«هنر سوزن‌دوزی ترکمن» ثبت جهانی شد

 هنرسوزن‌دوزی ترکمن به‌عنوان بیستمین عنصر میراث‌فرهنگی ناملموس کشورمان در هفدهمین نشست کمیته بین‌الدولی پاسداری از میراث‌فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت جهانی شد.
در چهارمین روز از هفدهمین نشست کمیته بین‌الدولی پاسداری از میراث‌فرهنگی ناملموس در شهر رباط مراکش که از ۶ آذر آغاز و تا ۱۲ آذرماه جاری ادامه دارد، هنر سوزن‌دوزی ترکمن (ترکمن‌دوزی) به‌ عنوان بیستمین عنصر میراث‌فرهنگی ناملموس کشورمان مشترک با ترکمنستان به ثبت جهانی رسید.
سوزن‌دوزی به سبک ترکمنی یک هنر کاربردی، تزئینی و ذهنی است که توسط هنرمندان بر روی پارچه‌های ابریشم یا پشم با نخ‌های طبیعی ابریشم، پنبه یا نخ مصنوعی مانند اکریلیک نقش می‌بندد. هنرمند، طرح و نقش را در ذهن خود از شکل حیوانات، عناصر موجود در طبیعت اطراف خود، ادوات و ابزار جنگی و باورهای مردمانش الهام گرفته و سپس طرح‌های زیبا و در عین حال ساده آن‌ها را بر روی پارچه پیاده می‌کند که هر یک از این نقش‌ها علاوه بر نماد و نشانه‌ای جداگانه، جنبه تزئینی نیز دارد. هر یک از طایفه‌های مختلف ترکمن معمولاً از روش خاص خود در رودوزی‌ها استفاده می‌کنند.
هنر ترکمن‌دوزی در تزئین لباس‌های زنان و مردان و کودکان، رودوزی بقچه و بند آن برای جهیزیه دختر یا پسر، قاب‌ها، آیینه، شانه، لباس عروسی برای عروس و داماد، هدبند، مچ بند، گردن بند، کیف لوازم آرایشی، رومیزی، ملحفه‌های کوسن/بالش، روتختی، آویزهای دیواری، کیف پول/کیف/کوله پشتی زنانه تجلی می‌یابد. امروزه، این هنر برای دکوراسیون خانه‌های معاصر نیز استفاده می‌شود.
در سرتاسر جهان، پوشاک اقوام مختلف از باورها، اعتقادات آن منطقه نشأت گرفته است. ترکمن‌ها در مراسم مختلف از جمله آیین‌های دینی و مذهبی، مراسم سوگواری و عزا. در جشن و سرورها نوع پوشش مزین به سوزن‌دوزی استفاده می‌کند. این لباس‌ها براساس نوع مراسم دارای تزئینات متفاوتی است. لباسی که در مراسم‌های عروسی و جشن‌ها می‌پوشند به ویژه لباس عروس دارای سوزن‌دوزی بسیار بوده و از زیبایی خیره کننده‌ای برخوردار است.
تقریباً اکثر سوزن دوزان، زن هستند، اما در مشاغل مرتبط مانند ساخت ابزار سوزن‌دوزی، مردان نیز درگیر هستند. به طور سنتی، دختران جوان این هنر را در کودکی به عنوان یک مهارت ضروری زندگی از مادر و مادربزرگ خود یاد می‌گیرند.
این عنصر بیشتر در استان‌های خراسان شمالی و گلستان به ویژه در گنبدکاووس، بندرترکمان، آق قلا، کلاله، گمیشان، مراوه تپه و روستاهای اطراف آن رواج داشته و در عین حال هنری شناخته شده در سطح کشور است.
از ایران شش پرونده برای ثبت جهانی در هفدهمین نشست کمیته بین‌الدولی پاسداری از میراث‌فرهنگی ناملموس بررسی می‌َشود که شامل پرورش کرم ابریشم و تولید سنتی ابریشم برای بافندگی (مشترک با افغانستان، آذربایجان، ترکیه، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان)، هنر سوزن‌دوزی ترکمن (ترکمن‌دوزی) (مشترک با ترکمنستان)، هنر ساختن و نواختن عود (مشترک با سوریه)، یلدا/چله (مشترک با افغانستان)، هنر ساختن و نواختن رباب (مشترک با تاجیکستان و ازبکستان) و مراسم مهرگان (مشترک با تاجیکستان) است.

