برچسب: کاهش جمعیت

شهربانو/ با بهبود شاخص‌های سلامت و بهداشت، نرخ جمعیت و امید به‌ زندگی چهره مثبتی به جامعه نشان داد. این مسئله در ارتباط با زنان، با توجه به کاهش نرخ مرگ و میر نوزادان و مادران باردار، به طور معناداری تغییر کرد. اگرچه شاخص‌های امید به زندگی در میان زنان عدد بزرگ‌تری را در مقایسه با مردان نشان می‌دهد، این امر وجه دیگری دارد که از آن با عنوان «زنانه شدن سالمندی» یاد می‌شود. زنانه شدن سالمندی به افزایش تعداد زنان سالمند در مقایسه با مردان اشاره می‌کند که مطابق آخرین آمار کشوری، بیش از 51 درصد از سالمندان را زنان تشکیل داده‌اند و پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد با گذشت زمان سهم زنان بیشتر از مردان خواهد بود. آمارها می‌گوید هرچند زنان بیش از مردان به دوران سالمندی می‌رسند، در مقایسه با آن‌ها دوران سالمندی سخت‌تری را می‌گذرانند و در این دوران به دلیل سیر فیزیولوژیک جسمی‌شان، آسیب‌پذیرتر و زودرنج‌تر از مردان هستند. نکته مهم دیگر در ارتباط با افزایش آهنگ رشد سالمندی در کشور است. گزارش‌های جهانی حکایت از آن دارد که افزایش جمعیت سالمندان در کشورهای پیشرفته طی 100 تا 200 سال اتفاق افتاده است، درحالی‌که در کشورهای در حال توسعه مانند ایران این مسیر طی 30 تا 40 سال رخ می‌دهد. سرعت آهنگ رشد سالمندی همراه با پدیده زنانه شدن سالمندی، الزامات مقتضی و جدیدی پیش روی جامعه و سیاست‌گذاران می‌گذارد.
یکی از مهم‌ترین پیامدهای زنانه‌ شدن سالمندی توجه به ارائه خدمات بهداشتی و فیزیکی است. اگرچه سالمندی به‌ معنای بیماری نیست، بیشتر سالمندان متأثر از آسیب‌ها و دردهای رایج و مربوط به این دوران هستند. این در حالی‌ است که آسیب‌پذیری جسمی و فیزیکی زنان بیش از مردان است. زنان حدود ۴۳ و مردان ۳۹ درصد از بیماری‌های رایج در دوران سالمندی رنج می‌برند. این مسئله در میان زنان به ایجاد نوعی درماندگی منجر می‌شود که نشئت‌گرفته از نبود سازمان‌دهی مسائل درمانی و بهداشتی سالمندان به‌ویژه درباره زنانی است که به‌تنهایی زندگی می‌کنند. رنج و آسیب‌های جسمانی در دوران سالمندی برای زنان همراه با آسیب‌های روحی متأثر از طردشدگی اجتماعی دوچندان می‌شود. در نتیجه هسته‌ای شدن خانواده، کاهش تعداد فرزندان و هم‌چنین رشد فردگرایی، زنان سالمند از منزلت و اعتباری که مادربزرگان در خانواده‌های سنتی برخوردار بودند تقریبا بی‌بهره‌اند. آشنا نبودن آن‌ها با فناوری‌های جدید و ساز و کار اداره امور فردی و اجتماعی سبب شده است زنان سالمند نه‌تنها در اجتماع بلکه حتی در خانواده‌های خود به حاشیه رانده شوند. آسیب‌های روحی و عاطفی زنان سالمند در عرصه خصوصی در نتیجه وابستگی‌های اقتصادی و حمایتی آن‌ها به فرزندانشان دوچندان می‌شود. واقعیت این است که زنان چه در نقش همسر چه در جایگاه مادر در دوران سالمندی دارای نقش تبعی و فرعی هستند. این وابستگی که به ایجاد احساس تابعیت مضاعف منجر می‌شود، خود، به‌ نوعی کاهنده منزلت و جایگاه اجتماعی آنان است. به علاوه، به علت نابرابری‌های موجود در میزان اشتغال، مالکیت دارایی‌ها و کنترل پس‌انداز و اداره امور مالی، سالمندی برای زنان مشکلات اقتصادی بی‌شماری به همراه دارد که متعاقب آن، نبود پشتوانه مالی به ناتوانی در مدیریت زندگی و احساس «غیرمولد» و «باری بر دوش دیگران بودن» را برای آنان ایجاد می‌کند.
با ایـــن همــــه، باید در نظر داشت سال‌خوردگی جمعیت در واقع یک موفقیت بهداشتی است زیرا نشان‌دهنده بهبود شاخص‌های سلامت است اما تنها در صورت نبود برنامه‌ریزی مناسب، به چالشی بزرگ تبدیل خواهد شد. این مسئله در ارتباط با زنان و جایگاه آن‌ها در جامعه ایرانی توجهی مضاعف از سوی خانواده‌ها و هم‌چنین دست‌اندرکاران مدیریت شهری می‌طلبد. پوشش‌دهی به برخی نیازهای جسمی و روحی سالمندان به‌ویژه در بهروه‌وری از خدمات رفاهی و تفریحی از طریق نهادهایی همچون شهرداری‌ها و سراهای محله امکان‌پذیر است. سامان‌دهی به وضعیت زنان سالمند به عنوان سرمایه‌های اجتماعی نیازمند برنامه‌ای هدفمند و چشم‌اندازی غنی است. انتظار می‌رود در کنار تشویق خانواده‌ها به فرزندآوری، بازاندیشی درباره جایگاه سالمندان در خانواده‌ها و توجه به وضعیت آن‌ها نیز در دستور کار قرار گیرد.
دکتر محدثه جزایی – دبیر انجمن علوم سیاسی شعبه خراسان

