دسته: بارداری و زایمان

جنین در دوران بارداری در حال رشد و نمو است و مادر باردار به مواد پروتئینی، ویتامین و املاح نیاز دارد. رژیم غذایی صحیح و مناسب مادر، در دوران بارداری سبب می‌شود که سلامت جنین و مادر در دوران حاملگی و هنگام زایمان و پس از زایمان تامین گردد. چون موادغذایی که مادر مصرف می‌کند، از راه جفت به جنین می‌رسد، بنابراین مادر باید در دوران بارداری انواع غذا‌های سالم و تازه، میوه‌ها و سبزی‌ها را مصرف کند و مواد غذایی مصنوعی و سرخ کرده و شیرین و یا شور و یا مواد غذایی دارای افزودنی‌ها و رنگ‌ها را کمتر مصرف نماید.  

جنین غذای مورد نیاز خود را مستقیماً از خون مادر تامین می‌کند. نیاز غذایی جنین ایجاب می‌کند که مادر غذای کافی و سالم بخورد و از ایجاد ناهنجاری در جنین جلوگیری کند، لذا روزه گرفتن برای مادر باردار و جنین ایجاد مشکل می‌کند. علاوه بر این افزایش تشنگی و کم شدن آب بدن به علت افزایش بار مواد دفعی و افزایش دفع ادرار نیز امکان روزه گرفتن زنان باردار را کم می‌کند.  

تاثیر روزه بر جنین چیست؟

1. روزه داری سبب افزایش برداشت از ذخایر چربی و به دنبال آن افزایش ترکیبات کتونی در خون مادر می‌شود، این ترکیبات از طریق جفت وارد گردش خون جنین شده و به سیستم عصبی او آسیب می‌رساند.
2.  روزه داری در سه ماهه اول بارداری که مهم‌ترین زمان رشد و نمو سلول‌های عصبی و مغزی است، توصیه نمی‌شود زیرا تاثیر روزه بر جنین در سه ماهه اول بارداری بیشتر است و چنانچه جنین با کمبود تغذیه‌ای مواجه شود، احتمال بیماری‌های سیستم عصبی و مغزی و برخی بیماری‌های روانی افزایش می‌یابد.
3. احتمال زایمان نوزاد با وزن کمتر از طبیعی در مادرانی که تغذیه نامناسب دارند بیشتر از مادران بارداری است که کالری لازم را دریافت کرده‌اند.
4. احتمال پایین بودن سطح هوشی و نمرات درسی کودکانی که مادران آن‌ها در دوران بارداری روزه گرفته‌اند، در سال‌های آینده وجود دارد.
5. گرسنگی طولانی مدت زنان باردار باعث می‌شود، قند خون آن‌ها نسبت به حد طبیعی کمتر شده و با افزایش مدت زمان گرسنگی، احتمال افزایش کتون ناشی از سوخت و ساز چربی‌ها در خون مادر وجود دارد. ورود مواد کتونی از طریق جفت به جنین و از سوی دیگر کاهش قند خون مادر موجب اختلالات در سلول‌های مغزی جنین می‌شود.

   

6. روزه داری در بارداری احتمال بیماری‌های قلبی و عروقی در نوزادان را افزایش می‌دهد.
7. تحت تاثیر روزه بر جنین احتمال ایجاد مشکلات روحی مانند افسردگی بعد از تولد و در دوران کودکی بیشتر می‌شود. 
8. احتمال زود به دنیا آمدن نوزادانی که مادران آن‌ها در طول بارداری روزه گرفته‌اند، وجود دارد. 
9. روزه داری در سه ماه اول بارداری توصیه نمی‌شود زیرا سلول های جنین به خصوص سلول‌های بافت عصبی جنین در حال شکل گیری هستند و همچنین روزه داری می‌تواند بر رشد عمومی جنین تأثیرگذار باشد و خطرات بسیار جبران ناپذیری را به جای بگذارد.
10. کم آبی می‌تواند بر روی سلامت جنین و مادر تاثیر داشته باشد. چون حجم خون مادر در دوران بارداری افزایش می‌یابد، مادر برای جلوگیری از کم آبی بدن باید آب بیشتری مصرف کند، اگر بدن مادر کم آبی داشته باشد ممکن است خطر زایمان زودرس افزایش یابد. 
11. در انتهای شش هفتگی دوران بارداری، سیستم عصبی نوزاد ساخته می‌شود و تکامل می‌یابد. اگر تغذیه مادر از نظر وجود اسید فولیک کافی نباشد، منجر به اختلال در تکامل لوله عصبی جنین شده و نوزاد پس از تولد دچار عیب در نخاع می‌گردد. 
12. اگر مادر در دوران بارداری امگا ۳ به اندازه کافی مصرف نکند، باعث می‌شود سیستم عصبی جنین در دوران بارداری و بعد از آن رشد نکند.
13. در حدود هفته پنجم بارداری، قلب جنین شروع به تشکیل شدن کرده و در هفته هفتم بارداری قلب ضربان پیدا می‌کند و خون در عروق جنین جریان می‌یابد. تحقیقات نشان داده است که خطر بیماری‌های قلب و عروق در هر فردی با تغذیه صحیح مادر در دوران بارداری رابطه دارد. 

