دسته: شیرخوار و نوپا

 رشد جسمانی و فیزیکی کودک نوپا

در سال دوم زندگی رشد فیزیکی یعنی افزایش قد و وزن کودک قدری کندتر از سال اول است، یعنی حدود 5/2 کیلوگرم به وزن او و تقریبا 12 سانتیمتر به طول قد کودک اضافه می شود (قبل از یک سالگی حدود 7 کیلوگرم به وزن تولد و حدود 25 سانتیمتر به قدش اضافه شده بود) . تکامل مغزی و حرکتی در این فاصله زمانی زیاد است بطوری که مغز کودک تا پایان 2 سالگی سریع ترین دوران رشد خود را پشت سر می گذارد. فرم بدن او نیز نسبت به یک سالگی تغییر فاحشی پیدا می کند، و بسیاری از چربی های بدن به ویژه در نواحی پشت، سرین و پاها از بین می روند و ماهیچه ها محکم تر و قوی تر شده و استخوان پاها کشیده تر می شود.

تکامل کودک نوپا

از نظر تکامل، کودک در این سن راه می رود، کلماتی را بیان می کند، محیط اطراف خود را با دقت نظاره می نماید، کنجکاو بوده و مرتب در حال اکتشاف است و می خواهد چیزهای جدید را بشناسد. هر چند استقلال طلبی می کند ولی به مراقبت بیشتری برای جلوگیری از خطر نیاز دارد، دوست ندارد به او کمک کنند ولی نباید تنهایش گذاشت. کارهایی می کند که مورد توجه قرار گیرد و احساساتش را بهتر می فهماند. او به امنیت خانواده نیازمند است . بازی را دوست دارد و یاد می گیرد که چگونه با دنیائی که در آن زندگی می کند آشنا شود.

سرعت کسب و پیشرفت این توانایی ها با ساختار ژنتیکی، محیط زندگی، نوع تغذیه و عوامل عاطفی- روانی او ارتباط دارد. رفتار تغذیه ای او هم تغییر می کند و در مورد نحوه غذا خوردنش دخالت و گاهی اوقات کمک می کند.

غذا خوردن کودک نوپا

گاهی غذا را در دهان نگه می دارد و آن را نمی بلعد، ولی ممکن است برای خوردن همان غذا بعد از چند ساعت علاقه نشان دهد. در این زمان به تدریج یاد می گیرد که چگونه می تواند از قاشق بطور نسبتا صحیح استفاده کند، به ویژه اگر خیلی گرسنه باشد. در گرفتن فنجان هم مهارت پیدا کرده، آن را با یک دست می گیرد و می تواند شیر و مایعات را از فنجان یا لیوان بنوشد.

الگوی رشد و نیازهای تغذیه ای متناسب در نوپا

هر یک از کودکان 1 تا 2 ساله الگوی رشد خاص خود را دارند و نباید با الگوی رشد سایر کودکان مقایسه شوند. در اشتها و رشد هر کودک نیز معمولا نوساناتی مشاهده می شود یعنی گاهی از اشتها و رشد بیشتری برخوردارند و برخی اوقات اشتهای خوبی ندارند. بدیهی است اگر مادران از این تغییرات اشتها و رشد باخبر باشند نگرانی و یا جنگ و جدال در مورد غذاخوردن کودک بوجود نمی آید.

معمولا متناسب با میزان رشد خوب کودکان و مراحل تکامل مناسب آنان، نیاز به مواد مغذی نیز تغییر می کند و عواملی مانند حرکت، بازی، فعالیت و اندازه بدن کودک، سوخت و ساز معمولی بدن، وضع سلامت یا بیماری کودک همه به عنوان معیار نیاز های تغذیه ای او به شمار می روند. بنابراین مواد غذایی که در اختیار کودک قرار می گیرد باید به گونه ای باشد که موارد زیر را تامین نماید.

سرعت رشد جسمی کودک (افزایش اندازه اسکلت بدن نظیر استخوان، ماهیچه ها و غیره)

رشد سریع مغز و افزایش سلول های آن

تکامل سریع سیستم ایمنی کودک

فعالیت فیزیکی

ترمیم سریع بافت ها و جبران آنچه که در جریان بیماری از بین می رود.

