دسته: شیرخوارگی تا …

از آنجا که نشانه‌های آلرژی‌ در دستگاه تنفسی فوقانی که به نام”ورم غشاء مخاطی بینی یا Allergic Rhinitis نیز شناخته می‌شود، بسیار شبیه به نشانه‌های سرماخوردگی هستند (آبریزش بینی، چشم‌های اشک‌آلود، سرفه، گرفتگی بینی، عطسه)، افتراق آنها می‌تواند دشوار باشد. با این حال، نشانه‌های دیگری نیز برای آلرژی وجود دارند. سوالات زیر را از خودتان بپرسید:

• آیا به نظر می‌رسد که کودک شما همواره سرماخوردگی دارد؟ (سرماخوردگی‌ها معمولا ظرف یک هفته تا 10 روز بهبود می‌یابند. اما آلرژی‌ها اینگونه نیستند.)
• آیا بینی کودک شما همواره گرفته است یا همواره آبریزش بینی دارد؟
• آیا او دائما بینی‌اش را تمیز می‌کند یا بالا می‌کشد (همان چیزی که توسط پزشکان، “سلام آلرژیک” خوانده می‌شود)؟
• آیا مخاطی که از بینی او خارج می‌شود، شفاف و رقیق است (نه مخاطی غلیظ با رنگ مایل به زرد یا سبز)؟
• آیا به نظر می‌رسد که بیش از حد عطسه می‌کند؟
• آیا چشم‌های او می‌خارند، قرمز یا پر از اشک هستند؟
• آیا پوست زیر چشم‌های او تیره، ارغوانی یا آبی به نظر می‌رسد (پزشکان به این حالت، “درخشش آلرژیک” می‌گویند)؟
• آیا او از طریق دهان نفس می‌کشد؟
• آیا سرفه‌های خشک دارد؟
• آیا پوست او، تحریک شده یا جوش‌های قرمز و خارش‌دار زده است؟

اگر پاسخ شما به یک یا چند مورد از سؤالات فوق مثبت بود است، احتمال زیادی وجود دارد که کودک شما نسبت به یکی از چیزهای محیط اطرافش، آلرژی داشته باشد. همچنین کودکانی که آلرژی بینی داشته باشند، احتمال بیشتری می‌رود که به عفونت‌های گوش، آسم و عفونت‌های سینوس مبتلا شوند.

چه چیزی منجر به بروز آلرژی می‌شود؟

آلرژی در واقع یک واکنش ویژه ایمنی به یکی از مواد موجود در محیط است. هنگامی که کودکِ مبتلا به آلرژی با یکی از این مواد، که به نام “آلرژی‌زا” یا “آلرژن” شناخته می‌شوند، تماس پیدا کند. خواه از طریق لمس، تنفس، خوردن یا تزریق، بدن او این ماده آلرژی‌زا را به عنوان یک مهاجم خطرناک شناخته و هیستامین و دیگر مواد شیمیایی را برای مبارزه با آن آزاد می‌نماید. این مواد شیمیایی موجب تحریک بدن شده و نشانه‌هایی همچون آبریزش بینی، عطسه، خارش و سرفه را ایجاد می‌کنند.

مواد که می‌توانند آلرژی‌زا باشند عبارتند از: غذا، داروها، حشرات، بقایای بدن و پوست حیوانات، بندپایان خانگی و موجودات بسیار ریز که در همه خانه‌ها یافت می‌شوند، قارچ و کپک، و گرده‌های گل‌ها و گیاهان. آلرژی بسته به نوعش، می‌تواند نشانه‌های تنفسی (رینیت آلرژیک)، نشانه‌های پوستی (مانند اگزما)، یا مشکلات روده‌ای (مثلا نفخ یا اسهال در اثر آلرژی‌های غذایی) ایجاد نماید.

مهم‌ترین مواردی که می‌توانند منجر به آلرژی بینی در کودک شما شوند، عبارتند از:

• بندپایان خانگی: ارگانیسم‌های بسیار ریز و میکروسکوپی که از بقایای پوست انسان تغذیه می‌کنند (تقریبا 85% از کسانی که از آلرژی رنج می‌برند، نسبت به بندپایان خانگی آلرژی دارند).
• بقایای بدن و پوست حیوانات: همان لکه‌های ریز، سفیدرنگ و شوره‌مانند (شوره پوست یا موهای ریخته) بر روی گربه‌ها، سگ‌ها و دیگر حیوانات بامزه خانگی.
• گرده‌ها: خصوصا از درخت‌ها، چمن‌ها و علف‌های هرز.
• قارچ‌ها و کپک‌ها: قارچ‌هایی که در محیط‌های خیس و نمدار (مثل حمام‌ها، دستشویی‌ها یا زیرزمین‌ها) یافت می‌شوند.

برخی از کودکان نسبت به بالشت‌های کُرک و پر، پشم، یا برخی از انواع پتوها آلرژی دارند. هرچند اکثر متخصصان فکر نمی‌کنند که بچه‌ها ممکن است به دود دخانیات آلرژی داشته باشند، اما قرار گرفتن در محیطی که دیگران در آن سیگار می کشند قطعا می‌توانند نشانه‌های آلرژی کودکان را تشدید نمایند.

کودک احتمال آلرژی داشتن را به ارث می‌برد اما آلرژی به یک چیز خاص را نه. به عنوان مثال، اگر یکی از والدین کودک به تب بهاره یا آلرژی نسبت به حیوانات مبتلا باشد، 50% احتمال دارد که کودک هم نوعی آلرژی داشته باشد. هنگامی که والدین هر دو آلرژی داشته باشند، این احتمال به 75% می‌رسد اما اعضای خانواده ممکن است از لحاظ اینکه به چه چیزی آلرژی داشته باشند با هم متفاوت باشند.

