برچسب: جنین و مایع آمنیوتیک

بیا نی نی: اختلالات کیسه آب جنین یکی از مهم‌ترین عارضه‌های دوران بارداری است که باید بلافاصله پس از تشخیص، برای درمان آن اقدام شود تا جان جنین به خطر نیفتد. به همین دلیل در قسمت دوم گزارش اختلالات کیسه آب جنین، به کمبود و افزایش مایع آمنیوتیک و عوارض و درمان آن پرداخته‌ایم.
الماسی با اشاره به علل کمبود مایع آمنیوتیک، درباره آنها می‌گوید:« شایع‌ترین دلیل کمبود مایع آمنیوتیک، پارگی زودرس پرده‌های جنینی است. از دلایل دیگر کمبود مایع آمنیوتیک می‌توان به حاملگی طولانی و‌فشار خون همراه با تشنج در زمان بارداری، دیابت،‌نارسایی جفت، تشکیل نشدن کلیه‌ها،‌نواقص دوطرفه کلیه، انسداد مجاری خروجی مثانه، نواقص کروموزومی،‌اختلالات مادرزادی،‌محدودیت رشد جنینی، مصرف بعضی از دارو‌ها و مرگ جنین اشاره کرد. در خانم‌های بارداری که دچار کمبود مایع آمنیون مخصوصا در اوایل دوران بارداری هستند، نسبت مرگ جنینی 40 تا 50 برابر بارداری با شرایط طبیعی است.»
کم بودن مایع آمنیوتیک (اولیگوهیدر آمنیوس) در 1 درصد زنان باردار شایع است و به این معنا است که حجم مایع آمنیون به کمتر از 400 سی‌سی رسیده است. بر همین اساس الماسی توضیح می‌دهد:« از نظر بالینی، اگر در روش اندازه‌گیری MVP مقدار مایع کمتر از 1 تا 2سانتی متر و در روش AFI مقدار مایع کمتر از 5 سانتی‌متر باشد و همچنین اگر حجم مایع کیسه آب جنین در زمان زایمان کمتر از 300 سی‌سی باشد، همه این‌ها از نشانه‌های کم بودن مایع آمنیوتیک (اولیگوهیدر آمنیوس) است.»
 

 

درمان کمبود مایع آمنیون به دو صورت است که الماسی درباره آنها می‌گوید:« روش اول درمان کمبود مایع آمنیون، افزایش مایعات بدن مادر است. چون بین مایعات بدن مادر و حجم مایع آمنیوتیک در نیمه دوم بارداری تا مراحل بعدی رابطه مستقیم وجود دارد. روش دوم درمان،‌تزریق مایع به داخل کیسه آب از طریق شکم یا واژن است. در مواردی که ضربان قلب جنین افت پیدا کند،‌مایع آمنیوتیک به مدفوع جنین آلوده شود و مقدار مایع آمنیون به شدت کم شود، تزریق مایع را از طریق واژن انجام می‌دهند.»
گاهی سطح مایع کیسه آب جنین افزایش پیدا می‌کند که به این حالت پلی هیدرآمنیوس گفته می‌شود. در این حالت سطح مایع کیسه آب جنین به بیش از 95 درصد می‌رسد.
الماسی نشانه‌های زیاد بودن مایع آمنیوتیک را سه مورد معرفی می‌کند و می‌گوید:« اول اینکه در روش اندازه‌گیریAFI مایع کیسه آب جنین، در سه ماهه سوم بارداری بیشتر از 24 سانتی‌متر باشد. دوم اینکه در روش MVP مقدار این مایع بیشتر از 8 سانتی‌متر باشد و سوم اینکه حجم مایع کیسه آب جنین بیشتر از 2000 سی‌سی باشد. البته افزایش مایع آمنیوتیک در بیشتر موارد خفیف است.»
افزایش شدید و سریع مایع آمنیوتیک که همراه با علائم و نشانه‌های مادری است یک اختلال محسوب می‌شود. به همین دلیل الماسی درباره آن توضیح می‌دهد:« افزایش شدید و سریع مایع آمنیوتیک همیشه در سندروم ترانسفوزیونِ قل به قل بروز می‌کند و به این‌صورت مشخص می‌شود که ارتفاع رحم خیلی سریع و شدید تا اندازه 1 سانتی‌متر در روز افزایش پیدا می‌کند.»
سندرم ترانسفوزیون قُل به قُل، نوعی بیماری نادر است که در دوقلوهای همسان در رحم مادر ایجاد می‌شود. به دنبال ابتلا به این بیماری، به یکی از قل‌ها خون بیشتری می‌رسد و بزرگتر می‌شود اما قُل دیگر کوچکتر می‌ماند.
این کارشناس مامایی درباره علل شایع و اصلی زیاد بودن مایع آمنیوتیک می‌گوید:« نواقص جنینی به ویژه نواقص گوارشی، تشکیل نشدن مری،‌نواقص سیستم اعصاب مرکزی که در رأس آنها نوزادانی هستند که سرشان تشکیل نشده، نواقص قلبی- عروقی، چندقلویی،‌دیابت مادر، بزرگ بودن جنین که با دیابت مادر همراه باشد و یا بدون دیابت مادر باشد، عفونت‌های داخل رحمی،‌سندروم ترانسفوزیون قُل به قُل و آنمی شدید جنین می‌تواند می‌توانند علل بروز افزایش کیسه آب (پلی هیدر آمنیوس) شوند.»