مسلما در سرعت رشد جسمی، تامین انرژی لازم، استفاده از پروتئین با ارزش بیولوژیک بالا(نظیر تخم مرغ)، کلسیم، فسفر، پتاسیم، روی (بامصرف لبنیات و گوشت) و… بسیار موثر بوده و کمبود هر یک از آنها و سایر مواد مغذی لازم، می تواند بر روند رشد اثر گذاشته و حتی آن را مختل نماید.

کلیاتی در مورد انرژی و مواد مغذی مورد نیاز یک کودک 1 تا 2 ساله

در مورد میزان انرژی یا کالری دریافتی از مواد مغذی آنچه در کتاب ها به عنوان مقدار مورد نیاز روزانه توصیه می شود به عنوان یک راهنما است و چون این میزان ازمواد غذایی، برای برنامه ریزی غذایی جمعی تدوین شده و ممکن است برای برخی از کودکان بسیار بیشتر از نیاز فیزیولوژیک آنان باشد. لذا مقدار مواد مورد نیاز برای فرد فرد کودکان باید بر اساس عواملی نظیر اشتها، اندازه جثه، میزان فعالیت و حتی نوع رابطه مادر با کودک پایه ریزی شود.

وزن به تنهایی نمی تواند معیاز خوبی برای تعیین انرژی مورد نیاز و مقدار مواد غذایی دریافتی کودک باشد. به ویژه در زمانهایی که کودک رشد بیشتری دارد نظیر سال اول زندگی و یا بعد ها در سال های بلوغ، همچنین برای کودکانی که زیر وزن استاندارد هستند یا آنهایی که افزایش وزن دارند مقدار انرژی و غذای مورد نیاز متفاوت است. به هر حال می توان گفت معیار وزن فقط یک راهنما است.

در سال دوم زندگی همزمان با کاهش آهنگ رشد، میزان نیاز به پروتئین و کالری بر اساس کیلوگرم وزن بدن نیز کاهش می یابد ولی باید به میزان دریافتی مواد مغذی دیگر مانند کلسیم، آهن، ویتامینC، ویتامینA، اسید فولیک و ویتامین B6 توجه داشت.

کلسیم و آهن برای رشد کودک ضروری است، بنابراین در صورتی که برنامه غذایی کودک حاوی مقدار مناسبی از مواد غذایی نظیر لبنیات (شیر و ماست و …) باشد کلسیم او تامین می شود. گوشت، حبوبات، نان(غلات)، بعضی از سبزی ها و میوه های تازه و خشک غنی از آهن هستند و می توانند نیاز های تغذیه ای کودک را از نظر آهن تامین کنند. ولی هنوز هم باید آهن را به میزان 15 میلی گرم در روز تا سن 2 سالگی دریافت کنند که معمولا به صورت قطره یا شربت آهن (قاشق 5/1 ت cc 2 ) خواهد بود.

در برنامه غذایی روزانه کودک میوه و سبزی باید گنجانده شود تا کودک قسمتی از ویتامین های مورد نیاز خود را از این طریق هم دریافت کند.

آیا کودک نوپا به مولتی ویتامین نیاز دارد؟

استفاده از قطره مولتی ویتامین در سال دوم زندگی ضروری است و در موارد زیر اهمیت این ضرورت چشمگیر تر است:

کودکانی که در سن یک سالگی از شیر مادر محروم می شوند.

تماس کافی با نور خورشید ندارند.

غذاهای گوشتی و پروتئینی کم می خورند و مصرف مستمر لبنیات جزو عادات غذایی خانواده نیست.

کودکان کم اشتها و یا محروم از توجه و عطوفت خانواده که به مقدار کافی منابع مهم ویتامین را دریافت نمی کنند.

کودکانی که بدغذا هستند یا به لبنیات علاقه نداشته و یه به آن حساسیت دارند.

چرا کودک از خوردن امتناع می کند و چه باید کرد؟

امتناع کودک از خوردن ممکن است به دلایل زیر باشد:

فعالیت زیاد و در نتیجه خستگی

فعالیت کم و در نتیجه کمتر گرسنه شدن

نخوابیدن

کم بودن فاصله بین تنقلات با غذاهای اصلی

اظهار نظر مبنی بر دوست نداشتن غذا توسط بزرگترها.

