دسته: بارداری و تولد

عفونت ادراری زمانی اتفاق می‌افتد که باکتری‌هایی خارج از بدن خانم داخل مجرای ادرار او قرار گرفته و باعث ایجاد عفونت می‌شود. زنان بیشتر از مردان به عفونت ادراری مبتلا می‌شوند. آناتومی خانم‌ها باعث می‌شود که باکتری‌های موجود در واژن یا نواحی رکتوم وارد مجاری ادراری شود زیرا این دو ناحیه به هم نزدیک است.

چرا عفونت ادراری در بارداری شایع است؟

دلیل شیوع عفونت ادراری در بارداری به این دلیل است که جنین در حال رشد میتواند به مثانه و مجاری اداری فشار وارد کرده و باعث ورود باکتری و نشت آن به ادرار شود.

تغییرات جسمی در دوران بارداری نیز می‌تواند موجب عفونت ادراری شود. در اوایل هفته شش بارداری زنان باردار اتساع مجاری ادراری را تجربه می‌کنند، مجاری ادراری که منبسط می‌شود تا زایمان ادامه پیدا می‌کند.

مجاری ادراری بزرگتر همراه با افزایش حجم مثانه باعث می‌شود ادرار در مجاری ادراری بیشتر بماند و باکتری‌ها رشد کنند.

علائم عفونت ادراری در بارداری

عفونت ادراری در زمان بارداری نشانه‌هایی دارد که عبارت است از:

• ادرار ابری یا آغشته به خون
• سوزش ادرار و خارش
• درد لگن و کمر
• تکرر ادرار
• تب
• حالت تهوع و استفراغ

بین 2 تا 10 درصد زنان باردار در طول بارداری عفونت ادراری را تجربه می‌کنند. زنانی که قبلا عفونت ادراری را تجربه کرده‌اند در دوران بارداری بیشتر در معرض ابتلا به عفونت قرار دارند. در مورد زنانی که چندین فرزند دارند نیز همین اتفاق می‌افتد.

آیا عفونت ادراری در بارداری خطرناک است؟

هرگونه عفونت در دوران بارداری می‌تواند برای مادر و جنین خطرناک باشد. مهمترین خطر نیز افزایش احتمال زایمان زودرس است. عفونت ادراری اگر درمان نشود می‎تواند بعد از زایمان مشکلاتی را ایجاد کند که از جمله آنها بیماری پیلونفریت است، یک بیماری خطرناک برای مادر و نوزاد که به کلیه‌های مادر آسیب می‌زند.

بنابراین در صورت بروز علائم عفونت ادراری در بارداری به پزشک اطلاع دهید. اگر پزشک به شما آنتی بیوتیک تجویز کرد حتما دوره مصرف را تمام کنید تا عفونت از بین برود.

درمان عفونت ادراری در بارداری

شما می‌توانید برای جلوگیری از ابتلا به عفونت ادراری در بارداری موارد زیر را رعایت کنید:

• مثانه را به طور مکرر تخلیه کنید، به ویژه قبل و بعد از رابطه جنسی
• لباس زیر پنبه‌ای بپوشید
• شب‌ها لباس زیر نپوشید
• از دوش و اسپری استفاده نکنید
• مقدار زیادی آب بنوشید
• از شستشوی ناحیه تناسلی با صابون خودداری کنید

بیشتر عفونت‌های ادراری در دوران بارداری نیاز به مصرف یک دوره آنتی بیوتیک دارند. پزشک معمولا آنتی بیوتیک بی‌ضرر در بارداری را به شما تجویز می‌کند. اگر عفونت ادراری پیشرفته باشد نیاز به آنتی بیوتیک قوی‌تر یا حتی وریدی است.

درمان خانگی عفونت ادراری در بارداری

• آب زیاد بنوشید: ادرار منظم می‎تواند به دفع باکتری از مجاری ادراری کمک کرده و از عفونت جلوگیری کند. برای اینکه نیاز به مایعات برطرف شود بهتر است در طول روز دست کم 8 لیوان آب بنوشید.
• مصرف ویتامین C را افزایش دهید: برخی شواهد نشان می‌دهد افزایش میزان ویتامین C می‌تواند در برابر عفونت‌های دستگاه ادراری شما را محافظت کند. تصور می‌شود که ویتامین C با افزایش اسیدیته ادرار عفونت را از بین می‌برد. فلفل قرمز، پرتقال، گریپ فروت و کیوی همگی حاوی مقدار کافی ویتامین C هستند.
• پروبیوتیک مصرف کنید: پروبیوتیک‌ها میکروارگانیسم‌های مفیدی هستند که از طریق مواد غذایی یا مکمل‌ها مصرف می‌شود. آنها می‌توانند تعادل سالم باکتریها را در روده ایجاد میکند. پروبیوتیک‌ها به صورت مکمل در دسترس هستند و می‌توان آنها را در لبنیات نیز یافت.
• عادت‌های سالم ایجاد کنید: جلوگیری از عفونت ادراری با رعایت چند نکته بهداشتی شروع می‌شود. ابتدا مهم است که مثانه را مدت طولانی، پر نگه ندارید. این کار میتواند به ایجاد باکتری منجر شود. ادرار بعد از مقاربت جنسی می‌تواند به جلوگیری از شیوع باکتری کمک کند. هنگامی که از دستشویی استفاده می‌کنید حتما از جلو به عقب پاک کنید تا از شیوع باکتری به مجاری ادراری پیشگیری شود.

بارداری به عنوان یک روند طبیعی در بخشی از زندگی خانم‌ها با تغییرات قابل توجه جسمی و روحی همراه است و ناآگاهی از این تغییرات و چگونگی مقابله با مشکلات احتمالی که بر اثر این تغییرات می‌تواند ایجاد شود، ممکن است منجر به بروز صدماتی شود که گاهی آثارش می‌تواند مادر را حتی تا سال‌ها بعد از زایمان دچار ناراحتی کند یا اینکه باعث بروز زودرس مشکلاتی شود که معمولا در دوران پیری گریبان‌گیر زنان می‌شود. مسئله بعدی زایمان مادران است که معمولا به علت ناآگاهی آنان از روش‌های مختلف تسهیل زایمان با درد و مشکلات بعدی همراه است. در آستانه روز جهانی طب فیزیکی بهتر است تاثیرات مهم فیزیوتراپی در دوران بارداری و حتی بعد از زایمان را از نظر کارشناسان بخوانید. 