اگر کودک من آلرژی داشته باشد چه وقت می‌توانم آن را بفهمم؟

اگر کودک شما نسبت به یک ماده آلرژی‌زای خاص فوق ‌حساس باشد ممکن است بلافاصله پس از قرار گرفتن در معرض آن، یک واکنش آلرژیک از خود نشان بدهد. اما نوعا مدتی طول می‌کشد تا آلرژی شکل بگیرد. هر فرد مبتلا، آستانه‌ای از حساسیت دارد که پیش از اینکه یک عامل آلرژی‌زا موجب ایجاد واکنش شود باید میزان حساسیت از این سطح آستانه بگذرد و این مسئله می‌تواند چند ماه طول بکشد.

بنابراین اگر کودک شما استعداد آلرژی به بقایای بدن گربه را به ارث برده باشد، ممکن است چند ماه اولی که با یک گربه سروکار دارد هیچ مشکلی نداشته باشد یا صرفا واکنشی خفیف از خود نشان بدهد اما ناگهان یک روز می‌رسد که میزان تماس او با ماده آلرژی‌زا به آن سطح آستانه می‌رسد و در نتیجه بدن او واکنش نشان داده و مقابله می‌کند.

چگونه می‌توانم بفهمم کودکم به چه چیزی آلرژی دارد؟

این کار به یک بررسی دقیق و گاهی اوقات به کمک آزمایش‌های پزشکی برای شناسایی علت دقیق آلرژی نیاز دارد. یک راهنمایی در این زمینه می‌تواند این باشد که آلرژی چه زمانی رخ می‌دهد.

آلرژی به قارچ‌ها معمولا در آب‌وهوای مرطوب یا بارانی شکل می‌گیرد و به سختی می‌توان تفاوت آن را از سرماخوردگی‌ها تشخیص داد. آلرژی نسبت به بندپایان یا حیوانات خانگی می‌تواند موجب گرفتگی بینی در صبحگاه در کل سال شود. آلرژی نسبت به گرده‌ها نیز در بهار، تابستان و پاییز معمول‌تر است.

متاسفانه اینکه گربه را چند روز از نزدیکی کودک دور کنید نمی‌تواند تعیین کند که آیا آلرژی کودک نسبت به حیوانات خانگی است یا غیر از آن. مطالعات نشان می‌دهند که مثلا در مورد گربه، ممکن است بیش از یک سال طول بکشد تا بقایای او در اتاق کاملا از بین برود.

از سوی دیگر، اگر کودک خود را از حیوان دور کنید (مثلا به مسافرت بروید) و وضعیت او بهتر به نظر برسد، این امر می‌تواند یک شاهد خوب (اما نه لزوما 100%) بر این باشد که آلرژی کودک واقعا نسبت به حیوان بوده است زیرا باید به این نکته نیز توجه داشته باشید که کودک ممکن است به چیز دیگری در خانه آلرژی داشته باشد.

اگر کارآگاه‌بازی‌های شما به نتیجه نرسید، وقت آن است که به پزشک مراجعه کنید. او کودک را معاینه کرده و سؤالات زیادی خواهد پرسید. اگر به این نتیجه برسد که مشکل کودک واقعا آلرژی است شما را به یک متخصص آلرژی ارجاع خواهد داد یا به شما پیشنهاد می‌دهد تا یک آزمایش خون برای تعیین سطح آنتی‌بادی‌های IgE در خون کودک‌تان انجام دهید.

دقت آزمایش‌های خون ممکن است کمتر از آزمایش‌های پوست باشد بنابراین اگر آزمایش خون نشان داد که مشکل احتمالا آلرژی است، مرحله بعدی برای کوچولوی فین‌فینی شما این است که یک آزمایش پوست بدهد. برای این آزمایش باید به سراغ یک متخصص ایمونولوژی و آلرژی بروید.

در طول آزمایش پوست، متخصص آلرژی مقدار کمی از مواد آلرژی‌زای معمول را بر روی پوست کودک خواهد مالید. اگر کودک شما نسبت به آن ماده آلرژی داشته باشد، پوست او واکنشی مشابه با گزیدگی حشرات نشان خواهد داد.

به خاطر داشته باشید که آزمایش می‌تواند به شما بگوید که کودک شما در آن دوره زمانی به چه چیزی آلرژی دارد اما آلرژی او ممکن است با افزایش سن‌اش تغییر پیدا کند. اگر نتیجه آزمایش پوست او منفی باشد اما همچنان نشانه‌های آلرژی را نشان دهد، 6 یا 12 ماه بعد او را مجددا ارزیابی کنید.

آلرژی‌ها در کودکان چگونه درمان می‌شود؟

مهم‌ترین کاری که می‌توانید انجام دهید این است که میزان قرار گرفتن کودک‌تان در برابر مواد آلرژی‌زا را کاهش دهید. در ادامه، بهترین راه‌های انجام این کار برای اکثر مواد آلرژی‌زای معمول ارائه شده است.

بندپایان خانگی

بندپایان خانگی در پارچه‌ها و فرش‌ها زندگی می‌کنند و در همه اتاق‌های خانه یافت می‌شوند. اما بیشترین مقدار قرار گرفتن کودکان در معرض این جانوران، در رختخواب‌های‌شان است، جایی که تشک‌ها و بالشت‌ها بهترین خانه‌ها را برای این جانواران تشکیل می‌دهند.