اما در عین حال این امر ممکن است وسیله ای باشد که کودک می خواهد عدم وابستگی و استقلالش را نشان دهد. این خود بخشی از مراحل تکامل اوست. والدین اگر هیجان زده باشند و به کودک فشار بیاورند سبب کندی جریان ترشح معده کودک و مانع از هضم غذای وی می شوند. بعلاوه کودک از توجه والدین لذت می برد و می آموزد که امتناع از خوردن، یکی از راه های جلب توجه آنان است. کودک معمولا غذای بخصوصی را برای مدتی دوست دارد و بعد ممکن است به غذای دیگری علاقه نشان دهد. یعنی کودک غذایی را که تا دیروز دوست داشت و می خورد، امروز از خوردنش امتناع می کند. در این مورد، والدین با تغییراتی از قبیل تغییر در درجه حرارت و یا نوع پخت، یا شکل غذا (به عنوان مثال دادن شیر گرم یا سرد، دادن تخم مرغ آب پز یا نیمرو و… ) و تعریف و تمجید از غذا می توانند آن را مورد پسند و دلخواه کودک کنند. اگر کودک باز هم از خوردن امتناع کرد، والدین باید صبور باشند و کودک را به اجبار وادار به خوردن نکنند و پس از تمام شدن غذا، بشقاب او نیز با سایر بشقاب ها برداشته شود. بدین ترتیب هم کودک یاد می گیرد که زمان صرف غذا نامحدود نیست و هم باعث می شود در وعده غذایی بعد، به اندازه کافی گرسنه باشد و غذا بخورد. نتایج مطالعات نیز نشان داده است که دریافت انرژی هر کودک از یک وعده غذایی به وعده دیگر بسیار متفاوت است ولی کل انرژی دریافتی روزانه بطور قابل توجهی ثابت است. بدین معنی که معمولا کودک کمبود کالری و مواد مغذی در یک وعده را، در وعده بعد جبران می کند. لذا وظیفه والدین انتخاب و ارائه مواد غذایی مغذی و مناسب است.

اگر کودک به خوردن بعضی از غذاها علاقه نشان نمی دهد چه باید کرد؟

اگر کودک علاقه کافی برای خوردن بعضی از انواع غذاها را ندارد مادر باید آن غذا را به روش های مختلف درست کند تا همان ماده غذایی با مزه و طعم جدید مورد استفاده کودک قرار گیرد و اگر باز هم از خوردن امتناع کرد می توان از جانشین های آن ماده غذایی استفاده نمود.

بعضی از مادران شکایت دارند که کودکشان گوشت تکه یا تخم مرغ نمی خورد و یا شیر کم می خورد و یا شیرینی زیاد طلب می کند. در زیر چند پیشنهاد برای راهنمایی این مادران اورده شده است.

برای کودکانی که گوشت تکه ای نمی خورند:

بهتر است گوشت را به قطعات بسیار کوچک و ریز تقسیم کنید که به خوبی پخته شود مثلا به صورت حلیم گندم درآید.

قطعات بسیار ریز گوشت را مخلوط با حبوبات کاملا بپزید و نرم کنید. همراه با یک قاشق غذا خوری روغن زیتون و یک قاشق مرباخوری آب لیمو ترش یا آب نارنج تازه به کودک بدهید.

گوشت چرخ کرده را به صورت کوفته قلقلی درآورید یا به صورت مخلوط با گوجه فرنگی بجای سس روی ماکارونی بریزید یا کتلت (مخلوط کوشت و سیب زمینی و تخم مرغ) به شکل های کوچک و زیبا تهیه کنید و یا به صورت مخلوط با آب گوجه فرنگی و لوبیا و برنج (لوبیا پلو) بپزید.

از گوشت مرغ یا ماهی استفاده کنید.

اگر کودک هیچیک از انواع گوشت را نمی خورد از جانشین های آن استفاده کنید؛ مثل زرده تخم مرغ، سفیده تخم مرغ، عدس، پنیر با بادام یا گردو، لوبیا چیتی پخته شده، بادام زمینی بدون پوست، شیر و ماست.

برنج را در آب گوشت یا مرغی که می پزید بریزید و به صورت کته نرم، با انواع سبزی ها یا عدس ، به او بدهید.

