برچسب: افزایش مایع آمنیوتیک

بیا نی نی: اختلالات کیسه آب جنین یکی از مهم‌ترین عارضه‌های دوران بارداری است که باید بلافاصله پس از تشخیص، برای درمان آن اقدام شود تا جان جنین به خطر نیفتد. به همین دلیل در قسمت دوم گزارش اختلالات کیسه آب جنین، به کمبود و افزایش مایع آمنیوتیک و عوارض و درمان آن پرداخته‌ایم.
الماسی با اشاره به علل کمبود مایع آمنیوتیک، درباره آنها می‌گوید:« شایع‌ترین دلیل کمبود مایع آمنیوتیک، پارگی زودرس پرده‌های جنینی است. از دلایل دیگر کمبود مایع آمنیوتیک می‌توان به حاملگی طولانی و‌فشار خون همراه با تشنج در زمان بارداری، دیابت،‌نارسایی جفت، تشکیل نشدن کلیه‌ها،‌نواقص دوطرفه کلیه، انسداد مجاری خروجی مثانه، نواقص کروموزومی،‌اختلالات مادرزادی،‌محدودیت رشد جنینی، مصرف بعضی از دارو‌ها و مرگ جنین اشاره کرد. در خانم‌های بارداری که دچار کمبود مایع آمنیون مخصوصا در اوایل دوران بارداری هستند، نسبت مرگ جنینی 40 تا 50 برابر بارداری با شرایط طبیعی است.»
کم بودن مایع آمنیوتیک (اولیگوهیدر آمنیوس) در 1 درصد زنان باردار شایع است و به این معنا است که حجم مایع آمنیون به کمتر از 400 سی‌سی رسیده است. بر همین اساس الماسی توضیح می‌دهد:« از نظر بالینی، اگر در روش اندازه‌گیری MVP مقدار مایع کمتر از 1 تا 2سانتی متر و در روش AFI مقدار مایع کمتر از 5 سانتی‌متر باشد و همچنین اگر حجم مایع کیسه آب جنین در زمان زایمان کمتر از 300 سی‌سی باشد، همه این‌ها از نشانه‌های کم بودن مایع آمنیوتیک (اولیگوهیدر آمنیوس) است.»
 

 

درمان کمبود مایع آمنیون به دو صورت است که الماسی درباره آنها می‌گوید:« روش اول درمان کمبود مایع آمنیون، افزایش مایعات بدن مادر است. چون بین مایعات بدن مادر و حجم مایع آمنیوتیک در نیمه دوم بارداری تا مراحل بعدی رابطه مستقیم وجود دارد. روش دوم درمان،‌تزریق مایع به داخل کیسه آب از طریق شکم یا واژن است. در مواردی که ضربان قلب جنین افت پیدا کند،‌مایع آمنیوتیک به مدفوع جنین آلوده شود و مقدار مایع آمنیون به شدت کم شود، تزریق مایع را از طریق واژن انجام می‌دهند.»
گاهی سطح مایع کیسه آب جنین افزایش پیدا می‌کند که به این حالت پلی هیدرآمنیوس گفته می‌شود. در این حالت سطح مایع کیسه آب جنین به بیش از 95 درصد می‌رسد.
الماسی نشانه‌های زیاد بودن مایع آمنیوتیک را سه مورد معرفی می‌کند و می‌گوید:« اول اینکه در روش اندازه‌گیریAFI مایع کیسه آب جنین، در سه ماهه سوم بارداری بیشتر از 24 سانتی‌متر باشد. دوم اینکه در روش MVP مقدار این مایع بیشتر از 8 سانتی‌متر باشد و سوم اینکه حجم مایع کیسه آب جنین بیشتر از 2000 سی‌سی باشد. البته افزایش مایع آمنیوتیک در بیشتر موارد خفیف است.»
افزایش شدید و سریع مایع آمنیوتیک که همراه با علائم و نشانه‌های مادری است یک اختلال محسوب می‌شود. به همین دلیل الماسی درباره آن توضیح می‌دهد:« افزایش شدید و سریع مایع آمنیوتیک همیشه در سندروم ترانسفوزیونِ قل به قل بروز می‌کند و به این‌صورت مشخص می‌شود که ارتفاع رحم خیلی سریع و شدید تا اندازه 1 سانتی‌متر در روز افزایش پیدا می‌کند.»
سندرم ترانسفوزیون قُل به قُل، نوعی بیماری نادر است که در دوقلوهای همسان در رحم مادر ایجاد می‌شود. به دنبال ابتلا به این بیماری، به یکی از قل‌ها خون بیشتری می‌رسد و بزرگتر می‌شود اما قُل دیگر کوچکتر می‌ماند.
این کارشناس مامایی درباره علل شایع و اصلی زیاد بودن مایع آمنیوتیک می‌گوید:« نواقص جنینی به ویژه نواقص گوارشی، تشکیل نشدن مری،‌نواقص سیستم اعصاب مرکزی که در رأس آنها نوزادانی هستند که سرشان تشکیل نشده، نواقص قلبی- عروقی، چندقلویی،‌دیابت مادر، بزرگ بودن جنین که با دیابت مادر همراه باشد و یا بدون دیابت مادر باشد، عفونت‌های داخل رحمی،‌سندروم ترانسفوزیون قُل به قُل و آنمی شدید جنین می‌تواند می‌توانند علل بروز افزایش کیسه آب (پلی هیدر آمنیوس) شوند.»