فیزیوتراپی در بارداری و زایمان چقدر موثر است؟

نقش فیزیوتراپی در دوران بارداری، زایمان و بعد از آن بسیار گسترده است. تمرینات ورزشی مناسب و آگاهی از چگونگی انجام فعالیت‌های روزمره می‌تواند نقش بسزایی در سلامت جسمی و حتی روحی بانوان جامعه داشته باشد و از بروز بسیاری از مشکلات و بیماری‌ها جلوگیری کند.
یک زن باردار می‌تواند با شرکت در کلاس‌های خاص دوران بارداری و داشتن آگاهی لازم و انجام فعالیت‌های ورزشی مناسب سلامت جسمی خود و جنینش را تا حدود زیادی تضمین کند.

هدف فیزیوتراپی در بارداری و بعد از زایمان

• ارتقا و حفظ سطح بالای جسمانی و روحی مادر حین بارداری
• آموزش ورزش‌های مناسب در دوره بارداری و پس از زایمان
• آموزش لازم برای حفظ وضعیت صحیح در دوران بارداری
• آگاهی پدر و مادر از روند بارداری و زایمان و نگهداری از کودک
• کمک به آماده سازی و تسهیل زایمان و تسکین دردهای زایمانی
• درمان دردهای ناحیه پرینئوم ناشی از پارگی و آسیب عضلات کف لگن

روش فیزیوتراپی دوران بارداری

بعد از تایید حاملگی می‌توان به کلینیک فیزیوتراپی مراجعه کرد. زمان ایده‌آل برای ارجاع زنان باردار هفته 12 تا 14 بارداری است اما معمولا بین هفته 9 تا 16 ارجاع می‌شوند. ابتدا خانم باردار بعد از ارجاع توسط متخصص زنان از نظر شرایط خطرناک پزشکی بررسی می‌شود. باید سایر بیماری‌هایی که می‌تواند بر حاملگی او اثر بد بگذارد، بررسی شود. همه مادران باید شاخص توده بدنی‌شان حساب شده باشد. شاخص توده بدنی اگر بالای 30 باشد فرد چاق و فربه است و چاقی مفرط دارد در این موارد مادر ریسک آمبولی، دیابت حاملگی و … دارد. اگر شاخص توده بدنی مادر کمتر از 18 باشد این نشان دهنده اختلالات تغذیه است. در این موارد مادر حتما باید به متخصص تغذیه ارجاع شود. به طور معمول میزان افزایش وزن تا 25 درصد نسبت به قبل از دوران بارداری در حد طبیعی است و برای تغذیه جنین لازم است. به طور میانگین حدود 12.5 کیلوگرم افزایش وزن وجود دارد که این افزایش وزن مربوط به رشد جنین و جفت، بزرگ شدن رحم و سینه‌ها، ذخیره چربی، بزرگ شدن عضلات و … است.

تغییرات سیستم اسکلتی عضلانی در بارداری و لزوم فیزیوتراپی

• همزمان با رشد جنین به تدریج عضلات شکم تحت کشش قرار می‌گیرند و تکرار این کشش‌ها در زنانی که چند زایمان داشته‌اند منجر به کاهش تن عضلات شکم می‌شوند که وجود این عامل همراه با تغییرات عمده هورمونی می‌تواند منجر به جداشدگی عضلات مستقیم شکمی از ناحیه لاینه البه آ شود.
• به علت تغییرات هورمونی شلی لیگامانی ایجاد می‌شود که باعث تحریک‌پذیری مفاصل و بروز مشکلات و صدمات به آنها شود. در این بین مفاصل کمری، لگنی و اندام تحتانی که وظیفه تحمل وزن را برعهده دارند بیشتر در معرض آسیب قرار می‌گیرند.
• در دوران بارداری وزن رحم روی عضلات کف لگن است که منجر به پایین افتادن کف لگن در حدود 2.5 سانتی‌متر می‌شود. علاوه بر این فشار ممتد در مراحل زایمان فشاره وارده بیشتر می‌شود بنابراین ممکن است هنگام وضع حمل و خروج نوزاد علاوه بر تحت کشش قرار گرفتن عضلات کف لگن، پارگی نیز رخ دهد.
• در دوران بارداری و پس از زایمان به علت بزرگ شدن پستان‌ها و وضعیت‌های بدنی خاصی که فرد هنگام مراقبت و نگهداری از فرزند به صورت تکراری به خود می‌گیرد شانه‌ها گرد شده و به جلو حرکت می‌کنند و قوس مهره‌های گردنی افزایش پیدا کرده و سر به جلو متمایل می‌شود. همچنین به علت افزایش وزن رحم و محتویاتش مرکز ثقل بدن به جلو و بالا متمایل شده که منجر به افزایش قوس مهره‌های کمری و پشتی می‌شود. پس از زایمان تغییرات ایجاد شده معمولا به طور خود به خودی تصحیح نمی‌شود یکی دیگر از عواملی که منجر به دائمی شدن این وضعیت می‌شود بغل کردن مداوم کودک است.
• در دوران بارداری، زایمان و پس از زایمان ممکن است اختلالات و ضایعاتی مانند جداشدگی عضله مستقیم شکمی، ادم بارداری و بروز سندرم‌های فشاری، التهابات مفاصل لگن، کمردرد، زانودرد، اختلالات عضلات کف لگن، بی اختیاری ادرار، واریس، عدم تعادل عضلاتی و … شوند که باید از آنها پیشگیری کرد.

رادیوگرافی یکی از روشهای تشخیصی مهم در پزشکی و دندانپزشکی است که پزشک با استناد به آن می تواند درمان مناسب را انتخاب کند. اما استفاده از رادیولوژی در دوران بارداری خطرناک نیست؟ اشعه ایکس برای جنین چه عوارضی می تواند داشته باشد؟

اشعه ایکس در بارداری خطرناک است؟

پزشکان متخصص معتقدند زنان باردار تا جایی که ممکن است نباید از رادیو گرافی استفاده کنند. قرار گرفتن در معرض اشعه ها در هفته های اول بارداری، به دلیل رشد و تکثیر سلولها خیلی خطرناک است به همین دلیل به زنان باردار توصیه می‌شود در هفته های ۴ تا ۱۴ بارداری از رادیوگرافی استفاده نکنند.البته این توصیه ها به این معنی نیست که در هفته های دیگر بارداری رادیو گرافی به راحتی انجام می شود، منظور پزشکان این است که در این هفته ها هیچ اشعه ایکسی نباید به بدن زن باردار بتابد.