کودکانی که اصلا گوشت نمی خورند باید از نظر دریافت آهن مورد توجه باشند.

برای کودکانی که تخم مرغ سفت شده را نمی خورند:

تخم مرغ سفت شده را با کمی کره یا شیر نرم کنید.

زرده و سفیده تخم مرغ را بزنید و داخل سوپ بریزید و بگذارید چند جوش بزند.

زرده و سفیده تخم مرغ را با کمی شیر (2 قاشق غذاخوری) مخلوط کرده و در روغن بپزید (خاگینه)

سیب زمینی پخته شده و تخم مرغ سفت شده را رنده کنید و به آن کمی کره یا روغن زیتون بزنید (تقریبا مثل سالاد الویه ولی بدون سس مایونز) یا به آن ماست و روغن زیتون یا کمی شیر اضافه کنید.

تخم مرغ را بزنید و با نصف استکان ماست در ته قابلمه ای که برای او کته درست می کنید بریزید (مثل ته چین)

ماکارونی را بپزید، آب کش کنید، یک تخم مرغ را بزنید و با یک استکان شیر مخلوط کنید، کمی پنیر در آن رنده کنید و با ماکارونی دم کنید.

تخم مرغ را بزنید و با کمی خامه و آب لیمو به سوپ او اضافه کنید و بگذارید بپزد (از مصرف تخم مرغ خام یا نیم پز پرهیز کنید).

برای کودکانی که شیر مادر یا هیچ شیر دیگری را نمی خورند:

ماست را جانشین شیر کنید و دوغ و ماست را در وعده های غذایی کودک بگنجانید.

در بعضی از غذاها از شیر استفاده کنید. مثلا آرد و کره و شیر را به سوپ اضافه کنید. ماکارونی و شیر و پنیر درست کنید. به کودک شیر برنج و فرنی بدهید.

با شیر و کره و پنیر و کمی آرد، سس درست کنید و روی ماکارونی یا روی سبزی های پخته شده بریزید.

برای کودکانی که سبزی یا میوه نمی خورند:

کودکان ممکن است در این سن یک نوع میوه یا سبزی را نخورند و نوع دیگر را بهتر بپذیرند. هر کدام را که بهتر می خورند بیشتر بدهید. اما گهگاه سبزی ها یا میوه هایی را که نمی خورند باز امتحان نموده و پیشنهاد کنید.

سبزی هایی مثل کرفس و هویج را بپزید (نه خیلی زیاد که له شود بلکه کمی ترد باشد) و بگذارید کودک آن را با دست بردارد و بخورد.

سبزی ها را ریز کرده و در سوپ او بریزید.

کمی ماست چکیده بر روی سبزی های پخته بریزید یا سبزی را با نان و پنیر به او بدهید.

اگر میوه نمی خورد، آن را رنده کرده یا به تکه های کوچک تقسیم کنید و با کمی خامه یا ژله به او بدهید (مثل سالاد میوه)؛ یا در تهیه ژله به جای آب، آب میوه بریزید؛ یا ژله درست کنید و تکه های بسیار کوچک میوه را به ژله اضافه نمائید (فراموش نکنید میوه و سبزی ها را قبل از مصرف خوب شسته و ضد عفونی نمائید).

برای کودکانی که شیرینی زیاد می خورند:

چون عادت به خوردن مواد شیرین از کودکی ایجاد می شود، لذا برای پیشگیری از ایجاد این عادت باید:

خرید شیرینی و درست کردن غذاهای شیرین را کاهش دهید.

در غذاهای شیرینی که استفاده می کنید، شکر کمتری استفاده نمائید.

مواد شیرین مثل بستنی و شکلات را به عنوان جایزه به کودک ندهید بلکه مقدار کمی از آن را جزو برنامه غذاییش بگذارید. از عکس برگردان یا برچسب های رنگی بعنوان جایزه استفاده کنید.

مراقب دندان های کودک نیز باشید و بعد از مصرف مواد شیرین حتما دندان های او را مسواک بزنید.

پروتئین:

شیر مادر، شیر تازه، پودر شیر، بادام زمینی، حبوبات، پنیر، تخم مرغ، ماهی، گوشت قرمز، گوشت مرغ.

