برچسب: استرس در بارداری

استرس همیشه هست و هیچ‌‌وقت هم نمی‌شود مانع به ‌وجود آمدنش نشد اما وقتی صحبت بر سر بارداری می‌شود دیگر کوچک‌ترین تنش‌ها واسترس‌ها هم به چشم می‌آید چون بحث بر سر بقا و سلامت یک موجود زنده کوچک است که با کوچک‌ترین احساسات مادر درست مثل یک جزر و مد دریا بالا و پایین می شود. به این بهانه مصاحبه‌ای با آقای مشفق کارشناس ارشد روانشناسی بالینی انجام داده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

 

• تعریف شما از استرس چیست و آیا همه استرس‌ها برای مادر خطرناک است؟

بحث استرس موضوع بسیار مهمی در بارداری است. اما قبل از آن باید تفاوت بین واژه استرس و اضطراب را بدانیم. استرس فشاری است که از بیرون بر ما وارد می‌شود اما اضطراب احساس تنشی است که در وجود خودمان حس می‌کنیم. بنابراین استرس‌ها لزوما سبب ایجاد اضطراب در ما نمی‌شوند. یعنی ممکن ‌است فشارهای بیرونی زیاد باشد اما افراد یاد گرفته باشند که این فشار‌ها را کنترل کرده و دچار اضطراب نشوند. اما در بسیاری موارد استرس باعث ایجاد فشار درونی و اضطراب در افراد می‌‌‌شود.

• آیا کنترل استرس فقط مربوط به مادر می‌شود یا دیگران نیز سهیم هستند؟

مساله عوارض استرس مادر بر روی جنین بسیار قابل توجه است. نکته اینجاست که موضوع بارداری و تولد نوزاد یک مقوله شخصی نیست زیرا فرزندی که قرار است به دنیا بیاید عضوی از جامعه آینده است.
اگر مسیر بچه‌‌دار شدن زن و مرد یعنی از بدو تولد تا مراحل بالاتر رشد، در یک سمت‌‌‌و‌‌سوی نرمال باشد، یعنی فرزندمان یک‌ فرد سالم بار آمده باشد، یک‌‌ جامعه سالم خواهیم ‌داشت. اما اگر فرزندمان مسیر پرتنش و استرس‌‌زایی را طی کرده باشد، تاثیر منفی بر روی جامعه خواهد‌ داشت. بنابر‌این تولد یک فرزند بحث فردی نیست و مادر و پدر نمی‌توانند با گفتن این جمله که: « بچه، بچه خودمان است و …» از زیر‌ بار مسئولیت شانه خالی کنند. در‌‌واقع فارغ از‌اینکه حقوق فردی کودک از بدو تولد باید حفظ شود ما با یک بحث اجتماعی نیز رویارو هستیم.
با همین رویکرد تمامی اطرافیان از دوستان و اعضای خانواده تا همکاران باید به این ‌موضوع توجه کنند که تولد کودک در دراز مدت می‌تواند بر روی زندگی اجتماعی آنها در آینده تاثیر بگذارد. در‌نتیجه استرس مادر و فشارهای وارده بر او یک مساله شخصی نیست.
 

• نقش شوهر در آرام کردن و برطرف کردن استرس زن باردار تا چه اندازه است؟

زن و شوهرها باید به این ‌موضوع توجه کنند که این تنها زن نیست که باید فشار بارداری را تحمل کند، چون ما در مورد یک زندگی مشترک صحبت می‌کنیم. زن ‌و ‌مرد با یکدیگر تصمیم می‌‌‌گیرند که فرزندی را به دنیا بیاورند بنابراین مردان باید در طول دوران بارداری با همسرانشان مشارکت داشته ‌باشند. یکی از مهمترین وظایف شوهر در دوران بارداری تامین آرامش زن در طول این ‌دوران است. البته بهتر است قبل از اقدام به بچه دار شدن هر دو به یک آرامش نسبی رسیده باشند؛ به ‌صورتی که تنش‌های بیرونی و اختلافات تا حد قابل توجهی کمتر شده باشد.
 

• جنین چگونه از احساسات مادر تاثیر می‌گیرد؟

از زمانی که جنین شکل می‌گیرد تا زمان بارداری، مرحله بسیار مهمی است. اگر فشار عصبی در دوران بارداری بر روی مادر زیاد باشد و مادر دچار اضطراب شود، این موضوع روی جنین تاثیر خیلی بدی می‌گذارد.بر‌اساس آزمایش‌‌هایی که انجام شده، جنین در ماه‌های آخر بارداری می‌تواند صدای مادر را تشخیص دهد. البته منظور این نیست که کودک مفاهیم کلمات را می‌فهمد بلکه کودک از تن صدای مادر متوجه حالات شادمانی یا تنش و فشار او می‌شود. بنابر‌این خیلی مهم ‌است که مادر و پدر در این ‌دوران فضای امنی را برای کودک به وجود بیاورند.
 