آثار ناملموس ایران که جهانی شده‌اند
آیین باستانی و کهن نوروز و ردیف‌های موسیقی سنتی ایران در سال ۲۰۰۹ (۱۳۸۸)، آئین پهلوانی و زورخانه‌ای، هنر نمایشی آئینی تعزیه، مهارت فرش‌بافی کاشان، مهارت فرش‌بافی فارس و موسیقی بخشی‌های خراسان شمالی در سال ۲۰۱۰ (۱۳۸۹)، دانش سنتی لنج‌سازی و دریانوردی در خلیج فارس و نقالی، قصه‌گویی اجرایی ایرانی در سال ۲۰۱۱ (۱۳۹۰)، آئین قالی‌شویان مشهد اردهال در سال ۲۰۱۲ (۱۳۹۱)، فرهنگ پخت نان لواش و آئین نوروز (با تکمیل پرونده) برای دومین بار در سال ۲۰۱۶ (۱۳۹۵)، هنر ساختن و نواختن کمانچه، چوگان، بازی سوار بر اسب همراه با روایت‌گری و موسیقی در سال ۲۰۱۷-(۱۳۹۶) و ساختن و نواختن دو تار ایرانی در سال ۲۰۱۹- (۱۳۹۸) و هنر نگارگری (مینیاتور) و آیین زیارت کلیسای تادئوس مقدس ۲۰۲۰ (۱۳۹۹) شانزده اثری هستند که تاکنون در فهرست میراث ناملموس یونسکو به ثبت رسیده‌اند و اکنون با ثبت برنامه ملی پاسداری از هنر سنتی خوشنویسی ایران ۲۰۲۱ (۱۴۰۰)، ایران در این فهرست جهانی دارای هفده اثر ثبت شده است.
میراث‌فرهنگی ناملموس به تولیدات و فرایندهای فرهنگی مانند: آیین‌ها، هنرها، ترانه‌ها، آواها و نواها، موسیقی‌ها، رویدادها، مهارت‌ها و توانمندی‌هایی گفته می‌شود که در میان مردم و یا یک قوم در یک منطقه خاص جغرافیایی مرسوم بوده و با گذشت زمان، نسل‌به‌نسل و سینه‌به‌سینه به عنوان گنجینه‌ای ارزشمند به دوران معاصر یک ملت به ارث می‌رسد و همچنان به عنوان یک عنصر و ارزش فرهنگی توسط مردم ترویج، حفاظت و پاسداری می‌شود.
آثار و بناهای تاریخی و باستانی، تولیدات هنرهای‌ سنتی، چشم‌اندازهای طبیعی، بخشی از دارایی‌های فرهنگی، در گروه آثار و محصولات فرهنگی ملموس قرار دارند، که یا در قالب یک محوطه باستانی ثبت و حفاظت می شوند، یا برای نگهداری به عنوان اموال فرهنگی در موزه ها قرار دارند. اما آثار فرهنگی ناملموس شکل‌هایی از فرهنگ به‌شمار می‌روند که اگر چه قابلیت ثبت و ضبط دارند، اما قابلیت ذخیره در یک محل فیزیکی مانند موزه را ندارند و به واسطه ویژگی‌های ذاتی و خاص خود، قابل انتقال، تکرار و تجربه‌کردن هستند.

بازسازی چهره زنی که ۸۰۰ سال قبل زندگی می‌کرد

محققان با استفاده از بقایای استخوان‌های زنی که در دوران قرون وسطا در نروژ زندگی می‌کرد، توانستند مدلی واقعی از او را بسازند. مدلی ۳‌بعدی و در اندازه واقعی از زنی با لبخندی بزرگ روی چهره و عصایی در دست، کاملاً شبیه به یک پیرزنِ امروزی است که در محله‌اش در حالِ قدم زدن است. این زن واقعاً ۸۰۰ سال قبل در نروژ زندگی می‌کرده است و این مدل نیز بر اساسِ بقایای استخوان‌های او بازسازی و در اندازه واقعی تبدیل به مجسمه شده است.

اِلِن گراو، باستان‌شناسی که با موزه دانشگاهِ علوم و تکنولوژی نروژ همکاری می‌کند، اکتبر امسال این مدل با اندازه واقعی ـ به اسمِ تورا ـ را از طریق فیس‌بوک به دنیا معرفی کرد. تندیس تورا در موزه این دانشگاه در معرض نمایش عمومی قرار گرفته است. اسمِ تورا نیز از طریق رأی‌گیری عمومی برای او انتخاب شده است.

بازسازی چهره زنی که ۸۰۰ سال قبل زندگی می‌کرد

تورا در اواخر دهه ۱۲۰۰ متولد شد و در شهرِ تروندهایم، شهری در مرکز نروژ، زندگی می‌کرد. برطبق اطلاعات موزه، در آن زمان شهر در حال بزرگ‌تر شدن بود و جمعیتِ آن را صنعتگران و تجار تشکیل می‌دادند. با‌ اینکه اطلاعاتِ مکتوبی درباره تورا وجود ندارد، باستان‌شناسان داستانِ زندگی این زن قرون وسطایی را با استفاده از سرنخ‌هایی که از بقایای جسد و محلِ نبش قبر او به دست آوردند، سرهم کردند.