ویتامین آ:

شیر مادر به ویژه آغوز، شیر، کره، تخم مرغ، جگر، سبزی با برگ سبز تیره، کدو تنبل، انبه، هویج.

جگر به اندازه یک تخم نرغ متوسط، یک هویج کوچک، یک انبه کوچک، 5/1 فنجان سبزی های با برگ سبز تیره (خردشده)، یک عدد سیب زمینی شیرین متوسط، یک لیتر شیر پاستوریزه هر کدام تقریبا 500 واحدرتینول ویتامین آ دارند.

اسید فولیک:

جگر، ماهی، بادام زمینی، حبوبات، پرتقال، سبزی با برگ سبز مانند اسفناج، روغن دانه ها.

ویتامین B1 یا تیامین:

جگر، شیر، تخم مرغ، گوشت قرمز، ماهی، گوشت پرندگان، حبوبات.

ویتامین B2 یا ریبوفلاوین:

شیر، تخم مرغ، جگر، گوشت، ماهی.

ویتامین B12یا نیاسین:

شیر، گندم، ماست، جگر، گوشت قرمز، ماهی، بادام زمینی.

ویتامین C 

شیر مادر، شیر تازه، سبزی های با برگ سبز تیره، گوجه فرنگی، فلفل سبز، کدو تنبل، میوه های تازه به ویژه پرتقال، لیمو، شاه توت و توت فرنگی، سیب زمینی، موز رسیده، کلم، هویج، انبه.

ویتامین D 

شیرهای غنی شده، کره، پنیر، ماهی های چرب، تخم مرغ، جگر، روغن کبد ماهی و نورآفتاب که منبع اصلی تامین ویتامین د است.

آهن حیوانی یا Haem 

جگر، قلب، گوشت، جوجه، ماهی.

آهن Non Haem 

غلات، حبوبات، که مقدار جذب آهن این گروه بستگی به سایر مواد غذایی دارد که همراه با آنها مصرف می شوند.

اضافه کردن ویتامین ث، گوشت یا ماهی یا مرغ یا جگر به غذا، دریافت یا جذب آهن را زیاد می کند. چای و قهوه جذب آهن را کاهش می دهند.

ید:

غذاهای دریایی مثل ماهی، میگو و …، نمک یددار.

کلسیم:

شیر مادر، شیر تازه، ماست (لبنیات)، پودرشیر، و … پنیر، ماهی های کوچک که استخوان ریزی دارند و به طور کامل (با استخوان ها) قابل خوردن هستند. نخود و لوبیا سبز، سبزی های با برگ سبز تیره.

روی:

شیر مادر، لوبیا (چیتی، قرمز و…) ماهی، گوشت قرمز، ذرت، آجیل، غلات با پوست و حبوبات.

سدیم:

در بیشتر غذاها وجود دارد. سدیم را به مقدار کافی از غذاهای طبیعی می توان به دست آورد و نیازی به اضافه کردن نمک نیست.

پتاسیم:

بیشتر غذاها منبع خوب پتاسیم هستند. بهترین منبع پتاسیم عبارتند از میوه ها به ویژه موز، آب آناناس، سبزی ها مثل اسفناج، کدو تنبل، حبوبات و سیب زمینی با پوست.

 برعکس سال اول که توصیه می شد تغذیه با شیر مادر مقدم بر غذای کمکی باشد در سال دوم با توجه به اهمیت بیشتر غذاهای جامد، توصیه می شود که حتی المقدور شیر مادر بعد از غذا داده شود.

دفعات تغذیه کودک (به غیر از شیر مادر) هنوز 5 تا 6 بار در روز است.

بین یک تا 5/1 سالگی زمان انتقال تغذیه کودک از غذاهای کمکی به غذاهای سفره خانواده است.

توصیه می شود تا 18 ماهگی بسته به تحمل کودک و به تدریج، غذاهای سال اول زندگی به سفره خانواده تبدیل شود. لذا هفته ای 2 تا 3 بار از همان غذاهای کم حجم، مقوی و پر انرژی سال اول زندگی مانند سوپ گوشت و سبزیجات مخلوط با کمی آرد و شیر و شکر و یا کته نرم که با آب گوشت پخته شده است برای او تهیه شود.