 

مایع آمنیوتیک اضافی دو حالت دارد که الماسی درباره آن توضیح می‌دهد:« افزایش مایع کیسه آب جنین در حالت حاد باعث کش آمدن سریع کیسه آب و اختلالات سریع و خطرناک می‌شود و در اوایل بارداری مشاهده می‌شود. اما در مرحله دوم یا مزمن این عارضه، مایع به صورت تدریجی تجمع پیدا می‌کند و مادر احساس ناراحتی کمتری دارد.»
افزایش مایع کیسه آب جنین عوارض و خطراتی هم دارد که به‌طور مستقیم روی مادر تاثیر می‌گذارند. به همین دلیل الماسی در این ‌باره می‌گوید:« کش آمدن بیش از حد رحم که باعث پارگی پرده‌ها،‌ زایمان زودرس،‌ جدا شدن زودرس جفت، خونریزی بعد از زایمان، جمع نشدن رحم و نمایش غیر‌طبیعی جنین می‌شود از عوارض زیاد شدن مایع آمنیوتیک است همچنین افزایش مایع کیسه آب جنین باعث افزایش فشار در داخل شکم می‌شود که این فشار باعث انسداد گوارشی و ادرار و افزایش ریسک عفونت ادراری در مادر می‌شود. همچنین در این مادران خطر ابتلا به فشار خون وابسته به حاملگی (پره‌اکلامپسی) زیاد است.»
مرگ و میر جنینی در اثر افزایش مایع کیسه آب جنین بین 15 تا 30 درصد است که  بیشتر به دلیل  نواقص همراه با زایمان، مشکلات کروموزومی، پارگی زودرس پرده‌ها و حوادث بند ناف اتفاق می‌افتد. هرچه مایع آمنیوتیک زیادتر باشد، درصد زایمان سزارین و همچنین مرگ و میر جنین هم بیشتر است.
تشخیص افزایش مایع آمنیوتیک با سونوگرافی صورت می‌گیرد. بر همین اساس این کارشناس مامایی درباره روش تشخیص و درمان این عارضه می‌گوید:« برای تشخیص این عارضه لازم است که مادر از نظر دیابت و رد عفونت‌های مادرزادی بررسی شود. برای درمان این عارضه هم در صورتی که مادر مشکل خاصی نداشته باشد همین‌که تحت نظر باشد کافی است. اما اگر مادر تنگی نفس یا درد شکم داشته باشد باید مایع آمنیوتیک از طریق شکم تخلیه شود. تخلیه این مایع در مواردی انجام می‌شود که تنگی نفس مادر را تسکین دهد.»
قسمت اول این گزارش را می توانید در اینجا  بخوانید.

زیاد بودن مایع آمنیوتیک سه ماهه سوم بارداری، اتفاق شایعی نیست و حتی یک درصد از مادران باردار را هم درگیر خود نمی‌کند. پزشکان می‌گویند اغلب زنانی که حجم مایع آمنیوتیک در رحمشان زیاد می‌شود، به‌طور خفیف یا متوسط، این مشکل را تجربه می‌کنند و معمولا وضعیت بارداری آنها، به مرحله هشدار نمی‌رسد. با وجود این، اغلب مادران باردار، نگران کاهش شدید یا افزایش غیرقابل کنترل این مایع در رحمشان هستند و از اینکه به یکی از این دو دلیل، سلامت فرزندشان تهدید شود، هراسانند.
اگر شما هم نگران دچار شدن به این مشکل نه چندان شایع هستید، بهتر است در ادامه مطلب با ما باشید. ما برایتان توضیح خواهیم داد که این اتفاق چرا و چطور می‌افتد و برای کنترل آن چه راه‌هایی را پیش رو دارید.

در بارداری سالم، میزان مایع آمنیوتیک چقدر است؟

مایع آمنیوتیکی که اطراف جنین را گرفته، از او دربرابر آسیب‌هایی که به دلیل وارد شدن ضربه به شکم مادر ممکن است سلامتش را تهدید کنند، محافظت می‌کند. گذشته از این، این مایع احتمال ابتلای جنین به عفونت را کاهش می‌دهد و به ریه‌هایش برای رشد و تکامل کمک می‌کند.
حجم مایع آمنیوتیک در هفته‌های مختلف بارداری، متفاوت است. در حالی که میزان این مایع در هفته 37 حدودا یک لیتر است، در رحم زنانی که هفته 40 بارداری را می‌گذرانند، تنها نیم لیتر از آن وجود دارد.
فرزندی که در شکم شماست، این مایع را می‌بلعد و آن را به شکل ادرار از بدنش خارج می‌کند و به این شیوه، حجم مایع آمنیوتیک در رحم شما، در وضعیت تعادل باقی می‌ماند. اما زمانیکه این تعادل به هم می‌خورد، حجم مایع آمنیوتیک به شکل بی‌رویه‌ای افزایش پیدا می‌کند و گاهی از مرز 2 لیتر گذشته و حتی به 3 لیتر هم می‌رسد؛ یعنی سه برابر میزان طبیعی آن!

