برچسب: علل ناباروری در زنان

بیا نی نی: ناباروری و نازایی در حالی در کشور ما روند صعودی گرفته که ما از کنار بسیاری از عوامل ساده‌ای که منجر به این اختلال می‌شوند، به راحتی می‌گذریم. در صورتی که این روش‌های پیشگیرانه هزینه‌‌ای در بر ندارند و تنها با کمی تلاش و اراده قابل انجام هستند. بنابر‌این ما از زهره محسن‌پور قاضی جهانی، کارشناس مامایی، درباره این عوامل پرسیدیم.
این عوامل احتمال ناباروری را بسیار افزایش می‌دهند.

عوامل ناباروری کدامند؟

ناباروری و نازایی عوامل زیادی دارند اما بیشتر پزشکان روی این 14 مورد اتفاق نظر دارند.

 پریود‌های نامنظم

از سیکل 25 تا 45 روزه نباید کمتر شود و باید هر ماه منظم باشد. چون اگر تعداد این روز‌ها هر ماه کم یا زیاد شود، احتمال کیست یا عفونت وجود دارد.

 خونریزی‌های خیلی شدید یا خیلی خفیف

مثلا اگر خانمی 2 روز لکه‌بینی داشته باشد و یا خونریزی‌‌‌های عادت ماهانه‌اش بسیار زیاد باشد خوب نیست. خونریزی شدید رحم را از نظر طب سنتی ضعیف می‌کند چرا که خون و دم، بچه‌را جذب می‌کند و زمانی که خونریزی شدید باشد رحم ضعیف‌تر از حد نرمال است و نمی‌تواند اسپرم را بگیرد.

 قاعدگی‌های دردناک لگنی

این اتفاق از دو جهت قابل بررسی است و هم احتمال عفونت لگنی و عفونت روده‌ها می‌رود و دومین احتمال چسبندگی‌های رحم یا آندومتریوز است که یکی از دلایل نازایی نیز محسوب می‌شود.

 آندومتریوز یا چسبندگی‌های رحمی

یکی از شایعترین دلایل نازایی است. قاعدگی‌های دردناک و مقاربت‌های دردناک از نشانه‌های این اختلال هستند.

مشکلات پوستی

مشکلات پوستی مانند آکنه یا موی اضافه، موی پشت لب، موی اطراف و بین سینه‌ها، موی زیر چانه مشکلات هورمونی و مشکلات تخمدان‌ها را نشان می‌دهد.

 تغییر توانایی میل جنسی

مانند فردی که توانایی جنسی کمی دارد اما به‌طور ناگهانی این میل در او از بین می‌رود که باید حتما پیگیری شود.

 افزایش یا کاهش وزن

این مورد، مشکلات تیروئید را نشان می‌دهد. اضافه وزن نشان‌دهنده تغذیه بد خانم‌ها است و اضافه وزن و چاقی باعث عدم تخمک‌گذاری می‌شود و احتمال سرطان رحم و سینه را افزایش می‌دهد. چاقی حتی باعث عفونت‌های مکرر و بیشتر می‌شود. تغذیه مناسب، پرهیز از فست‌فود، سرخ‌کردنی، سس‌های خانگی و چاشنی و سرکه زیاد در عدم ابتلا به چاقی موثر هستند.

 تغذیه نامناسب

بهتر است انواع غذا‌ها و خوراکی‌ها با مواد متعادل‌کننده خود‌شان مصرف شوند. برای مثال سرکه‌انگبین یکی از بهترین نوشیدنی‌ها است که از ترکیب سرکه، عسل و نعنا تهیه می‌شود و حتی می‌توان آن را به جای نوشابه مصرف کرد. ترشیجات سرکه‌ای، پنیر پیتزا، انواع فست‌فود‌ها و گوشت قرمز از جمله مضر‌ترین مواد غذایی برای باروری به شمار می‌آیند. همچنین لبنیات کارخانه‌ای که این روز‌ها مشخص شده در آن روغن پالم می‌ریزند نیز حالا به یکی از تهدیدات سلامتی به‌ویژه برای باروری افراد تبدیل شده است. اما مصرف لبنیات سنتی به همراه مواد متعادل‌کننده (مُصلِح) آن برای باروری مفید است. خانم‌ها می‌توانند به همراه لبنیات از گرمی‌هایی مانند عسل، زنجبیل و دارچین استفاده کنند، توت و خرما را جایگزین قند و شکر کنند. میوه‌هایی که پُر فیبر هستند و فروکتوز کمی‌دارند مانند سیب و هلو و گلابی بخورند اما مصرف انگور و خربزه را محدود کنند چون قند‌شان زیاد است. اگر یبوست دارند انجیر مصرف کنند.
 

 ترشحات شیری

به دلیل افزایش هورمون پرولاکتین اتفاق می‌افتد و باعث نازایی می‌شود.