• بزرگسالانی که پرخاشگر یا پرتنش هستند به خاطر دوران بارداری پرتنش مادر به این حالت دچار شده اند؟

با‌ اینکه استرس و فشار مادر در دوران بارداری تاثیر منفی بر روی کودک و حتی در دوران بزرگسالی او می‌گذارد اما این ‌موضوع به معنای سلب مسئولیت یک سری از افراد در مورد اصلاح اختلالات ناشی از افسردگی یا تنشی که ریشه در کودکی دارد نیست. اما به صورت قطعی می‌توان گفت که استرس و تنش مادر بر روی جنین تاثیرات منفی را به‌‌ دنبال دارد. شاید در روزها و ماه‌های اول تاثیر خیلی کمتر باشد، اما هرچقدر مادر وارد ماه‌های دیگر ‌شود این‌ تاثیر بیشتر خودش را نشان می‌دهد.
 

• بیماری‌هایی که به خاطر استرس مادر گریبانگیر نوزاد می‌شود چیست؟

کودکانی که در ‌نتیجه دوران بارداری پرتنش متولد شده‌اند ممکن است به بیماری « ADHD » یا همان «بیش فعالی» و کمبود تمرکز مبتلا شوند. در‌واقع یکی از پیامدهای استرس مادر در دوران بارداری می‌تواند تولد یک کودک بیش‌فعال باشد. در‌نظر داشته باشید که اختلالات روانی یک ‌فرایند بسیار پیچیده است، یعنی اختلالات روانی در نتیجه عوامل مختلفی مانند ژنتیک، محیط و یا اجتماع روی می‌دهد. به همین‌ خاطر قاطعانه نمی‌توان تشخیص داد که کدامین عامل، بیشترین تاثیر را در اختلالات روانی دارد.
 

• با این تعریف،تاثیر کدام بیشتر است؛ژن یا محیط؟

چیزی که به‌ یقین می‌توان گفت این‌ است که در دوران بارداری همراهی ژن و محیط با یکدیگر بر روی جنین تاثیر می‌گذارد. در بسیاری اوقات ما نمی‌دانیم که اختلالات روانی در کودک در نتیجه ژن بوده یا عامل محیطی را دلیل بروز اختلالات نام ببریم. برای مثال با اینکه کودکی که تازه متولد می‌شود در یک محیط جدید وارد شده اما تاثیراتی را از محیط دوران جنین خود گرفته ‌است.
 

• چرا بعضی از نوزادان آرام و یک سری دیگر از بدو تولد ناآرام هستند؟

بچه‌‌های تازه تولد یافته را به دو دسته بچه‌های خوب و بچه‌های بد تقسیم می‌کنند. این ترجمه‌ای است که از معادل فارسی
« Good child» و «bad chi‌ld » به دست می‌آوریم؛ هرچند معادل فارسی آن چندان خوشایند نیست. منظور از بچه های بد، آن‌ دسته از کودکانی است که از شروع تولد بسیار گریه می‌کنند و همچنین بسیار ناسازگار هستند. اصطلاح بچه‌‌های خوب هم به کودکانی تعلق می‌گیرد که از همان ابتدا بسیار آرام هستند. این ‌موضوع را می‌توان از زبان بسیاری از والدین شنید که چنین تجربیاتی را پشت سرگذاشته‌اند. اینکه یک سری بچه ها آرام هستند و یک عده دیگر ناآرام به همین موضوع بر می‌گردد.
اما نمی توانیم به قطعیت بگوییم که این ‌مساله به ژن مربوط است یا خیر زیرا از دوره جنینی تاثیر محیط بر روی جنین شروع می‌‌شود. وقتی مادر در معرض استرس و فشار قرار بگیرد، باعث ترشح هورمون کورتیزول شده و تاثیر این هورمون بر روی جنین هم وارد می‌شود؛ در نتیجه کودک آمادگی بیشتری دارد که دچار اضطراب شود.

 

• منظور شما این است که مادران مطلقا باید از هرگونه استرس دور باشند؟

باید این‌ نکته را در نظر داشت که ما هرگز نمی‌توانیم یک زندگی بدون اضطراب داشته باشیم. استرس‌های بیرونی همیشه وجود دارند و در بیشتر موارد نمی‌توان مانع به‌‌‌وجود آمدن آنها شد. شاید نتوان مانع بروز استرس شویم اما می‌توان آن را با روش‌های متعددی مهار و کنترل کنیم. هر چقدر زنان روش‌های مدیریتی برای مهار استرس را بیاموزند، تاثیرات منفی اضطراب و فشار مادر بر روی جنین بسیار کمتر خواهد ‌شد.
اما استرس همیشه هم بد نیست. برای مثال یک اتفاق خوب مانند قبولی در رشته دانشگاهی، ازدواج نزدیکان و یا هر چیزی که در شخص ایجاد هیجان کند باز هم نوعی فشار و استرس تلقی می‌شود. بنابراین ما باید یاد بگیریم که هر نوع هیجان و استرس را در طول دوران بارداری کنترل کنیم.
 