چرا این مایع افزایش می‌یابد؟

افزایش مایع آمنیوتیک در رحم، معمولا نشانه واضحی ندارد و حتی برخی از مادرانی که گرفتار آن شده‌اند، از وجود این مشکل بی‌خبر می‌مانند. بزرگ شدن زیاد از حد شکم و کشیده و براق شدن پوست آن، همراه با تنگی نفس، از نشانه‌هایی هستند که خبر از این موضوع می‌دهند. اما نمی‌توان گفت همه مادرانی که این نشانه‌ها را در خود می‌بینند، گرفتار این مشکل شده‌اند. سوء هاضمه، سوزش سر دل، ورم پا، یبوست و واریس رگ‌ها از دیگر نشانه‌هایی هستند که این مادران با آنها درگیر می‌شوند. با وجود این، نشانه‌های گفته شده راه‌های قطعی برای تشخیص این موضوع نیستند و تنها سونوگرافی است که می‌تواند احتمال زیاد یا کم بودن این مایع را با دقت بررسی کند.
افزایش غیرطبیعی میزان مایع آمنیوتیک سلامت جفت و جنین را به خطر خواهد انداخت و احتمال زایمان زودرس را هم افزایش خواهد دارد. اگر شما به این مشکل دچار باشید، احتمالا استراحت بیشتری برایتان تجویز می‌شود و پزشک با تحت نظر قرار دادن وضعیت شما، برای کاهش احتمال زایمان پیش از موعد تلاش می‌کند.

• قند خون بالا

افزایش مایع آمنیوتیک، به دلایل مختلفی رخ خواهد دارد. برای مثال اگر در دوران بارداری به دیابت دچار شده باشید، احتمالا فرزندتان بیش از اندازه طبیعی ادرار می‌کند و حجم این مایع، به همین دلیل افزایش می‌یابد. بررسی میزان قند خون و کنترل کامل و به موقع این مشکل، احتمال زیاد شدن مایع آمنیوتیک در رحم را کاهش خواهد داد.

• عفونت

ابتلا به عفونت‌های پاراویروس یا توکسوپلاسموز، می‌‌تواند به بالا رفتن حجم مایع آمنیوتیک بیانجامد و احتمال زایمان زودرس را هم افزایش دهد. گرچه این دو عفونت می‌توانند مادران باردار را با خطرات جدی مواجه کنند، اما متخصصان با کنترل به موقع وضعیت آنها، موفق به کاهش احتمال آسیب خواهند شد.

 

• سندرم انتقال خون دوقلو به دوقلو

اگر دو قلوهای یکسان با جفت مشترک را باردار هستید، احتمال وجود عارضه‌ای به نام سندرم انتقال خون دوقلو به دوقلو افزایش می‌یابد. در این بیماری نادر، به یکی از قل‌ها خون بیشتری می‌رسد و در نتیجه بزرگ‌تر می‌شود، درحالیکه قل دیگر به دلیل محروم ماندن از خون کافی، کوچک‌تر می ماند. وقوع این مشکل قبل از هفته 26 بارداری، احتمال مرگ جنین‌ها یا ابتلای آنها به معلولیت شدید را بالا می‌برد. اما اگر بعد از هفته 26 جنین‌ها دچار این مشکل شوند، احتمال درمان مشکل در صورت تشخیص به موقع افزایش می‌یابد.

• انسداد مری

اگر انسدادی در مجرای جری جنین وجود داشته باشد، یا اینکه عضلات مجرای گوارشی او به علت ضعف قادر به عملکرد درست نباشند، بلع مایع آمنیوتیک برای جنین دشوار می‌شود و در این شرایط، حجم این مایع در بدن مادر بالا می‌رود.

• اختلالات کروموزومی

ابتلا به بیماری‌های ناشی از اختلالات کروموزومی، یکی دیگر از دلایل افزایش میزان این مایع است. اگر فرزند شما به سندرم داون یا سندرم ادوارد دچار شده باشد و این موضوع از دید پزشکان پنهان مانده باشد، شما با افزایش غیرطبیعی حجم مایع آمنیوتیک غافلگیر خواهید شد.

• تخلیه مایع آمنیوتیک

در مواردی که وجود این مشکل، سلامت مادر و جنین را تهدید کرده باشد و احتمال زایمان زودرس را بالا برده باشد، متخصصان برای تخلیه مقداری از آن اقدام می‌کنند. البته از آنجا که این اقدام، راهی برای درمان مشکل اصلی نیست، بعید نیست که با گذشت زمان، باز هم حجم مایع آمنیوتیک بالا برود.
شاید باید سزارین کنید
اگر انقباضات رحمی شما قبل از رسیدن به هفته 37 بارداری شروع شد، حتما پزشکتان را در جریان بگذارید. از آنجا که افزایش حجم مایع آمنیوتیک، باعث تغییر موقعیت جنین می‌شود، احتمال انجام سزارین اورژانسی بالا می‌رود. گذشته از این، اگر به دلیل دیابت بارداری حجم این مایع افزایش پیدا کند، باید انتظار تولد نوزادی سنگین وزن را هم داشته باشید.
 

اگر اولین بارداریتان است احتمالا در مورد انجام زایمان طبیعی یا سزارین مردد می‌شوید. بسیاری از اطرافیانتان زایمان طبیعی انجام داده‌اند و هرکدام تجربه خودشان را برایتان تعریف کرده‌اند. بهتر است بدانید که تجربه زایمان، یک تجربه منحصر به فرد است و آنچه دیگران برایتان بازگو می‌کنند لزوما قرار نیست برای شما هم اتفاق بیفتد. به همین دلیل تنها براساس گفته‌ها و شنیده‌ها نباید تصمیم به انجام زایمان طبیعی یا سزارین کنید. بهتر است نکات مهم در مورد زایمان طبیعی را بدانید تا بهتر تصمیم بگیرید.  

