دسته: شیرخوارگی تا …

1. ریفلاکس معده

یکی از مشکلات شایع سلامت در میان نوزادان، ریفلاکس معده است. در این اختلال، دریچه مری توان مهار اسید را ندارد و محتویات معده و اسید آن در مجرای گوارش برمی‌گردد. ریفلاکس معده، مشکلی است که نه تنها بچه‌ها، بلکه بزرگسالان هم از آن شکایت می‌کنند و در صورت مزمن شدن و طولانی شدن دوره ابتلا به آن، بافت معده و مری آسیبی جدی می‌بیند.
بچه‌های ریفلاکسی، مدام گریه و بی‌قراری می‌کنند و تا زمانی که در حالت نیمه نشسته و عمودی قرار نگیرند، آرام نمی‌شوند. سکسکه مداوم، یکی از نشانه‌هایی است که از ریفلاکس پنهان خبر می‌دهد و ضرورت مراجعه به متخصصان گوارش کودک را مشخص می‌کند.

2. نفخ

اگر کودک شما با شیشه‌شیر تغذیه می‌شود، احتمالا در جریان شیر خوردن، حجم زیادی از هوا به معده او وارد می‌شود. بلعیدن هوا، زمینه را برای سکسکه کردن فراهم می‌کند و اگر به موقع آروغ نوزاد را نگیرید، احتمال دچار شدنش به شکم درد نیز بالا می‌رود. در مورد از بین بردن نفخ نوزاد بیشتر بخوانید.

3. آلرژی

نوزادانی که حساسیت غذایی خاصی دارند، دچار التهاب مری و تغییراتی در وضعیت دیافراگم شده و بیشتر سکسکه می‌کنند. حساسیت به پروتئین‌های موجود در لبنیات گاوی و دیگر مواد غذایی که پس از مصرف توسط مادر به شیر وارد می‌شوند، می‌تواند بر وضعیت گوارش آنها تاثیر بگذارد و سکسکه را به عنوان یکی از نشانه‌های این مشکل، ایجاد کند.

4. تنگی نفس

اگر ریه‌های فرزندتان ملتهب باشد و تنفس برایش دشوار شده باشد، بیشتر سکسکه می‌کند. نوزادانی که هوا به خوبی در ریه‌هایشان جریان پیدا نمی‌کند و به مشکلات تنفسی دچار هستند، مشکل خود را با سکسکه نشان می‌دهند و در خصوص بالا بودن احتمال افزایش مشکلات تنفسی یا حتی وجود خطر خفگی، به والدین خود هشدار می‌دهند. از طرف دیگر، اگر نوزادان آلرژی تنفسی خاصی داشته باشند و به دلیل وجود رایحه یا عامل تحریک کننده دیگری در جریان هوا دچار مشکلات تنفسی شوند، بیشتر سکسکه می‌کنند.

5. تغذیه بیش از حد

به بهانه سریع‌تر شدن رشد نوزادتان، بیش از اندازه طبیعی به او شیر نخورانید. شاید فرزند شما مقاومتی نکند و همه شیری که بی‌قاعده به او می‌دهید را بخورد، اما این اتفاق، به مرور زمینه را برای ابتلا به مشکلات معده و دستگاه گوارش فراهم کرده و احتمال چاقی او در سال‌های بعد را بیشتر می‌کند. نوزادانی که بیشتر از اندازه لازم شیر می‌خورند، اغلب زیاد سکسکه می‌کنند.

سکسکه نوزاد را جدی بگیرید! اما نگران نباشید!

نگران نباشید؛ اغلب بچه‌ها به خاطر یک یا چند عامل و از موارد گفته شده، سکسکه می‌کنند. آنچه در این خصوص اهمیت دارد، هشیاری شما در مورد زمان و دفعات تکرار این صداهاست. در یک دفترچه، زمان سکسکه کردن نوزادتان و طول آن را یادداشت کنید. آیا او بعد از شیر خوردن سکسکه می‌کند، یا وقتی به پارک می‌روید دچار این مشکل می‌شود؟ اگر بدانید که سکسکه در چه شرایطی اتفاق می‌افتد، می‌توانید راهی برای از میان بردن مشکل اصلی پیدا کنید.

چطور احتمال سکسکه نوزاد را کمتر کنیم؟

• وقت شیر دادن به نوزادتان، سر و کتف او را کمی بالاتر نگه دارید. شیر دادن در زاویه بدنی 35 تا 45 درجه، می‌تواند به کاهش مشکلات گوارشی بچه‌ها کمک کند.
• سعی کنید دفعات تغذیه نوزادتان را بیشتر و حجم شیر در هر وعده را کمتر کنید. اگر نوزادتان شیر را بهتر هضم کند، کمتر سکسکه می‌کند.
• به صدای شیر خوردن فرزندتان توجه کنید. شاید سر بطری یا نوک سینه به خوبی در دهان او قرار نگرفته است و به همین دلیل هوای زیادی به معده‌اش وارد می‌شود.
• سر شیشه‌شیر را به‌طور مرتب تمیز کنید تا به دلیل گرفتگی سوراخ‌های آن، مکیدن شیر برای نوزاد سخت نشود.