 

مایع آمنیوتیک اضافی دو حالت دارد که الماسی درباره آن توضیح می‌دهد:« افزایش مایع کیسه آب جنین در حالت حاد باعث کش آمدن سریع کیسه آب و اختلالات سریع و خطرناک می‌شود و در اوایل بارداری مشاهده می‌شود. اما در مرحله دوم یا مزمن این عارضه، مایع به صورت تدریجی تجمع پیدا می‌کند و مادر احساس ناراحتی کمتری دارد.»
افزایش مایع کیسه آب جنین عوارض و خطراتی هم دارد که به‌طور مستقیم روی مادر تاثیر می‌گذارند. به همین دلیل الماسی در این ‌باره می‌گوید:« کش آمدن بیش از حد رحم که باعث پارگی پرده‌ها،‌ زایمان زودرس،‌ جدا شدن زودرس جفت، خونریزی بعد از زایمان، جمع نشدن رحم و نمایش غیر‌طبیعی جنین می‌شود از عوارض زیاد شدن مایع آمنیوتیک است همچنین افزایش مایع کیسه آب جنین باعث افزایش فشار در داخل شکم می‌شود که این فشار باعث انسداد گوارشی و ادرار و افزایش ریسک عفونت ادراری در مادر می‌شود. همچنین در این مادران خطر ابتلا به فشار خون وابسته به حاملگی (پره‌اکلامپسی) زیاد است.»
مرگ و میر جنینی در اثر افزایش مایع کیسه آب جنین بین 15 تا 30 درصد است که  بیشتر به دلیل  نواقص همراه با زایمان، مشکلات کروموزومی، پارگی زودرس پرده‌ها و حوادث بند ناف اتفاق می‌افتد. هرچه مایع آمنیوتیک زیادتر باشد، درصد زایمان سزارین و همچنین مرگ و میر جنین هم بیشتر است.
تشخیص افزایش مایع آمنیوتیک با سونوگرافی صورت می‌گیرد. بر همین اساس این کارشناس مامایی درباره روش تشخیص و درمان این عارضه می‌گوید:« برای تشخیص این عارضه لازم است که مادر از نظر دیابت و رد عفونت‌های مادرزادی بررسی شود. برای درمان این عارضه هم در صورتی که مادر مشکل خاصی نداشته باشد همین‌که تحت نظر باشد کافی است. اما اگر مادر تنگی نفس یا درد شکم داشته باشد باید مایع آمنیوتیک از طریق شکم تخلیه شود. تخلیه این مایع در مواردی انجام می‌شود که تنگی نفس مادر را تسکین دهد.»
قسمت اول این گزارش را می توانید در اینجا  بخوانید.