زایمان طبیعی چگونه است؟

هر زایمان برای هر مادری منحصر به فرد است و خانم‌ها ممکن است تجربیات کاملا متفاوتی با زایمان جدید داشته باشد. اما برای زایمان طبیعی باید کانال گردن رحم باز شود که این باز شدن تا قطر 10 سانتی‌متر می‌رسد تا نوزاد بتواند از کانال تولد منتقل شود. همانطور که نوزاد وارد واژن می‌شود پوست و ماهیچه‌های شما کشش پیدا می‌کنند. لگن و پروینوم (ناحیه بین واژن و مقعد) در نهایت به نقطه حداکثر کشش می‌رسد. در این نقطه ممکن است احساس سوزش کنید. در این زمان ممکن است ماما تصمیم به اپیزیوتومی کند که در نهایت شما آن را احساس نخواهید کرد چون پوست و عضلاتتان کشش پیدا کرده‌اند. همانطور که سر نوزاد ظاهر می‌شود، فشار تا حدود زیادی کاهش پیدا می‌کند. پزشک از شما می‌خواهد که به طور موقت فشار را متوقف کنید تا دهان و بینی نوزاد از مخاط و مایع آمنیوتیک پاک شود. بعد دوباره از شما میخواهد که فشار دهید تا شانه های نوزاد نیز ظاهر شود، در مرحله بعد پایین شانه بیرون می آید و در آخرین فشار نوزاد متولد می‎شود.

وقتی جفت خارج نمی‌شود

جفت و کیسه آمنیوتیک که 9 ماه از جنین محافظت و حمایت می‌کند پس از زایمان هنوز در رحم قرار دارد که باید خارج شود. فرایند خروج آن ممکن است نیم ساعت طول بکشد. پزشک ممکن است شکم شما رو ماساژ دهد تا به جمع شدن رحم و خروج جفت کمک کند. رحم شما در حال حاضر به اندازه یک گریپ فروت بزرگ است. شاید لازم باشد همچنان فشار دهید تا جفت خارج شود. در موارد نادر جفت آزاد نمی‌شود و ممکن است در دیواره رحم باقی بماند. اگر این اتفاق بیفتد پزشک خود با بررسی رحم جفت را از آن خارج می‌کند.

مزایای زایمان طبیعی

• مدت زمان کوتاهتر بستری

زایمان طبیعی یک فرایند طولانی است که میتواند از لحاظ فیزیکی برای مادر خسته کننده باشد اما یکی از مزایای زایمان طبیعی این است که مدت بستری در بیمارستان کوتاهتر و زمان بهبود در مقایسه با زایمان سزارین نیز کمتر است. طول مدت بستری برای خانمی که زایمان طبیعی انجام می‌دهد 24 ساعت است. اما خانم‌هایی که سزارین می‌کنند ممکن است به دلیل خونریزی شدید، زخم، عفونت، واکنش به بیهوشی و درد مدت طولانی‌تری در بیمارستان بستری شوند.

• دریافت باکتری‌های مفید توسط نوزاد

همانطور که نوزاد شما از کانال تولد عبور می‌کند باکتری‌هایی که برای روده او مناسب است و سیستم ایمنی بدن او را تقویت می‌کند را هضم می‌کند. اگرچه میکروبیوم-مجموع میکروب‌های- نوزاد در رحم شروع به تشکیل می‌کنند اما زایمان طبیعی بخش مهمی از این فرآیند است. برخی مطالعات نشان داده است نوزادانی که با عمل سزارین به دنیا می‌آیند باکتری‌های حیاتی که آنها را در معرض مشکلات سلامت از جمله آلرژی غذایی، آسم، تب یونجه و چاقی محافظت می‌کند، از دست می‌دهند.

• خارج شدن مایع از ریه‌های جنین

در حالی که ریه نوزاد در رحم پر از مایع آمنیوتیک است. تغییرات هورمونی که در طول زایمان اتفاق می افتد در این جهت است که ریه نوزاد از مایع پاک شود. در تونل زایمان بر اثر فشار وارده مایع آمنیوتیک خارج می‌شود و هرگونه مایع باقی مانده بعد از تولد در بدن نوزاد جذب می‌شود. زمانی که مایع درون ریه باقی بماند به کندی خارج می‌شود و مشکلات تنفسی و نیاز به اکسیژن در جنین بروز می‌کند. نوزادی که در اثر سزارین به دنیا می‌آید در معرض این خطر قرار دارد.

• ایمنی از خطرات جراحی سزارین

تمام اعمال جراحی عمده شامل خطراتی مانند واکنش بد به بیهوشی، عفونت، خونریزی و لخته شدن خون است. همچنین خطرات اضافی در اثر عمل سزارین مانند التهاب رحم، آسیب جراحی بر روده یا مثانه و همچنین آمبولی وجود دارد.

• تغذیه با شیر مادر در زمان کوتاهتر

با توجه به بررسی سازمان جهانی بهداشت هرچه زودتر تغذیه با شیر مادر انجام شود احتمال اینکه نوزاد بین یک تا چهار ماهگی منحصرا شیرمادر مصرف کند، افزایش پیدا میکند. با توجه به مزایای استفاده از شیر مادر سازمان جهانی بهداشت  توصیه می‌کند که شیردهی در اسرع وقت پس از تولد شروع شود.

• کاهش خطرات در زایمانهای بعدی

بررسیهای مختلف نشان داده است که زنان مبتلا به سزارین در معرض خطر کمتری در بارداریهای بعدی قرار دارند. در حالی که خانمهایی که زایمان سزارین انجام میدهند احتمال سقط جنین، تولد زود هنگام، مشکلات جفت و پارگی رحم را در بارداریهای بعدی دارند.