چطور سکسکه نوزاد را متوقف کنیم؟

• یک روش قدیمی برای متوقف کردن سکسکه، کمک گرفتن از شکر است. انگشتتان را به شربت آغشته کنید و در دهان نوزاد بگذارید تا سکسکه‌اش بند بیاید.
• نوزاد را در حالت عمودی روی شانه‌تان بگذارید و به آرامی با دست پشت او را ماساژ دهید.
• بعد از هر بار تغذیه، نوزادتان را به مدت حداقل 15 دقیقه، در حالت عمودی قرار دهید.
• گاهی سکسکه ناشی از اسپاسم عضلانی است. در این شرایط منحرف کردن حواس نوزاد و وادار کردنش به تغییر موقعیت، می‌تواند باعث توقف سکسکه شود. اگر بتوانید او را بخندانید، متعجب کنید و با بازی‌های حرکتی موقعیت بدنش را تغییر دهید، احتمالا موفق به متوقف کردن سکسکه‌اش می‌شوید.

چه کارهایی نکنیم؟

• هرگز به بهانه متوقف کردن سکسکه، فرزندتان را نترسانید و هیجان شدیدی را به او وارد نکنید.
• هرگز او را نغلتانید یا با حرکت سریعی سعی در متوقف کردن سکسکه‌اش نکنید.
• هرگز خودسرانه به او دارو ندهید یا از جوشانده‌های گیاهی کمک نگیرید.
• هرگز او را مجبور به نوشیدن آب یا شیر نکنید. ممکن است در زمان سکسکه کردن، پرش مایعات باعث خفگی نوزادان شود.

چه زمانی با دکتر مشورت کنیم؟

اگر فرزندتان دیگر نشانه‌های ابتلا به ریفلاکس، مثل در هم کشیدن گاه به گاه چهره، مزه مزه کردن مداوم دهان، ریزش آب زیاد از دهان و گریه‌های بیش از اندازه را هم بروز می‌دهد، با پزشکش مشورت کنید. سکسکه در این موارد ، تنها یک نشانه برای آگاه شدن شماست.
اگر سکسکه فعالیت‌های عادی کودک را دچار اختلال کرده، از پزشک برای خلاص شدن از آن کمک بگیرید. کودکانی که به خاطر سکسکه نمی‌تواند به خوبی غذا بخورند یا به اندازه کافی بخوابند، حتما باید توسط متخصصان بررسی شوند.
اگر سکسکه ساعت‌ها یا روزها ادامه پیدا کرده و قطع نمی‌شود، حتما از متخصصان کمک بگیرید. شاید مشکل پنهانی سلامت فرزندتان را تهدید می‌کند.
 

علائم ترس یا فوبیای مدرسه را شناسایی کنید

کودکانی که دچار فوبیای مدرسه هستند معمولا به لحاظ عاطفی احساس ناامنی می‌کنند. آنها می‌خواهند نزدیک والدینشان باشند و وقتی قرار است از آنها جدا شوند اضطراب به سراغشان می‌آید. بنابراین والدین باید نشانه‌های ترس بچه‌ها از مدرسه را که با عنوان فوبیای مدرسه هم شناخته می‌شود بشناسند و اگر در فرزند خود مشاهده کردند برای رفع آن اقدام کنند.

• نشانه‌های مکرر فیزیکی مانند دل درد، حالت تهوع و استفراغ، اسهال و خستگی بیش از حد. این علائم بدون دلیل پزشکی مشخصی بروز می‌کنند.
• کج خلقی، وابستگی بیش از حد به والدین، احساس نگرانی در زمان‌های دور بودن از والدین
• ترس بیش از حد از تنها بودن یا ترس‌های غیر منطقی
• بدخوابی و کابوس دیدن‌های مکرر
• بروز این علائم در روزهای مدرسه و رفع آنها در آخر هفته که به مدرسه نمی‌روند و دیگر تعطیلات

چه چیزی باعث ترس بچه‌ها از مدرسه می‌شود؟

نتایج یک تحقیق 5 عامل را به عنوان فاکتورهای اصلی ترس بچه‌ها از مدرسه معرفی می‌کند؛

• متغیرهای سوشیو دموگرافیک
• اضطراب
• افسردگی
• فاکتورهای آکادمیک
• فاکتورهای خانوادگی

همچنین برخی دلایل اساسی در این زمینه وجود دارند که والدین باید نسبت به آنها آگاه باشند؛ از جمله:

• تغییر و گذار؛ مانند رفتن به یک مدرسه جدید، یک کلاس بالاتر و شروع کلاس‌های جدید
• تغییرات در زندگی خانوادگی مانند اسباب کشی، جدایی، مرگ یا دیگر اتفاقات بالقوه آسیب‌زا
• نگرانی برای وضعیت یکی از اعضای خانواده (بیماری یک عضو خانواده)
• خجالتی بودن یا اضطراب اجتماعی
• اذیت شدن در مدرسه توسط هم‌کلاسی‌ها
• ترس از ضعف در دروس و نمرات بد
• ترس از تمسخر یا تنبیه در مدرسه
• بهره‌مندی از والدین خوب اما بیش از حد حمایت کننده