اشعه ایکس چه عوارضی برای جنین دارد؟

اگر جنین در سه ماه اول بارداری بیش از حد مجاز در معرض پرتو اشعه ایکس قرار بگیرد، ممکن است مشکلاتی مثل سقط خودبخودی اتفاق بیفتد. اشعه ایکس در سه ماهه دوم و سوم بارداری باعث اختلالات و نقص مادرزادی جنین می شود. اندامهایی که در این ماه ها رشد می کنند و کامل می شوند مثل روده ها، سیستم اسکلتی وعصبی، ممکن است دچار اختلالاتی مثل نقص و یا عدم تشکیل عضو شوند. همچنین تحقیقات متعدد ثابت کرده که قرارگیری جنین در معرض تابش اشعه، شانس ابتلای او را به سرطان در مراحل بعدی زندگی نسبت به هم سن‌ و سال های خود افزایش می دهد.

نکات مهم که خانم‌های باردار باید درباره رادیوگرافی بدانند

• اگر در دوران بارداری به توصیه پزشک مجبور به پرتودرمانی و قرار گرفتن در معرض اشعه ایکس شدید باید قبل از انجام، رادیولوژیست را مطلع کنید تا محافظ محکمی که از جنس سرب است را روی ناحیه شکم و رحم قرار دهند تا منجر به آسیب‌های احتمالی نشوند.
• حواستان به هفته های بارداری باشد. با شروع هفته چهارم، مرحله تشکیل شدن اعضای بدن جنین آغاز می‌شود و تا هفته چهاردهم، این روند ادامه دارد. این دوران، برای زنان باردار بسیار حساس است و بیشترین خطر و ضرر برای جنین در این دوران می‌تواند وجود داشته باشد. انجام رادیوگرافی در این دوران می‌تواند با خطراتی همراه باشد ولی بعد از هفته چهاردهم، خطرات به حداقل می‌رسد و می‌توان تصویربرداری و رادیوگرافی را با رعایت اصول ایمنی خاص انجام داد که برای این منظور در ناحیه لگن و رحم، باید حتما روپوش سربی قرار داد.
• اگر دندان درد داشتید حتما باید به پزشک معالجتان بگویید که باردار هستید. چون در رادیوگرافی پانورکس میزان اشعه خیلی زیاد است به همین دلیل زنان باردار فقط در موارد ضروری باید این کار را انجام بدهند. البته پوششهای محافظتی سربی نباید فراموش شود. اين پوششها نه تنها بايد بخش سينه و شكم را بپوشاند بلكه همه منطقه گردن و به ويژه محل غده تيروئيد را نيز بايد بپوشاند تا از بروز عوارض احتمالي بر جنین و مادر جلوگيری شود.
•  برای انجام سی تی اسکن و ام آرآی هم حتما باید با پزشک متخصص مشورت کنید. این اشعه ها هم بهتر است تا هفته ۱۴ بارداری به بدن زن باردار برخورد نکند. در تصویربرداری به روش سی تی اسکن، اشعه پراکنده در اتاق وجود ندارد و با پوشیدن روپوش سربی و محافظت از ناحیه لگن و رحم این کار انجام می‌شود.

گـردن رحم قسمت باریک، لـوله شکل و تحتانـی رحم است که به طـرف مهبل کشیده می شود. ممکن است برخی خانم‌ها دچـار نارسایی گردن رحم باشند و این موضوع مشکلاتـی را در بارداری ایجاد کند. به همین دلیل در روند اقدام برای بارداری باید در معاینه و آزمایش‌هایی که توسط پزشک انجام می‌شود گردن رحم بررسی شود تا در صورت بروز نارسایی به سرعت نسبت به درمان آن اقدام شود. 

گردن رحم چطور عمل می‌کند؟

در شـرایط غیر حاملگـی، گــردن رحم به میران کمی باز است تا اسپرم داخـل رحـم شود و نیز خون قاعدگـی خارج شود. در زمان حاملگـی ترشحاتی این لـوله را پر میکنند و سد محـافظی به نام پلاک موکوسـی تشکیل میدهند. در طـی یک حاملگـی طبیعی، گـردن رحم تا اواخر سه ماهه سـوم حاملگـی قوامی سفت داشته، طـول آن بیشتر است و بسته میمـاند و در سـه مـاهـه معمولا نرمتر، کوتاهتر و متسع شده و برای زایمان آماده میشود.

نارسایی گردن رحم به چه معناست؟

اگر در شروع حامگی گردن رحم نرمتر، ضعیفتر یا کوتاهتر از حالت عادی باشد ممکن است بدون ایجاد انقباضات حاملگی، در سه ماهـه دوم و یا اویل سه ماهه سـوم بر اثر افزایش وزن جنین و افزایش فشـار به آن کوتاه و متسع شود. این وضعیت که به عنوان “نارسـایی گردن رحـم” شناخته میشود میتوانند سبب سقط جنین در سه ماهـه دوم، پاره شدن زودرس کیسه آب یا زایمـان زودرس (قبل از هفته 37) شود.

تشخیص نارسایی گردن رحم چگونه است؟

در گذشته نارسایی گردن رحم بعد از چندین سقط در سه ماهه دوم و یا زایمان زودرس تشخیص داده می شد. امروزه، اگر شما در معرض این عارضه باشید پزشکتان ممکن است از هفته های 16 تا 20 به طــور مرتب برای شما سونوگرافی واژینال (Transvaginal Ultrasound) درخواست کند. این ســونوگرافی ها به پزشک در اندازه گیری طــول گردن رحم و کنترل علائم کوتاه شدن زودرس آن کمک می کند. در صورتیکه در سونوگرافیهای متوالی تغییرات قابل ملاحظه ای مشاهده شود، بیمــار ریسک بیشتری برای زایمان زودرس دارد و هر چــه گردن رحـم کـوتاه تر باشد ریسک بیمـار بیشتر است. البته باید توجه داشت که تشخیص این عارضـه کمی مشکل است و در مورد اینکه درمانهای موجود به جلوگیری از سقط یا زایمان زودرس کمک میکنند یا خیر اختلاف نظـر وجود دارد. اما یک فایده هشـدار زودرس این است که به بیمار فرصت میدهد از داروهای کـورتیکواستروئیدی استفاده کند. این داروها مشکلات را در نوزادان نـارس به حداقل میرسانند. در صورتی که هر یک از علائم زیر را مشاهده کردید بلافاصله با پزشک خود تماس بگیرید:

• تغییر در مقدار یا وضعیت ترشحات مهبلی بویژه ترشحات چسبناک یا آبکی

• لکه بینی یا خونریزی

• دردهای شبیه به دردهای قاعدگی

چه کسانی در معرض خطر نارسایی گردن رحم هستند؟

افرادی که بیشترین خطر متوجه آنهاست عبارتند از:

• کسانی که سابقه سقط بدون علت در سه ماهه دوم و یا زایمان زودرسی که ناشی از علل دیگر مانند دردهای زود هنگام و پارگی جفت نبوده دارند. در صورتی که این سابقه بیشتر از یک بار تکرار شده باشد احتمال خطر بیشتر است.