زیاد بودن مایع آمنیوتیک سه ماهه سوم بارداری، اتفاق شایعی نیست و حتی یک درصد از مادران باردار را هم درگیر خود نمی‌کند. پزشکان می‌گویند اغلب زنانی که حجم مایع آمنیوتیک در رحمشان زیاد می‌شود، به‌طور خفیف یا متوسط، این مشکل را تجربه می‌کنند و معمولا وضعیت بارداری آنها، به مرحله هشدار نمی‌رسد. با وجود این، اغلب مادران باردار، نگران کاهش شدید یا افزایش غیرقابل کنترل این مایع در رحمشان هستند و از اینکه به یکی از این دو دلیل، سلامت فرزندشان تهدید شود، هراسانند.
اگر شما هم نگران دچار شدن به این مشکل نه چندان شایع هستید، بهتر است در ادامه مطلب با ما باشید. ما برایتان توضیح خواهیم داد که این اتفاق چرا و چطور می‌افتد و برای کنترل آن چه راه‌هایی را پیش رو دارید.

در بارداری سالم، میزان مایع آمنیوتیک چقدر است؟

مایع آمنیوتیکی که اطراف جنین را گرفته، از او دربرابر آسیب‌هایی که به دلیل وارد شدن ضربه به شکم مادر ممکن است سلامتش را تهدید کنند، محافظت می‌کند. گذشته از این، این مایع احتمال ابتلای جنین به عفونت را کاهش می‌دهد و به ریه‌هایش برای رشد و تکامل کمک می‌کند.
حجم مایع آمنیوتیک در هفته‌های مختلف بارداری، متفاوت است. در حالی که میزان این مایع در هفته 37 حدودا یک لیتر است، در رحم زنانی که هفته 40 بارداری را می‌گذرانند، تنها نیم لیتر از آن وجود دارد.
فرزندی که در شکم شماست، این مایع را می‌بلعد و آن را به شکل ادرار از بدنش خارج می‌کند و به این شیوه، حجم مایع آمنیوتیک در رحم شما، در وضعیت تعادل باقی می‌ماند. اما زمانیکه این تعادل به هم می‌خورد، حجم مایع آمنیوتیک به شکل بی‌رویه‌ای افزایش پیدا می‌کند و گاهی از مرز 2 لیتر گذشته و حتی به 3 لیتر هم می‌رسد؛ یعنی سه برابر میزان طبیعی آن!

چرا این مایع افزایش می‌یابد؟

افزایش مایع آمنیوتیک در رحم، معمولا نشانه واضحی ندارد و حتی برخی از مادرانی که گرفتار آن شده‌اند، از وجود این مشکل بی‌خبر می‌مانند. بزرگ شدن زیاد از حد شکم و کشیده و براق شدن پوست آن، همراه با تنگی نفس، از نشانه‌هایی هستند که خبر از این موضوع می‌دهند. اما نمی‌توان گفت همه مادرانی که این نشانه‌ها را در خود می‌بینند، گرفتار این مشکل شده‌اند. سوء هاضمه، سوزش سر دل، ورم پا، یبوست و واریس رگ‌ها از دیگر نشانه‌هایی هستند که این مادران با آنها درگیر می‌شوند. با وجود این، نشانه‌های گفته شده راه‌های قطعی برای تشخیص این موضوع نیستند و تنها سونوگرافی است که می‌تواند احتمال زیاد یا کم بودن این مایع را با دقت بررسی کند.
افزایش غیرطبیعی میزان مایع آمنیوتیک سلامت جفت و جنین را به خطر خواهد انداخت و احتمال زایمان زودرس را هم افزایش خواهد دارد. اگر شما به این مشکل دچار باشید، احتمالا استراحت بیشتری برایتان تجویز می‌شود و پزشک با تحت نظر قرار دادن وضعیت شما، برای کاهش احتمال زایمان پیش از موعد تلاش می‌کند.