گراو می‌گوید: «ما می‌دانیم که او در حیاطِ کلیسایی دفن شده بوده که در نزدیکی خیابانِ تجار قرار داشته است. این می‌تواند نشان دهد که او در خانواده‌ای تاجر زندگی می‌کرده است.»

باستان‌شناسان حدس می‌زنند افرادی که در این کلیسا دفن شده‌اند تقریباً وضعِ مالی خوبی داشته‌اند. گراو توضیح می‌دهد: «ازآنجایی که تورا تقریباً تا ۶۵ سالگی عمر کرده و این طولِ عمر برای زمان او طولانی محسوب می‌شده است، ما باور داریم که در عصرِ خود از زندگیِ نسبتا خوبی برخوردار بوده است.»

بازسازی چهره زنی که ۸۰۰ سال قبل زندگی می‌کرد

انحرافِ ستون فقرات در استخوان‌های تورا، گراو و تیم تحقیقاتی را به این نتیجه رساند که او احتمالاً با پشتی قوزکرده راه می‌رفته است. او هم‌چنین دندان‌های پایینی‌اش را مدت‌ها قبل از مرگ از دست داده بوده است. به نظرِ باستان‌شناسان انحرافِ ستون فقرات تورا و بی‌دندانیِ فکِ پایینی او «نشانه‌هایی هستند از اینکه او سخت کار می‌کرده و مدتِ زیادی بار زیادی را به ستونِ فقراتش تحمیل کرده است.»

گراو برای آنکه بتواند چهره تورا را تا حدِ ممکن به واقعیت نزدیک کند از یک طراحِ چهره سینمایی، به نامِ توماس فولدبرگ، در صنایع فیلم‌سازیِ دانمارک کمک گرفت. فولدبرگ به جای آنکه برطبقِ روالِ معمول از اشعه ایکس یا سی‌تی‌اسکن برای بازسازی چهره استفاده کند، روی استخوان‌های تورا کار کرد تا مدلی سه‌بعدی از چهره‌ای که احتمالاً این زنِ قرون‌وسطایی داشته است، تهیه کند.

گراو می‌گوید: «فولدبرگ برای درست کردنِ پوستِ تورا از سیلیکون استفاده کرده و حتی لکه‌های کبدیِ و سایر نقاطِ روی چهره او را با دست نقاشی کرده است.» گراو ادامه می‌دهد: «هر یک تار موی ابروها، مژه‌ها و مو‌های صورت با دست وصل شده‌اند و این واقعاً یک اثرِ هنریِ ارزشمند است.»

تیم تحقیقاتی برای تهیه لباس‌های تورا از یک استاد نساجی در اداره باستان‌شناسیِ دانشگاه اوسلو کمک گرفته است. ماریان وِدِلِر یافته‌های باستان‌شناسی منطقه را که به زمانِ تاریخِ سکونت تورا مربوط می‌شد بررسی کرد و سپس از دوزندگانِ ملی برای تهیه لباس تورا کمک گرفت.

گراو می‌گوید: «نیل گائِسل، طراحِ لباس باتجربه‌ای که لباس‌های وایکینگ و قرون وسطایی را تهیه می‌کند، لباس تورا ا با استفاده از تکنیک‌های خیاطی دوران قرون وسطا تهیه کرد. او نخ را با دست ریسید، پارچه را با دست بافت و آن را با استفاده از روناس رنگ کرد. بعد از آنکه کار بازسازی پیکر تورا تمام شد، او لباسی را اندازه تن او با دست دوخت. او هم‌چنین برای تورا کفش درست کرد. کفش‌های زیادی از آن زمان در شهر باقی مانده، بنابراین در تهیه آن مشکلی نداشتیم.»

گراو درباره چهره دوستانه تورا می‌گوید: «برای‌مان مهم بود که تورا به مخاطب حسِ یک دیدارِ گرم و صمیمی را بدهد تا ارتباطِ بهتری با مردمان قرون وسطا برقرار شود. اغلب مردم فکر می‌کنند که دوران قرون وسطا دورانی تاریک و سنگین بود، اما درواقع آن زمان هم خوشی و شادی وجود داشت، مردم عاشق همدیگر بودند و حتی عمر‌های طولانی داشتند.»