چطور به کودکی که از مدرسه می‌ترسد کمک کنیم؟

• با فرزند خود صحبت کنید؛ گاهی اوقات بچه‌ها احساسات خود را بروز نمی‌دهند مگر اینکه در این باره از آنها سوال کنید. از فرزند خود سوالاتی با پایان باز بپرسید تا بتوانند همه احساساتشان را ابراز کنند؛ سراغ پرسش‌هایی که پاسخ آری/نه دارند نروید. به عنوان مثال سوال خود را اینطور مطرح کنید: چه چیزی بیشتر از همه تو را در مدرسه ناراحت می‌کند؟
• موانع یادگیری را شناسایی کنید؛ اگر ضعفی در مهارت‌های آکادمیک یا ناتوانی در یادگیری به مشکل ترس فرزند شما از مدرسه کمک کرده آن را مشخص کنید. ترس از شکست یکی از دلایل اساسی فوبیای مدرسه است؛ حتی برای بچه‌هایی که شرایط درسی خوبی دارند.
• به او اطمینان خاطر بدهید؛ همیشه به فرزندتان یادآوری کنید که اوضاع برای او خوب پیش می‌رود. از رفتارهای خودتان هم برای انتقال این اطمینان استفاده کنید اما مراقب باشید سهوا نشانه‌های نگرانی را ابراز نکنید.
• یک متحد پیدا کنید! یک معلم یا فرد بزرگسال قابل اعتماد دیگری را در مدرسه پیدا کنید که می‌تواند در مواقعی که فرزند شما مضطرب شده، ترس به سراغش می‌آید یا به کمک نیاز دارد برای او یک منبع قابل اطمینان باشد.
• به شکل گرفتن دوستی‌هایش کمک کنید؛ با دعوت کردن از دیگر بچه‌ها به خانه، ثبت نام فرزندتان در کلاس‌های مختلف از جمله ورزشی و اقداماتی مانند اینها به پیدا کردن دوست‌های بیشتر توسط کودک خود کمک کنید.
• برنامه داشته باشید؛ مطمئن باشید فرزند شما از فرصت‌های لازم برای کسب موفقیت در مدرسه بهره می‌برد در همان حالی که فعالیت‌هایی را که برایش جالب است نیز انجام می‌دهد.
• به فرزند خود قدرت بدهید؛ استراتژی‌های مختلف را برای کمک به بازگرداندن قدرت به فرزندتان جستجو کنید. در این زمینه خودتان را از کمک یک متخصص محروم نکنید.
• وقتی ضرورت دارد، دخالت کنید! اگر واقعا تهدیدی در مدرسه یا هر جای دیگری برای فرزند شما وجود دارد که ترس از مدرسه را به جان او انداخته حتما قدم‌های جدی برای شناسایی این مشکل بردارید. یادتان باشد متاسفانه همیشه توصیه‌های اشتباهی که منجر به قلدری بچه‌ها در مدرسه می‌شود وجود دارد!
• آهسته و پیوسته پیش بروید؛ اگر فوبیای مدرسه فرزندتان را اذیت می‌کند ابتدا ساعت‌های حضور او در مدرسه را کوتاه کنید و به مرور زمان حضورش را افزایش بدهید تا در نهایت بتواند بدون ترس و اضطراب زمان کامل را در مدرسه سپری کند.
• از پاداش استفاده کنید! از گزینه سیستم اصلاح رفتار برای پاداش دادن به فرزندتان بابت حضورش در مدرسه بهره ببرید. از طرف دیگر وقتی کودک شما در دوران ترس از مدرسه است، از انجام فعالیت‌های تفریحی در خانه تا حدودی پرهیز کنید تا مشکل او برطرف شود چون این اقدام می‌تواند باعث شود فرزندتان از رفتن به مدرسه سر باز بزند.

چرا کودکان گاز می‌گیرند؟

برخی کودکان به طور غریزی گاز می‌گیرند چون خودکنترلی ندارد. به عنوان مثال کودک 3 ساله عروسک خواهر 2 ساله‌اش را می‌گیرد، اولین پاسخ کودک 2 ساله گاز گرفتن برادر برای گرفتن عروسک است. او به راه حل دیگری فکر نمی‌کند اما دلایل دیگری برای گاز گرفتن کودک وجود دارد.
دلایل گاز گرفتن کودک ممکن است هرکدام از موارد زیر باشد:

• برای تسکین دندان درد
• کمبود مهارت زبانی برای بیان نیازهای مهم و احساسات
• نیاز به فعالیت بیشتر
• خستگی بیش از حد
• کنجکاوی (وقتی گاز میگیرم چه اتفاقی می‌افتد؟)
• تجربه احساس گاز گرفتن
• ارضای نیاز به تحریک دهانی- حرکتی
• تقلید از کودکان و بزرگسالان
• احساس قدرت و کنترل
• دریافت توجه
• واکنشی برای دفاع
• ارتباط با نیازهایی مانند گرسنگی و خستگی
• ارتباط با ابراز احساسات دشوار مانند سرخوردگی، عصبانیت، سردرگمی و ترس

راههای پیشگیری از گاز گرفتن کودک در خانواده

کارهای مختلفی وجود دارد که خانواده‌ها می‌توانند برای جلوگیری از گاز گرفتن کودک انجام دهند:

