار خودش را شروع کند. اکنون آمنه صاحب یک سالون زیبایی و همچنین یک فروشگاه لباس است. این زن جوان می گوید مراقبتی که شوهر دومش از او می کند، به او احساس خوشبختی می دهد

“زن طلاق گرفته، فقط به عنوان همسر دوم مناسب است”

منیژه اهل منطقه حصار است. او در ۱۹ سالگی ازدواج کرد و پس از چهار ماه به دلیل درگیری های مکرر با مادر شوهرش طلاق گرفت. منیژه می گوید: «این سنت است. اگر شما طلاق گرفته اید، پس فقط به عنوان همسر دوم مناسب هستید. سرنوشت چاره دیگری برای شما باقی نمی گذارد. متأسفانه خانواده و جامعه دیگر من را نمی پذیرند.»

به گفته منیژه، بلافاصله پس از طلاق، بسیاری با وعده حمایت مالی از طریق نکاح، مراسم عروسی سنتی اسلامی، به او پیشنهاد کردند که همسر دوم یا سوم شود. منیژاه می گوید: »در ابتدا به دلیل اینکه هنوز با جدایی دردناک از شوهر اولم کنار نیامده بودم آن ها را رد کردم. اما به دلیل وضعیت مالی و نداشتن خانه مجبور شدم به پیشنهادات فکر کنم«.

او به زودی همسر دوم یک مقام محلی شد. او تاکید می کند: «خوشبختانه او (شوهر جدید) بسیار جوان است، فقط ۲۷ سال دارد.» شوهر جدید منیژه هفته ای سه روز را با او وقت می گذراند و بقیه روزها را با همسر اول و فرزندانش در خانه خودش است.

به گفته منیژه، همسر اول از ازدواج دوم خبر دارد و مشکلی ندارد. او اضافه می کند: «همسر دوم بودن تصمیم خودم است، من مجبور نبودم این کار را انجام دهم. در حال حاضر بسیار خوشحالم که کسی در زندگی من وجود دارد که از من مراقبت می کند. شما نمی توانید برخلاف سنت ها و فرهنگ حرکت کنید. باید زندگی را همینطور که است بپذیرید و از خدا به خاطر همه چیزهایی که به من داده شکرگزارام.»

 

“کنیز پیر” برای ازدواج مناسب نیست

 سیتورا که اصلا اهل منطقه ختلان است در دوشنبه کار می کند و مدت زیادی است که اتاقی در پایتخت کرایه کرده است. این زن ۲۹ ساله در رابطه ای بود که به نتیجه نرسید و اکنون معتقد است سنش دیگر به او اجازه نمی دهد که همسر اول یک مرد شود. به همین دلیل است که سیتورا در فکر تبدیل شدن به همسر دوم است: «پدر و مادرم دیگر مرا نمی پذیرند، زیرا مدت زیادی است که منتظر ازدواج من بودند. جایی برای رفتن ندارم، حقوق ناچیز من اجازه نمی دهد این اتاق را مدت طولانی کرایه کنم. با توجه به اینکه قیمت ها شدیدا بالا رفته می روند و دستمزدها ناچیز باقی می مانند.»

این خانم مدتهاست آرزوی شرایط زندگی خوب، داشتن فرزندانی از خود و تشکیل خانواده را در سر می پروراند. او می گوید: «من حاضرم همسر دوم، سوم یا چهارم باشم. اگر این به من کمک کند که از تنهایی رهایی یابم و برای فرزندان آینده ام ثبات مالی ایجاد کنم، پس چرا نه؟»

فیروزه میرزوایوا، فعال حقوق بشر می گوید که همسر دوم یا سوم بودن با حقوق محدود و ناامنی اجتماعی زنان همراه است. او با تاکید می گوید که بدون ثبت رسمی ازدواج، “زنان در چنین روابطی هیچ حمایت قانونی و حق مالکیت ندارند”. اما “اگر فرزندانی در چنین ازدواجی متولد شوند و به نام پدر ثبت شوند، فقط فرزندان می توانند روی حمایت مالی و دارایی پدر حساب کنند”.

به گفته این فمینیست، ازدواج های چندگانه خطرات قابل توجهی را برای زنان به همراه دارد، به ویژه زمانی که شوهر زن را ترک می کند یا می میرد، زیرا دیگر کسی برای مراقبت از زن یا فرزندانش باقی نمانده است. او می افزاید: «یک نسل کامل از کودکانی که در چنین ازدواج هایی به دنیا می آیند، با تعصب حاکم در جامعه دست و پنجه نرم می کنند.»

میرزوایوا همچنین به روابط اجتماعی دشوار، به ویژه بین زنانی که در موقعیت‌های نابرابر قرار دارند، اشاره می‌کند. این فعال سیاسی می گوید: «همسران اول اغلب به ازدواج دوم نگاه منفی دارند، اما به دلیل وابستگی مالی به شوهرانشان، اغلب مجبورند آن را بپذیرند.»

به گفته میرزوایوا، مقامات تاجیکستان مجبورند چشم خود را بر تعدد زوجات ببندند. زیرا آنها می ترسند که “اقدامات متقابل برای بسیاری از زنان راهی به ورطه اقتصادی باشد”. او در ادامه می گوید که “اگر تلاش جدی برای تغییر وضعیت صورت می گرفت، بسیاری از زنان زیر خط فقر قرار می گرفتند، به این معنی که برخی از آنها حتی مجبور به تن فروشی می شدند. اگر برخی از آنها می توانستند به اندازه کافی درآمد کسب کنند تا مستقل باشند، باز هم در جامعه پذیرفته نمی شوند”.

 

کپسول کرو دراگون به نام پایداری (Endurance) قرار است در سومین ماموریت خود در روز ۲۵ اوت (سوم شهریور) به فضا پرتاب شود. یاسمین مقبلی، فضانورد ایرانی آمریکایی ناسا، فرماندهی پایداری را بر عهده دارد. فضانورد دانمارکی آندریاس موگنسن از آژانس فضایی اروپا به عنوان خلبان خدمت خواهد کرد. کنستانتین بوریسف، متخصص ماموریت از آژانس فضایی روسیه روسکاسموس و متخصص ماموریت ساتوشی فوروکاوا از ژاپن نیز در این ماموریت حضور دارند. این چهار نفر حدود شش ماه را در ایستگاه فضایی بین‌المللی سپری خواهند کرد.