«تورا زندگی سختی داشت، اما قطعاً روز‌های خوش هم داشته است. امیدوارم مردم از این طریق بیاموزند که آن‌ها هم قیافه‌ها و بدن‌هایی شبیه به ما داشتند، احساساتی مانندِ ما داشتند و آدم‌هایی شبیه به ما بودند.»

خشم کودک را عاقلانه مهار کنید!

یک روانشناس، در رابطه با چگونگی مهار کردن خشم کودکان توضیحاتی داد.
آموزش مدیریت خشم همان قدر که برای بزرگسالان اهمیت دارد برای کودکان هم مهم است؛ به طوری که گاهی والدین، مستأصل می‌شوند و نمی‌دانند با کودکی که زود خشمگین می‌شود و جیغ و داد می‌زند و اشیاء را به این طرف و آن طرف پرت می‌کند، چه کاری انجام دهند.

فاطمه کوهپایه زاده روانشناس، در گفت وگو با بیا نی نی جوان، در رابطه با چگونگی مهار کردن خشم کودکان اظهار کرد: اولین کاری که شما به عنوان والدین و یا نزدیکان کودک باید انجام دهید، این است که کودک را از احساسات خود آگاه کنید چراکه هرقدر کودک شما بیشتر یاد بگیرد که احساس خود را بیان کند و حس‌های پیچیده منفی اش را به زبان بیاورد و آن‌ها را بشناسد، کمتر این احساسات خود را با واکنش منفی خشم بروز می‌دهد.

وی بیان کرد: برای این که کودک شما احساسات خود را بشناسد و روی آن‌ها اسم بگذارد، شما باید در خصوص احساسات خود و کودکتان صحبت کنید و تا جایی که می‌توانید بر احساسات خودتان و آدم‌های دور و برتان اسم بگذارید: ” این آدم توی فیلم به نظر ناراحت میاد “، ” به این عکس در مجله نگاه کن، به نظر عصبانی میاد. “

این روانشناس تصریح کرد: شما به عنوان والدین و اطرافیان نزدیک کودک باید خونسرد باشید چراکه کودکان به سادگی نسبت به محیط اطرافیانشان واکنش نشان می‌دهند و به همین دلیل، اگر شما خوشحال و آرام باشید، کودکان هم خوشحال خواهند بود و اگر ببینند والدینشان عصبانی و ناراحت هستند، آن‌ها نیز کج خلقی خواهند کرد. بنابراین، اگر موقعیتی شما را ناراحت کرده است زمانی را به تنهایی بگذارید و به همین منظور، از فرزند خود جدا شوید و او را در مکان امنی بگذارید و به تنهایی قدم بگذارید.

کوهپایه زاده گفت: تکنیک‌های آرام سازی تن و روان و رهایی از استرس را بیاموزید تا بتوانید با استرس‌های روزمره کنار بیایید و یادتان باشد روشی که شما برای مدیریت خشم تان به کار می‌گیرید و چگونگی رفتار‌های خشمگینانه شما برای کودکانتان الگوهایی هستند و باید بدانید که اگر رفتار شما با راننده تاکسی که دیر به دنبالتان آمده است تا شما را به مقصد برساند، خوب نباشد نباید از رفتار بی ادبانه فرزند خود در مقابل دیگران تعجب کنید چرا که شما الگویی برای او هستید.

وی با اشاره به پذیرفتن خشم کودک ادامه داد: شما باید به عنوان والدین یا نزدیکان کودک، خشم او را بپذیرید و به احساسات او احترام بگذارید چرا که این کار شما باعث می‌شود که او خشم خود را کمتر با واکنش‌های تند و شدید بروز دهد و این خشم را به شما بفهماند و بدانید که اگر به کودک خود بگویید ” حق نداری عصبانی بشی، یا وقتی اخم می‌کنی زشت میشی، یا این که عصبانیت نداره ” باعث عصبانی‌تر شدن هرچه بیشتر او می‌شوید.

 این روانشناس افزود: اگرچه کودک شما باید یاد بگیرد که خشم و عصبانیت پذیرفتنی است، اما او، این موضوع که شما هم رفتار خشونت آمیزی داشته باشید را نمی‌پذیرد و به همین دلیل، حتما باید به آرامی و با جملاتی شمرده، اما با قاطعیت به کودک خود بفهمانید که کار درستی انجام نداده است.

کوهپایه زاده در پایان خاطرنشان کرد: حتما سعی کنید که سرِ کودک خود فریاد نزنید چرا که این کار شما نشان می‌دهد شما کنترل خود را ازدست داده اید و اگر کودکتان هم، همچنان به کار خود ادامه داد او را از عواقب کارش آگاه کنید که از آن جمله می‌توان به محروم کردن او از تفریح اشاره کرد.