• انتظارات مناسب سن برای رفتار فرزندتان براساس مهارت‌ها و توانایی‌های فعلی او داشته باشید.
• اطمینان حاصل کنید که برنامه‌های فرزندتان قابل پیش‌بینی و مداوم است از جمله زمان وعده‌های غذایی و خواب. سعی کنید کارها را به همان روش انجام دهید.
• فعالیت‌هایی را انجام دهید که به کودکتان احساس آرامش و رهایی از تنش بدهد.
• برخی کودکان یوگا یا تنفس عمیق را دوست دارند. زمین توپ، حباب بازی، موسیقی آرام و مواردی از یان دست کاهش دهنده استرس است.
• لوازمی را برای گاز گرفتن کودک در نظر بگیرید مانند حلقه‌های دندانپزشکی یا دستمال تمیز و مرطوب تا کودک بدون آسیب رساندن به شخص دیگری به راحتی بتواند گاز بگیرد.
• زمانی که حس می‌کنید کودک ممکن است گاز بگیرد حواس کودک را با عروسک یا کتاب پرت کنید.
• کتاب‌هایی درباره گاز گرفتن بخوانید

واکنش به گاز گرفتن کودک

با اینکه هر موقعیتی متفاوت است برخی راهکارها برای واکنش به گاز گرفتن کودک می‌تواند کمک کننده باشد.

• نوزاد: نوزاد دنیای اطراف خود را با دستان، چشم‌ها و دهانش کشف می‌کند اما نوزاد برای آموزش آنچه باید گاز بگیرد و آنچه نباید، نیاز به آموزش دارد. اگر نوزاد سینه مادر یا مثلا شانه پدربزرگش را گاز گرفت بهتر است آرام باشید و طوری رفتار کنید که این رفتار مناسب نیست. اگر به تندی به او «نه» بگویید منتظر واکنش مناسب نباشید.

• خردسال و پیش دبستانی: خردسالان احساسات قوی دارند که سعی در مدیریت آن دارند. آنها از گاز گرفتن برای بیان عصبانیتشان استفاده می‌کنند زیرا مهارت زبانی کامل برای ابراز احساسات خود را ندارند.

گاز گرفتن در کودکان پیش دبستانی کمتر از خردسالان است. هنگامی که یک کودک پیش دبستانی گاز می‌گیرد ممکن است به دلیل اتفاقی در خانه باشد که باعث ناراحتی، ناامیدی، گیجی یا ترس کودک شود. همچنین ممکن است برای جلب توجه یا اقدام به دفاع گاز بگیرد.

راهکارهای مفید در زمان مواجهه با گاز گرفتن کودک

اگر دیدید گاز گرفتن کودک عمدی نیست واکنش نشان دهید و با لحنی جدی و محکم یک جمله قوی بیان کنید: «گاز نگیر. گاز گرفتن درد داره! نمیتونم بذارم اینجوری به کسی صدمه بزنی»
به کودکی که مورد گاز گرفتن قرار گرفته بگویید « متاسفم. میخواهی برایت یخ بیاورم؟» در صورت لزون از کمک‌های اولیه استفاده کنید. کودکی که گاز گرفته می‌تواند به کودکی که گاز گرفته شده کمک کند.
در نهایت با کودکی که گاز گرفته صحبت کنید. تماس چشمی برقرار کنید و با کلمات ساده و صدای آرام صحبت کنید. سعی کنید دریابید که چه اتفاقی افتاده که منجر به حادثه شده است. این قانون را تکرار کنید که «گاز گرفتن مجاز نیست» از کلماتی استفاده کنید که احساسات را توصیف کند: علی توپت رو گرفت، تو عصبانی شدی و گازش گرفتی. ولی نمیتونی به علی آسیب بزنی. گاز گرفتن ممنوعه»

اگر گاز گرفتن کودک تبدیل به عادت شود…

اگر گاز گرفتن کودک برای او تبدیل به عادت شود و راهکارها مثبت نباشد وقت آن است که جلسه‌ای با مربی کودک داشته باشید. در نهایت شما و مربی می‌توانید برنامه‌ای برای رفع علل این اتفاق تهیه کنید و به کودک کمک کنید تا این رفتار را جایگزین کند. برنامه را برای چند هفته امتحان کنید و صبور باشید. برای تغییر رفتارهایی که تبدیل به عادت شده‌اند زمان لازم است.

اعتماد به نفس چگونه تعریف می‌شود؟

اعتماد به نفس مجموعه‌ای از احساسات و باورهایی که ما نسبت به خودمان داریم . اینکه ما چطور شخصیت خود را تعریف می‌کنیم، انگیزه، نگرش و رفتار ما را تحت تأثیر قرار می‌دهد و بر سازگاری عاطفی ما تأثیر می‌گذارد. کودکانی که اعتماد به نفس دارند معمولا حس خوبی نسبت به خود دارند، به همین دلیل بهتر می‌توانند با مشکلاتی که در دوره های مختلف زندگی و چالشهایی که می‌بینند، مقاومت کنند. این بچه ها تمایل شادترند و از زندگی لذت می‌برند.