نیاز به کلسیم و پروتئین عمدتا از طریق شیر مادر و ماست پاستوریزه ای که در روز می خورد تامین می شود.

سفیده تخم مرغ را می توان همانطور که در مورد زرده آن شروع شده بود، یعنی کم کم و به صورت کاملا پخته و سفت از مقدار کم شروع کرد و بتدریج به یک سفیده کامل رساند. بدین ترتیب کودک می تواند یک روز در میان یک تخم مرغ کامل به صورت نیمرو، املت یا آب پز بخورد؛ اما هر روز هم می تواند از سفیده تخم مرغ استفاده نماید.

از گروه چربی و شیرینی ها نیز باید استفاده نمود. استفاده کردن از این گروه به صورت غنی کردن غذای کودک با روغن نباتی یا کره تا حدی که جای مواد غذایی دیگر را نگیرد و سبب کاهش اشتهای او نشود و استفاده از مواد نشاسته ای به صورت نان، برنج، ماکارونی و سیب زمینی است تا انرژی مورد نیاز کودک را فراهم نماید.

حبوبات، غنی از مواد پروتئینی و املاح هستند که معمولا از اواخر سال اول زندگی به رژیم غذایی کودک اضافه می شوند. در سال دوم نیز بتدریج بر تنوع آن افزوده و به صورت کاملا پخته شده (بعد از خیس کردن و جداکردن پوست آن) همراه با سیب زمینی و روغن زیتون می تواند مورد استفاده قرار گیرد.

اگر شروع غذا یک باره و به صورت آنچه که در سفره خانواده است به کودک داده شود، پذیرش و هضم آن برای او مشکل می شود. لذا در ابتدا باید تغییراتی درآن داد مثلا در سفره خانواده اگر برنج (پلو) به صورت کته یا کاملا نرم شده نیست می توان آن را با پشت قاشق و کمی آب خورش، نرم و له نمود یا اگر خوراک سیب زمینی و گوشت و … وجود دارد کمی نان را در آب خوراک نرم کرده همراه با گوشت و سیب زمینی که با پشت قاشق له و نرم شده است به کودک داد.

همانطور که گفته شد هنوز هم معده کودک کوچک است و نباید آن را با آب یا آب میوه و یا خود میوه پر کرد.

آب میوه در حجم کم به عنوان یک نوشیدنی خنک از میوه های تازه یا از شربت های خانگی مانند شربت آب لیمو (با لیمو ترش تازه)، شربت به لیمو و … بعد از بازی و تقلای کودک در یک روز گرم بسیارمطبوع و لذت بخش است.

مصرف میوه های مختلف، دو تا سه بار در روز به مقدار توصیه شده، هم بخشی از نیاز های کودک به ویتامین های A و C را تامین می کند و هم به علت داشتن فیبر، کار دستگاه گوارش او را تسهیل می نماید.

دادن غذاهای خیلی شیرین و یا نوشیدنی در حجم زیاد در فاصله دو وعده غذا معمولا سبب کاهش اشتها شده و ممکن است کودک را ازخوردن غذای اصلی بازدارد.

در برنامه غذایی کودک یک تا دو ساله تنقلاتی مثل پفک، چیپس، شکلات و نوشابه جایی نداشته و در صورتی که فعالیت کودک زیاد باشد، استفاده از میان وعده های انرژی زا مانند: خرما، کشمش، مربا، کمپوت، ژله، بیسکویت، بستنی پاستوریزه، بادام و پسته بو نداده (ولی ریز و پودر شده مخلوط با ماست) به شرطی که جای وعده اصلی غذا را نگیرد مفید است.

کودکان یک تا دو ساله هنوز هم در معرض خطر خفگی هستند و موادی مانند تکه های سوسیس، دانه انگور، سبزی های خام، فندق، بادام، ذرت بو داده، آب نبات و غیره نباید در دسترسشان باشد. همچنین وقتی دراز کشیده اند و یا در حال دویدن هستند نباید به آنان غذا داد.

میوه های آلرژی زا مانند کیوی، خربزه، و نیز موادی که هضم آنها مشکل است مثل پوست حبوبات هنوز هم در برنامه غذایی کودک جایی ندارند.