• مهمترین فاکتوری که می‌تواند آرامش مادر را با وجود استرس کم کند چیست؟

مهم‌ترین نکته در کاهش استرس و فشار مادر داشتن یک رابطه زناشویی خوب است که در آن تمامی مشکلات به‌‌خوبی مدیریت می‌شود. هرچقدر زن و شوهر توانایی بیشتری در فیلتر کردن مشکلات داشته باشند و اجازه ورود آن را به درون ندهند، مشکلات ناشی از فشار و استرس کمتر خواهد شد.
اما همه انسان‌‌‌ها به‌صورت نرمال تحت تاثیر این فشارها قرار می‌گیرند و در واقعیت نمی‌توان یک محیط ایزوله‌ای را برای مادر فراهم کرد که هیچ‌گونه آسیب و فشاری به او وارد نشود. منظور ما از اضطراب نوعی است که از حد معمول آن خارج می شود و فرد را دائما دچار تنش و هیجان کند.
 

• آیا اپلیکیشن و یا تستی برای سنجش آرامش زنان باردار وجود دارد؟

تست‌هایی در این ‌مورد وجود دارد که زن می‌تواند میزان استرس و تنش خود را بسنجد اما نمی‌توانیم آن را ملاکی برای تعیین مقدار استرس بدانیم. مسلما هر شخصی می‌تواند میزان استرس خود را بدون این تست‌ها نیز بسنجد.

• چه تکنیک‌هایی برای آرامش مادران در دوران بارداری وجود دارد؟

راه‌های آرامش مادر در بارداری مختلف است، اما به‌صورت کلی هر فعالیت یا کاری که مادر بتواند با کمک آن آمادگی بیشتری برای رویارویی با مشکلات داشته باشد، یکی از راه‌های آرامش مادر در دوران بارداری است. برای مثال ورزش شنا که می‌تواند تاثیرگذار باشد؛ منتها بهتر است قبل از بارداری تمامی این اقدامات صورت گیرد؛ البته این اقدامات تنها مختص زن نیست و همسر نیز باید در کنار زن در انجام آن مشارکت داشته باشد.
تمرین‌‌هایی مانند ریلکسیشن، یا مهارت حل مساله به کنترل فشار و استرس مادر کمک زیادی می‌کند. در مهارت حل مساله می‌آموزیم که‌ هیچ چیزی فاجعه نیست. هر مشکلی یا راه حلی دارد، یا اگر ندارد باید آن را پذیرفت. ما خدا نیستیم که هر مشکلی را حل کنیم.

 

• مادرانی که تجربه سقط جنین داشته اند چگونه با این ترس رو به رو شوند؟

دیدی که نسبت به بچه‌دار شدن وجود دارد ابتدا باید اصلاح شود. برای مثال اگر شخصی سابقه سقط جنین داشت و یا فرزندش را از دست داده ابتدا باید این مشکل را در ذهن خود حل کند و فشاری که در نتیجه افکار منفی در ذهن مادر وجود دارد باید از بین برود. این مشکل ابتدا باید با روانشناس حل شود و بعد از بهبودی اقدام به بارداری شود. ترس‌هایی مانند ترس از جراحی، ترس از خون و… قبل از بارداری باید برطرف شوند.
 

• در مقابل حوادث یا مشکلات غیرمنتظره چه توصیه‌ای برای حفظ آرامش مادران دارید؟

اما در مقابل مشکلات غیرمنتظره توصیه من به مادران این است که حتما به یک مشاور یا روانشناس مراجعه کنند. در نظر داشته ‌باشید که در زندگی هیچ چیزی مهم‌تر از روان نیست.
تمام فعالیت‌های فرد مانند: تحصیل، کار و… در نهایت هدفی جز کسب آرامش و شادی و لذت برای او ندارد. بنابراین بهتر است بیش از هر چیزی به روان توجه کنیم. یک سری از افراد در لحظات آخر که کاری از دست کسی ساخته نیست، به روانشناس و یا مشاور بارداری مراجعه می‌کنند. مشاور یا روانشناس چوب جادویی ندارد که با آن معجزه کند. همچنین او راه‌‌حل تمامی مشکلات را نیز ندارد، بلکه به ما کمک می‌کند که احساسات خود را بیشتر بشناسیم و توان مدیریت امور زندگی‌مان را به‌دست بیاوریم.

آقای پدر با یک چهره مهربان و مظلوم سراپا،گوش است و به توصیه های همسرش که باردار است توجه می‌کند. آنطور که او دارد توصیه‌های ایمنی تماشای فوتبال جام جهانی را می‌شنود دیگر خیال زن خانه راحت است که می‌تواند حتی در خلال پخش فوتبال هم یک استراحت کوتاهی داشته باشد. اما این آرامش قبل طوفان را یک گل فقط یک گل ناقابل بدجوری بهم می‌ریزد. کودکی که در اتاق خواب است با صدای بلند شروع به گریه می‌کند و خانه بلبشویی می‌شود که آن سرش ناپیداست.