 یبوست

یبوست در نازایی نقش بسیار مهمی بازی می‌کند به‌طوری که به آن اُم‌الامراض می‌گویند. چون وقتی به وجود می‌آید که مدفوع در روده‌ها باقی می‌ماند و به بافت‌ها و اندام‌های اطرافش سَم می‌رساند که تخمدان یکی از این اندام‌ها است و یبوست باعث کیست‌های مکرر می‌شود.

چاقی‌های شکمی

چاقی‌های شکمی یکی از علل نازایی است که حتما باید از بین بروند. چون چاقی شکمی به دلیل جمع شدن چربی است و تجمع چربی باعث مقاومت به انسولین شده و افزایش بروز دیابت را در پی دارد. مقاومت به انسولین نیز باعث اختلال در چرخه تخمدان برای تخمک‌گذاری می‌‌شود.
 

 بی‌تحرکی و ورزش نکردن

شاخص بدنی (BMI) بین 19 تا 25 برای بارداری مناسب است.

 دارو‌ها

ممکن است طب کلاسیک مصرف دارو‌های هورمونی را و استفاده از آن را به مدت زیاد بدون مشکل و عوارض بداند اما باید بدانید که مصرف زیاد این دارو‌ها باعث مختل شدن سیکل تخمدان می‌شود. بنابر‌این خانم‌هایی که این دارو‌ها را مصرف کرده و بعد از دوره‌ای آن را قطع می‌کنند، تا مدتی قاعدگی نامنظم دارند که همین باعث نازایی می‌شود. دارو‌های ضد افسردگی، دارو‌هایی که برای مشکلات گوارشی مصرف می‌شود مانند رانیتیدین و سایمتیدین که قدرت تخمک‌گذاری را کاهش می‌دهد، دارو‌های ضد فشار خون، دارو‌های مخدر، دارو‌های ضد اشتها به‌ویژه آنها که آمفتامین دارند مانند فِن فلورامین و ضد دیابت و دارو‌هایی که هورمون‌های مردانه را زیاد می‌کنند.
 

 اشعه‌ها و امواج

از جمله‌عادت‌های بدی که چند سال است رایج شده استفاده مداوم از لب‌تاپ و گوشی‌های تلفن همراه است که تاثیر زیادی در نازایی و ناباروری دارند.

به طور کلی باردار نشدن یک مقوله پیچیده است و عوامل زیادی می‌توانند منجر به آن شوند. در ادامه به چند مورد از مهمترین این عوامل همراه با توضیحاتی کلی درباره درمان هر کدام پرداخته می‌شود:

اندومتریوز

اندومتریوز یک بیماری مزمن در سیستم تولید مثل زنانه است که در آن سلول‌هایی از اندومتر (بافت داخلی رحم) در محلی بیرون از رحم رشد می‌کند و می‌تواند موجب جلوگیری از لقاح و یا منجر به حاملگی خارج از رحم بشود.

• درمان

رایج‌ترین راه تشخیص دقیق و درمان اندومتریوز انجام لاپاروسکوپی است. لاپاروسکوپی یک روش جراحی است که با استفاده از یک دوربین فیبر نوری وجود کیست در حفره شکم را بررسی می‌کند. اغلب اوقات در طی لاپاروسکوپی این کیست‌ها از بین برده می‌شوند. بعضی از بیماران در فاصله شش تا هشت ماه بعد از لاپاروسکوپی باردار می‌شوند. اما اگر هم این اتفاق نیفتاد جای نگرانی نیست، چون روش‌های درمانی دیگری هم می‌توانند به آنها کمک کنند.

عامل مردانه

حدود سی تا چهل درصد از علل مربوط به ناباروری به عوامل مردانه بر می‌گردد و به همین دلیل متخصصین از آن به عنوان علت اصلی ناباروری یاد می‌کنند. منظور از عامل مردانه طیفی از مسائل است که از تعداد پایین اسپرم و یا کم تحرکی آن تا ناهنجاری‌های ساختاری که مانع جریان اسپرم می‌شود را در بر می‌گیرد.

• درمان

خوشبختانه عوامل مردانه ناباروری تا حد زیادی قابل درمان هستند. نکته‌ای که قابل ذکر است آن است که مردانی که مبتلا به ناباروری هستند و یا تحت درمان ناباروری قرار می‌گیرند به اندازه زنان مبتلا به این مسئله، پیامدهای عاطفی را تجربه می‌کنند. بنابراین لازم است که همزمان با مراجعه به متخصص اورولوژیست برای تشخیص روش درمانی مناسب، به بُعد روانی- هیجانی بیماران هم توجه لازم و کافی بشود. 

اختلال در تخمک گذاری

این مورد که شایع‌ترین علت ناباروری در زنان است یا به صورت عدم تخمک گذاری و یا به صورت تخمک گذاری نامنظم ظاهر می‌شود. عدم تعادل هورمونی، ورزش سنگین، کاهش یا افزایش وزن مفرط و استرس شدید جزء عوامل مهمی هستند که می‌توانند چرخه تخمک گذاری یک زن را به سمت اختلال سوق بدهند.