در طول سال دوم زندگی، مصرف قطره ویتامین های آ و د یا مولتی ویتامین و قطره آهن به همان مقدار قبلی باید ادامه داشته باشد و این مطلب که آهن موجب سیاهی دندان ها می شود نباید مانع مصرف آن شود بلکه باید قطره را در عقب دهان کودک ریخت و متعاقب آن به کودک آب یا کمی آب میوه داد و یا دندان ها را مسواک زد.

رعایت نکات ایمنی هنگام غذاخوردن کودک

کودک را هنگام غذاخوردن تنها نگذارید. همیشه یک نفر باید (حتی تا 3 سالگی) بر غذاخوردن کودک نظارت داشته باشد.

او را بنشانید و غذا بدهید. مراقب جویدن غذا و بلعیدن او باشید.

همزمان با افزایش دندان های کودک، غلظت و سفتی غذا را بیشتر کنید و غذاهایی بدهید که قابل جویدن باشد.

مواد غذایی که احتمال دارد باعث خفگی کودک شود مانند سوسیس، شکلات، آب نبات، تخمه و آجیل، انگور و تکه های درشت گوشت را در دسترسش قرار ندهید.

هنگام دندان درآوردن اگر برای بی حسی لثه از دارو استفاده می کنید، سعی کنید نزدیک زمان غذا خوردن نباشد چون باعث بی حسی ماهیچه های گلو می شود و بلعیدن غذا را مشکل می کند.

اگر کودک در اتومبیل یا در کالسکه در حال حرکت است به او غذا ندهید.

 مواد غذایی که ممکن است در شیرخوار زیر یک سال ایجاد حساسیت کنند:

شیر گاو (در تهیه فرنی، جوشاندن شیر مقدار مواد آلرژن موجود در شیر را کمتر می کند)

سفیده تخم مرغ

انواع توت، کیوی، آلبالو، گیلاس و خربزه

بادام زمینی

مواد غذایی که در دوره شیرخواری مجاز نیست و ممکن است باعث خفگی شیرخوار شود:

دانه کشمش

دانه انگور

ذرت

تکه های سوسیس

آجیل

تکه های سفت و خام سبزی ها مثل هویج و …

تکه های گوشت

مواد غذایی که ممکن است مشکلات دیگری ایجاد نمایند:

قهوه یا چای پررنگ: سبب بی قراری کودک می شود.

عسل: باعث مسمومیت می شود (بوتولیسم) ولی استفاده از عسل پاستوریزه اشکالی ندارد.

به طور کلی تا پیش از پایان یک سالگی مصرف مواد زیر برای کودک توصیه نمی شود:

عسل غیر پاستوریزه، شیر پاستوریزه، پنیر، سفیده تخم مرغ، شکلات، میگو، بادام زمینی، فلفل و ادویه جات، ترشی ها، نمک، نوشابه های گازدار، آب میوه های صنعتی، از میوه ها خربزه، کیوی، انواع توت (توت سفید، توت فرنگی، شاه توت، تمشک)، آلبالو، گیلاس، از حبوبات لپه و نخود، از گروه سبزی ها اسفناج و کلم.

در تهیه غذای کمکی، ارجحیت با غذای خانگی است یا غذای کمکی تجاری؟

غذای کمکی خانگی که در خانه تهیه می شود بر آنچه که به صورت تجاری و در قوطی های آماده در دسترس خانواده ها قرار می گیرد ارجحیت دارد زیرا اگر چه غذاهای کمکی تجاری مزایایی دارند از جمله:

تا زمانی که در قوطی باز نشده است تمیز و بهداشتی هستند.

تهیه کردنشان آسان است.

بیشتر کودکان طعم آنها را دوست دارند.

بعضی از آنها نیز مخلوط بسیار خوبی از مواد مغذی هستند.

ولی مضراتی نیز دارند که به آنها اشاره می شود:

خیلی گران هستند و در مقایسه با هزینه غذای کمکی که در خانه تهیه می شود قابل مقایسه نیستند.

ممکن است در آب سرد نجوشیده حل شوند لذا در مناطقی که آب آلوده است احتمال بیماری زیاد تر خواهد شد.

اکثر اوقات برای نگهداری آنها موادی اضافه می کنند که برای شیر خوار مناسب نیست.