ممکن است به نظر برسد که مراحل بعدی به حجم زیادی از کار نیاز دارند اما واقعا می‌توانند مفید باشند. والدینی که این مراحل را انجام دهند می‌توانند وضعیت آلرژی کودکان خود را 60 تا 70 درصد بهبود بخشند و این کار می‌تواند میزان داروی مورد نیاز برای این مشکل را تا حد قابل توجهی کاهش دهد.

• تشک و بالش کودک خود را در پوشش‌های غیرقابل‌نفوذ از جنس پارچه بسیار محکم قرار دهید که این پارچه‌ها را می‌توانید در فروشگاه‌های مخصوص لوازم خواب پیدا کنید. این پوشش‌ها، بر خلاف پوشش‌های وینیلی، یک مانع خوب را فراهم می‌کنند که هوا می‌تواند از آن عبور کرده و البته چندلایه نیز نیست. از استفاده از روکش کرکی برای راحتی‌ها اجتناب کرده و در عوض از پتو استفاده نمایید.
• رختخواب را هفته‌ای یک‌بار در آب گرم بشویید تا بندپایان خانگی را بکشید. پیش از شستن رختخواب، درجه آبگرمکن را حدودا روی 130 درجه فارنهایت یا 54 درجه سلیوس قرار دهید. پس از پایان کار، فراموش نکنید که دمای آب را مجددا به 120 تا 125 درجه فارنهایت یا 49 تا 52 درجه سلسیوس برگردانید تا اعضای خانواده که برای شستن دست‌های خود از آب گرم استفاده می‌کنند، نسوزند. اگر از ماشین لباسشویی استفاده می کنید، تنظیم درجه حرارت آُسانتر خواهد بود.
• حیوان‌های عروسکی که داخلشان پرشده است را در اتاق کودک خود انبار نکنید چون اینها آهنرباهایی هستند که بندپایان خانگی را به خود جذب می‌کنند. چند عروسکی که کودک شما شدیدا به آنها دلبسته است را هر هفته در آب گرم بشویید یا یک‌شب در فریزر بگذارید تا این جانورها کشته شوند.
• اتاق را هر هفته یا هر دو هفته‌ یک‌بار جارو کرده و گردگیری کنید اما هنگامی که این کار را انجام می‌دهیدکودک نباید در اتاق باشد. جارو و گردگیری می‌توانند بقایای بدن بندپاهای خانگی را در اتاق پخش کنند. جاروی مرطوب می‌تواند از این کار پیشگیری نماید.
• می‌توانید خرید یک جاروبرقی مجهز به فیلتر HEPA (فیلتر جذب‌کننده ذرات با کارآیی بالا) را مد نظر قرار دهید که حتی ذرات میکروسکوپیک (که از جاروبرقی‌های معمولی عبور می‌کنند) را نیز گیر می‌اندازند.
• اگر کودک شما آلرژی شدیدی نسبت به بندپایان خانگی دارد می‌توانید جمع کردنِ فرش (خالی نگه داشتن کف اتاق) را امتحان کنید.
• در طول فصل‌هایی که از بخاری یا تهویه مطبوع استفاده می‌کنید  فیلترهای آنها را هر ماه تمیز کرده یا تعویض کنید. کانال‌های گرمایشی را در پاییز هر سال تمیز نمایید.

بقایای بدن و کرک و موی حیوانات

اگر کودک شما نسبت به یک حیوان خانگی آلرژی دارد، تنها راه‌حل مطمئن این است که آن حیوان را دور کنید. البته این تصمیم چندان ساده نیست و می‌توان درک کرد که شاید بخواهید آن را تنها به عنوان آخرین راه‌حل ممکن مورد استفاده قرار دهید.

برای اینکه میزان این مواد آلرژی‌زا را حتی‌الامکان پایین نگه دارید، حیوان را مرتب بشویید. می‌توانید شامپوهایی که مخصوصِ کاهش اینگونه مواد هستند را در فروشگاه‌های مربوطه پیدا کنید. همواره حیوان را دور از مبلمان‌ و خارج از اتاق کودک نگه دارید.

گرده‌ها

در فصل آلرژی، تقریبا غیرممکن است که بتوان از گرده‌های موجود در هوا اجتناب کرد. می‌توانید در اوج فصل گرده‌افشانی، خصوصا در روزهایی که باد می‌آید، کودک خود را داخل خانه نگه داشته و درها را ببندید اما این راه‌حل چندان واقع‌گرایانه و عملی نیست.

اگر کودک شما به بیرون از خانه می‌رود حتما هرشب باید حمام رفته و موهایش را بشوید تا هرگونه گرده‌ای که ممکن است در طول روز به او چسبیده باشد را پاک کند. لباس‌های او را در خشک‌کن (و نه روی بند رخت) خشک کنید و منافذ ورود هوا به اتاق خوابش را ببندید.

مقدار گرده‌ها را در محدوده محل زندگی خود دقیقا زیر نظر دشته باشید تا بدانید کدام روزها باید بیشتر مراقب قرار گرفتن او در معرض گرده‌ها باشید.

قارچ‌ها

هنگامی که هوا گرم و مرطوب است (خصوصا در زیرزمین بیا نی نی یا سایر قسمت‌های خانه که رشد قارچ در آنها یک مشکل است)، از رطوبت‌زدا و تهویه مطبوع استفاده کنید. اگر قارچ‌ها در حمام یا دستشویی شما رشد می‌کنند، آنجا را به طور منظم و با استفاده از گندزداهای ضدقارچ (مانند کمی سفید کننده و یا یک محلول طبیعی مانند روغن درخت چای و آب) تمیز نمایید. خرید یک سیستم تهویه بهتر را نیز مد نظر قرار دهید.