• درمان

این گروه از اختلالات با برخی داروهای خوراکی و روش‌های پیشرفته‌تری مانند IVF قابل درمان هستند.

سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)

سندرم تخمدان پلی کیستیک نوعی اختلال در تخمک گذاری است که از خود تخمدان ناشی می‌شود. این سندرم که هنوز به درستی شناخته نشده، شرایط بسیار پیچیده‌ای است که در افراد مختلف به شکل‌های مختلفی آشکار می‌شود.

• درمان

اولین گزینه برای درمان سندرم تخمدان پلی کیستیک، اصلاح تغذیه و ورزش منظم است. در بعضی از روش‌های دیگر سعی می‌شود با استفاده از داروها سوخت و ساز بدن و عملکرد هورمون‌ها به حالت طبیعی برگردانده شود.

افزایش یا کاهش وزن شدید

چاقی و لاغری شدید هم می‌تواند عملکرد هورمونی بدن را با اختلال مواجه کند. ورزش مفرط هم می‌تواند روی باروری اثر منفی بگذارد.

• درمان

مشاوره تغذیه می‌تواند هم به بهبود تخمک گذاری در زنان کمک کند و هم برای مردان مفید است؛ به طور کلی روغن ماهی، ویتامین دی، پروبیوتیک ها و … جزء این مواد مغذی هستند.

فشار روانی

استرس یک عامل مؤثر در همه بیماری‌ها است و ناباروری هم از این قاعده مستثنی نیست. وقتی که خانمی دچار استرس شدید می‌شود، عملکرد هیپوتالاموس او دچار نقص می‌شود. این نقص روی عملکرد هیپوفیز اثر می‌گذارد. عملکرد ناقص هیپوفیز روی عملکرد تیروئید، غدد آدرنال و تخمدان‌ها اثر منفی می‌گذارد و در نهایت به بی نظمی عادت ماهانه منجر می‌شود. البته معمولاً استرس همراه با عوامل دیگر به ناباروری کمک می‌کند اما اگر استرسی در حد فاجعه برای فرد اتفاق افتاده باشد، ممکن است که به تنهایی هم به ناباروری منجر شود.

• درمان

آشنایی با شیوه‌های مدیریت استرس، عضو شدن در گروه‌های حمایتی، مراجعه به روانشناسانی که در مراکز ناباروری خدمت می‌کنند، یوگا، مدیتیشن و طب سوزنی می‌توانند به کاهش استرس این بیماران کمک کنند.

بیماری لوله‌های رحم

گاهی مواردی پیش می‌آید که در آن زن و مرد از لحاظ تخمک گذاری و اسپرم مشکلی ندارند ولی به دلیل اختلالی که در لوله‌های رحم وجود دارد، عمل لقاح صورت نمی‌گیرد. بنابراین همیشه بخشی از تشخیص علت ناباروری در زنان مربوط به نتیجه آزمایش سلامت لوله‌های رحم آنها است.

• درمان

با اینکه امروزه این بیماری نسبت به قبل کمتر شده است اما در صورت تشخیص معمولاً به کمک IVF قابل درمان است.

سن

سن همچنان یکی از اصلی‌ترین عوامل ناباروری در زنان است. همانطور که می‌دانید زنان با همه تخمک‌هایشان متولد می‌شوند و از زمان بلوغ هر ماه تعدادی از آنها را از دست می‌دهند. این کاهش تعداد تخمک‌ها فقط به لحاظ کمی اهمیت ندارد بلکه با افزایش سن، کیفیت تخمک‌های زنان هم کاهش پیدا می‌کند.

• درمان

کاهش تخمک، قابل برگشت نیست. اما می‌توان با رفع عوامل خطرسازِ تسریع کننده، وقوع آن را به تعویق انداخت. برای مثال ترک سیگار، کاهش وزن در صورتی که چاق هستید، درمان بیماری‌های تیروئید و مصرف مواد مغذی مانند ویتامین دی، روغن ماهی و… می‌توانند به بهبود کمی و کیفی تخمک کمک کند.

سیگار

مصرف سیگارِ تنباکو و ماری‌جوآنا می‌تواند تعداد و تحرک اسپرم را کاهش بدهد. همچنین مصرف طولانی‌مدت نیکوتین در زنان می‌تواند به بی‌نظمی تخمک گذاری منجر شود. البته باید توجه داشته باشید که سیگار به تنهایی نمی‌تواند منجر به ناباروری شود و معمولاً با عوامل دیگری همراه می‌شود.

• درمان

بهترین درمان برای این مورد ترک سیگار است.

پروژسترون پایین

نقش کمبود پروژسترون در ناباروری زنان بالاتر از سی سال همچنان بحث بر انگیز است.

• درمان

مصرف دارو به صورت قرص و آمپول می‌تواند به این بیماران کمک کند.
 