چه موادغذایی برای مادر و جنین ضرورت دارد؟

مادران باردار در دوران باردای باید بتوانند همه مواد مورد نیاز جنین خود را تامین کنند تا جنین با کمبود موادغذایی ضروری روبرو نشود، در روند رشد و تکامل آن تداخل ایجاد نگردد و در نهایت مادر، نوزادی سالم و بدون مشکل به دنیا بیاورد. روزه داری مادران باردار ممکن است روند رشد و تکامل جنین را بر هم بزند و جنین به اندازه کافی مواد غذایی ضروری را دریافت نکند. به طور کلی عناصر و مواد غذایی مهم و ضروری برای رشد جنین پروتئین‌ها، میوه‌ها و سبزی‌ها، فیبرها و ویتامین‌های ضروری هستند. 

پروتئین‌ها

• مصرف پروتئین‌ در بارداری برای ساخته شدن اعضای بدن جنین ضرورت دارند. بدن انسان می‌تواند ۱۲ نوع اسیدآمینه بسازد، ولی ۸ نوع آن باید از راه موادغذایی به بدن انسان برسد.  

میوه‌ها و سبزی‌ها

• مادر باردار برای سلامتی خود و جنین باید انواع میوه‌ها و سبزی‌ها را مصرف کند. 

فیبرها

• فیبرها برای خوب عمل کردن روده‌ها ضروری هستند که در دوران بارداری جهت جلوگیری از ابتلای مادر باردار به یبوست ضروری است. 

ویتامین‌های ضروری در دوران بارداری

• هر کدام از ویتامین‌ها نقش ویژه‌ای در سلامتی جنین و مادر ایفا می‌کنند که زنان باردار نباید از مصرف آن غافل باشند. 

مادران باردار، باید بدانند که روزه داری ممکن است اثر خوبی بر جنین نداشته و حتی اثرات جبران ناپذیری نیز به همراه داشته باشد. به طور کلی سه ماهه اول و سوم به هیچ وجه برای روزه داری توصیه نمی‌شود و در سه ماهه دوم که تاثیر روزه بر جنین کمتر است نیز مادران باردار باید بنا بر نظر پزشک خود و اجازه آن و در نظر گرفتن شرایط سلامتی جسمانی خود و جنینشان اقدام به روزه داری کنند.

استشمام حتی یک نفس از عطر یک فرد برای شما غیر قابل تحمل است یا غذاهای تندی که تا چند هفته‌ی پیش عاشقشان بودید حالا حالتان را به هم می‌زند. ممکن است قدرت چشایی و بویایی شما در دوران بارداری به شدت تقویت گردد، اگرچه همه‌ی خانم‌های باردار این پدیده را تجربه نمی‌کنند. در واقع بعضی از پزشکان همچنان تردید دارند که این یک پدیده‌ی واقعی است. با این حال اگر فکر می‌‌کنید حواس‌تان تقویت شده است، از چیزهایی که آزارتان می‌دهد دوری‌ کنید و به خاطر داشته باشید که این حالات پس از تولد فرزندتان به وضع عادی برخواهد گشت.