• کسانی که اعمالی تشخیصی یا درمانی مانندcone biopsy یا LEEP بر روی گردن رحم آنها انجام شده است.

• کسانی که در زمان بارداری مادرشان از داروی DES استفاده می کرده است. (در گذشته پزشکان برای جلوگیری از سقط این دارو را تجویز می کردند ولی استفاده از آن در دهه 1970 بدلیل بی اثر بودن و عوارضی که بر دستگاه تولید مثل جنین داشت متوقف شد.)

• کسانی که گردن رحم در آنها در طی زایمان های قبلی یا مواردی نظیر کورتاژ صدمه دیده و یا چندین بار سابقه ختم حاملگی دارند.

• کسانیکه گردن رحم در آنها بطور غیر عادی کوتاه است.

بیمار چه اقداماتی باید انجام دهد؟

اگر سونوگرافی نشان دهنده کوتاه بودن گردن رحم باشد و حاملگی قل از هفته 24 باشد، پزشک ممکن است سرکلاژ را پیشنهاد کند. در این روش دور گردن رحم با نخ مخصوصی بسته می شود و این سبب تقویت شدن گردن رحم و بسته ماندن آن می گردد. البته در مورد بکارگیری این روش اختلاف نظرهایی وجود دارد.

بعضی تحقیقات جدید مؤثر بودن این روش را در جلوگیری از سقط، PPROM، و زایمان زودرس جز در موارد معدود زیر سوال بردهاند. این روش میتواند مشکلاتی ایجاد کند که خود سبب زایمان زوردس هستند. از جمله این مشکلات میتوان به عفونت رحمی، پارگی کیسه آب، و انقباضات رحمی ناشی از التهاب رحم اشاره کرد.

متخصصین هنوز به این سؤال پاسخی نداده اند که آیا فواید سرکلاژ در موارد خاص به خطراتش می ارزد یا خیر؟ زنانی که به نظر میرسد از این روش فایده ببرند آنهایی هستند که سه بار یا بیشتر بدون پیدا شدن دلیل خاصی سقط یا زایمان زودرس داشتهاند. در این بیماران معمولا در هفته های 13 تا 16 و قبل از شروع تغییرات گردن رحم، سرکلاژانجام می شود. به نظر می رسد سرکلاژ در این زمان نسبت به هفته های بالاتر حاملگی و زمانی که گردن رحم شروع به تغییر کرده است خطرات کمتری دارد.

سرکلاژ زیر بیهوشی عمومی، نخاعی و یا اپی دورال انجام میشود و بیمار میتواند همان روز یا روز بعد به خانه برگردد. به بیمار توصیه میشود که چند روزی استراحت کند و در این چند روز ممکن است خونریزی خفیف و یا انقباضات رحمی داشته باشد. بهتر است بیمار برای مدتی (و یا احتمالا تا آخر حاملگی) آمیزش جنسی نداشته باشد. پزشک ممکن است برای جلوگیری از عفونت یا زایمان زودرس داروهایی تجویز کند و همچنین بیمار تا زمان برداشتن بخیه های سرکلاژ که معمولا هفته 37 بارداری خواهد بود از نظر علائم تحت نظر باشد. بیمار معمولاً بعد از هفته 37 نگرانی نداشته و باید منتظر زایمان باشد.

بعضی پزشکان به جای سرکلاژ استراحت مطلق را تجویز میکنند. هر چند شواهد محکمی مبنی بر اینکه استراحت مطلق و ماندن در تخت خواب مؤثر است وجود ندارد ولی از نظر تئوری این کار برای برداشتن وزن از روی رحم ممکن است کمک کننده باشد. بیمار ممکن است از آمیزش جنسی هم منع شود.

شاید شنیده باشید که تستی به نام آمنی شور وجود دارد که در دوران بارداری برای تشخیص پارگی زودرس کیسه آب استفاده می‌شود.
در واقع پارگی پیش از موعد و زودرس غشاهای زایمانی یا PROM مربوط به پارگی پرده‌های جنینی پیش از شروع درد زایمان قبل از هفته ۳۷ بارداری است و در ۳ درصد بارداری‌ها اتفاق می‌افتد و باعث یک‌سوم زایمان‌های زودرس است.
از جمله ریسک فاکتورهای پارگی پیش از موعد و زودرس غشاهای جنینی می‌توان به سابقه PROM، عفونت دستگاه تناسلی، خونریزی قبل از زایمان و استعمال دخانیات اشاره کرد.
پارگی پیش از موعد و زودرس غشاهای زایمانی می‌تواند باعث عفونت‌های مادر و نوزاد، زایمان زودرس، قطع ناگهانی جفت و فرو افتادگی بند ناف (پرولاپس بند ناف) شود.