جام جهانی فوتبال در سکوت

جام جهانی فوتبال جذاب است هیچ بحثی هم در آن نیست. حالا فرض را بر شانس بد شما می‌گذاریم که همسرتان نه تنها علاقه ای به فوتبال ندارد بلکه به تازگی باردار شده و بیشتر از گذشته به آرامش نیاز دارد. البته بارداری همسرتان بهترین اتفاق زندگی‌تان است و ربطی به شانس شما ندارد. تماشای جام جهانی فوتبال با داشتن همسر بارداری که با هر جیغ و هورای شما ممکن است آرامشش بر هم بریزد دقیقا مانند آپولو هوا کردن است.
حالا یک گزینه دیگر را هم به این بسته تمام و عیار که همان داشتن یک فرزند کوچک است اضافه می‌کنیم. دیگر نور علی نور است. یک بسته شکننده که اگر دست از پا خطا کنید هر لحظه ممکن است از دستتان رها شود. یک طرفدار دوآتشه فوتبال را در نظر بگیرید که بسته شکننده یعنی همان فرزند خردسالش را به آرامی در بغل گرفته و از قضا در حال تماشای جام جهانی فوتبال است. اگر فکر می‌کنید این بسته شکننده تا آخر بازی همچنان توی بغل پدر خانواده در آرامش می‌ماند و از گزند موج مکزیکی و داد و فریاد او در امان است، بهتر است چنین ریسک بزرگی نکنید. این را برای خودتان می‌گوییم.

پرت شدن بچه به جای کوسن در جام جهانی فوتبال

بله اصلا تعجب نکنید. میزان هیجان و احساسات طرفداران دوآتشه فوتبال ممکن است آنقدر زیاد باشد که دلبند شما که تا دقایقی قبل از گل، در بغل پدرش خوابیده، ناگهان همزمان با زدن گل به هوا پرت شود. حالا دیگر اختیار با خودتان است که این توصیه‌ها را می ‌خواهید جدی بگیرید یا نه. بهتر است اگر تمایلی به دیدن جام جهانی فوتبال ندارید خیلی آرام دست فرزندتان را بگیرید و به یک اتاق امن و ساکت پناه ببرید.
بی انصافی است اگر پدر باشید و بدون تفاوت به همسر باردارتان مراقب فرکانس صدایتان نباشید. اگر هم همسرتان به تازگی زایمان کرده خیلی بیشتر باید هوای او را داشته باشید. می‌توانید صدای تلویزیون را کمی پایین بیاورید تا اگر همسرتان از شما چیزی خواست و یا اگر فرزند دیگری دارید و شروع به گریه کرد، بتوانید خیلی زود به کمکشان بروید. با اینحال همچنان اصرار ما برای طرفداران دوآتشه‌ فوتبال این است که به جای بغل کردن بچه به گزینه دیگری مانند کوسن فکر کنند. کار از محکم کاری عیب نمی‌کند.

موج مکزیکی در خانه راه نیاندازید

این دیگر از همان حرف‌هاست. متاسفانه بعضی از آقایان وقتی متوجه می‌شوند که نمی‌شود روی همراهی همسر باردارشان برای تماشای فوتبال جام جهانی حساب کنند برای بهتر کردن اوضاع از دوستان و یا اقوام فوتبال‌دوست خود دعوت می‌کنند که در منزل به پای تماشای فوتبال جام جهانی بنشینند. از موج مکزیکی و کرکری خواندن هواداران دو تیم مخالف که بگذریم کمی به فکر پذیرایی از آنهمه مهمان باشید. نمی‌شود خانم خانه با یک عذرخواهی داخل اتاق برود و در را هم ببندد. این جور مواقع هم برای مهمان‌ها ممکن است سوتفاهم پیش بیاید و هم همسرتان حسابی از شما دلخور شود. توی آنهمه شلوغی و داد و هوار و کرکری خواندن دیگر حواستان به پذیرایی و کم و کسری مهمان‌ها نیست و از همه مهم‌تر بعد از رفتن مهمان‌ها برای نظافت خانه به هیچ گزینه دیگری جز خودتان نباید فکر کنید.

کرکری خواندن با زن باردار قدغن!

تعداد زنانی که همانند مردان عاشق دیدن مسابقات جام جهانی هستند کم نیست. مخصوصا اگر صحبت بر سر تیم ملی کشور باشد دیگر پیر و جوان و مرد و زن نمی‌شناسد و تماشای بازی هرکسی را به سمت خودش جذب می‌کند.
با این وجود گاهی اوقات لذت بازی به این است که زن و شوهر طرفدار دو تیم مخالف باشند و جدا از لذت بازی، داستان کرکری خواندن و بالارفتن هیجان، شور زیادی در خانه برپا می‌کند. اما اگر همسر شما باردار است و یا به تازگی زایمان کرده مقوله کرکری خواندن را بهتر است کمی به تعویق بیاندازید. خودتان هم می‌دانید که همسرتان شرایط حساسی را دارد و باید بیشتر از گذشته مراعات روحیاتش را کنید. حتی اگر کسی را هم دعوت کرده‌اید و مسئولیت پذیرایی و مرتب کردن خانه و نظافت را بعد از رفتن مهمان به عهده گرفته‌اید باز هم باید حواستان باشد که در گیرودار کرکری خواندن صدایتان مانع استراحت همسرتان نشود.