مطابق تحقیقاتی که بر روی حس بویایی صورت گرفته، این حس تا سن 60 سالگی افزایش می‌یابد و پس از آن رو به کاهش می‌گذارد. جالب است بدانید که عادت ماهانه تاثیری بر حس بویایی شما نداشته و آن را تغییر نمی‌دهد ولی بارداری دورانی است که این حس را در شما تغییر می‌دهد. تغییر حس بویایی در بارداری به احتمال زیاد مربوط به تغییرات حساسیت مخاط بینی است و ربطی به تغییر واقعی درک بو ندارد.

تغییر حس بویایی در سه ماهه اول بارداری

در سه ماهه‌ی اول بارداری زنان باردار بوها را با شدت بیشتری حس می‌کنند. مطابق نتایج یک مطالعه میان زنان باردار، زنانی که تازه ازیمان کرده‌اند و زنان غیرباردار، در زنان باردار، دوسوم آنها حس بویایی‌شان قوی‌تر شده بود و در یک سوم حس بویایی تغییری نکرده بود و در تعداد بسیار کمی این حس ضعیف‌تر شده بود. ولی وقتی این بررسی‌ها انجام گردید مشخص شد زنان باردار در تشخیص بو بهتر از افراد غیرباردار نیستند ولی به نظر می‌رسد در ۳ ماهه اول، بوها را با شدت بیشتری نسبت به خانم‌های غیرباردار احساس می‌کنند و بوها برایشان ناخوشایندتر از افراد غیرباردار است.

ادامه تغییر حس بویایی در بارداری

با پیشرفت بارداری و در ۳ ماهه سوم، خانم‌های باردار احساس خوشایندتری نسبت به برخی بوها مثل بوی میوه‌ها پیدا می‌کنند. به نظر می‌رسد اثر بارداری بر حس بویایی در ۳ ماهه اول شدیدتر است ولی ظاهرا این تغییر تاثیری بر رفتار خانم‌های باردار ندارد. هرچند خانم‌های باردار در تشخیص وجود بو بهتر از دیگر خانم‌ها نیستند ولی نوع بو را بهتر از آنها می‌توانند تشخیص دهند. اکثر زنان باردار می‌توانند در سه ماهه اول بارداری به طور مشخص بوهایی را نام ببرند که برایشان ناخوشایندتر یا گاه خوشایندتر از زمان غیربارداری است. در مورد بوهایی که یک زن حتما از آن بدش می‌آید نمی‌توان به موردی قطعی اشاره کرد، زیرا افراد مختلف به بوهای مختلف واکنش‌های متفاوت نشان می‌دهند.

فواید تغییر حس بویایی در بارداری چیست؟

سوالی که ممکن است پیش آید این است که آیا این تغییر حس بویایی در بارداری به خصوص در سه ماهه اول بارداری، فوایدی برای خانم باردار و جنین وی از نظر دور ماندن از خطرها دارد یا نه. در یک مطالعه نشان داده شده است زنان مبتلا به فقدان حس بویایی مادرزادی دچار تهوع و استفراغ بارداری نمی‌شوند. به هر حال ناخوشایندتر بودن بوی حداقل یک ماده مضر یعنی «گاز طبیعی» در سه ماهه اول بارداری به اثبات رسیده است که بی‌تردید باعث دوری گزیدن مادر از این خطر بالقوه برای جنین می‌شود. به نظر می‌رسد اثر بارداری بر حس بویایی یک مساله مهم است و اثر قابل توجهی بر سلامت زنان دارد. در واقع درک بهتر حس بویایی در دوران بارداری ممکن است باعث درک بهتر وضعیت تغذیه‌ای مادر شود که اثر مهمی بر سلامت جنین و استفراغ و تهوع بارداری خواهد داشت؛ موضوعی که حدود سه چهارم زنان باردار را درگیر می‌کند و ممکن است به تغییرات حس بویایی مادر مربوط باشد.