غالبا می‌توان رشد قارچ‌ها را در کمدها، اتاق‌های زیرشیروانی، زیرزمین‌ها، محل‌های کشت گیاهان، یخچال‌ها، دوش‌های حمام، محل ظروف زباله و زیر فرش‌ها مشاهده کرد. حتی یک گلدان برگ سبز مصنوعی نیز می‌تواند محل رشد قارچ‌ها باشد.

آیا دارویی برای کمک به کودک من وجود دارد؟

بله؛ اما پیش از صحبت با پزشک، از داروهای آلرژی که به طور آزاد در داروخانه‌ها فروخته می‌شوند استفاده نکنید. پزشک ممکن است آنتی‌هیستامین را پیشنهاد کرده و شاید یک نسخه برای او بنویسد. بسیاری از داروهای جدید ضدآلرژی، عوارض جانبی کمتری در مقایسه با سایر محصولات موجود در بازار دارند.

اگر کودک شما واقعا از آلرژی‌ها رنج می‌برد، متخصص ایمونولوژی و آلرژی ممکن است استفاده از واکسن یا ایمن‌درمانی (Immunotherapy) را پیشنهاد نماید. تزریق‌ها در مطب پزشک انجام خواهند شد و شامل مقدار کمی از مواد آلرژی‌زا (همانند گرده، بندپا یا بقایای بدن جانوران) هستند که به بدن کودک کمک می‌کنند تا به مرور زمان به این مواد عادت نماید.

زمان‌بندی معمول برای تزریق‌ها بدین ترتیب است: کودک شما به مدت 4 تا 6 ماه، تزریق‌هایی هفتگی را دریافت می‌کند تا زمانی که مقدار لازم از مواد آلرژی‌زا برای حداکثر کردن نتیجه در بدن او ایجاد شده باشد. سپس به مدت 4 تا 6 ماه، تزریق‌ها را یک یا دو بار در ماه دریافت می‌کند. پس از آن به مدت یک سال نیز ماهی یکبار به او تزریق می‌شود. پزشک، نیاز کودک به درمان بیشتر را ارزیابی می‌کند. اگر این تزریق‌ها به کودک کمک کرده باشند، کودک شما ممکن است برای چندین سال متوالی باز هم از این واکسن‌ها استفاده کند.

چکار می‌توانم بکنم که مانع از ابتلای کودکم به آلرژی بشوم؟

در حال حاضر، انبوهی از اطلاعات متناقض درباره پیشگیری یا به تاخیر انداختن آلرژی‌ها (از طریق تعویق و یا حتی تشدید میزان قرار گرفتن کودک در برابر مواد آلرژی‌زا) وجود دارد.

متخصصین معتقدند که بالاخره یک روز قادر خواهیم بود که با استفاده از آزمایش‌های ژنتیک، مشخص کنیم کدام یک از کودکان به آلرژی مبتلا خواهند شد. اما واقعیت این است که در حال حاضر چیزی وجود ندارد که بتواند به پیش‌بینی این امر کمک کند.

البته اگر شما یا همسرتان نسبت به گربه‌ها آلرژی دارید، بهتر است گربه در خانه نداشته باشید. همچنین در مورد سایر حیوانات یا عامل‌های ایجادکننده آلرژی و اینکه خانه خود و خصوصا اتاق کودک را تمیز و تا حد امکان عاری از قارچ یا بندپایان نگه دارید. پاکیزگی دائمی، خواه کودک شما آلرژی داشته باشد یا نه، کار خوبی است. 

مننژیت چیست؟

پرده یا غشایی که روی بافت مغز و طناب نخاعی را می پوشاند و در حد فاصل بین استخوان جمجمه و مغز، یا بین مهره ها و نخاع قرار می گیرد مننژ نام دارد و به التهاب این لایه پوشاننده مننژیت می گویند. مننژیت اغلب توسط ویروسها یا باکتریها ایجاد می شود. اگر مننژیت بر اثر باکتری ایجاد شود مننژیت عفونی و اگر بواسطه ویروس یا سایر عوامل باشد مننژیت غیر عفونی نامیده می شود.

مننژیت در بچه های 2 تا 3 ماهه را مننژیت نوزادی می نامند. مننژیت در نوزادان چه با عامل ویروس و یا باکتری خطرناک است. اما در بچه های بزرگتر مننژیت ویروسی خفیف تر است و معمولا طی 10 روز خود به خود بهبود پید می کند. مننژیت باکتریایی معمولا شدیدتر است و می تواند مساله جدی به حساب آید.

اکثر ویروسهایی که در بچه ها سبب مننژیت می شوند ا زگروه انتروویروسها هستند.

بطور مثال ویروسی (بنام کوکساکی) که در بیماریهای پشت دست، پا و دهان دیده می شود و می تواند عامل مننژیت باشد، انتروویروس است. از ویروسهای دیگر، هرپس سیمپلکس (عامل بیماری تب خال و سرماخوردگی های شدید و حاد) را می توان نام برد. از باکتریهای عامل مننژیت هم می توان استرپتوکوک بتا همولیتیک (GBS) و هموفیلوس آنفولانزا تیپ B را نام برد.