برخی از زوجین در اقدام به بارداری و بچه‌دار شدن دچار مشکل هستند و حتی ممکن است به نظر نابارور بیایند. برای درمان ناباروری باید ابتدا علت آن مشخص شود. علل بروز ناباروری در زنان می‌تواند مربوط به سن، عملکرد نادرست تخمدان‌ها، مشکلات تخمدان و لوله های فالوپی و … باشد در حالی که ناباروری در مردان اغلب مربوط به اختلالات اسپرم است. در ادامه علل کلی بروز ناباروری در مردان و زنان را مرور می‌کنیم.

ناباروری به دلیل سن

تغییرات وابسته به سن از قبیل کاهش ذخیره تخمک‌ها در تخمدان‌ها، ممکن است منجر به توسعه ناباروری شود. باروری در زنان پس از 27 سالگی شروع به کاهش می‌کند و سرعت کاهش باروری پس از 35 سالگی تسریع می‌شود. در ارتباط با ذخیره تخمدان از حیث تخمک، یک زن 12درصد از ذخیره تخمدانی خود را در 30 سالگی دارد و این میزان در 40 سالگی به 3 درصد کاهش می‌یابد.

نقص عملکرد تخمدانی، عامل ناباروری

شایع‌ترین علت ناباروری زنان نقص تخمک گذاری است. این حالت ممکن است به دلیل نقص در عملکرد غده هیپوتالاموس و در نتیجه اختلال در تحریک غده هیپوفیز باشد. استرس، تروما، تغییرات در وزن بدن، بی‌اشتهایی یا اختلالات در غذا خوردن و فعالیت ورزشی زیاد ممکن است فاکتورهایی در توسعه عدم تخمک گذاری باشند. زنان با چنین مشکلاتی LH و FSH کافی را برای تحریک بلوغ فولیکول‌ها در تخمدان تولید نمی‌کنند. فاکتورهای اندوکرین (شامل بیماری تیروئید، دیابت، هایپرپرولاکتنمی، تولید فراوان آندروژن آدرنال) و بیماری کبدی در عملکردهای هیپوتالاموسی یا هیپوفیزی اختلال ایجاد می‌کند که در نتیجه ممکن است از رشد فولیکول‌ها، تخمک گذاری یا بقاء کورپوس لوتئوم (که برای بقاء آبستنی ضروری است) جلوگیری کند. این اختلالات اندوکرین و عدم تعادل‌ها برای بازیافتن بارداری نیاز به اصلاح و کنترل دارند.

سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) و ناباروری

سندرم تخمدان پلی کیستیک اختلالی است که در 5 تا 10درصد جمعیت زنان رخ می‌دهد، به نظر می‌رسد مقاومت به انسولین منجر به هایپرانسولینمی شده که تخمدان‌ها را به تولید آندروژن بیشتر تحریک می‌کند و باعث ایجاد این سندرم می‌شود. زنانی که مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) هستند ممکن است همه یا برخی از علائم زیر را داشته باشند. چاقی، هایپرپرولاکتنمی، کیست‌های تخمدانی، نامنظم شدن قاعدگی، علایم هایپرآندروژنیسم (آکنه، آلوپسیا، پرومویی)، هایپرکلسترومی، افزایش نسبت LH/FSH و ناباروری. زنانی که وزن اضافه‌شان در ناحیه کمر توزیع شده است. نشانه‌های اغراق‌آميز و درجه‌ای از علایم PCOS را دارند. زنان باردار مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک نیز در خطر بیشتری برای سقط و تحمل مشکلات بارداری قرار دارند.

مشکلات اندومتریال و تاثیر آن بر ناباروری

بیماری التهابی لگن نیز ممکن است در ایجاد ناباروری با ایجاد آسیب در لوله‌ها و دیواره اندومتریال نقش داشته باشد. اندومتریوزیس حالتی است که با حضور بافت اندومتریال اکتوپیک مشخص می‌شود و ممکن است تأثیری بر جنبه‌های مکانیکی تخمک گذاری، برداشت اووسیت، انتقال توسط لوله رحمی و لانه گزینی تخمک بارور داشته باشد.

مشکلات دهانه رحم و ناباروری

ناباروری دهانه رحم یا سرویکال می‌تواند با تغییر در کیفیت و کمیت موکوس که برای عبور اسپرم به رحم ضروری است، ایجاد شود. عفونت‌هایی مانند کلامیدیا ممکن است بر کیفیت موکوس تأثیر داشته باشد. همین طور، فرایندهای جراحی دهانه رحم از قبیل فرسایش لیزری یا سرما درمانی ممکن است باعث تخریب غده‌های ترشح کننده موکوس در سرویکس شوند.

بیماری های مقاربتی و ناباروری

عفونت‌هایی منتقل شونده از طریق مقاربت (Sexually transmitted infections:STI ) از دلایل عمده ناباروری محسوب می‌شود. عفونت‌های مقاربتی اغلب نشانه‌های اندکی از خود بروز می‌دهند که این امر منجر به از دست رفتن زمان مناسب جهت اقدامات پیشگیرانه و درمانی مناسب می‌شود.