موضوع مهم دیگر خوشایندتر شدن برخی بوها در اواخر بارداری مثل بوی میوه‌هاست که می‌تواند باعث افزایش مصرف این مواد پر از ویتامین شود. امروزه اثبات شده است که حس چشایی جنین از زمان زندگی داخل رحمی تکامل می‌یابد. فرزندان مادرانی که طی بارداری و شیردهی به مقدار کافی میوه مصرف می‌کنند، بعدها تمایل بیشتری به مصرف میوه‌ها و سبزیجات خواهند داشت که آثار بسیار خوب آن بر سلامت کاملا مشخص است و همچنین میزان مصرف میوه در بچه‌هایی که مادرانشان به مصرف میوه در دوران بارداری و شیردهی تمایل نداشته‌اند یا از شیرخشک تغذیه شده‌اند، پایین است و این ممکن است باعث بروز چاقی، دیابت و… در آنها شود.

اگرچه ممکن است از صحبت کردن در باره‌ی این مشکل شرمگین شوید، ولی یبوست بارداری یک مساله‌ی معمول در این دوران به حساب می‌آید. کاهش در میزان دفع مدفوع و یا مدفوع سخت و خشک معمولا به دو دلیل اتفاق می‌افتد: هورمون‌های بارداری حرکت مواد غذایی در درون سیستم گوارشی را کند می‌کنند، همچنین آهن موجود در ویتامین‌های دریافتی بارداری‌تان هم ممکن است باعث یبوست شوند. جلوگیری از یبوست هم یک دلیل خوب دیگر برای این است که از جایتان بلند شوید و کمی پیاده‌روی کنید: تمرین‌های ورزشی معمولا به حرکت مواد غذایی کمک می‌کنند.

در بعضی موارد، ویتامین‌های بارداری ممکن است باعث بروز اسهال گردند اما یبوست باداری بسیار معمول‌تر است. برای درمان این عارضه استفاده از ویتامین‌های بارداری را متوقف نکنید؛ شما و فرزندتان به مواد مغذی موجود در آن نیاز دارید. اگر آهن برایتان مشکلات یبوستی را ایجاد کرده که با ورزش و تغییر در رژیم غذایی بهبود نیافتند، احتمالا پزشک شما برایتان ویتامین‌هایی با میزان آهن کم‌تر تجویز خواهد کرد. انتخاب مناسب رژیم غذایی بارداری علاوه بر حفظ سلامت شما، خطراتی همچون کمبود وزن تولد نوزاد، اختلالات رشد و تکامل جنینی را کاهش می‌دهد. بنابراین به هر دلیلی اقدام به ترک رژیم غذایی تجویز شده و توصیه شده نکنید و برای رفع عارضه‌های پیش آمده بفکر چاره مناسب باشید.

راه های درمان یبوست بارداری

برای تسکین و جلوگیری از یبوست، مصرف مایعات را افزایش دهید. مصرف روزانه‌ هشت تا ده لیوان آب و مقداری سبزیجات با فیبر بالا می‌تواند راه‌حل مناسبی باشد. در ادامه پیشنهاداتی برای دریافت 25 تا 35 گرم فیبر مورد نیاز روزانه‌تان آورده شده‌است:

• روز خود را با یک وعده سیر که حاوی حداقل 5 گرم فیبر به ازای هر وعده می‌باشد آغاز کنید. این وعده غذایی را با اضافه کردن جوانه گندم، کشمش، تکه‌های موز با توت فرنگی (که همگی منابع سرشار فیبر هستند)، بهتر کنید
• برای درمان یبوست بارداری سبزیجات خام مصرف کنید. پختن سبزیجات ‌می‌تواند محتوای فیبر آنها را از طریق شکستن به کربوهیدرات‌های سازنده کاهش دهد. اگر سبزیجات را می‌پزید، این کار را با بخار یا مایکروویو و فقط تا حدی که کمی نرم شوند انجام دهید.
• در مصرف آب میوه و آب سبزیجات افراط نکنید زیرا این مواد فیبر بسیار کم‌تری نسبت به میوه یا سبزی کامل ارائه می‌کنند.
• سعی کنید میوه‌ها را با پوست‌شان مصرف کنید. بیشتر فیبر موجود در میوه‌ها و سبزیجات در پوست آن قرار دارد، پس اگر آنها را پوست بگیرید عملا میزان قابل توجهی از فیبر را دور خواهید انداخت. همیشه پوست میوه‌ها و سبزیجات را با آب ولرم بشویید تا باکتری‌ها و گرد و خاک از روی ان پاک شود.
• برای درمان یبوست بارداری از حبوبات به عنوان جایگزین- یا همراه با گوشت استفاده کنید. حبوبات سرشار از فیبر و عدس گزینه‌های مناسبی برای اضافه کردن به سوپ‌ها، خورشت‌ها و سالادها هستند. اگر احساسی که در دهان‌تان ایجاد می‌کنند را دوست ندارید می‌توانید آنها را به شکل له شده مصرف نمایید.
• برای درمان یبوست بارداری به هیچ عنوان از روغن کرچک و مسهل‌های قوی استفاده نکنید؛ زیرا استفاده از این مواد ممکن است باعث سقط جنین یا زایمان زودرس گردد. اگر با وجود رعایت رژیم غذایی مناسب یبوست همچنان ادامه پیدا کرد، با تجویز و نظر پزشک می‌توان قبل از خواب یک قاشق غذاخوری شیر منیزی یا روغن زیتون مصرف نمود.