نشانه‌های کودک با اعتماد به نفس بالا چیست؟

• کودک به توانایی های خود اعتماد دارد.
• از انجام کارهای جدید هراس ندارد.
• کودک برای خود ارزش و احترام قائل است.
• با دوستان و هم سن و سالانش به راحتی رابطه برقرار می‌کند.
• توانایی پذیرش شکست را دارد.
• می‌تواند در جمع صحبت کند و یا حتی خودش شروع کننده صحبت باشد.
• به راحتی می‌تواند نظرش را برای دیگران بیان کند.
• در بازی‌های دسته جمعی شرکت می‌کند.

چگونه می توان عدم اعتماد به نفس در کودکان را تشخیص داد؟

کودکانی که اعتماد به نفس ندارند همیشه یک جمله تکراری دارند:« من نمی توانم» اما مهمترین نشانه ها عبارتند از:

• کودک از انجام کارهای جدیدی که در آن تجربه‌ای ندارد سرباز می‌زند.
•  کودک خود را حقیر و بی‌ارزش می‌داند.
• آرزو می کند فرد دیگری باشد.
• انتخاب و تصمیم گیری برایش سخت است.
• کنار همسالانش و کودکان بزرگتر احساس ضعف می‌کند.
• معمولا در مدرسه یا مهدکودک و زمین بازی تحت سلط بقیه هم بازی‌هایش قرار می‌گیرد.
• دوست ندارد سر صحبت را باز کند و در مهمانی‌ها و مدرسه گوشه گیر است.
• در رویایی با شرایط جدید مضطرب می‌شود. و در مدرسه یا مهدکودک کم حرف می‌زند و وارد بازیهای دسته جمعی نمی‌شود.
• در دوست‌یابی و حفظ دوستانش عملکرد خوبی ندارد.

چه عواملی باعث عدم اعتماد به نفس کودکان می‌شود؟

کمالگرایی والدین

کمال‌گرایی شدید والدین در پرورش کودک می‌تواند باعث پایین آمدن اعتمادبه‌نفس در کودک شود.یعنی وقتی والدین از فرزندشان توقعهای غیر طبیعی دارند و می خواهند او در هر کاری نفر اول باشد، در واقع اعتماد به نفس او را پایین می آورند چون ممکن است از شکست و برآوردن نکردن توقع والدین بترسد.

تنبیه بیش از حد

با اینکه تنبیه کردن یکی از اصول تربیتی است اما تنبه بیش از حد و به خصوص تنبیه غیر اصولی و بدنی باعث کاهش اعتمادبه‌نفس در کودکان می‌شوند.

سرزنش و تحقیر کردن کودک

تحقیرکردن و سرزنش زیاد و مسخره کردن اعتماد به نفس کودک را از بین می‌برد.

کنترل کردن و توجه بیش از حد به کودک

بعضی والدین به دلیل توجه و کنترلی که روی فرزندشان دارند به اشتباه باعث کم شدن اعتماد به نفس در کودک می شوند. وقتی کودک آزادی عمل نداشته باشد کم کم اعتماد به نفسش از بین می رود.

اعتماد به نفس پایین در والدین

وقتی خود پدر و مادر اعتماد به نفس نداشته باشند نمی‌توانند این ویژگی اخلاقی را به کودک خود منتقل کنند.بیشتر بخوانید اعتماد به نفس در زندگی مشترک.

چگونه می توان اعتماد به نفس کودکان را تقویت کرد؟

• کودک خود را بدون قید و شرط دوست بدارید و به او محبت کنید. یعنی او را با همه توانایی ها و ضعفهایش دوست داشته باشید و مدام به او بگویید که چقدر برای ششما مهم است.روانشناسان معتقدند باید محبت خود را به کودک نشان دهید و به او بگویید که چقدر دوستش دارید.
• به او گوش بدهید. وقتی کودکتان با شما حرف می زند، فقط به اوتوجه کنید و حواستان به جای دیگری نباشد. با دقت به حرف هایش گوش کنید. در چشمان او نگاه کنید تا متوجه شود همه کلماتش را می شنوید و حواستان جای دیگری نیست. او متوجه می شود عقاید و حرف هایش برای شما ارزش دارند. در برابر غم ها و خوشحالی هایش پاسخی داشته باشید که حس همدردی را نشان بدهد.سعی کنید از نصیحت کردن و انتقاد بپرهیزید.
• سعی کنید انتظاراتی که از او دارید با با سن، هوش، توانایی و مهارت‏های کودک تطبیق داشته باشد.
• کودک را تحت فشار نگذارید و از امر ونهی های بی‏ مورد پرهیز کنید.
• به کودکتان اجازه بدهید خودش تصمیم بگیرد و به نظر و انتخاب او برای امور شخصی (انتخاب لباس، نوع غذا، وسایل مورد نیاز و …) احترام بگذارید.
•  اشتباهات کوچک را بزرگ نکنید. بیشتر به رفتارهای مثبت او توجه کنید.
•  کودکتان را با بچه های دیگر و به خصوص بچه های موفق تر مقایسه نکنید و مدام اسم آنها را نبرید. هر کودکی توانایی های خاص خودش را دارد و قرار نیست همه بچه ها مثل هم باشند. حتی مقایسه های مثبت هم میتواند به روحیه و اعتمادبه‌نفس کودکان لطمه وارد کند.
• تجربه کردن را به او بیاموزید. این شهامت را در وجود فرزند خود پرورش دهید تا از تجربه های جدید نترسد. امتحان کند. با افراد جدید دوست شود یا سه‌چرخه سواری را امتحان کند. به او بیاموزید بدون خطر کردن در زندگی نمی تواند موفق شود. شهامت دادن به کودک در خلال انجام کارها باعث می شود تا با توان بیشتری مسوولیت هایش را انجام بدهد.
• برای کارهایی که انجام می دهد ارزش قائل شوید. هیچ وقت کارهایش را بی ارزش نشمارید و کارهایی که انجام می دهد را کوچک نبینید. کارهای مثبت را تشویق کنید. همه از بزرگ و کوچک گرفته از تحسین و تشویق لذت می برند. همین باعث می شود تا کارهای مثبت بیشتر انجام دهند و بیشتر مورد تشویق قرار بگیرند.
• به افکار غیر منطقی کودک پر و بال ندهید. اگر می‌گوید نمی‌توانم نقاشی بکشم یا نمی‌توانم این پازل را درست کنم بقیه کار را خودتان انجام ندهید. با کمک و راهنمایی از خودش بخواهید کارهایش را انجام بدهد.بیشتر بخوانید بازی های جذاب برای بالا بردن اعتماد به نفس کودکان