نحوه نگهداری آنها در کشتی، گمرک، انبارهاو مغازه ها نامعلوم است.

طعم آن با طعم غذاهای خانواده متفاوت است و در سفره هیچ خانواده­ای غذای کمکی تجاری دیده نمی شود.

 تغذیه انحصاری با شیر مادر در 6 ماه اول زندگی برای رشد و تکامل کودک از اهمیت ویژه ای برخوردار است، در این زمان تغذیه شیرخوار منحصرا با شیر مادر بوده و کودک نیازی به استفاده از هیچ ماده غذایی دیگر، حتی آب ندارد و تنها شیر مادر، آغوش مادر، استفاده از آفتاب، قطره ( Aو D) یا مولتی ویتامین و واکسیناسیون از ضروریات و تامین کننده بخش عمده ای از نیاز های غذایی، جسمی، روانی و عاطفی او می باشد.

از سن 6 ماهگی به بعد شیرخوار علاوه بر شیر مادر به غذاهای سالم و مناسب، کم حجم و پرانرژی نیاز دارد. این غذاها در شروع باید غلظتشان کمی بیشتر از شیر مادر باشد و به تدریج بر مقدار، غلظت و تنوع آنها افزوده شود تا شیرخوار بتواند ضمن آشنا شدن با مزه و قوام غذاها به جویدن هم عادت کند. همچنین نحوه استفاده از وسایل لازم برای غذاخوردن را بیاموزد تا کم کم بعد از یک سالگی بتواند از غذاهای سفره خانواده، بر اساس رشد و تکامل خود استفاده نماید.

از 6 تا 12 ماهگی هنوز غذای اصلی شیرخوار شیر مادر است و غذاهای کمکی همراه با شیر مادر برای آماده سازی و تکامل روانی -اجتماعی وی نقش بسزایی دارد. بنابراین استفاده از یک الگوی صحیح غذایی و ایجاد عادت غذایی مناسب، بسیار ضروری و قابل توجه است.

از چه سنی باید غذای کمکی را شروع کرد؟

پایان 6 ماهگی بهترین زمان برای شروع غذای کمکی است زیرا:

وزن شیر خوار حوالی 5 ماهگی دو برابر وزن تولد می شود و شیر مادر بعد از 6 ماهگی به تنهایی قادر به رفع نیاز های غذایی کودک نیست.

ذخیره آهن بدن شیر خوار که در سه ماهه آخر جنینی، ذخیره کرده بوده در حوالی 6 ماهگی به حداقل می رسد.

دستگاه گوارش شیرخوار، آمادگی لازم برای پذیرش غذای نیمه جامد را پیدا می کند.

با توجه به اینکه تکامل تغذیه ای بخشی از تکامل عمومی بدن است، در نیمه دوم سال اول زندگی است که کودک توانایی گردن گرفتن و نشستن را پیدا می کند، رفلکس بیرون دادن غذا از دهان را از دست می دهد، دندانهایش شروع به رویش نموده و حرکات دست و انگشتانش هدف دار می شود. همه اینها شیرخوار را برای پذیرش غذای کمکی آماده می سازد.

خطرات زود شروع کردن غذای کمکی چیست؟

اگر غذای کمکی زودتر از موقع شروع شود وقایع نامطلوبی می تواند سلامتی شیرخوار را به خطر بیندازد. از جمله:

احتمال ابتلاء شیرخوار به اسهال زیاد می شود، زیرا دستگاه گوارش شیرخوار هنوز کاملا تکامل نیافته است، به علاوه ممکن است ماده غذایی تهیه شده نیز آلوده باشد و یا در تهیه و نگهداری آن دقت کافی نشده باشد.

چون گنجایش معده شیرخوار کم است، غذای کمکی ممکن است جایگزین یک وعده شیر مادر شده و رغبت شیرخوار به مکیدن پستان کم شود، در نتیجه هم شیر کمتری ترشح می شود و هم به دلیل کمبود انرژی از مواد غذایی دریافتی در مقایسه با شیر مادر، شیرخوار انرژی کمتری به دست می آورد که این خود سبب سوء تغذیه و عدم رشد کافی کودک می گردد. احتمال بروز آلرژی (حساسیت) هم بیشتر می شود.