سن در بارداری فاکتوری موثر است. هرچه بارداری در سن بالا تری اتفاق افتد با چالش‌های بیشتری مواجه می‌شوید. بسیاری از خانم‌های بالای 35 سال بارداری و زایمان طبیعی و بدون مشکلی را از سر می‌گذرانند، اما آمارها نشان می‌دهد هرچه سن مادر بالاتر باشد امکان بروز مشکلات بیشتر است. به عنوان مثال، احتمال وجود بیماری‌های مزمن مثل فشارخون بالا، مشکلات قلبی و کلیوی، بیماری‌های سیستم ایمنی و دیابت نوع دو در خانم‌های با سن بالا بیشتر است؛ وجود این بیماری‌ها می‌تواند باعث بروز پیچیدگی در بارداری گردد. همچنین مادران مسن‌تر از ریسک بیشتری برای سقط جنین و ناهنجاری‌ها ژنتیک در فرزندان برخوردار هستند. علاوه‌بر این خانم‌های مسن‌تر زودتر از خانم‌های جوان‌تر خسته می‌شوند، گرچه یک رژیم غذایی بارداری مناسب و تمرین بدنی مداوم می‌تواند انرژی را افزایش دهد.

به خانم‌های باردار معمولا آزمایش‌های بیشتری پیشنهاد می‌شود؛ از جمله آنها می‌توان آمنیوسنتز نمونه برداری از پرزهای جفتی اشاره کرد. همچنین سن یک عامل تعیین‌کننده در هنگام زایمان است. در میان مادران بالای 35 سال به دلیل برخی مسائل عمل سزارین بسیار متداول‌تر است. در نهایت احتمال انجام بارداری با استفاده از درمان‌ها و فناوری‌های باروری در خانم‌های مسن‌تر بیشتر است؛ زیرا با افزایش سن، قدرت باروری کاهش پیدا می‌کند. اینگونه بارداری‌ها نیاز به مراقبت و نظارت دقیق‌تر داشته احتمال انجام سزارین در آنها بالاتر است. علی رقم همه‌ی این مشکلات، یک نکته‌ی مثبت هم وجود دارد. مادران بالای 35 سال، از تجربه‌ی بیشتری در زندگی نسبت به مادران جوان‌تر برخوردار بوده و معمولا شرایط مالی‌شان نیز بهتر است و این دو ویژگی در زمان بزرگ کردن فرزند بسیار به کمک‌شان خواهد آمد.

نکاتی اساسی در مورد بارداری بعد از 35 سالگی و بارداری در سن بالا

تحقیقات نشان می‌دهد یک نوزاد در هر ده نوزاد از مادری بالاتر از 35 سالگی متولد می‌شود. اگر شما نیز در این سن قصد باردار شدن دارید نکات زیر می‌تواند به شما کمک کند:

آیا می‌توان بعد از 35 سالگی باردار شد؟

بسیاری از متخصصان خطرات مربوط به دوران بارداری را با وضعیت سلامت مادر قضاوت می‌کنند. برای مثال یک زن 39 ساله با سابقه سلامت سالم در معرض خطر و مشکلات کمتری نسبت به یک زن جوانی قرار دارد که قصد باردار شدن داشته باشد. سلامت و تناسب یک زن بیشتر از سن او در بارداری موثر است.