• کاهش خطر ابتلا به آسم و چاقی در نوزاد

بررسیها نشان داده که زایمان سزارین باعث افزایش 21 درصدی آسم و چاقی در نوزادان در مقایسه با زایمان طبیعی می‌شود.

عوارض زایمان طبیعی

طی زایمان طبیعی این خطر وجود دارد که پوست و بافت اطراف واژن دچار کشش و پارگی شود. اگر کشش و پاره شدن این بافت شدید باشد ممکن است مادر نیاز به بخیه داشته باشد و در نهایت میتواند موجب ضعف و آسیب عضلات لگنی شود که عملکرد ادرار و روده را تحت کنترل دارند.

برخی مطالعات نشان داده است زنانی که زایمان طبیعی انجام میدهند به نسبت افرادی که زایمان سزارین دارند به احتمال بیشتری با بی اختیاری ادرار و روده مواجه میشوند به طوری که هنگام سرفه، عطسه یا خندیدن ممکن است نشت ادرار اتفاق بیفتد.

پس از زایمان طبیعی ممکن است زن درد طولانی در ناحیه شکم و ناحیه بین واژن و مقعد احساس کند.

اگر خانمی زمان زایمان طولانی داشته باشد و جنین نیز بزرگ باشد یکی از خطرات ممکن است جراحت جنین حین زایمان باشد. کبود شدن از سرفه و تغییر حالت جمجمه از جمله اتفاقهایی است که ممکن است برای نوزاد در حین تولد بیفتد.

درد زایمان طبیعی چگونه است؟

 درد زایمان طبیعی با انقباض عضلات رحم و فشار دهانه آن ایجاد میشود. این درد میتواند با احساس گرفتگی شدید در شکم، کشاله ران و پشت و همچنین احساس ضعف همراه باشد. دیگر مواردی که باعث درد در زایمان میشود احساس فشار روی مثانه و روده توسط سر نوزاد و کشش کانال زایمان و واژن است. درد زایمان برای هر خانمی متفاوت است و از خانمی به خانم دیگر و حتی از یک بارداری تا بارداری بعدی نیز متغیر است. برای برخی این درد شبیه درد زمان قاعدگی است و برای برخی دیگر فشار شدید و گرفتگی و حتی اسهال وجود دارد. اغلب این درد انقباضها نیست که برای خانمها سخت و سنگین است بلکه این تداوم انقباضهاست که میتواند دردناک باشد چون دیگر نزدیک به زایمان بین انقباضها امکان استراحت نیست.

برای کمک به کاهش درد هنگام زایمان طبیعی بهتر است از قبل از هفته چهلم بارداری و در طول بارداری اقداماتی را انجام دهید.

انجام ورزش منظم میتواند به تقویت عضلات کمک کند و بدن شما را برای مقابله با استرس آماده کند. ورزش همچنین می‌تواند استقامت شما را افزایش دهد. مهم این است که تمرینها را فراموش نکنید و البته با پزشکتان در مورد نوع و شدت ورزشی که انجام می‌دهید صحبت کنید.

آموختن برخی تکنیک‌ها در کلاسهای آمادگی زایمان می‌تواند بسیار کمک کننده باشد.

فیلم زایمان طبیعی

در این ویدئو می‌توانید نحوه خروج جنین از کانال زایمان را تماشا کنید.
 

مایع آمنیوتیک مایعی است که جنین را در رحم احاطه کرده است. این مایع کارکردهای وسیعی برای مادر و جنین دارد. جنین درون مایع آمنیوتیک می‌ماند و هنگام زایمان با پاره شدن کیسه آب یا همان مایع آمنیوتیک جنین خارج می‌شود. گاهی اوقات ممکن است کیسه آب یا مایع آمنیوتیک نشتی داشته باشد که به آن پارگی زودرس غشاها یا PROM می‌گویند. در ادامه علائم نشت مایع آمنیوتیک را می‌خوانیم.

علائم نشت مایع آمنیوتیک

ترشح مایع آمنیوتیک ممکن است مانند دفع آرام یک مایع گرم از واژن باشد که معمولا شفاف و بی‌بو خواهد بود. اما ممکن است گاهی حاوی خون یا مخاط باشد. اگر این مایع، مایع آمنیوتیک باشد نشت آن متوقف نمی‌شود.

علائمی که نشت مایع آمنیوتیک را نفی می‌کند

رحم در دوران بارداری روی مثانه قرار می‌گیرد، بنابراین نشت ادرار برای خانم‌های باردار شایع است. اگر ترشحاتی مانند بوی ادرار وجود داشته باشد، احتمالا این نشت ادرار است.
همچنین ممکن است زنان در دوران بارداری با افزایش ترشحات واژن روبه‌رو شوند. ترشحات طبیعی بوی خفیف داشته و شیری رنگ هستند.

چه زمان به پزشک مراجعه کنید

اگر به نظر نمی‌رسد نشت مایع، ادرار یا ترشح است، بهتر است با پزشک صحبت کنید. زنانی که علائم زیر را نیز تجربه می‌کنند باید به پزشک مراجعه شود:

• ترشح ناخوشایند قهوه‌ای یا سبز از واژن
• تب
• حساسیت رحم
• ضربان قلب سریع
• کاهش یا عدم افزایش وزن

در حالی که منتظر مراقبت پزشکی هستید زن نباید از تامپون استفاده کرده یا رابطه جنسی و هر کار دیگری که ممکن است باکتری‌ها را وارد واژن کند انجام دهد.
پزشک ممکن است یک نمونه از مایع را برای تعیین اینکه مایع آمنیوتیک است یا خیر گرفته و آزمایش کند.
این آزمایش همچنین می‌تواند معاینه واژن باشد تا پزشک بررسی کند دهانه رحم در حال باز شدن و خانم در حال زایمان است یا خیر. سونوگرافی هم می‎تواند به پزشکان در بررسی میزان مایع آمنیوتیک اطراف جنین کمک کند.
پزشک همچنین ممکن است آزمایش رنگ انجام دهد که شامل ورود رنگ آبی به داخل کیسه آمنیوتیک و در خواست از خانم برای استفاده پد بهداشتی است. اگر رنگ روی پد ظاهر شود این می‌تواند نشت مایع آمنیوتیک باشد.