اختلال اضطراب جدایی چیست؟

مهدی میری با دسته بندی اضطراب جدایی اینطور توضیح می‌دهد: “ما دو نوع اضطراب جدایی داریم؛ یکی اضطراب جدایی طبیعی است که معمولا در بچه‌های 6 تا 18 ماه دیده می‌شود. این نوع از اضطراب جدایی یک امر کاملا طبیعی است و معمولا از 24 ماهگی آرام آرام در یک بچه سالم از بین می‌رود. یک اضطراب جدایی هم داریم که پیش از دبستان شروع می‌شود که ما این مسئله را اختلال اضطراب جدایی می‌نامیم. مورد اول که بین بچه‌های 6 تا 18 ماه شایع است اختلال نیست بلکه یک اضطراب طبیعی بین آنهاست بنابراین اضطراب جدایی طبیعی نامیده می‌شود و چون کلمه طبیعی به کار می‌رود دیگر اختلال نیست اما بروز این مشکل بین بچه‌های پیش دبستانی با عنوان اختلال شناخته می‌شود. این اختلال قبل از پیش دبستانی شروع می‌شود و معمولا می‌توان این اختلال را در بزرگسالان هم دید؛‌ یعنی اینطور نیست که فقط در بچه‌ها باشد اما مسئله این است که شروعش در دوره پیش دبستانی رخ می‌دهد و برای همین والدین باید به این موضوع توجه ویژه‌ای داشته باشند.”

فقط 20 درصد بچه‌ها اضطراب جدایی دارند

همه پدر و مادرها نباید نگران بروز این اختلال در فرزندان خود باشند چون بنا به گفته این کارشناس آموزش خانواده اختلال اضطراب جدایی در همه بچه‌ها اتفاق نمی‌افتد. در این مورد آمارهای مختلفی وجود دارد اما به طور میانگین این اختلال در تقریبا حدود 20 درصد بچه‌ها بروز می‌کند.

دلایل بروز اختلال اضطراب جدایی از کجا می‌آیند؟

مهدی میری، کارشناس آموزش و پرورش می‌گوید: “تحقیقاتی که در این زمینه انجام شده نشان می‌دهد که بخش زیادی از دلایل بروز اختلال اضطراب جدایی در بچه‌های دوره پیش دبستانی بابت وابستگی زیادی هست که در خانه و خانواده آنها وجود دارد. قسمت دوم ممکن است تحت تاثیر عواملی مانند مرگ والدین باشد؛‌ به این ترتیب که کودک در سال‌های گذشته و در سن کمتر یکی از والدینش را از دست داده و حالا نگران از دست دادن والد دیگر است. در عین حال ممکن است این اختلال به دلیل بیماری احتمالی که یک کودک به آن مبتلا باشد نیز رخ بدهد. یا مشکلی مانند اینکه اتفاق بدی در ذهنش مانده مثلا یک تصادفی را مشاهده کرده و این موضوع را به یاد دارد. البته عوامل وراثتی هم در بروز این اختلال نقش دارند. در واقع در این مشکل ژنتیک هم تاثیر گذار است. همچنین جنسیت هم در اختلال اضطراب جدایی موثر است به طوریکه این اختلال بین دخترها بیشتر از پسرهاست.”