تاثیر سن مادر در باروری و توانایی در باردار شدن چقدر می‌باشد؟

برای زنان بالای 35 سال بزرگترین پیشامد در بارداری، احتمال باردار نشدن آن‌ها می‌باشد. زنان بین 20 تا 24 سالگی بیشترین توانایی در باردار شدن را دارند. این توانایی و احتمال در رده سنی 35 تا 39 سالگی به حدود یک چهارم کاهش می‌یابد و در سنین بین 40 تا 45 سالگی توانایی در باروری، 95 درصد کمتر از دهه سوم زندگی آن‌ها خواهد بود. بنابراین اگر بیشتر از 35 سال سن دارید و اقدام به بارور شدن کرده‌اید و پس از گذشت 6 ماه هنوز نتیجه‌ای نگرفته‌اید حتما به مراکز ناباروری یا متخصص زنان و زایمان مراجعه نمائید.

تاثیر سن پدر بر بارداری در سن بالا و پس از 35 سالگی

اگر شما در سنین میانسالی قرار دارید و قصد باروری دارید به احتمال زیاد همسر شما نیز در رده سنی شما قرار دارد و این سوال ممکن است برای شما پیش آید که تاثیر سن او در باروری شما به چه میزان است. بعضی از تحقیقات نشان داده‌اند که مردان مسن‌تر از 55 سال به احتمال زیاد صاحب فرزندی با سندرم داون می‌شوند؛ ولی این احتمال به آن اندازه نیست که برای شما جای نگرانی ایجاد کند. برخی از محققان پیشنهاد می‌کنند که بهتر است مردان قبل از 40 سالگی فرزند دار شوند؛ ولی این دیدگاه کمی محافظه‌کارانه است و همه با آن موافق نیستند. شاید در این خصوص انجام بررسی و تحقیقات بیشتری بر روی همسر شما نیاز باشد.

بارداری در سن بالا باعث چه خطراتی در فرزندتان خواهد شد؟

افزایش احتمال اختلالات كروموزومی‌ و ژنتیكی، تولد نوزاد با وضعیت کم وزنی و نارس بودن از جمله مشكلاتی است كه با افزایش سن رخ می‌دهد و می‌تواند فرزند شما را تهدید کند. برای مثال خطر نشانگان داون از یك نوزاد در 385 نوزاد متولد از مادر 30 ساله به یك نوزاد از 109 مادر 40 ساله می‌رسد. مشاوره ژنتیك اقدامی‌ عاقلانه است که به هنگام بارداری به آن توصیه می‌شود. اما اگر بالای 40 سال سن دارید، انجام مشاوره ژنتیك قویا به شما توصیه می‌شود. در مشاوره ژنتیك، پدر و مادر و متخصصانی حضور می‌یابند كه زمینه تخصص آنها بررسی مشكلات همراه با بروز و یا خطر بروز نوعی اختلال ژنتیكی است. در مشاوره ژنتیك، اطلاعات موجود درباره ژنتیك انسان در مورد یك زوج به خصوص به كار گرفته می‌شوند. این اطلاعات تفسیر می‌شوند تا زوج بتوانند آن را درك كنند و براساس آن در مورد بچه‌دار شدن تصمیم‌گیری كنند. شاید هم لازم باشد برخی تست‌های به خصوص مانند آمنیوسنتز یا نمونه‌برداری از پرزهای جفتی را در دوران بارداری و به منظور ارزیابی سلامت جنین انجام دهید.

بارداری در سن بالا می‌تواند فیزیک شما را بیشتر تحت تاثیر قرار دهد؛ سینه‌هایتان بیشتر آویزان می‌شود و احساس از دست دادن قدرت عضلانی در شما بیشتر می‌شود. در خصوص این موارد و موارد مشابه شما می‌توایند با رژیم غذایی مناسب در بارداری و انجام ورزش‌های مناسب از تاثیر آن‌ها بکاهید. از هر فرصتی برای استراحت یا خواب مختصر استفاده كنید؛ مسئولیت‌های جدید بر عهده نگیرید؛ در شغل خود داوطلب انجام پروژه‌های بزرگ نشوید و به دلیل شرایط جدیدتان می‌توانید به درخواست‌های دیگران نه بگویید.