• قند خون بالا

افزایش مایع آمنیوتیک، به دلایل مختلفی رخ خواهد دارد. برای مثال اگر در دوران بارداری به دیابت دچار شده باشید، احتمالا فرزندتان بیش از اندازه طبیعی ادرار می‌کند و حجم این مایع، به همین دلیل افزایش می‌یابد. بررسی میزان قند خون و کنترل کامل و به موقع این مشکل، احتمال زیاد شدن مایع آمنیوتیک در رحم را کاهش خواهد داد.

• عفونت

ابتلا به عفونت‌های پاراویروس یا توکسوپلاسموز، می‌‌تواند به بالا رفتن حجم مایع آمنیوتیک بیانجامد و احتمال زایمان زودرس را هم افزایش دهد. گرچه این دو عفونت می‌توانند مادران باردار را با خطرات جدی مواجه کنند، اما متخصصان با کنترل به موقع وضعیت آنها، موفق به کاهش احتمال آسیب خواهند شد.

 

• سندرم انتقال خون دوقلو به دوقلو

اگر دو قلوهای یکسان با جفت مشترک را باردار هستید، احتمال وجود عارضه‌ای به نام سندرم انتقال خون دوقلو به دوقلو افزایش می‌یابد. در این بیماری نادر، به یکی از قل‌ها خون بیشتری می‌رسد و در نتیجه بزرگ‌تر می‌شود، درحالیکه قل دیگر به دلیل محروم ماندن از خون کافی، کوچک‌تر می ماند. وقوع این مشکل قبل از هفته 26 بارداری، احتمال مرگ جنین‌ها یا ابتلای آنها به معلولیت شدید را بالا می‌برد. اما اگر بعد از هفته 26 جنین‌ها دچار این مشکل شوند، احتمال درمان مشکل در صورت تشخیص به موقع افزایش می‌یابد.

• انسداد مری

اگر انسدادی در مجرای جری جنین وجود داشته باشد، یا اینکه عضلات مجرای گوارشی او به علت ضعف قادر به عملکرد درست نباشند، بلع مایع آمنیوتیک برای جنین دشوار می‌شود و در این شرایط، حجم این مایع در بدن مادر بالا می‌رود.

• اختلالات کروموزومی

ابتلا به بیماری‌های ناشی از اختلالات کروموزومی، یکی دیگر از دلایل افزایش میزان این مایع است. اگر فرزند شما به سندرم داون یا سندرم ادوارد دچار شده باشد و این موضوع از دید پزشکان پنهان مانده باشد، شما با افزایش غیرطبیعی حجم مایع آمنیوتیک غافلگیر خواهید شد.

• تخلیه مایع آمنیوتیک

در مواردی که وجود این مشکل، سلامت مادر و جنین را تهدید کرده باشد و احتمال زایمان زودرس را بالا برده باشد، متخصصان برای تخلیه مقداری از آن اقدام می‌کنند. البته از آنجا که این اقدام، راهی برای درمان مشکل اصلی نیست، بعید نیست که با گذشت زمان، باز هم حجم مایع آمنیوتیک بالا برود.
شاید باید سزارین کنید
اگر انقباضات رحمی شما قبل از رسیدن به هفته 37 بارداری شروع شد، حتما پزشکتان را در جریان بگذارید. از آنجا که افزایش حجم مایع آمنیوتیک، باعث تغییر موقعیت جنین می‌شود، احتمال انجام سزارین اورژانسی بالا می‌رود. گذشته از این، اگر به دلیل دیابت بارداری حجم این مایع افزایش پیدا کند، باید انتظار تولد نوزادی سنگین وزن را هم داشته باشید.