تماشای فوتبال را به یک لذت تبدیل کنید

رعایت تمام این نکات برای طرفداران دوآتشه فوتبال کمی سخت به نظر می‌رسد و شاید با خودتان بگویید اصلا از خیر تماشای فوتبال گذشته‌اید. کافی است یک لحظه خود را به جای همسرتان بگذارید. جدا از این موضوع مسئولیت حفظ آرامش نوزاد فقط مربوط به همسرتان نیست. این یک کار گروهی است که کوتاهی و بی ‌توجهی هرکدام از شما صدمات جبران ناپذیری را هم به همسر و هم فرزندتان خواهد زد.
به جای اینکه بابت محدودیت‌های جدید غرولند کنید و به دوستان و همکارانتان که با خیال راحت و با هیجان بالا فوتبال می‌بیننند، غبطه بخورید؛ به این فکر کنید که تمام این کارها برای ورود یک معجزه کوچک در زندگی تان است که به زودی اتفاق می‌افتد. آن روز را می‌توانید به اندازه تمام سوت ها و دادهایی که نزده‌اید تا دلتان می‌خواهد شادی و هیجانتان را فریاد بزنید. موج مکزیکی راه بیاندازید و با تمام وجود بخندید.

اگر قصد بچه‌دار شدن دارید احتمالاً از انجام تمرینات کاهش استرس چه قبل و چه در طی بارداری مزایای زیادی نصیبتان خواهد شد. تحقیقات مفید و ارزشمندی که جدیداً صورت گرفته نشان می‌دهد که استرس مادران قبل از تولد نوزاد، بر نتایج بارداری اثرات منفی خواهد گذاشت. این دانش به ما کمک می‌کند تا بهتر متوجه شویم که چطور، تغییرات در فيزيولوژي رواني مادرِ باردار، بر فیزیولوژی جنین تأثیر می‌گذارد و همچنین به‌نوبه خود تغییر فیزیولوژی جنین، چه تأثیراتی بر فیزیولوژی مادر خواهد داشت. رابطه بین یک زن باردار و جنینِ در حال رشد یک رابطه دوطرفه و متقابل است.
کیفیت رابطه جنین-مادر، رشد، سلامت و رفتار جنینِ در حال رشد در حین بارداری را شکل می‌دهد. با توجه به این دانش، زمانی که در حال آموزش و یا فراگیری روش‌های کاهش استرس در دوران پیش از بارداری و قبل از زایمان هستید حتماً این دو سؤال را در نظر بگیرید:

• چطور سیستم پاسخ به استرس والدین، به تمرینات کاهش استرس واکنش نشان می‌دهد؟
• این واکنش‌ها چطور در طول دوران بارداری بر جنین اثرگذار خواهد بود؟

سیستم پاسخ به استرس، بخشی از سامانه‌ی عصبی خودگردان بدن است و هنگامی‌که در معرض استرس مزمن یا آسیب‌زا قرار می‌گیریم، نامتعادل و غیرقابل‌کنترل می‌شود. تجربه ضربات روحی و استرسی که در گذشته و یا اخیراً در زندگی تجربه کرده‌ایم ممکن است پاسخ فردی به اقدامات کاهش استرس را تحت تأثیر قرار دهد.

هنگامی‌که تمرینات کاهش استرس به والدینی که قصد بچه‌دار شدن دارند و یا در حال حاضر باردار هستند آموزش داده می‌شود، مهم است که فرد آموزش‌دهنده بررسی کند که چطور این روش‌ها بر سامانه‌ی عصبی خودگردان مراجعه‌کنندگان تأثیر می‌گذارد و بررسی کنند که چطور واکنش‌های سامانه‌ی عصبی خودگردان افراد باردار، بر روی جنین در حال رشد تأثیر خواهد گذاشت.
زمانی که مراجعه‌کنندگان بیان می‌کنند که دچار ضربه روحی بوده‌اند و ممکن است که همچنان علائم استرس تروما (ضربه روحی) را تجربه کنند، آموزش‌دهنده اینجا از این موقعیت برخوردار است تا در آموزش‌هایش، از برنامه‌های سازگار با افرادی که دچار ضربه روحی هستند استفاده کند و اعمال این تمرینات می‌تواند از سامانه‌ی عصبی خودگردان (ANS) مراجعه‌کننده در کلاس و همچنین در حین تمرین در منزل حمایت کند.

• چه چیزی در مورد اثرات تمرینات کاهش استرس در دوران بارداری می‌دانیم؟

مطالعات زیادی به بررسی تأثیر تمرینات کاهش استرس بر روی زوج‌هایی که قصد بچه‌دار شدن داشتند صورت گرفته است و در این میان اثرات مثبت تمرینات کاهش استرس بر مبنای ذهن آگاهی (Mindfulness) در طی دوران بارداری ثابت‌شده است. البته این مطالعات به ارزیابی تأثیر این تمرینات بر روی جنین در طی بارداری نپرداخته است. این مطالعات همچنین اثرات مثبت ترکیب یوگا و تای چی و همچنین یوگا و ماساژ درمانی در خصوص زوج‌ها را تائید کرده است.
تحقیقی دیگر به ارزیابی تأثیر آرامش مادر بر روی جنین پرداخته است و این تحقیق نشان داد که تجربه مادرانه، بر روی محیط داخلی رحم و فیزیولوژی جنین تأثیرگذار است.