علل نشت مایع آمنیوتیک

کیسه آب نزدیک زایمان پاره می‌شود. طبق اعلام انجمن بارداری آمریکا از هر 10 زن یک زن پاره شدن کیسه آب را به صورت روان شدن مایع تجربه می‌کند و برای بیشتر خانمها نشت مقداری آب است.
برخی اوقات کیسه آمنیوتیک قبل از شروع زایمان نشت می‎کند. اگر مایع آمنیوتیک پیش از هفته 37 بارداری پاره شود پزشکان آن را پارگی زودرس یا PROM می‌نامند. زنانی که کمتر از 6 ماع بعد از آخرین زایمان باردار می‌شوند یا بیش از یک جنین دارند بیشتر احتمال خطر پارگی زودرس کیسه آب دارند.
سایر عواملی که منجر به PROM می‌شود عبارت است از:

• انقباضاتی که به کیسه آمنیوتیک فشار می‌آورد، باعث پارگی آن می‌شود
• سوزن آزمایش آمنیوسنتز
• سرکلاژ، روشس که پزشکان دهانه را مسدود می‌کنند تا نوزاد برای زایمان آماده شود
• مایع آمنیوتیک خیلی زیاد یا خیلی کم
• جفت جدا شده از رحم
• درمان نشت کیسه آب

پزشک ممکن است توصیه کند استراحت کنید به این معنی که فعالیت زیادی نداشته باشید و بیشتر روز را در حال استراحت باشید. همچنین ممکن است توصیه کند از رابطه جنسی خودداری کنید. اگر عفونت داشته باشید، پزشک آنتی بیوتیک‌هایی که در دوران بارداری بی‌خطر هستند، تجویز می‌کند.
اگر جنین آماده به دنیا آمدن باشد پزشک ممکن است با استفاده از دارویی به نام اکسی توسین شروع به القای زایمان کند.

مایع آمنیوتیک چیست؟

حدود 12 روز از زمان بارداری، یک کیسه آمنیوتیک در اطراف جنین در حال رشد تشکیل می‎‌شود. مایع آمنیوتیک کیسه را با چندین هدف پر می‌کند که عبارت است از:

1. محافظت از جنین
2. نگهداشتن جنین در دمای ثابت
3. اجازه می‌دهد جنین در حالی که ریه‌ها رشد و نمو می‌کنند در مایع تنفس کنند
4. به دستگاه گوارش جنین کمک می‌کند تا مایع را بلع و رشد کند
5. به رشد عضلات و استخوان جنین در حین حرکت در مایع کمک می‌کند
6. از بندناف که حامل مواد غذایی و اکسیژن است محافظت می‌کند

مایع آمنیوتیک عمدتا در 20 هفته اول بارداری از آب تشکیل می‌شود. پس از آن همچنین حاوی مواد مغذی، هورمون‌ها، آنتی بادی و ادرار کودک است.
مقدار مایع موجود در کیسه تا هفته 36 بارداری افزایش پیدا کرده و رفته رفته کاهش می‌یابد.

پارگی کیسه آب اتفاقی عادی است که از آمادگی نوزاد برای به دنیا آمدن خبر می‌دهد. اما بسیاری از مادران نمی‌دانند که پاره شدن کیسه آب چگونه است و چه حالتی دارد. بنابر‌این خبرنگار نی‌نی‌سایت در گفتگو با دکتر نسرین زارع‌پور، متخصص زنان و زایمان، به سوال خانم‌ها درباره زمان پاره شدن کیسه آب پاسخ می‌دهد. 

نشانه های پاره شدن کیسه آب 

پاره شدن کیسه آب در سنین مختلف بارداری اتفاق می‌افتد و اگر در زمان غیر از کامل شدن جنین صورت بگیرد عواقبی خواهد داشت. از نشانه‌های پارگی کیسه آب می‌توان به خروج ناگهانی مایع آبکی و یا نشت مایعی آبکی، رقیق و بی رنگ که گاهی زرد کهربایی است و در بعضی موارد سبز رنگ است اشاره کرد.  این رنگ سبز مایع آبکی ممکن است در اثر مدفوع کردن جنین باشد. البته  بعضی خانم‌های باردار زمانی که کیسه آبشان پاره می‌شود تصور می‌کنند آبی که از آنها خارج می‌شود ادرار است.

تفاوت کیسه آب و ترشحات واژنی

خانم‌های باردار گاهی آب ناشی از پاره شدن کیسه آب را با ترشحات واژنی اشتباه می‌گیرند. مادران باردار باید بدانند که ترشحات واژنی، غلظت بیشتری دارند و حالتشان لزج و چسبنده است. در حالی‌که قوام آب درون کیسه آب، کاملا شبیه آب معمولی است. البته استثنا هم وجود دارد و گاهی تشخیص بین پاره شدن کیسه آب و ترشحات واژنی سخت است. بنابر‌این در صورت بروز این اتفاق، خانم ‌های باردار حتما باید توسط پزشک معاینه شوند تا پس از انجام بعضی تست‌ها مشخص شود که آب خارج شده از آنها، ناشی از پارگی و یا نشت کیسه آب است.