چقدر احتمال دارد فرزند تب دار من مننژیت داشته باشد؟

خیلی کم، اما اگر شما شک دارید که او مننژیت دارد، جهت معاینه حتما و سریعا او را نزد پزشک ببرید. سالانه تعداد زیادی از کودکان، نوجوانان و بالغین به مننژیت مبتلا می شوند که درصد کمی از آنها را کودکان کم سن تشکیل می دهند. اما به هر حال هر کس ممکن است در هر سنی مبتلا به مننژیت شود.

علائم مننژیت چیست؟

علائم این بیماری کمی گمراه کننده است و ممکن است خیلی راحت متوجه علائم آن نشوید، زیرا علائم آن در تمام افراد یکسان نیست و در همه به یک صورت ظاهر نمی شود. اما خوشبختانه نشانه هایی دارد: تب، سفتی گردن، سر درد و حساسیت به نور.

اگر فرزند شما مننژیت داشته باشد اغلب تحریک پذیر و بیقرار است و ممکن است از غذا خوردن امتناع ورزد. ممکن است اسهال و استفراغ داشته باشد. دستهایش سرد باشد، دانه های قرمز پوستی در تمام بدنش دیده شود یا پوستش نقطه نقطه ای باشد که ممکن است بی رنگ یا آبی شود. ممکن است اختلال در تنفس داشته باشد و یا تشنج کند.

کاری که می توانید برای تشخیص سریعتر بیماری بکنید این است که از فرزندتان بخواهید سرش را پائین بیاورد و چانه اش را به سینه اش بچسباند (برساند)؛ اگر او نتوانست این کار را انجام دهد یا با درد زیاد این کار را انجام داد به احتمال زیاد مننژیت دارد و بلافاصله باید به پزشکش اطلاع دهید یا او را به اورژانس ببرید. در واقع هرگاه کوچکترین احتمالی از ابتلا فرزندتان به مننژیت داشتید باید سریعا او را نزد پزشک ببرید. درمان سریع و به موقع بسیار حائز اهمیت است. هر گونه تاخیر در درمان می تواند منجر به کری، عقب ماندگی ذهنی و مرگ بشود.

کاری که پزشکان در معاینه برای تشخیص اولیه مننژیت انجام می دهند این است که کودک را به پشت می خوابانند و درحالی که دست را زیر گردن وی قرار داده اند سر کودک را بلند می کنند. در صورت ابتلا به مننژیت گردن کودک خم نمی شود و بدن همراه با سر بالا می آید.

اگر فرزندم مننژیت گرفته باشد چطور می توانم بفهمم چقدر بیماریش جدی و حاد است؟

از آنجا که علائم مننژیت ویروسی و باکتریایی خیلی شبیه به هم هستند، فقط یک پزشک می تواند دراین مورد به شما جواب دهد. اگر پزشک شما مشکوک باشد که فرزندتان مبتلا به مننژیت است اقدام به کشیدن مایع نخاعی می کند (در پزشکی به LP معروف است).

برای کشیدن مایع نخاعی، کودک را به حالت جنینی می خوابانند، زانوها را خم و به داخل شکم می کشانند و اقدام به کشیدن مایع نخاعی از ناحیه کمر می کنند. کودکِ بیمار و تحریک پذیر، معمولا دوست دارد دراین وضعیت بخوابد یا دراز بکشد. خطر کشیدن مایع نخاعی خیلی کمتر از آن است که به نظر می رسد و در واقع فواید حاصل از این اقدام تشخیصی (در صورت ابتلا به مننژیت) قابل مقایسه با عوارض ناشی از مننژیت تشخیص داده نشده و بدون درمان است.

پزشک جهت کاهش درد و سوزش ناشی از ورود سوزن مخصوص، ممکن است یک بی حسی موضعی بدهد و سپس یک سوزن کوچک توخالی در فضای بین مهره ای وارد کرده و اقدام به کشیدن مایع نخاعی (به مقدار خیلی کم) بکند و آن را برای آزمایش به آزمایشگاه بفرستد (اگر شما برای زایمانتان بی حسی اپیدورال گرفته باشید بخوبی می دانید جای آن نقطه کجاست). آزمایش خون و ادرار نیز برای تشخیص کمک کننده است.

آنالیز اولیه که در یک تا دو ساعت اول صورت می گیرد یک اطلاعات اولیه در مورد بیماری به پزشک می دهد. آنالیز بعدی اطلاعات دقیق و قطعی در مورد اینکه آیا فرزند شما مننژیت دارد یا خیر به پزشک می دهد و اینکه اگر مننژیت دارد آیا ویروسی است یا باکتریایی و چه نوع باکتری مسبب آن بوده است. گزارش کامل معمولا در عرض 72 ساعت آماده خواهد شد. اما گزارش اولیه طی 48- 24 ساعت آماده می شود. اگر کودک خیلی بیمار باشد پزشک معالج منتظر نتایج آزمایشها نخواهد ماند؛ او درمان اولیه را شروع می کند تا اینکه نتایج آزمایش ها آماده شود و نشان دهد که مننژیت ویروسی است و باکتریایی نیست.

بهترین درمان چیست؟

درمان بر اساس عامل بوجود آورنده متفاوت خواهد بود.

اگر مننژیت ویروسی باشد، معمولا سیستم ایمنی کودک به قدری قوی است که بتواند بر علیه آن مبارزه کند و سبب بهبود می شود، اغلب آنتی بیوتیک لازم نیست، اگر چه پزشک معمولا داروهایی برای تسکین تجویز می کند.