روش‌های تشخیص پارگی کیسه آب

• روش کلاسیک تشخیص کلینیکی پارگی پیش از موعد غشاهای زایمان، جاری شدن ناگهانی مایع زرد کم‌رنگ و شفاف از واژن است که البته، بسیاری از خانم‌های دچار PROM نشتی مایعی کم‌حجم به صورت مداوم یا گهگاهی یا احساس خیسی واژن یا پرینه توصیف می‌کنند.
• بررسی احتمال PROM باید از طریق معاینه بالینی یا تست‌های تشخیصی آزمایشگاهی تایید شود تا سایر احتمالات خیسی مثل بی‌اختیاری ادرار، ترشحات واژینال یا تعریق بررسی شود.
• بهترین روش تشخیص و شناسایی پارگی پیش از موعد و زودرس غشاهای زایمانی، مشاهده مستقیم خروج مایع آمنیوتیک از کانال دهانه رحم یا جمع شدن مایع در فورنیکس واژینال (فضای توخالی واژن) است. اگر PROM بعد از معاینه بالینی قابل مشاهده نباشد، با اندازه‌گیری PH مایع واژینال می‌توان به تشخیص قطعی رسید؛ این روش به سادگی و با کمک تست نیترازین قابل اجراست. از آنجا که PH مایع آمنیوتیک ۷ تا ۷.۵ است و قلیایی‌تر از ترشحات طبیعی واژن (با PH بین ۴.۵ تا ۵.۵) است، وقتی کاغذ نیترازین به نمونه مایع واژینال آغشته می‌شود و به رنگ آبی درمی‌آید، نشانه احتمالی وجود مایع آمنیوتیک است. اما اگر خون، ادرار یا داروی‌های آنتی سپتیک وجود داشته باشد، پاسخ مثبت، کاذب خواهد بود که در ۵ درصد موارد ممکن است جواب این تست منفی کاذب یا مثبت کاذب باشد.
• اگر نشتی مایع آمنیوتیک گهگاهی باشد یا مایع آمنیوتیک با سایر مایعات واژینال رقیق شود، ممکن است جواب آزمایش منفی کاذب شود. همچنین اگر مایعات قلیایی (مثل خون، مایع منی، صابون یا بعضی عفونت‌ها) در واژن وجود داشته باشد، جواب آزمایش مثبت کاذب خواهد شد.

تست فرن و جواب کاذب

یک تست تائیدی دیگر، تست فرن است که در آن مشاهده درختی یا سرخسی شدن ترشحات صورت می‌گیرد. مایعاتِ فورنیکس یا دیواره خلفی واژن روی یک اسلاید شیشه‌ای ریخته شده و حداقل ۱۰ دقیقه صبر می‌کنند تا این مایع خشک شود.
اگر این مایع، مایع آمنیوتیک باشد، الگوی سرخسی یا درختی ظریفی ایجاد می‌کند اما اگر مایعات مورد آزمایش، مربوط به مخاط دهانه رحم باشد، بعد از خشک شدن ساختار درختی وسیع و ضخیم به خود می‌گیرد.
اگر مخاط رحمی حسابی به استروژن آغشته شده باشند یا اثر انگشتی روی اسلاید میکروسکوپ باشد، ممکن است به اشتباه جواب تست سرخسی، مثبت کاذب شود. جواب منفی کاذب هم ممکن است به خاطر ناکافی بودن مایع آمنیوتیک جمع آوری شده یا وجود مقدار زیادی ترشحات واژینال یا خون اتفاق بیفتد.

آمنی شور؛ دقیق‌ترین روش تشخیص پارگی کیسه آب

جدیدترین روش تشخیص و تایید پارگی غشاهای زایمانی، تست آمنی شور (آمینوشور) است که یک آزمایش ایمونوکروماتوگرافیک است که میزان پروتئین آلفا میکروگلوبولین-۱ (PAMG-1) در مایعات واژینال را بعد از پارگی پرده‌های جنینی اندازه‌گیری می‌کند.
این پروتئین که در مایع آمنیوتیک وجود دارد، در ترشحات واژینال زنان بارداری که دچار پارگی کیسه آب شده‌اند هم، پیدا می‌شود.
البته میزان پروتئین PAMG-1 در حالت طبیعی به مقدار ناچیزی است و طبیعتا اگر کیسه آب خانم باردار پاره نشده باشد، این پروتئین هم در ترشحات واژن ظاهر نخواهد شد. اما اگر کیسه آب زودتر از موعد پاره شود، انجام تست آمنی شور یکی از دقیق‌ترین روش‌های تشخیصی خواهد بود.
به گفته محققانی که ۴۳۲ خانم باردار را در هفته‌های ۱۱ تا ۴۱ بارداری تحت نظر داشته‌اند، تست آمنی شور دارای ۹۸.۹ تشخیص اختصاصی، ۹۸.۱ حساسیت و دقت عملی ۹۹ درصدی است.

عملکرد تست آمنی شور (آمینو شور)

عدم تشخیص پارگی زودرس غشاهای جنینی یا جواب مثبت کاذب می‌تواند باعث بستری نابه جا و القای زایمان شود. از آنجا که تشخیص دقیق پارگی پیش از موعد غشاهای جنینی و پارگی زودرس کیسه آب هنوز یکی از مشکلات شایع در بحث مامایی و زایمان است و بسیاری از آزمایش‌های تشخیصی مورد استفاده به علت نیاز به نمونه‌برداری و استفاده از ابزاری مثل اسپکولوم، تهاجمی محسوب می‌شوند، محدودیت‌های زیادی برای استفاده در افراد مختلف و شرایط متفاوت دارند.
اما تست آمنی شور یک آزمایش غیر تهاجمی است که برای پارگی پیش از موعد غشاهای جنینی در خانم‌های باردار استفاده می‌شود و به پزشک اجازه می‌دهد با تصمیم درست و به موقع، از عوارض ناخواسته و صدمه به مادر یا جنین جلوگیری کند.
با تشخیص به موقع و دقیق پارگی زودرس غشاهای جنینی و کیسه آب در هر بازه‌ای از دوران بارداری، اهمیت زیادی در بستری کردن خانم باردار و درمان به موقع دارد.
تست آمنی شور بدون نیاز به اسپکولوم و صرفا با یک سواب استریل ۵-۷ سامتی‌متری که وارد واژن می‌شود، انجام می‌شود و ظرف چند دقیقه می‌تواند به طور دقیق مثبت یا منفی بودن پارگی کیسه آب جنینی را تشخیص دهد.
این تست سریع و مقرون به صرفه، علاوه بر صرفه‌جویی در زمان تشخیص و دقت تشخیص، در تمام سنین بارداری قابل انجام است و جوابش به قدری دقیق است که دیگر نیازی به تایید آزمایش‌های تشخیصی دیگر نیست.
 