• چه چیزی در خصوص تأثیر تمرینات کاهش استرس بر روی زنان بارداری که به اختلال استرسی پس از ضایعه روانی (PTSD) مبتلا هستند میدانیم؟

متأسفانه تحقیقات زیادی در خصوص اثرات کاهش استرس در این مادران و نوزادان آن‌ها در دوران بارداری وجود ندارد؛ اما مطالعات اندکی که اخیراً صورت گرفته نشان می‌دهد که اثرات منفی PTSD بر روی مادران باردار و جنین آن‌ها کاملاً محسوس است و با اقداماتی می‌شود اثرات منفی این مشکل را کاهش داد.
این مطالعات نتایج معناداری در میان مادرانی که از PTSD رنج می‌برند یافتند که شامل: عوارض جسمی در مادران، وزن پایین نوزاد هنگام تولد، بارداری کوتاه‌مدت و نوزاد نارس با مشکلات رشد عصبی است.
بنا به گزارش سازمان بهداشت جهانی در خصوص مسئله خشونت علیه زنان (خشونت شریک جنسی و خشونت جنسی غیر شریک) نشان می‌دهد که میزان خشونتی که زنان و دختران بالای ۱۵ سال تجربه می‌کنند ممکن است منجر به اختلال استرسی پس از ضایعه روانی (PTSD) گردد. این گزارش اعلام کرد که ۳۵ درصد زنان بالای ۱۵ سال در سراسر دنیا خشونت جنسی و یا فیزیکی شریک و یا غیر شریک جنسی را تجربه کرده‌اند.

ممکن است که هنوز نظارت علمی بر اثرات فیزیولوژیکی بر روی جنین‌ها از تمرینات کاهش استرس برای مراجعه‌کنندگان و آموزش‌دهندگان در دسترس نباشد؛ اما والدین آینده‌نگر بهتر است که یاد بگیرند که چطور باید به اختلالات نشانه‌های سامانه عصبی خودگردان (ANS) درون خودشان توجه کنند و در صورت به وجود آمدن این حالت با روش‌هایی آن را تعدیل کنند. ازآنجایی‌که امروزه ما به رابطه بین فيزيولوژی روانی مادر و فیزیولوژی جنین پی برده‌ایم، تنظیم اختلالات ANS مادر، نتایج مثبتی برای مادر و جنین به همراه خواهد داشت.
این امری ضروری است که تمرین دهندگان، سیگنال‌های اختلال ANS مراجعه‌کنندگانشان را بررسی و مشاهده کنند و این امر را نیز در نظر داشته باشند که تمریناتی را که آموزش می‌دهند نه‌تنها بر فردی که مستقیم پیش رویشان قرارگرفته تأثیر می‌گذارد بلکه بر روی جنینی که نمی‌بینند نیز تأثیرگذار خواهد بود، حتی ممکن است که آن‌ها به باردار بودن مراجعه‌کننده خودآگاه نباشند.

داشتن مهارت‌های لازم برای حمایت از آسیب دیدگان ضربات روحی برای تنظیم اختلالات ANS در طی کلاس‌های کاهش استرس برای مربیانی که با این والدین آینده‌نگر کار می‌کنند امری ضروری است. والدینی که قصد بچه‌دار شدن دارند و پیش‌تر تجربه تشدید علائم استرس‌زا به خاطر مشکلات ناشی از تروما یا ضربه ناشی از آسیب‌های روانی را در کلاس‌های تمرین کاهش استرس داشتند، بهتر است که برای ایمنی مادر باردار و جنینش با مربیان باتجربه درزمینهٔ روش‌های درمان تروما کار کنند. درک این نکته که استرس می‌تواند بر مادران باردار و جنین در حال رشد تأثیر گزار باشد این شرایط را برای والدین آینده‌نگر و مربیان به وجود آورد تا زمینه را برای یک بارداری و زایمان سالم فراهم کنند.
 

حمله‌ پنیک یا وحشت‌زدگی، احساس اضطراب، ترس و نگرانی بیش از حدی است که به صورت حمله‌های مداوم و غیرمنتظره اتفاق می‌افتد. این وحشت‌زدگی معمولاً ناخودآگاه است و به این که در اطراف فرد چه اتفاق‌هایی در جریان است، مرتبط نیست.
حمله‌ پنیک در میان خانم‌های باردار هم رایج است. تقریبا از هر ده زن یک نفر این حمله‌ها را تجربه کرده است. بارداری احساسات و هیجان‌های گوناگونی به همراه می‌آورد. تغییر اضطراب‌آور است پس کمی نگرانی و استرس در زنان باردار قابل انتظار و کاملا طبیعی است. اما خانم‌های بارداری که دچار این حمله‌ها می‌شوند اضطراب و ترسی بسیار متفاوت و البته دشوارتر از هیجان‌های معمول یک مادر در انتظار فرزند را تجربه‌ می‌کنند.‌

علائم حمله پانیک در بارداری

از نشانه‌های این حمله‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• احساس ترس، دلهره و اضطراب ناگهانی که احساس دیوانه بودن یا مردن را در فرد به وجود می‌آورد
• از خود بی‌خود شدن
• بالا رفتن ضربان قلب
• احساس فشار و درد در گلو و قفسه‌ سینه
• سرگیجه و از دست دادن ناگهانی تعادل
• حالت تهوع
• گیجی
• بی‌حس شدن قسمت‌هایی از بدن به ویژه دست‌ها و پاها
• لرزیدن بدن