نقایص فاز لوتئال

ناتوانی برخی زنان در نگهداری مرحله ابتدایی بارداری ممکن است ناشی از نقص فاز لوتئال مرتبط با پروژسترون نامناسب و ناکافی باشد.

تاثیر استعمال دخانیات بر ناباروری

استعمال دخانیات برای تخمدان ها مضر است و میزان صدمه آن بستگی به شدت و مدت زمانی دارد که شخص از دخانیات استفاده می‌کند. نیکوتین و مواد شیمیایی دیگر که در توانایی بدن در تولید استروژن (هورمونی که در تنظیم تشکیل فولیکول ها و تخمک گذاری نقش دارد) مداخله می‌کنند سبب می‌شود سلول‌های تخمک نسبت به ناهنجاری های ژنتیکی مستعد باشند. البته بعضی از صدمات غیرقابل اجتناب هستند، اما ترک سیگار می‌تواند از صدمات بیشتر جلوگیری کند.

وزن بدن و اختلالات تغذیه ای و ناباروری

متخصصان علوم ناباروری بر این عقیده هستند که 12درصد از دلایل تمام ناباروری‌ها به دلیل وزن کم یا اضافه وزن زنان است. سلول‌های چربی، علاوه بر اندام‌های اولیه جنسی استروژن تولید می‌کنند. چربی زیاد بدن سبب تولید بیش از حد آندروژن‌ها می شود که واکنش بدن و جلوگیری از باردار شدن را در پی خواهد داشت. از طرفی چربی اندک بدن نیز منجر به تولید ناکافی استروژن و اختلال در سیکل قاعدگی می‌شود. در مجموع هم زنان با کمبود وزن و هم زنان با اضافه وزن دارای سیکل های نامنظم هستند که تخمک گذاری رخ نمی‌دهد یا به اندازه کافی نیست.

اختلالات مربوط به اسپرم، دلیل ناباروری مردان

به طور طبیعی، اسپرم در بیضه مرد تولید می‌شود و به هنگام انزال از وی خارج می‌شود. اگر در موارد زیر اختلالی باشد، شانس لقاح کم شده و مرد نابارور محسوب می‌شود.

•  تعداد کم اسپرم
• عدم بلوغ اسپرم
• شکل غیرطبیعی اسپرم
• عدم توانایی حرکت مناسب اسپرم

عواملی که بر تعداد، شکل، بلوغ و حرکت اسپرم تأثیر منفی دارند عبارتند از:

• بیماری های عفونی: بیماری های عفونی با شرایط التهابی مانند بیماری اوریون سبب عفونت مجاری تناسلی یا التهاب و از بین رفتن بیضه‌ها در مرد می‌شوند. حدود 25% مردانی که بعد از بلوغ دچار اوریون می‌شوند نابارور می‌شوند.
• اختلالات هورمونی: اختلالات هورمونی سبب حدود 2 تا 5 درصد مشکلات ناباروری در مردان می‌شود. تولید نامناسب هورمونهای FSH و LH بر تولید هورمون مردانگی با تستوسترون و تولید اسپرم تأثیر دارند.
•  مشکلات مربوط به دستگاه ایمنی بدن: در بدن بعضی مردان علیه اسپرم خودشان ماده‌ای به نام آنتی بادی تولید می‌شود که سبب کاهش حرکت اسپرم یا به هم چسبیدن آنها می‌شود.
• فیبروز کیستیک: یکی از علل خطیر ناباروری در مردان بیماری فیبروز کیستیک (Cystic fibrosis) است. این بیماری ارثی است. از خصوصیات آن عفونتهای مکرر ریه، تنگی نفس و ناباروری است. علت ناباروری فقدان دو طرفه لوله منی بر یا همان واز می باشد. این بیماران می توانند با روشهای لقاح مصنوعی صاحب فرزند شوند.
• آزواسپرم: در تعدادی از بیماران آزواسپرم مشکل اصلی مربوط به انسداد مجاری نقل و انتقال اسپرم ها است به نحوی که در بیضه های این افراد می توان اسپرم های نرمال را مشاهده کرد ولی این اسپرم ها نمی توانند همراه با مایع منی خارج شوند. یکی از عمده ترین شکل های انسداد مجاری مربوط به فقدان مادرزادی مجاری دفران (CAVD) می باشد که به صورت یکطرفه و یا دوطرفه دیده می شود. تقریباً یک چهارم افراد مبتلا به CAVDدوطرفه به درجاتی از بیماری سیستیک فیبروزیس نیز مبتلا هستند. در واقع بروز جهش در ژن CFTRنه تنها منجر به سیستیک فیبروزیس می شود بلکه می‌تواند وضعیت باروری افراد را نیز تحت تأثیر قرار دهد. امروزه بررسی ژنتیکی ژن CFTRبه تمامی بیماران CAVD توصیه می شود.