می توانید اسباب راحتی و تسکین او را فراهم کنید، مانند اقداماتی که در مورد بیمار آنفولانزایی انجام می دهید استراحت کافی، مصرف مایعات فراوان، استفاده از دارو برای کاهش درد و تب کمک کننده خواهد بود.

در بعضی موارد لازم است کودک چند روز در بیمارستان بستری شود تا علائم و حال عمومی او مرتبا چک شود.

مننژیت باکتریایی:

داستان مننژیت باکتریایی چیز دیگری است، باید باکتری مهاجم و بیماری زا را از بدن کودک دور کرد، پزشک برای بیمار سرم گذاشته و داخل سرم آنتی بیوتیک قوی می ریزد. لازم است کودک در حالیکه سرم یا آنژیوکت به او وصل است، حدود 2 هفته در بیمارستان بستری باشد. ممکن است پر دردسر و دشوار باشد اما اگر درمان در ساعات اولیه انجام شود 85% بیماران شفا پیدا می کنند.

به همین علت است که گفته می شود بسیار مهم است که در همان ساعات اولیه که احساس کردید کودکتان علائم مننژیت دارد به پزشک او اطلاع دهید.

کودکان چگونه به مننژیت مبتلا می شوند؟

توضیح ساده ای برای اینکه چرا یک کودک به مننژیت مبتلا می شود در حالیکه کودک دیگری مبتلا نمی شود نمی توان داد. باکتری عامل مننژیت در دهان و حلق اکثر کودکان و بزرگسالان سالم، دیده می شود بدون اینکه مشکلی ایجاد کند. کودکان با نقص ایمنی، بیماری گلبول داسی شکل و آسیبهای جدی به سر، بیشتر از بقیه در معرض خطر ابتلا به این بیماری هستند؛ اگر چه هر کسی ممکن است به مننژیت مبتلا شود.

خوشبختانه مننژیت از نظر واگیری و سرایت مثل آنفولانزا نیست. اگر فرزند شما مننژیت دارد فقط کسانیکه با او ارتباط نزدیکی دارند باید مواظب باشند و این مسائل را رعایت کنند: از بوسیدن او پرهیز کنند، وسایل و اسباب غذا خوردن و آشامیدنی مشترک نداشته باشند، تمام افراد خانواده دستها را بخوبی شستشو دهند. اگر فرزندتان مننژیت باکتریال دارد احتمالا پزشک به افراد خانواده پیشنهاد می کند یک دوره آنتی بیوتیک جهت پیشگیری از مننژیت استفاده کنند.

آیا مننژیت قابل پیشگیری است؟

نه بطور صد در صد، اما تا حدی می توان از ابتلا پیشگیری کرد. مهمترین کاری که می توانید انجام دهید این است که کودکانتان را بر علیه این بیماری واکسینه کنید.

البته در ایران واکسن بر علیه مننژیت جزو برنامه واکسیناسیون کشوری نیست اما در برخی از کشورها واکسن هموفیلوس آنفولانزا تیپ B یا بیماری Hib در برنامه رایج واکسیناسیون وجود دارد و مننژیت کودکی را بطور چشمگیری کاهش داده است. این واکسن در 2 و 4 و 6 ماهگی زده می شود و دوز آخر آن نیز پیش از 18-12 ماهگی زده می شود.

واکسن دیگری نیز بر علیه نوع دیگری از مننژیت که شدیدا کشنده است و عامل آن باکتری پنوموکوک است، وجود دارد.

واکسن دیگری نیز بر علیه باکتری نایسریا مننژیتایدیس وجود دارد که عامل شایع دیگری در بروز مننژیت است. این واکسن معمولا برای بچه های 12-11 سال استفاده می شود، اما برای بچه های کوچکتر که احتمال برخورد و خطر ابتلا با این باکتری را دارند و یا در موارد شیوع بیماری هم قابل استفاده است. 

من چگونه می توانم بفهمم فرزندم به عفونت گوش مبتلا شده است؟

درد اولین علامت است. ممکن است فرزند شما بگوید که گوش درد دارد یا خود شما متوجه شوید که او گوشش را می کشد. ابتلاء اخیر به سرماخوردگی یا سینوزیت نیز در تشخیص کمک کننده است. او ممکن است تب داشته باشد یا اصلا تب نداشته باشد.

علائم زیر را ممکن است در او ببینید:

• کاهش اشتها. عفونت گوش ممکن است جویدن و بلع را دردناک کند.
• تغییر در عادت خوابیدن. دراز کشیدن و خوابیدن ممکن است موجب افزایش درد در سمت گوش بیمار شده و اختلال در خوابیدن بوجود آورد.
• اسهال و استفراغ. ویروسی که موجب عفونت گوش می شود ممکن است بر دستگاه گوارش نیز اثر بگذارد.
• خروج مایع زرد یا نسبتا سفید از گوش. البته در اکثر بچه ها ااتفاق نمی افتد اما می تواند نشانه ای از وجود سوراخ کوچک در پرده گوش باشد که از طریق آن چرک و عفونت به بیرون تخلیه می شوند. در اکثر موارد بعد از بهبود و پاک شدن گوش از عفونت، این سوراخ خود به خود ترمیم خواهد شد.
• بوی نامطبوع. شما ممکن است یک بوی عفونت و نامطبوع از گوش عفونی شده احساس کنید.
• اشکال در شنیدن صداها. تجمع مایع در گوش میانی ممکن است مانع شنیدن اصوات شود.
• ایجاد اختلال در حفظ تعادل بدن. گوش در حفظ تعادل، کمک کننده است. بنابراین ممکن است شما احساس کنید که فرزندتان قادر به حفظ تعادل خودش نیست و نسبت به قبل کمی دچار مشکل شده است.