راهکارهای حل اختلال اضطراب جدایی

مهدی میری درباره راهکارهای کوتاه مدت حل این مشکل اینطور توضیح می‌دهد: “حل این اختلال ممکن است با راهکارهای کوتاه مدت جواب بدهد که معمولا به همین دلیل توصیه می‌شود از قبل مشاوران آموزش‌هایی را در این رابطه به اولیا بچه‌ها ارائه بدهند. در حقیقت اگر پدر و مادر کودکی که قرار است وارد پیش دبستانی شود احساس می‌کنند که فرزندشان ممکن است با اختلال اضطراب جدایی مواجه شود بهتر است از قبل یک سری آموزش‌هایی را ببینند تا بتوانند این راهکارها را به کودک خود منتقل کنند. از جمله این راهکارها می‌تواند آموزش مهارت‌های کنار آمدن باشد چون معمولا یکی از دلایل اختلال فوق این است که بچه‌ها مشکل ناسازگاری دارند؛‌ بنابراین اگر ما از قبل بتوانیم به بچه‌ها مهارت‌های زندگی و مهارت‌های سازگاری را یاد بدهیم به آنها در مسیر غلبه به این مشکل و چه بسا پیشگیری کمک کرده‌ایم.”
میری، کارشناس آموزش و پرورش توضیحاتش را با یک راهکار کوتاه مدت دیگر تکمیل می‌کند: “یکی دیگر از راهکارهای کوتاه مدت این است که قبل از شروع رسمی مدارس کودک مبتلا به اختلال را کم کم به مدرسه ببریم تا با محیط آشنا شود، کلاس‌ها را ببیند و به فضای مدرسه عادت کند. در واقع اینها یک سری راه‌های پیشگیرانه محسوب می‌شود. چون اگر والدینی احساس کنند فرزندشان درگیر این اختلال است و برنامه‌های پیشگیرانه را انجام دهند قطعا دیگر مراجعه به روانشناس کودک نیاز نیست.”

اتاق کودک را برای مبارزه با اختلال آماده کنید!

بنا به گفته این کارشناس آموزش خانواده یکی دیگر از راه‌های پیشگیرانه این است که والدین قبل از شروع مدرسه بخشی از اسباب‌بازی‌های کودک را جمع کنند، یک میز تحریر در اتاقش بگذارند یا یک کتابخانه کوچک برایش تهیه کنند تا کم‌ کم حال و هوای بازی را به سمت حال و هوای درس و مسئولیت پذیری سوق بدهند.

وقتی اختلال اضطراب جدایی به درمان نیاز دارد…

میری همچنین از راهکارهای درمانی این اختلال می‌گوید: “در حقیقت ما در مواجهه با کودکانی که دچار اختلال اضطراب جدایی هستند یک سری روش‌های پیشگیرانه داریم و یک سری راهکارهای درمانی. برای درمان یکی از اولین راه‌ها مراجعه مستقیم به روانشناس کودک است. یعنی اگر والدینی می‌بینند که فرزندشان به پیش دبستانی رفته و این اختلال در او بروز کرده و حاد شده سریع به روانشناس کودک مراجعه کنند. در این مرحله روانشناس بررسی می‌کند که چه عواملی موجب ایجاد این مشکل شده‌اند. چون این عوامل در بچه‌های مختلف متفاوت است. مثلا ممکن است در یک کودک اختلال اضطراب جدایی، ترس از خود مدرسه به واسطه درک غلط از محیط باشد هر چند در حال حاضر این مسئله کمتر شده اما در قدیم مثلا می‌گفتند اگر در مدرسه درس نخوانید تنبیه می‌شوید! البته این وضعیت در شرایط فعلی وجود ندارد. اما به طوری کلی تصویرهای غلطی که در ذهن یک بچه شکل می‌گیرد می‌تواند علت بروز این اختلال باشد. ما اصطلاحا به چنین شرایطی می‌گوییم شناخت‌های ناسازگار؛ در این حالت روانشناس باید ابتدا علت را پیدا کند تا بتواند روی این موضوع کار کند. از طرف دیگر امکان دارد دلیل بروز اختلال در کودک دیگری اختلافات خانوادگی باشد؛ در اینصورت نیاز هست که روانشناس از روش خانواده درمانی استفاده کند. همچنین گاهی ممکن است در برخی از بچه‌ها اختلال اضطراب جدایی به این موضوع برگردد که او مهارت‌های دوست‌یابی را بلد نیست. بنابراین با آموزش این مهارت‌ها که با استفاده از بازی درمانی انجام می‌شود می‌توان این مشکل را حل کرد. در همین راستا ما چهار نوع درمان داریم؛ درمان شناختی رفتاری، درمان خانوادگی، بازی درمانی و در نهایت در موارد خیلی حاد دارو درمانی.”

اشتباه والدین؛‌ انتقال ترس به بچه‌ها!

بهتر است به عنوان والدین ترس‌ها و نگرانی‌هایتان را از ورود کودک خود به پیش دبستانی دقیقا جلوی او ابراز نکنید چون تبعاتش قطعا دامنگیر خودتان می‌شود مهدی میری در این مورد می‌گوید: “یکی از اشتباهاتی که خانواده‌ها انجام می‌دهند این است که اضطراب خودشان را ناخودآگاه به بچه منتقل می‌کنند. اشتباه دیگر خانواده‌ها این است که به بچه‌ها این اجازه را نمی‌دهند که ترسشان را بیان کنند. در حالیکه باید بگذارند اگر فرزندشان در این مورد ترسی یا نگرانی دارد آن را کاملا ابراز کند. خانواده‌ها باید بدانند که بیان کردن ترس و نگرانی توسط بچه‌ها یک نکته بسیار حساس است. خانواده‌ها اما معمولا از روی حس دلسوزی می‌گویند “نه اینکه ترس ندارد؛ برای چه می‌ترسی؟” این روش اشتباه است. ما باید اجازه بدهیم کودک خیلی راحت ترسش را ابراز کند. ما باید با بچه همدلی داشته باشیم؛ باید برایش گوش شنوایی باشیم. نباید ترس بچه را عادی سازی کنیم. در وهله اول اجازه بدهیم ترسش را بیان کند و بعد اگر دیدیدم این ترس واقعی است سعی کنیم او را با آن مواجه کنیم.”