وقتی یک زوج بعد از یک سال رابطه جنسی منظم و بدون استفاده از روشهای جلوگیری از بارداری بچه دار نشوند، یعنی نابارور هستند. ناباروری برای یک زن زیر ۳۵ سال به معنای باردار نشدن پس از یک سال رابطۀ جنسی و برای زنان بالای ۳۵ سال این مدت زمانی به شش ماه کاهش پیدا می‌کند. ممکن است مشکل ناباروری از طرف مرد، زن یا هر دو نفر باشد. به گفته کارشناسان زن و مرد هر دو سهم یکسانی در ناباروری دارند. اما علائم و دلایل ناباروری در مردان و زنان چیست؟

علائم ناباروری در زنان

• دوره های قاعدگی غیر طبیعی

یعنی خونریزی در دوره‌های قاعدگی شدیدتر یا خفیف تر از حد معمول باشد.

• دوره های قاعدگی نامنظم

دوره ها زمان مشخصی ندارند. تعداد روز های هر دوره با هم متفاوت است. وقتی دوره های ماهانه با تاخیر‌ زیاد بیش از ۳۵ روز همراه باشد یا زودتر از موعد دو هفته یك‌بار اتفاق بیفتند این موضوع می‌تواند نشان‌دهنده این باشد كه تخمك گذاری خوب انجام نمی‌شود.

• عدم قاعدگی

وقتی یک زن به طور کلی دوره پریود را تجربه نمی‌کند یا اینکه دوره های پریود به صورت ناگهانی متوقف شود.

• قاعدگی دردناک

وقتی دوره های قاعدگی همراه با درد شدید کمر، لگن و شکم همراه باشد.

• درد در زمان رابطه جنسی
• ترشحات شیری رنگ از نوک پستان ها بدون اینکه در دوران شیردهی باشید.

در برخی موارد مشکل ناباروری زنان هورمونی است. در این مورد علائم می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• ریزش مو و یا نازک شدن آنها
• افزایش وزن
• مشکلات پوستی مثل آکنه
• تغییر در توانایی و یا میل جنسی
• رشد موهای زائد تیره پشت لب ها، قفسه سینه و چانه. رشد موهای زائد ازعلائم تنبلی تخمدان است. وقتی موهای زائد در مناطقی كه انتظار نداریم (سینه، شكم، زیر چانه و…) دیده شوند نشانه افزایش هورمون‌های مردانه است كه نشانه تنبلی تخمدان‌هاست.

اختلال تخمک گذاری و ناباروری زنان

علائمی که ذکر شد به دلیل وجود یک یا چند مشکل در زنان بروز می‌کند و می‌تواند نشان‌دهندۀ ناباروری باشد. اما ناباروری ممکن است دلیل دیگری داشته باشد که هیچ علائمی ندارد. یک دلیل عمدۀ ناباروری در زنان اختلال تخمک‌گذاری است. یعنی تخمک آزاد نمی‌شود یا امکان بارور شدن ندارد. سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (pcos) یکی از علل اصلی توقف تخمک‌گذاری است.

لوله های رحم و ناباروری

یکی دیگر از دلایل شایع ناباروری در زنان، مشکلات مربوط به لوله‌های رحم است. لوله های رحم حمل تخمک از تخمدان به رحم را انجام می‌دهند. گاهی لوله‌های رحم به دلیل باقی ماندن بافت یا جای زخم پس از عفونت یا به دلیل عارضۀ آندومتریوز مسدود می‌شوند. همچنین ممکن است ترشحات دهانۀ رحم باعث آسیب دیدن اسپرم یا کاهش تحرک آن و در نتیجه ناتوانی اسپرم در رسیدن به تخمک و در نتیجه لقاح تخمک شود.

کیفیت تخمک و ناباروری زنان

ناتوانی تخمک لقاح‌یافته برای لانه‌گزینی در رحم هم می‌تواند یکی از دلایل ناباروری باشد. پس از ورود تخمک لقاح‌یافته به رحم، دلایل بسیاری می‌تواند مانع از لانه‌گزینی آن در رحم شود. کیفیت تخمک یکی از مواردی است که در توانایی تخمک لقاح‌یافته برای لانه‌گزینی در رحم تأثیرگذار است.

علائم ناباروری مردان

علائم ناباروری در مردان بیشتر به دلیل ناباروری آنها بستگی دارد.

• اختلال نعوظ و یا انزال
• کوچک بودن بیضه ها
• تغییر در رشد موها
• تغییر در میل جنسی
• درد یا وجود ورم یا توده در بیضه ها

این علائم به دلایل مختلفی ایجاد می‌شود. مهمترین دلیل ناباروری در مردان مربوط به مشکلات اسپرم است:

• نداشتن یا پایین بودن تعداد اسپرم‌ها
• کم‌تحرکی یا غیرطبیعی بودن شکل اسپرم‌ها
• انسداد مجاری اسپرم

واریکوسل و ناباروری مردان

واریکوسل پیچ خوردگی غیرطبیعی سیاهرگی بالای بیضه‌ها ست که به‌معنای بزرگ‌شدن سیاهرگ‌های داخل کیسه‌ی بیضه است. واریکوسل فقط در کیسه‌ی بیضه اتفاق می‌افتد و به واریس که در پاها بروز می‌کند، بسیار شبیه است. این بیماری می‌تواند از تعداد و کیفیت اسپرم‌ها بکاهد و در بعضی موارد باعث بروز ناباروری در مردان شود.