عفونت گوش چقدر شایع است؟

عفونت گوش بعد از سرماخوردگی شایع ترین بیماری کودکان است. در حقیقت سه چهارم کودکان قبل از اینکه به 3 سالگی برسند، یکبار دچار عفونت گوش شده اند.

عامل عفونت گوش چیست؟

عفونت گوش معمولا توسط باکتری ایجاد می شود. اما ویروس ها نیز می توانند عامل آن باشند. این وضعیت هنگامی رخ می دهد که مایع پشت پرده گوش تجمع پیدا می کند و سپس عفونی می شود. بطور طبیعی هر مایعی که در این ناحیه جمع شود، توسط شیپور استاش (لوله یا مجرایی که گوش میانی را با حلق ارتباط می دهد) تخلیه می شود. اما اگر شیپور استاش دچار انسداد شود – که در سرماخوردگی، سینوزیت و حتی آلرژی بطور شایعی این اتفاق می افتد– این مایع در گوش میانی گیر می افتد و تخلیه نمی شود.

میکروبها محیطهای تاریک و گرم و مرطوب را دوست دارند، بنابراین گوش میانی که از مایع پر شده است، محل خوبی برای رشد و تغذیه آنها به حساب می آید. همانطور که عفونت بدتر می شود، التهاب در پشت و پرده گوش بیشتر شده و ایجاد درد می کند. تب در صورتی دیده می شود که بدن فرزند شما سعی کند بر علیه عفونت مبارزه کند. در چنین شرایطی که التهاب گوش میانی با تجمع مایع، درد، قرمزی پرده گوش و بعضی اوقات تب بروز می کند، در پزشکی عفونت حاد گوش میانی یا acute otitis media نامیده می شود. (AOM)

از آنجا که در بچه ها شیپور یا لوله استاش کوتاه است (کمتر از یک و نیم سانتیمتر) و بطور افقی است آنها خیلی مستعد به عفونت گوش میانی هستند.همینطور که آنها بزرگ می شوند، لوله بلندتر شده و بیشتر عمودی می شود و خروج یا تخلیه مایع آسانتر صورت می گیرد.

چه وقت من باید با دکتر تماس بگیرم؟

اولین علائم عفونت گوش را که دیدید با دکتر تماس بگیرید. او از شما می خواهد که نزد او بروید و گوش فرزندتان را با وسیله ای که اتوسکوپ نامیده می شود معاینه می کند. اگر پرده گوش کودک قرمز، متورم و مرطوب به نظر برسد، به احتمال بسیار زیاد عفون گوش میانی را مطرح می کند. ممکن است او بخواهد گوش فرزندتان را با دستگاهی بنام pneumatic otoscope معاینه کند. در این معاینه حرکت پرده گوش را در پاسخ به جریان های کوچک هوا که توسط دستگاه آزاد می شود، ملاحظه می کنند. اگر پرده گوش در مقابل این جریان های هوا حرکتی نداشت بدین معنی است که تجمع مایع در گوش میانی وجود دارد و ممکن است گوش میانی عفونی شده باشد.

پزشک برای درمان عفونت فرزند من چکار می کند؟

درمان به علائم بستگی دارد. توصیه می شود که اگر کودک بین 2 تا 12 سال باشد به او آنتی بیوتیک داده شود. اگر علائم حاد است و پزشک به تشخیص عفونت حاد گوش میانی اطمینان دارد بهتر است تخلیه انجام شود. اگر پزشک اطمینان ندارد یا کودک علائم حاد ندارد، پزشک می تواند او را به مدت 48-24 ساعت تحت نظر بگیرد و ببیند آیا بدون مصرف آنتی بیوتیک علائم او بهتر شده است یا نه؟ 80% بچه ها با تشخیص عفونت حاد گوش میانی بدون دریافت آنتی بیوتیک بهتر می شوند. اما معمولا پزشک برای اینکه نمی تواند کودک را به دقت تحت نظر داشته باشد و برای جلوگیری از بروز عوارض در صورت شک قوی هم آنتی بیوتیک تجویز می شود. هر چه کودک بیمار تر به نظر برسد لازم است اقدامات احتیاطی بیشتری بکار برد و دارو را زودتر شروع کنید.

اگر برای فرزند شما دارو تجویز شده است آن را بطور کامل به او بدهید و دوره درمان را کامل کنید. بعد از یک هفته او را برای ویزیت مجدد نزد پزشک معالج ببرید تا از موثر بودن داروها اطمینان پیدا کند.

بخاطر داشته باشید آنتی بیوتیک سبب کاهش درد در 24 ساعت اوّل نمی شود، در واقع اثر تسکین دهندگی آن به تدریج و بعد از 24 ساعت اول شروع می شود. برای کاهش درد بهتر است از مقدار مناسب استامینوفن یا ایبوپروفن استفاده کنید. (هرگز به فرزندتان آسپرین ندهید زیرا او را مستعد سندرم Reye’s می کند که نادر اما کشنده است).

کمپرس گرم یا قطره گوش نیز ممکن است برای او مفید باشد (از پزشک فرزندتان در مورد بهترین قطره گوش سؤال کنید) بالا نگه داشتن سرش هنگامیکه دراز کشیده یا خوابیده است نیز می تواند کمک کننده باشد.