اگر کیسه آب پاره نشود

پارگی کیسه آب گاهی قبل شروع درد‌های زایمانی و گاهی پس از شروع این دردها اتفاق می‌افتد. اما مادرن باردار بهتر است در هر حالتی آرامش خودشان را حفظ کنند و در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنند و توسط او معاینه شوند.
خانم‌های بارداری هستند که تا پایان هفته 40 بارداری، هیچ دردی ندارند و کیسه آبشان پاره نشده است و نگران هستند که این  موضوع مشکلی برای فرزندشان ایجاد کند. معمولا بارداری طبیعی گاهی تا ٤١هفته طول می‌کشد. البته بهتر است خانم‌های باردار به ویژه در هفته‌های آخر بارداری، تحت مراقبت کامل پزشکی قرار بگیرند و تست‌های سلامت جنین‌شان توسط متخصصان بررسی شود. مادران باردار هم باید حرکات جنینی‌شان را چک کنند تا در صورت کاهش حرکات، به متخصص مراجعه کنید.

ماه آخر بارداری، نزدیکی ممنوع!

اگر درد‌های زایمان تا زمان تعیین شده شروع نشوند، خانم‌های باردار باید بستری شوند تا متخصصان به روش مصنوعی برایشان درد زایمان ایجاد کنند. البته این مادران نباید در چنین شرایطی نگران بیمار شدن نوزاد‌شان باشند چون هیچ مشکلی برای او پیش نمی‌آید و آنها زایمانی عادی خواهند داشت. 
نزدیکی همسران در ماه‌های‌بارداری بی‌خطر است اما این کار نباید در ماه آخر بارداری انجام شود. چون ممکن است منجر به پارگی کیسه آب نوزاد شود.

در طول بارداری، جنین در حال رشد در داخل یک کیسه که حاوی مایعی به نام مایع آمنیوتیک بوده و در داخل رحم قرار دارد، در آغوش کشیده می شود. دیواره کیسه آمنیوتیک از دو عضو تشکیل شده است: کوریون و آمنیون یا همان پرده دور جنین. این دو عضو، جنین را در داخل کیسه مایع آمنیوتیک، با اطمینان خاطر نگه می دارند. معمولا این دو عضو در زمان زایمان، هنگامی که موقع آن فرا رسیده است تا نوزاد متولد شود پاره شده و مایع داخل کیسه به بیرون تراوش می کند و اصطلاحا گفته می شود کیسه آب پاره شده است. اما اگر در طول بارداری مایع آمنیوتیک کم شود چه تاثیری بر رشد جنین می‌گذارد؟ آیا کم شدن مایع آمنیوتیک می‌تواند خطرناک باشد؟

وظایف مایع آمنیوتیک چیست؟

• محافظت از جنین در زمانی که به شکم ضربه یا فشردگی وارد می‌شود.
• به رشد شش ها و دستگاه گوارش جنین کمک می‌کند.
• از جنین در برابر عفونت محافظت می کند. 

​​​​میزان طبیعی مایع آمنیوتیک چقدر است؟

جنین به طور منظم مقداری از مایع آمنیوتیک را می بلعد و آن را به شکل ادرار از بدنش خارج می کند. این به این معنی است که هر روز به طور طبیعی مقدار مایع آمنیوتیک کم و زیاد می شود. 

مقدار مایع آمنیوتیک در طول دوران بارداری افزایش پیدا می کند. در ابتدا مقدار این مایع فقط چند میلی لیتر است اما در حدود هفته 36 بارداری این میزان به 800 تا 1000 ملی لیتر هم می رسد. از هفته 36 به بعد تا زمان زایمان از مقدار مایع آمنیوتیک به تدریج کم می شود. 

چگونه از کم شدن میزان مایع آمنیوتیک مطلع شویم؟ 

اگر اندازه جنین یا شکم خانم باردار کوچکتر از حد انتظار باشد، ممکن است دکتر یا ماما به مقدار مایع آمنیوتیک مشکوک شوند. البته پزشک متخصص اندازه این مایع را در آزمایشات اولیه در نظر گرفته و نسبت به آن مقدار مایع آمنیوتیک را اندازه گیری می کند. چنانچه خانم باردار دچار یکی از مشکلات زیر باشد، مقدار مایع آمنیوتیک مورد آزمایش قرار می گیرد:

• چنانچه در بارداری قبلی، جنین با مشکل کاهش وزن یا کوچکی بیش از حد انتظار مواجه بوده است
• چنانچه خانم باردار در یک وضعیت پزشکی خاص مثل لوپوس (بیماری سیستم دفاعی بدن) باشد
• زمانی که خانم باردار با فشار خون بالا مواجه باشد.

اگر پزشک متخصص در خصوص میزان مایع آمنیوتیک احساس نگرانی کند، به خانم باردار پیشنهاد می کند تا یک سونوگرافی انجام دهد. در سونوگرافی، دکتر متخصص با در نظر گرفتن و معاینه کردن  کیسه آمنیوتیک، حجم مایع را بررسی می کند. متخصص سونوگرافی عمق بزرگترین کیسه مایع آمنیوتیک در 4 بخش از رحم را اندازه گیری می کند. سپس 4 اندازه گیری به دست آمده را با هم جمع کرده و مقدار این مایع در رحم را به دست می آورد البته با توجه به نوع دستگاه سونوگرافی ممکن است تنها عمیق ترین کیسه مایع آمنیوتیک مورد بررسی قرار بگیرد. 