وحشت‌زدگی می‌تواند دلایل گوناگونی داشته باشد. هر تغییر بزرگی می‌تواند زمینه‌ساز بروز این حمله‌ها شود. ازدواج، شغل جدید، از دست دادن یک عزیز و … وقایعی هستند که زندگی فرد را دگرگون می‌کنند. بچه‌دارشدن هم تغییری بزرگ و اضطراب‌آور است. ترکیب این اضطراب و تغییرات هورمونی در دوران بارداری، ذهن و بدن مادر را برای بروز حمله‌های پنیک آماده می‌کند. عوامل دیگری مثل سابقه‌ خانوادگی و ژنتیکی، از سر گذراندن یک واقعه‌ تلخ و آسیب‌زا، تجربه‌ یک بیماری طولانی مدت و دردناک، مصرف داروهای غیر قانونی، افسردگی و تحت فشار بودن با مشکلات ارتباطی، فقر و مشکلات اجتماعی احتمال این دست حمله‌ها را افزایش می‌دهند.

مقابله با حمله پنیک

با توجه به شرایط ویژه‌ مادران باردار مقابله‌ با این حمله‌ها بر علت‌یابی اولویت دارد. حمله‌های پنیک علاوه بر این‌که بسیار ناخوشایند هستند می‌توانند برای مادر و جنین آسیب‌زا باشند و با افزایش میزان اضطراب مادر و فراهم کردن بستر افسردگی، اثر منفی بر رشد جنین بگذارد. خوشبختانه این حمله‌ها قابل کنترل هستند و راهکارهای زیر می‌توانند کمک‌کننده باشند:

کاهش دادن عوامل اضطراب‌آور

آگاهی از موضوع‌هایی که باعث اضطراب در ما می‌شوند، اولین گام برای کاهش و حذف آن‌ها از زندگی است. به خطر افتادن سلامت جنین یکی از ترس‌های همیشگی مادران باردار است. با مراجعه‌ منظم به پزشک و چک‌آپ دوره‌ای از سلامت خود و جنین مطمئن شوید و نگرانی بیهوده به دل راه ندهید.

آگاهی از نشانه‌های حمله‌ پنیک و حفظ آرامش

بسیاری از افراد نشانه‌های حمله‌ی پنیک را با بیماری‌ها و مشکلات جسمی مختلف اشتباه می‌گیرند. برای مثال فکر می‌کنند دچار حمله‌ قلبی شده‌اند و همین موضوع ترس و نگرانی‌شان را افزایش می‌دهد. لازم است افراد نشانه‌های حمله را بشناسند و هنگام بروز حمله با تکنیک‌هایی مثل تنفس منظم و عمیق یا پرت کردن حواس منتظر پایان حمله باشند.

داشتن برنامه‌ منظم برای زندگی

زندگی هدفمند، با برنامه و منظم بسیاری از تنش‌ها را از بین می‌برد و احتمال قرار گرفتن ما در موقعیت‌های دشوار و مضطرب‌کننده را کم می‌کند. هر چه بیشتر بر زندگی‌مان مسلط باشیم، با آرامش بیشتری با موضوع‌ها برخورد خواهیم کرد. همچنین نظم داشتن در خواب و خوراک بدن‌ را سالم‌تر و مقاوم‌تر می‌کند.

رژیم غذایی مناسب

مصرف بعضی مواد غذایی مثل چای، قهوه، نوشیدنی‌های گازدار، شکر و شیرینی به میزان زیاد و فست‌فودها موجب اضطراب و افزایش ضربان قلب می‌شود. اگر زمینه‌ حمله‌های پنیک در شما وجود دارد بهتر است از این مواد پرهیز کنید. در مقابل مصرف لبنیات، موز، ماهی و ویتامین‌های B می‌تواند به کاهش این حمله‌ها کمک کند.

ورزش و تمرین‌های آرامش‌بخش

ورزش و تمرین‌های آرامش‌بخش می‌توانند به آرامش جسم و روح کمک کنند. ورزش، تنفس و ضربان قلب را منظم می‌کند، باعث شل شدن و آرامش ماهیچه‌ها می‌شود، فشار خون را متعادل می‌کند و با ترشح هورمونی به نام اندروفین باعث کاهش افسردگی و احساس شادی می‌شود. در دوران بارداری، پیش از انجام هر حرکت ورزشی با پزشک خود مشورت کنید.

کمک از متخصص

در مواردی که حمله‌ها شدید و پرتکرار باشند، حتما باید از روان‌شناس یا روان‌پزشک کمک گرفت. گاهی با مشاوره گرفتن و یادگرفتن تکنیک‌ حمله‌ها کنترل خواهد شد. در غیر این صورت داروهایی که برای جنین عوارض نداشته باشند، می‌توانند به کنترل اوضاع کمک کنند.
در پایان باید درباره‌ نگرانی بزرگ افرادی که به حمله‌ پنیک مبتلا هستند و قصد بارداری دارند اشاره کنیم. این که آیا بارداری این افراد به جنین‎شان آسیب خواهد زد؟ یا بارداری این حملات را تشدید خواهد کرد؟ نتایج مطالعات درباره‌ این موضوع ضد و نقیض هستند. بر اساس بعضی از آن‌ها این حملات در دوران بارداری افزایش می‌یابد و بعضی از تحقیقات مدعی هستند که بارداری مانند یک محافظ عمل می‌کند و نشانه‌های حمله‌ پنیک در این دوران کاهش می‌یابد. با توجه به این اطلاعات اگر تصمیم به بچه‌دار شدن گرفتنید، همراهی یک متخصص در دوران بارداری را فراموش نکنید.