اگر درمان با آنتی بیوتیک را شروع کرده اید و یا هنوز شروع نکرده اید و حال عمومی او بعد از چند روز بهتر نشد  اگر هنوز تب دارد، یا هر یک از علائم هنوز وجود دارد و حالش بدتر شده است  به پزشکش اطلاع دهید. ممکن است او لازم بداند آنتی بیوتیک فرزندتان را تغییر دهد.

برا ی پیشگیری از عفونت گوش چه می توانیم بکنیم؟

عفونت گوش به خودی خود مسری و واگیردار نیست، اما عفونت دستگاه تنفسی که قبل یا به همراه آن است مسری است. بچه های سنین مدرسه بیشتر در معرض ابتلا به عفونت گوش هستند زیرا با میکروبهای بیشتری در تماس هستند. برای کاهش سرایت و پخش میکروب دستهایتان را همیشه بعد از رفتن به توالت و قبل از آماده کردن غذا بشوئید؛ همینطور به کودکانتان آموزش دهید هر بار قبل از غذا خوردن دستهایش را بشوید.

راههای دیگری که می تواند از عفونت گوش جلوگیری کند:

• اگر فرزند شما مکررا دچار عفونت گوش می شود، بخصوص بعد از ابتلا به آنفولانزا موضوع را با پزشک معالجش در میان بگذارید شاید او لازم بداند که فرزندتان واکسن آنفولانزا دریافت کند. (اگر چه واکسن آنفولانزا برای تمام کودکان توصیه نمی شود)
• فرزندتان را از تمام انواع دودهای تنباکو و سیگار دور نگه دارید. دود سیگار ریسک ابتلا به عفونت گوش را بالا می برد. در حقیقت اگر او بطور معمول در معرض دود قرار دارد بیشترین ریسک را برای ابتلا به عفونت های عود کننده گوش دارد. اجازه ندهید کسی در منزل شما سیگار بکشد و فرزندتان را از محیط های آلوده به دود سیگار دور نگه دارید.

فرزند من مکررا عفونت گوش می گیرد، آیا جراحی یا روش دیگری برای درمان وجود دارد؟

اکثر بچه ها یکبار عفونت گوش می گیرند اما اگر کودکی علیرغم مصرف درست آنتی بیوتیک، مکررا دچار عفونت گوش میانی شود ممکن است کاندید خوبی برای قرار دادن لوله در گوش باشد.این عمل که به نام میرنگتومی (myringotomy) نامیده می شود برای جلوگیری از عود مکرر بیماری در بسیاری از کودکان مورد استفاده قرار می گیرد. این عمل با بیهوشی انجام می شود. متخصص گوش و حلق وبینی یک برش کوچک روی پرده گوش ایجاد می کند و یک لوله کوچک در آن شکاف قرار می دهد. این لوله فشار را آزاد می کند و مانند یک دریچه عمل می کند و اجازه می دهد هوا داخل شود و مایعات خارج شوند، در نتیجه باکتری نمی تواند در آن محیط رشد کند. این لوله در واقع یک مجرای استاش مصنوعی است که اجازه می دهد گوش تنفس کند تا اینکه شیپور استاش اصلی بتواند عمل خود را به درستی انجام دهد. ممکن است پزشک معالج فرزند شما این روش را برای او توصیه کند زیرا کودکی که دائما مایع در گوشش وجود دارد نه تنها مورد مناسبی برای عفونت مکرر گوش است بلکه ممکن است دچار کاهش شنوایی نیز بشود. البته هنوز تمام پزشکان بر ضرورت انجام این عمل توافق ندارند و بعضی پزشکان اعتقاد دارند که این عمل واقعا ضروری بنظر نمی رسد.

کودکانی که عفونت مکرر گوش یا عفونت مقاوم به درمان های عادی دارند ممکن است در آینده دچار کاهش شنوایی و مشکلاتی در زندگی می شوند، بخصوص وقتیکه در محیط شلوغی مثل کلاس درس بخواهند به صدایی گوش دهند. بعضی از این کودکان، بخصوص آنهایی که تأخیر رشد دارند یا کسانیکه تأخیر در گفتار دارند، بیشتر مستعد ابتلا به مشکلات رفتاری هستند. البته طول مدت اختلال شنوایی و شدت آن، هر دو از عوامل مهمی در انتخاب روش میرنگوتومی به حساب می آیند.

در مورد اینکه شما چه تصمیمی بگیرید، آیا از لوله گوش برای فرزندتان استفاده کنید یا خیر، بطور کلی هنوز نمی توان جواب قطعی داد. با پزشک معالج فرزندتان صحبت کنید، مزایا و مضرات آن را در نظر بگیرید و سپس تصمیم گیری کنید.

آیا عفونت گوش مساله جدی است؟

بله، می تواند جدی باشد. عفونت گوش درمان نشده یا حاد می تواند منجر به پارگی پرده گوش کودک شود. البته پارگی پرده گوش اغلب اتفاق نمی افتد و معمولا در صورتیکه اتفاق بیفتد خود به خود و به سرعت ترمیم پیدا می کند. اما به این نکته توجه داشته باشید در صورتیکه این مساله برای فرزندتان رخ داد، او را جهت پیگیری و اطمینان از ترمیم پارگی پرده گوشش مجددا نزد پزشک ببرید. عفونت مکرر گوش می تواند منجر به کاهش شنوایی و به جا گذاشتن زخم و اثر آن شود. در موارد نادر عفونت گوش درمان نشده، می تواند منجر به عفونت استخوان جمجمه در پشت گوش (ماستوئیدیت) یا مننژیت شود.