برای هر هفته از بارداری مقدار خاصی برای مایع آمنیوتیک در نظر گرفته شده است. بنابراین حجم این مایع با توجه به این میزان ها مقایسه می شود. 

آیا کم بودن مایع آمنیوتیک روی جنین اثر می گذارد

این موضوع به علت کم شدن مایع آمنیوتیک و میزان آن و همچنین هفته بارداری بستگی دارد. کم بودن مایع آمنیوتیک در 3 ماهه اول و ابتدای 3 ماه دوم از بارداری منجر به سقط جنین می شود. کم بودن این مایع در این زمان می تواند در رشد اعضا بدن جنین به ویژه شش ها خلل ایجاد کند. بهتر است بدانید در بیشتر مواقع کاهش نابهنگام مایع آمنیوتیک در 3 ماه سوم اتفاق می افتد. معمولا در 3 ماه آخر پزشکان توجه بیشتری به رشد جنین و حجم این مایع نشان می دهند. کاهش حجم مایع آمنیوتیک می تواند برای زایمان نیز مشکلاتی ایجاد کند. به عنوان مثال به جای آنکه در هنگام زایمان سر نوزاد پایین باشد، پای او پایین قرار بگیرد و نوزاد فضای کافی برای چرخیدن نداشته باشد. چنانچه یکباره کیسه آب پاره شود و منجر به زایمان زودرس شود، در هنگام زایمان از آنجاییکه ممکن است نوزاد دچار پریشانی شود، اولین مدفوع خود که مکونیوم نامیده می شود را در داخل مایع آمنیوتیک می ریزد. چنانچه او مکونیوم را استنشاق کند ممکن است دچار مشکل تنفسی شود. 

دلایل کم شدن حجم مایع آمنیوتیک

از دلایل شایع کم شدن مایع آمنیوتیک، پاره شدن یا ترک خوردن کیسه آب است. کیسه آب می تواند به شکل کامل پاره شده و یا اینکه در اثر ترک خوردگی مایع داخل آن به آرامی خارج شود. چنانچه خانم باردار در خصوص پاره شدن کیسه آب خود مطمئن نباشد، باید هرچه سریعتر با پزشک متخصص خود تماس بگیرد. اگر کیسه آب قبل از شروع انقباضات رحمی به شکل زودهنگام پاره شود، خانم باردار در معرض خطر عفونت قرار میگیرد و باید هرچه سریعتر به دکتر مراجعه کند. اگر خانم باردار دارای نشانه ای از عفونت باشد، ممکن است برای او داروی آنتی بیوتیک تجویز گردد. اگر کیسه آب قبل از هفته 37 پاره شود، آنتی بیوتیک ها برای کمک به طولانی شدن زمان بارداری و جلوگیری از عفونت تجویز می شوند. مصرف این دارو برای مادر و نوزاد او بی خطر است. به هرحال با توجه به اینکه خانم باردار در چه مرحله از بارداری قرار دارد باید تحت مراقبت ویژه قرار بگیرد تا زمان زایمان به شکل طبیعی آغاز شود. اما معمولا دلیل خاصی برای کاهش حجم مایع آمنیوتیک وجود ندارد اما این دلایل می توانند در این روند تاثیر داشته باشند:  

به وجود آمدن مشکل در جفت: در این شرایط خون و غذای کافی به جنین نمی رسد. یکی از دلایل ایجاد مشکل در جفت بیماری لوپوس، فشار خون بالا، دیابت و پره اکلامسی است. چنانچه جفت به خوبی کار نکند در رشد و سلامت جنین تاثیر می گذارد.

وجود بیماری خاصی که ممکن است خانم باردار به آن مبتلا باشد: بعضی از داروهایی که خانم های باردار در طول بارداری مصرف می کنند ممکن است باعث کم شدن حجم این مایع شود. مثلا داروهای فشار خون  و داروهای استروئیدی ضد التهاب مثل ایبروپروفن اما معمولا این داروها در طول بارداری تجویز نمی شود.

چنانچه جنین از نظر کلیه دچار مشکل خاصی باشد: در بعضی موارد ممکن است نوزاد قادر به تولید یا دفع ادرار نباشد. این مسئله می تواند برای متخصص نشانه ای باشد که مشکلی وجود دارد . این مشکل روی کلیه های نوزاد یا دستگاه دفع ادرار او تاثیر می گذارد. این مشکل می تواند در اثر ناهنجاریهای کروموزومی بوجود آید. چنانچه چنین مشکلی با جنین همراه باشد در هفته 20 اسکن آنومالی انجام می شود. چنانچه مشکل یا بیماری خاصی همراه جنین باشد خانم باردار باید به متخصص تشخیص ناراحتی های جنینی ارجا داده شود.

در بارداری های دوقلو، چنانچه یکی از نوزادها به خوبی رشد نکند: در بعضی موارد در بارداری دوقلوهای همسان حجم مایع آمنیوتیک از حالت توازن خارج می شود. این اتفاق زمانی رخ می دهد که یکی از دوقلوها بیشتر از دیگری  از طریق جفت خون دریافت کند. 

به هنگام کم شدن مایع آمنیوتیک چه کاری می توان انجام داد

کم شدن این مایع می تواند نگران کننده باشد . اما تنها کاری که خانم باردار می تواند در این زمان انجام دهد نوشیدن مایعات به مقدار زیاد، خوردن و استراحت کردن، دوری از هر گونه استرس و خوابیدن به اندازه کافی است.