با اینکه جراحی در دوران بارداری خطرناک است، اما بعضی وقتها دردهای اورژانسی چاره ای جز انتخاب جراحی برای نجات جان مادر و جنین نمی گذارند. اما خطرات جراحی و بیهوشی در دوران بارداری چیست؟ آیا بیهوشی برای جنین خطرناک است؟

جراحی های اورژانسی در دوران بارداری

موارد اورژانسی ممکن است برای همه زنان باردار پیش نیاید اما بعضی از زنان ممکن است در این دوران به اقدامات جراحی نیاز داشته باشند. به غیر از جراحی هایی مثل سقط جنین و بارداری خارج از رحم بعضی از دردهای شکمی باید با جراحی درمان شود مثل:

•  تصادف

تصادف و زمین خوردن و اتفاقهای ناگهانی می تواند زن باردار را به اتاق عمل و جراحی بکشاند. البته در تصادف و ضربه های ناگهانی به شکم به دلیل اینکه دور تا دور جنین آب است شوک مستقیم به بچه وارد نمی شود ولی با این حال خطر کنده شدن جفت وجود دارد .به همین دلیل بهتر است زنان بارداری که سوار ماشین می شوند حتما کمربند ایمنی را ببندند که اگر تصادفی رخ داد برخورد با شیشه نداشته و خطر پرتاب شدن از ماشین کمتر شود .

 

• جراحی آپاندیس

آپاندیس یکی از شایعترین دردهایی است که ممکن است در دوران بارداری اتفاق بیفتد و حتما باید عمل جراحی انجام شود.اما به دلیل اینکه آپاندیس از محل اصلی خودش خارج می شود و به نقطه بالاتری می رود تشخیص آن در دوران بارداری خیلی سخت می شود. اگر آپاندیس زود تشخیص داده نشود احتمال پاره شدن و ریختن محتویات آن به داخل شکم و عفونت داخل شکم وجود دارد و می تواند با عوارض خطرناکی برای مادر و جنین همراه شود. اگر بارداری کمتر از ۱۶ یا ۱۷ هفته باشد به طریق لاپاروسکوپی (جراحی از طریق ایجاد یک سوراخ کوچک) قابل انجام است، اما اگر بارداری بالای ۲۰ هفته باشد به روش قدیمی و با باز کردن شکم جراحی انجام می شود. اگر زن باردار در سه ماهه اول باشد ، به بیمار هورمون پروژسترون داده می شود که جلوی سقط را بگیرد. در سه ماهه سوم هم با تجویز برخی دارو های خاص می توان جلوی زایمان زودرس را گرفت.

 

• جراحی کیسه صفرا

بعضی دردها می چرخند و می‌چرخند و بدترین زمان را پیدا می‌کنند. یکی از آنها التهاب کیسه صفراست. بعضی از زنان در دوران بارداری بی‌تحرک می‌شوند و وزنشان خیلی بالا می‌رود همین موضوع باعث التهاب کیسه صفرا و حتی گاهی با سنگ کیسه صفرا همراه می‌شود. اگر این التهاب با دارو و آنتی بیوتیک درمان شود عمل جراحی نیاز نیست اما اما اگر مشکل شدید باشد لازم است جراحی انجام شود.

• سنگ کلیه

سنگ کلیه ممکن است در دوران بارداری دردسر ساز شود. البته پزشکان سعی می‌کنند در دوران بارداری جراحی انجام ندهند و با استفاده از لوله‌هایی که دارای انحنا در دو طرف است و یک سر آن در کلیه و یک سر آن در مثانه قرار می‌گیرد مشکل را تاجایی که می‌توانند برطرف کنند. بی تحرکی یکی از دلایل به وجود آمدن سنگه کلیه در دوران بارداری است چون در این دوران حجم خون در گردش افزایش پیدا می‌کند و مادران باردار هم اگر بی‌تحرک باشند و حرکت کم ادرار در مسیرهای ادراری وجود داشته باشد، ماندن ادرار در مثانه و کلیه احتمال تشکیل سنگ را زیاد می‌کند.

بیهوشی در دوران بارداری چه خطراتی دارد؟

• اگر در سه ماهه اول یا دوم بارداری انجام شود احتمال سقط جنین وجود دارد.
• بیهوش شدن باعث افت شدید فشار خون مادر باردار می شود که ممکن است در آینده باعث ابتلا نوزاد به افسردگی شود.
• استفاده از داروی بیهوشی در زنان باردار می تواند میزان جریان خون وارده به داخل رحم را کم کند که این حالت هم ممکن است باعث بروز نگرانی در مورد سلامت جنین می شود.
• داروی بیهوشی در دوران بارداری می تواند باعث افزایش سموم بدن شود و عوارض زیادی برای مادران باردار و جنین داخل رحم به وجود آورد.

اپیزیوتومی بریدگی جراحی در ناحیه میان دوراه (ناحیه بین واژن و مقعد) است تا مدخل واژن را بزرگتر کند. این کار زایمان نوزاد را آسان تر میکند. اگرچه اپیزیوتومی یکی از معمول‌ترین روندهای جراحی در زایمان است، ولی درباره ارزش پزشکی این بُرش بحث‌هایی وجود دارد. اینکه آیا اپیزیوتومی به پارگی طبیعی ترجیح داده می‌شود یا خیر، هنوز هم بحث‌برانگیز است.

اپیزیوتومی چیست و چرا انجام می‌شود؟

اپیزیوتومی یک برش جراحی در ناحیه پرینه یا میاندوراه (ناحیه عضلانی بین واژن و مقعد) است و قبل از انجام برش بیحسی موضعی داده می شود. این برش جراحی کوچک در صورتی که نوزاد تحت استرس باشد و نیاز به تولد سریع داشته باشد انجام می شود. اگر ماما تشخیص دهد که نیاز به گشاد کردن واژن به وسیله برش وجود دارد، این کار را انجام می دهد. در غیر این صورت احتمال پارگی شدید واژن وجود خواهد داشت. برخی از متخصصین معتقدند که برش اپیزیوتومی بهتر از پارگی اتفاقی واژن ترمیم میشود. در عین حال این روش در بیشتر زنان باعث مشکلاتی چون درد، بی اختیاری ادرار و مدفوع و بهبودی دیر هنگام شده است. بنابراین اپیزیوتومی فقط باید برای مادرانی که از آن نفع میبرند استفاده شود. پارگی های خود به خود درد کمتری داشته و حداقل در روزهای بعد از زایمان درد ندارند در حالی که پارگی اپیزیوتومی دردناک است. بررسیها نشان داده است زنانی که برش اپیزیوتومی برای آنها داده میشود، زنانی که پارگی خودبخودی پیدا میکنند و همچنین زنانی که هیچ آسیبی نمیبینند، همگی میتوانند با انجام ورزشهای لازم 3 ماه بعداز زایمان از قدرت مناسب عضلات کف لگن برخوردار شوند.