علائم واریکوسل

• احساس توده در یکی از بیضه‌ها
• احساس سنگینی یا کشیدگی در کیسه بیضه
• درد ناگهانی، تیز و تکراری یا مبهم
• رگ‌های پیچیده شده و متورم کرمی شکل در کیسه بیضه
• تورم و برجستگی کیسه بیضه بدون درد
• تغییر سایز کاهشی بیضه
• مشکلات احتمالی باروری و یا کاهش کمیت یا کیفیت اسپرم

مصرف دارو و ناباروری در مردان

• سولفاسالازین

این دارو ضد التهابی به طور قابل توجهی میزان اسپرم را کاهش می‌دهد. این دارو اغلب برای بیماران مبتلا به بیماری کرون یا آرتریت روماتوئید تجویز می شود. معمولا این اثر جانبی بعد از اینکه بیمار مصرف دارو را متوقف می‌کند، از بین می‌رود.

• استروئیدهای آنابولیک

این داروها بیشتر توسط بدنسازان و ورزشکاران مصرف می‌شود. استروئید آنابولیک، به ویژه پس از مصرف طولانی مدت، می‌تواند به طور جدی میزان اسپرم و تحرک را کاهش دهد.

• شیمی درمانی

بعضی از داروهای شیمی درمانی ممکن است به میزان قابل توجهی اسپرم را کم کنند.

متخصصان معتقدند سهم مردان و زنان در ایجاد ناباروری به یک اندازه است.اما ناباروری به چه دلایلی رخ می دهد؟ مهم‌ترین علل ناباروری در زوج‌های جوان چیست؟

عوامل موثر در ناباروری مردان و زنان

ناباروری در مردان و زنان دلایل زیادی دارد که جداگانه به آنها می پردازیم اما عواملی به صورت مشترک می تواند روی زنان و مردان تاثیر بگذارد به شرح زیر است:

• عوامل فیزیکی:

امواج تلفن همراه، رادیو، تلویزیون بر ناباروری موثر هستند. امواج الکترومغناطیس با شدت خاص می‌تواند بر تکثیر و فعالیت‌های سلولی تاثیرگذار باشد، افزایش ایـن ارتعاشات می‌تواند بر کیفیت اسپرم و تخمک موثر باشـد. اگر فرد در مقابل تابش مستقیم میدان‌های الکترومغناطیس قرار گیرد باعث آسـیب در DNA سلول خواهد شد.
بیشتر بخوانید: تاثیر موبایل در بارداری بر جنین

• استرس و فشارهای روانی:

استرس درمدت زمان طولانی می‌تواند عوارضی مثل ناباروری، زایمان زودرس و سقط جنین ایجاد کند. استرس عام مداخله گر در عملکرد هورمون‌های محرک تولید اسـپرم اسـت، تعداد اسپرم‌ها زمانی که فرد تمرین‌هـای سـخت و بیش از اندازه دارد و در مواقعی که فرد درگیر فشار‌های روانی دراز مـدت اسـت تحت تأثیر قرار می‌گیـرد، از طرفی مشکلات ناباروری، باعث استرس بیشتری می‌شود. ایجاد محیطی آرام و دور از استرس قبل از تصمیم به بارداری می‌تواند از ایجاد عوارض پیشگیری کند.

• سبک زندگی:

چاقی، لاغری، کمبود مواد غذایی مورد نیاز و مصرف مواد غذائی مضر، تغذیه درمانی و تغییر شـیوه زندگی بـر زوج‌هـای نابـاروری کـه پزشکان علت ناباروری آنها را غیر قابل توضیح و نامـشخص بیـان کرده‌اند، مؤثر است. کنترل وزن یکی از روش‌هایی است که در پیشگیری از ابتلای مردان و زنـان به ناباروری مـؤثر است و کاهش وزن می‌تواند باعث بارور شدن افراد شود، به طوری که آمار‌ها نشان می‌دهد زنانی با شاخص توده بدنی بـین 25 تـا 39 دو برابر بیش از سایرین در معرض ابتلا به ناباروری قرار دارند.
بیشتر بخوانید: علل اصلی ناباروری در زنان و مردان

• سیگار و قلیان:

سیگار یکی دیگر از عـواملی اسـت کـه شـانس باروری را به میزان قابـل تـوجهی کم می کند. سیگار کشیدن در حـاملگی تـأثیر سـوء دارد و قدرت باروری را هم در زن و هم در مرد کاهش می‌دهـد، خطـرات مـصرف دخانیات بـا افزایش سن بیشتر می‌شود، بـین تعـداد سـیگار مصرفی و ناباروری رابطه مستقیم وجود دارد.