بچه‌ها را با ترس‌هایشان از مدرسه روبه‌رو کنید

روبه‌رو شدن با موضوعی که فرزند شما را می‌ترساند؛ البته از راه درستش و مطمئن شدن از اینکه خطری در کار نیست می‌تواند آبی روی آتش اختلال اضطراب جدایی برای فرزند شما باشد. مهدی میری از این مواجهه می‌گوید: “مثلا فرض کنیم بچه می‌گوید همکلاسی‌ام مرا می‌زند یا معلمم بد اخلاق است؛ در این صورت سعی کنیم بچه‌ را با همکلاسی و یا معلم مواجه کنیم که ببیند هیچ اتفاقی نمی‌افتد. در حقیقت باید تلاش کنیم ترس بچه را به شکل طبیعی از بین ببریم نه با امر و نهی کردن یا نصیحت کردن و چه بسا سراغ روش‌های سنتی رفتن؛ چون این چیزها کودک پیش‌ دبستانی را بیشتر اذیت می‌کند.”

نمایشنامه بنویسید و خانوادگی اجرایش کنید!

میری از یک راهکار ساده و کاربردی برای ارتقا مهارت برقراری ارتباط برای کودکان اینطور می‌گوید: “یک راهکار دیگر این است که با استفاده از بازی و نمایش که در واقع همان بازی درمانی است مبتوانیم مهارت‌های ارتباطی با اطرافیان را به بچه‌ها یاد بدهیم چون بخشی از اختلال اضطراب جدایی برمی‌گردد به اینکه بچه‌ها شاید نتوانند در مدرسه با دوستان جدید خود ارتباط برقرار کنند. برای همین بهتر است در خانه این تمرین را در قالب بازی و نمایش انجام بدهیم تا بچه‌ها یاد بگیرند این ارتباط را برقرار کنند؛ مثلا خوراکی‌هایشان را با دوستانشان شریک شوند و یاد بگیرند یک رابطه سالم را با همکلاسی‌هایشان برقرار کنند.”

یک نسخه برای همه جواب نمی‌دهد!

اگر راهکاری مانند گذاشتن یک عکس خانوادگی در کیف کودک پیش دبستانی برای مواقعی که دلتنگی و اضطراب آزارش می‌دهد برای فرزند دوست شما جواب داده لزوما قرار نیست روی فرزند شما هم جواب بدهد. به همین دلیل است که نباید برای همه بچه‌های مبتلا به این اختلال از یک دستور واحد پیروی کرد. کارشناس آموزش و پرورش دراین مورد می‌گوید: “راهکارهایی مثل عکس دادن به بچه روش‌هایی نیست که در قالب یک نسخه واحد بخواهیم به همه توصیه کنیم. این راهکارها ممکن است درباره بعضی از بچه‌ها جواب بدهد و در مورد برخی دیگر نتیجه معکوس داشته باشد. در واقع ما باید به هر کسی نسخه مخصوص خودش را بدهیم. بنابراین نمی‌توانیم نکات انفرادی و خاص را به همه توصیه کنیم.”

اهمیت خواب کامل را دست کم نگیرید

وقتی بچه‌ها کم می‌خوابند طبیعیست که در مدرسه تمرکز کافی ندارند، همین مشکل ممکن است باعث شود نتوانند خودشان را با مدرسه وفق بدهند. بنابراین به خواب کافی و راحت بچه‌ها اهمیت ویژه‌ای بدهید.

چه زمانی به روانشناس کودک مراجعه کنیم؟

کارشناس آموزش خانواده عقیده دارد در کوتاه مدت بهترین راه این است که ما بچه را حتی در صورتی که گریه می‌کرد هم به مدرسه ببریم؛ نباید دانش‌آموز را از بقیه جدا کنیم و وقتی می‌گوید من نمی‌روم ما هم به عنوان والدین بپذیریم که نرود. باید بچه را به مدرسه ببریم و حتی اگر لازم باشد خودمان هم به عنوان پدر و مادر حضور داشته باشیم. کودک باید کم ‌کم با محیط مدرسه و کلاس درس مواجه شود و در کنارش مهارت‌ها را هم به بچه یاد بدهیم. به طور کلی اگر در مسئله اختلال اضطراب جدایی از اول روی روش‌های پیشگیرانه کار کنیم کار اصلا به مراجعه به روانشناس و درمان و دارو نمی‌کشد. اما نکته بسیار مهم این است که اگر اختلال اضطراب جدایی کودک پیش دبستانی بیشتر از چهار هفته طول کشید آنوقت باید برای حل مشکل به روانشناس مراجعه کرد.”