آیا خانم باردار روش اپیزیوتومی را انتخاب می‌کند؟

اگر شما فکر می کنید که روش اپیزیوتومی را نمی‌پسندید، باید موضوع را با ماما یا پزشک خود در یکی از ویزیت های پیش از زایمان در میان بگذارید. در کلاسهای مخصوصی که پیش از زایمان در آن شرکت می کنید و برای دوران بارداری و زایمان آماده می شوید، حفظ آرامش و استفاده از وضعیت های مختلف برای اجتناب از اپیزیوتومی آموزش داده می شوند.

آیا برش اپیزیوتومی دردناک است؟

اکثر زنان اظهار می کنند که برش اپیزیوتومی را هنگام زایمان احساس نکرده اند. چون بافتهای اطراف واژن در هنگام زایمان به شدت کشیده شده و برش به سادگی انجام می شود، اما ممکن است روند بهبود آن دردناک باشد.

برای التیام درد برش چه باید کرد؟

• کیسه یخ و یا کیسه های ژله ای سرد میتواند محل بخیه را بی‌حس کرده و تورم را کمتر کند. این روش از قدیم برای التیام درد استفاده می‌شده است.  
•  محل بخیه ها را در معرض هوا قرار دهید. حداقل روزی 10 دقیقه لباسهای زیر را در آورده و روی حوله تمیز استراحت کنید.
• دوش آب گرم بسیار مفید است. با این حال تحقیقات نشان می‌دهد که افزودن نمک به آب وان حمام هیچ تاثیری در بهبود ترمیم ندارد. بخیه ها را بعد از حمام با حوله نرم و تمیز به آرامی خشک کنید. 
• به میزان لازم پیاده روی کنید. ورزشهای مخصوص عضلات کف لگن را انجام دهید تا گردش خون تحریک شده و ترمیم زخم تسریع شود.

چقدر بعد از جراحی میتوان رابطه جنسی داشت؟

بهبود بخیه ها نباید بیش از 1 ماه طول بکشد و بسیاری از پزشکان تا هفته ششم بعد از زایمان برای شما ممنوعیت در نظر می‌گیرند. معمولا بعد از این زمان و در صورت تمایل، ایراد ندارد. اگر شک دارید که بخیه های شما به خوبی بهبود یافته یا خیر، به پزشک خود مراجعه کنید و یا تا موعد ویزیت هفته ششم بعد از زایمان صبر کنید.

وقتی برای اولین بار بعد از زایمان رابطه جنسی دارید امکان دارد در ابتدا تنگی واژن و درد را احساس کنید. در اینصورت حفظ آرامش و استفاده از ژل لوبریکانت را توصیه می‌کنیم. سعی کنید قبل از رفتن به بستر دوش آب گرم بگیرید و زمان زیادی را به ابراز احساسات اختصاص دهید. در موقع انجام عمل جنسی، وضعیت راحتی را برای خود انتخاب کنید.

معمولا آزمایش ادرار برای تشخیص عفونت یا بررسی میزان گلوکز خون یا عفونت موجود در آن توصیه می‌شود. در دوران بارداری پزشکان آزمایش ادرار را برای بررسی میزان پروتئین در ادرار پیشنهاد می‌کنند. از نظر پزشکی وجود پروتئین در ادرار را پروتئینوری می‌گویند. پروتئین بالا در ادرار نشان دهنده عملکرد ناقص کلیه است که می‌تواند منجر به مشکلاتی برای مادران باردار شود. در ادامه بیشتر درباره این مشکل می‌خوانید.

دفع پروتئین در بارداری

دفع پروتئین در بارداری ممکن است برای هر خانمی اتفاق بیفتد. در حالی که این اتفاق اغلب در اولین بارداری رخ می‌دهد ممکن است در بارداری‌های بعدی نیز بروز کند. دفع پروتئین معمولا با فشار خون بالا تشخیص داده می‌شود که برای اولین بار در اواسط بارداری رخ می‌دهد. این بیماری معمولا با مقادیر زیاد پروتئین در ادرار یا کاهش پلاکت خون، مشکلات کلیوی و کبدی، وجود مایع در ریه‌ها و علائمی مانند سردرد شدید یا اختلالات بینایی تشخیص داده می‌شود.
وقتی باردار می‌شوید پزشک معمولا فشار خون شما را چک می‌کند تا اطمینان پیدا کند که بالا نیست. یک نمونه ادرار نیز معمولا برای سالم بودن کلیه‌ها می‌گیرد. هر مقدار پروتئین اضافی که در یک نمونه ادرار یافت شود به عنوان پروتئینوری شناخته می‌شود و ممکن است در بیماران پره اکلامپسی دیده شود یا نه.

سطح پروتئین طبیعی ادرار در بارداری چقدر است؟

معمولا ادرار حاوی مقدار مشخصی پروتئین است. میزان دفع استاندارد پروتئین در بارداری 300 میلی‌گرم در روز است که در زنان غیرباردار این مقدار 150 میلی‌گرم در روز است. این مقدار دفع پروتئین به دلیل افزایش حجم خون در دوران بارداری است که باعث افزایش استرس روی کلیه‌ها می‌شود.

آزمایش دفع پروتئین در ادرار چگونه است؟

طی معاینه منظم قبل از تولد، پزشک از شما نمونه ادرار می‌گیرد. دو نوع آزمایش روی نمونه ادرار برای تشخیص پروتئینوری انجام می‌شود:

• آزمایش قطره‌ای: یک نوار شیمیایی با سوراخ‌هایی است که نمونه ادرار وارد آن می‌شود. در صورت وجود پروتئین در ادرار رنگ این نوار تغییر خواهد کرد. سطح پروتئین ادرار می‌تواند از 1+ تا 4+ که از سطح بسیار پایین تا بالاست باشد. سطح بالای پروتئین نشان دهنده پره اکلامپسی یا آسیب کلیوی است. در حالی که سطح پروتئین پروتئین نشان دهنده UTI است.
• آزمایش پروتئین ادرار 24 ساعته: این آزمایش میزان پروتئین ادرار را در شرایط خاص بررسی می‌کند. نمونه ادرار طی یک دوره 24 ساعته در ظروف جداگانه جمع آوری و برای تجزیه و تحلیل گرفته می‌شود. ادرار اول صبح مورد توجه قرار نمی‌گیرد. اگر میزان پروتئین بیش از 300 میلی‌گرم در روز در ۲۴ ساعت باشد این نشانه پره اکلامپسی است.