اگر مادر در دوران بارداری به مدت طولانی استرس داشته باشد، غلظت هورمون‌های استرس در مایع آمنیوتیک افزایش پیدا می‌کند. با این حال به نظر نمی‌رسد که استرس کوتاه مدت تاثیر نامطلوبی بر رشد جنین داشته باشد. حالا که با شیوع ویروس کرونا بسیاری از مادران باردار نگران جنین درون شکمشان هستند و علاوه بر آن نگرانند که نکند خودشان به این ویروس مبتلا شده و آن را به جنین منتقل کنند بهتر است کمی درباره استرس و تاثیر آن بر جنین بیشتر بدانید.

احتمال بیش فعالی کودک به دلیل استرس مادر در بارداری!

احساس مداوم اینکه روی لبه تیغ راه می‌روید و همیشه مراقب همه چیز هستید تعادل را از شما می‌گیرد. اگر مادر باردار استرس را به مدت طولانی داشته باشد خطر اینکه جنین متولد نشده دچار بیماری روحی یا جسمی شود، بالا می‌رود. بعد از تولد و در طول رشدد ممکن است بیماری‌هایی مانند اختلال بیش فعالی کمبود توجه یا بیماری قلبی عروقی افزایش پیدا می‌کند. مکانیسم دقیق نحوه تاثیر استرس بر جنین داخل رحم کاملا روشن نشده است اما محققان دانشگاه زوریخ کشف کردند که استرس جسمی به مادر می‌تواند متابولیسم موجود در جفت را تغییر داده و بر رشد جنین متولد نشده تاثیر بگذارد.
بیشتر بخوانید: تاثیر استرس مادر بر جنین

هورمون استرس بر رشد جنین تاثیر می‌گذارد

هنگام استرس بدن انسان هورمون‌هایی را برای مقابله با استرس آزاد می‌کند که هورمون آزادکننده کورتیکوتروپین است و منجر به افزایش هورمون استرس کورتیزول می‌شود. این مکانیسم همچنین در دوران بارداری ادامه دارد و جفت که جنین را با مواد مغذی تامین می‌کند می‌تواند هورمون استرس CRH را ترشح کند. نتایج نشان می‌دهد مقدار کمی از این هورمون وارد مایع آمنیوتیک و متابولیسم جنین می‌شود. مطالعات حیوانی نشان داده است که این هورمون می‌تواند رشد جنین را تقویت کند. شرایط نامطلوب رشد باعث آزاد شدن این هورمون می‌شود و از این طریق شانس زنده ماندن در صورت تولد زودرس بالا می‌رود. با این حال در شرایط خاص این افزایش میزان هورمون می‌تواند عواقب منفیداشته باشد. ممکن است شتاب گسترده رشد منجر به بلوغ زودهنگام اندام‌ها شود.

استرس کوتاه مدت در بارداری چه تاثیری بر جنین دارد؟

واقعا استرس ذهنی مادر چه تاثیری در ترشح هورمون‌های استرس در جفت دارد؟ در یک تحقیق 34 زن باردار سالم که در کلاس آمادگی در دوران بارداری کردند آزمایش شدند. محققان برای تعیین اینکه جفت هورمون‌های استرس را نیز آزاد می‌کند، سطح کورتیزول موجود در بزاق مادر را با سطح CRH در مایع آمنیوتیک مقایسه کردند و مشخص شد که هیچ تاثیری وجود ندارد. جنین در برابر استرس کوتاه مدت و اثرات منفی ناشی از آن به خوبی محافظت می‌شود.

استرس طولانی مدت را میتوان در مایع آمنیوتیک اندازه گیری کرد

نتایج مربوط به استرس طولانی مدت کاملا متفاوت از استرس کوتاه مدت است. اگر مادر برای مدت طولانی استرس داشته باشد، سطح CRH در مایع آمنیوتیک افزایش پیدا می‏کند. این غلظت بالاتر هورمون استرس به نوبه خود رشد جنین را تسریع می‌کند. در نتیجه تاثیر این هورمون بر رشد تایید می‌شود. هورمون آزاد کننده کورتیکوتروپین CRH نقش پیچیده و پویایی در رشد جنین انسان دارد.

تقویت سلامت ذهنی با کمک متخصص

روانشناسان به خانم‌های باردار که در معرض شرایط استرس طولانی مدت قرار دارند، توصیه می‌کند برای رفع استرس به دنبال کمک از متخصص باشید. پیوند امن بین مادر و کودک پس از تولد می‌تواند اثرات منفی استرس دوران بارداری را خنثی کند به همین دلیل بهتر است از تکنیک‌های مدیریت استرس کمک بگیرید و از آن استفاده کنید.