• تمرینات ورزشی سنگین و داروهای غیر مجاز

ورزشهای سنگین در مردان و زنان می تواند با ناباروری همراه باشد. دوندگان ماراتون و زنان و مردانی کـه تمرینـات ورزشـی سـنگین دارند و از داروهای غیر مجاز برای پرورش اندام استفاده می کنند، مستعد ناباروری هستند.

دلایل ناباروری زنان

• اختلال در تخمك گذاری

یکی از مهمترین دلایل ناباروری زنان اختلال در تخمك گذاری است. به طوری كه ۳۹ درصد از علل ناباروری زنان مربوط به همین موضوع است . بدون تخمك گذاری لقاح انجام نمی شود و بنابراين زن باردار نمی شود . بعضی از زن ها ممكن است تخمك گذاری نكنند و يا به طور نامنظم و كم تخمك گذاری كنند و بنابراين ممكن است يا عادت ماهيانه نداشته باشند و يا عادت ماهيانه آنها كم و نامنظم باشد. حتی بعضی خانم ها با اینکه دوره های عادت ماهيانه منظم دارند اما همچنان اختلال در تخمك گذاری هم دارند.
 

• اختلال در لوله های رحمی

لوله های رحمي در بعضی زنان به طور كامل و يا ناقص بسته است. در نتيجه اسپرم به تخمك نمی رسد. عفونت، آندومتريوز و يا چسبندگی هايی پس ازعمل جراحی مهمترین عوامل تاثیر گذار در بسته بودن لوله های رحمی می تواند باشد.

• آندومتريوز

آندومتريوز علت ۱۳ درصد موارد ناباروری است و حدود ۷۰ درصد زنان داراي آندومتريوز، نابارور هستند. آندومتريوز، حالتی است كه در آن سنگفرش رحم (آندومتر)‌ رشد می کند و از رحم هم فراتر می رود و لوله های رحمی را نيز می پوشاند و حتی آنها را می بندد و در عمل تخمك گذاری اختلال به وجود می آورد.

• اختلال درگردن رحم يا رحم

اختلال در گردن رحم می تواند باعث ناباروری شود كه می توان به مشكلات مربوط به ساختمان بدن، عفونت های گردن و رحم و يا كيفيت نامناسب ترشحات رحم اشاره كرد. همچنین تومورهای بدخيم رحم و يا بعضی جای زخم های موجود در ديواره رحم باعث ناباروری است.

• عوامل ایمونولوژیک و دستگاه ايمنی بدن

دستگاه ايمنی بدن و عوامل ايمونولوژيك نقش مهمی در ايجاد ناباروری دارند. در بدن بعضی زنان‌ عليه اسپرم مرد ماده ای بنام آنتي بادی ترشح می شود كه اسپرم ها را از بين می برد و يا آنها را غيرفعال می كند و يا حتی باعث سقط خود به خود در بعضي بارداری ها می شود.

دلایل ناباروری مردان

• واریکوسل

یکی از دلایل شایع ناباروری در مردان واریکوسل است. واریکوسل نام اختلالی است که به دلیل اتساع و پیچ خوردگی وریدهایی بیضه ایجاد می‌شود. این اختلال باعث ایجاد آسیب‌های جدی در بیضه می‌شود، به نحوی که دیگر قادر به تولید منی سالم نخواهد بود.

• مشکلات مربوط به اسپرم

‌تعداد كم اسپرم، عدم بلوغ اسپرم، شكل غيرطبيعی اسپرم، عدم توانايی حركت مناسب اسپرم
بيماری های عفونی مهمترین عاملی است که می تواند در تولید، حرکت وشکل اسپرم تاثیر بگذارد. : بيماری های عفونی مثل اوريون باعث عفونت مجاريی تناسلی يا التهاب و از بين رفتن بيضه ها در مرد می‌شوند.

• مشکلات هورمونی

مشکلات هورمونی هم می تواند یکی از دلایل ناباروری در مردان باشد. توليد نامناسب هورمون هاي FSH و LH بر توليد هورمون مردانگی يا تستوسترون و توليد اسپرم تأثير دارند.

• مشكلات دستگاه ايمنی بدن

بدن بعضی مردان عليه اسپرم خودشان ماده ای به نام آنتی بادی می سازد كه باعث كاهش حركت اسپرم يا به هم چسبيدن آنها می شود.

• ناهنجاری های ساختمان بدن

بسته بودن لوله های خروج اسپرم (دفران، اپيديديم)‌ باعث ناباروری در مردان می شود . بسته شدن لوله های خروج اسپرم می تواند به علل مادرزادی، نقص ژنتيكی، عفونت ها يا التهاب های دستگاه ادراری – تناسلی باشد.
‌