دلایل دفع پروتئین در ادرار هنگام بارداری

سطح پایین پروتئین در ادرار طبیعی بوده یا نشان دهنده یک عفونت جزئی است. اما سطوح بالای پروتئین در ادرار نشانگر مشکلات جدی است که در ادامه می‌خوانید:

• پره اکلامپسی: این بیماری با فشار خون بالا، پروتئین موجود در ادرار و احتباس مایعات مشخص می‌شود که پس از هفته بیستم بارداری رخ می‌دهد. علائم دیگر شامل سردرد، استفراغ، تاری دید و درد شکم است.در صورت عدم درمان پره اکلامپسی می‌تواند منجر به اکلامپسی، اختلال در کلیه و تولد نوزاد کم وزن شود. در هنگام تشخیص و درمان زودرس ممکن است نوزاد سالم به دنیا بیاید. درمان شامل رژیم کم نمک و ورزش منظم است.
• سندرم هلپ HELLP: این بیماری معمولا در زنان مبتلا به پره اکلامپسی یا اکلامپسی رخ می‌دهد اما گاهی با وجود نبود این بیماری‌ها هم بروز می‌کند. علائم مشابه سندرم هلپ وجود پروتئین در ادرار را نشان می‌دهد. در صورت عدم درمان به موقع ممکن است منجر به عوارض جدی از جمله وزن کم هنگام تولد و زایمان زودرس شود.
• عفونت مجاری ادراری یا عفونت کلیه: اگر تکرر ادرار دارید یا هنگام ادرار احساس ناراحتی می‌کنید ممکن است دچار عفونت ادراری شوید. این می‌تواند منجر به وجود پروتئین در ادرار شود. اگر این بیماری به موقع درمان نشود منجر به عفونت کلیوی می‌شود که با تب، حالت تهوع، استفراغ و کمردرد همراه است. اگر چه عفونت ادراری روی جنین تاثیر نمی‌گذارید، عفونت‌های کلیوی می‌تواند منجر به تولد نوزاد با وزن کم و زایمان زودرس شود.
• عوامل دیگر: برخی شرایط مانند استرس عاطفی، کمبود آب بدن، ورم مفاصل، قرار گرفتن در معرض درجه حرارت بالا، دیابت و ورزش شدید و همچنین داروها می‌تواند منجر به وجود پروتئین در ادرار شود. برخی شرایط پزشکی از جمله دیابت، بیماری قلبی، آرتریت روماتوئید، آنمی سلول داسی شکل، لوپوس و بیماری‌های مزمن کلیه نیز می‌تواند این خطر را افزایش دهد.

علائم دفع پروتئین در ادرار در دوران بارداری

پروتئینوری عمدتا از معاینات معمول ادرار در بارداری تشخیص داده می‌شود. علائمی که ممکن است همراه با پروتئین بالا در ادرار تجربه شود شامل موارد زیر است:

• تورم دست و پا
• تورم صورت
• ادرار فومی

از همه مهمتر، شما باید از پروتئینوری که می‎تواند از پره اکلامپسی ایجاد شود نیز آگاه باشید. علائم مرتبط با این شرایط عبارت است از:

• تاری دید
• تورم دست و پا و صورت
• درد زیر دنده‌ها
• سردرد و استفراغ شدید
• احساس ناخوشایند
• سوزش سردل

آیا دفع پروتئین در بارداری درمان دارد؟

دفع پروتئین در بارداری یا پروتئینوری یک بیماری نیست بلکه نشانه‌ای از چیزی غیرطبیعی در بدن است. با این حال باید مراقبت‌های ویژه ای انجام شود.
تغییرات ساده در رژیم غذایی و شیوه زندگی به مدیریت میزان پروتئین در ادرار کمک می‌کند. اما برای کنترل سطح بالای پروتئین در ادرار درمان علت اصلی بسیار ضروری است.

• اگر علت اصلی بیماری دیابت باشد باید با دارو و تغییر رژیم غذایی و تمرینات ورزشی کنترل شود.
• اگر علت فشار خون بالاست باید درمان انجام شود.
• اگر علت پره اکلامپسی باشد درمان به مراحل بارداری بستگی دارد.
• اگر علت عفونت ادراری و کلیوی باشد میتوان از آنتی بیوتیک استفاده کرد.
• اگر جنین به اندازه کافی رشد کرده باشد پزشک ممکن است برای محافظت از مادر و نوزاد زایمان زودرس انجام دهد.

راه‌های جلوگیری از دفع پروتئین در بارداری

اقدامات ساده‌ای برای خلاص شدن از دفع پروتئین در بارداری وجود دارد که شامل موارد زیر است:

• کاهش مصرف نمک: ولع غذاهای ترش و شور در دوران بارداری بسیار رایج است. اما افزایش نمک باعث افزایش پروتئین در ادرار می‌شود. بنابراین از خوردن غذاهای شور خودداری کنید. مقدار نمک اضافه شده به رژیم غذایی خود را کاهش دهید و از خوردن غذاهای بیرون نیز اجتناب کنید.
• مصرف قند کمتر: کیک، دسر، شیرینی و بستنی باید از رژیم غذایی شما خارج شود. این ممکن است بار کلیه‌های شما را به میزان قابل توجهی کاهش داده و مانع عفونت شود.
• وزن خود را مدیریت کنید: افزایش وزن بیش از حد خطر ابتلا به دیابت بارداری یا پره اکلامپسی را افزایش می‌دهد که این امر دوباره باعث ترشح پروتئین در ادرار می‌شود. با نگهداشتن وزن بر میزان مصرف روزمره مناسب، وزنتان را مدیریت کنید.
• خوب استراحت کنید: برای از بین بردن استرس، مقداری از زندگی پرمشغله خود خارج شوید و بدنتان را شارژ کنید تا شرایط سلامت مناسبی داشته باشید.
• بهداشت خود را رعایت کنید: بعد از دستشویی خود را با یک دستمال تمیز پاک کنید. بعد از ادرار شستشو را از جلو به عقب انجام دهید. این باعث حفظ سلامت دستگاه ادراری میشود و از هرگونه عفونت جلوگیری می‌کند.
• آب کافی مصرف کنید: هیدراتاسیون برای محافظت از عفونت ضروری است. نوشیدن آب کافی باعث تکرر ادرار و برطرف شدن عفونت‌های کلیوی و مجاری ادراری می‌شود.