جوان آنلاین/  چند سال می‌شود بسیاری از کشور‌های دنیا نگاه مثبتی به افزایش جمعیت دارند و بر همین اساس هم سیاستگذاری‌هایشان را به سمت و سوی سیاست‌های تشویقی افزایش جمعیت پیش برده‌اند. کشور‌های اروپایی با نرخ رشد جمعیت منفی در رأس کشور‌هایی هستند که برای تغییر در سیمای جمعیتی‌شان اقدام کرده‌اند و تسهیلات متعددی را برای خانواده‌هایی که اقدام به بچه‌دار شدن می‌کنند در نظر می‌گیرند. 
این مشوق‌های جمعیتی شامل در نظر گرفتن تسهیلات شغلی و مرخصی‌های طولانی مدت برای مادران و همچنین پرداخت کمک هزینه‌های قابل توجه برای خانواده‌هاست. در ایران، اما هنوز موانع فرزندآوری و حتی بالاتر از آن موانع ازدواج از پیش پای جوانان برداشته نشده و دولت نشان داده نه فقط برای این موضوع برنامه‌ای ندارد بلکه چندان باوری هم به مسئله افزایش جمعیت و تسهیل ازدواج ندارد. به همین خاطر هم هست که هر از گاهی با اخبار و اقداماتی از سوی دولت مواجه می‌شویم که با سیاست‌های تشویقی جمعیت یا ازدواج در تقابل است. این در حالی است که ۶۵ درصد کشور‌های غربی سیاست‌های حمایتی از فرزندآوری را دنبال می‌کنند. به طور مثال دولت فرانسه ۸۳ میلیارد یورو، یعنی حدود پنج درصد تولید ناخالص ملی کشور را صرف حمایت از فرزندآوری می‌کند. این میزان هزینه به نوبه خود بالاترین رقم در سطح اروپاست.

زنان فرانسوی، ۱۶ هفته مرخصی زایمان دارند که از شش هفته پیش از تولد کودکانشان آغاز می‌شود. جالب این است که سیستم فرانسه، داشتن فرزند بیشتر را با افزایش قابل ملاحظه مزایا برای فرزند سوم نیز تشویق می‌کند.

در آلمان آنگلا مرکل صدر اعظم این کشور پیشنهاد داده برای مادر‌هایی که در خانه مراقب بچه‌های خود هستند حقوق هزار و ۸۰۰ یورویی در نظر گرفته شود. از دیگر اقدامات دولت آلمان، کمک مالی به پدران و مادران شاغلی است که به دلیل تولد فرزند خود یا مرخصی به واسطه نگهداری از فرزند، دستمزدی دریافت نکردند. بدین منظور دو سوم تا صد درصد حقوق این افراد به آن‌ها پرداخت می‌شود. همچنین اگر یکی از والدین در مرخصی باقی باشد، تا ۱۲ ماه می‌تواند به صورت فوق در مرخصی باقی بماند، با ضمانت این مسئله که بعد از ۱۲ ماه به همان شغل قبلی خود بازمی‌گردد و اگر هر دو والدین در مرخصی باشند تا ۱۴ ماه می‌توانند این گونه درکنار خانواده خود حضور داشته باشند.

روسیه هم چند سالی می‌شود تسهیلات تشویقی متعددی را برای فرزندآوری خانواده‌ها در نظر گرفته است. بر اساس قوانین این کشور، خانواده‌هایی با سطح درآمد پایین به ازای فرزند اول تا ۱۸ ماهگی کودک کمک معیشتی دریافت می‌کنند.

این تسهیلات به منظور افزایش شمار فرزندان بیشتر می‌شود به طوری که فرزندان دوم خانواده به مدت ۱۰ سال یارانه یا کمک معیشتی دریافت می‌کنند.

طرح دیگر دولت روسیه برای تسهیل شرایط فرزندآوری اعطای وام مسکن به خانواده‌ها است. بر اساس این طرح، آوردن فرزند دوم و سوم منجر به پرداخت وام مسکن با سود بسیار پایین به خانوار‌ها می‌شود. مدت بازپرداخت این وام به ازای فرزند دوم، سه سال و به ازای فرزند سوم پنج سال خواهد بود.

سال گذشته هم رسانه‌های روسی اعلام کردند ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه به هر خانواده‌ای که در سال جاری میلادی صاحب فرزند شود ۴۶۶ هزار و ۶۱۷ روبل معادل حدود ۷۶۰۰ دلار هدیه خواهد داد.

رئیس‌جمهور روسیه قول داد در صورت تولد فرزند دوم در همین سال این خانواده ۱۵۰ هزار روبل (۲۴۰۰ دلار) دیگر هم دریافت می‌کند.

حتی چین هم چند سالی می‌شود از رویکرد سختگیرانه تک‌فرزندی بازگشته است. این کشور از سال ۲۰۱۶ سیاست تک‌فرزندی را لغو کرد و به سیاست‌های تشویقی رو آورد. در برخی شهر‌های این کشور خانواده‌ها به ازای تولد فرزند دوم ماهانه یارانه مشخصی دریافت می‌کنند به علاوه تا سن سه سالگی نیز به کودکان یارانه شیر پرداخت می‌شود.

ارائه تسهیلات تحصیلی به فرزندان دوم خانواده‌ها، کمک‌های مالی و رفاهی، اجرای معافیت‌های مالیاتی و تسهیل شرایط زایمان کم‌هزینه برای مادران از جمله دیگر مشوق‌های دولت چین برای افزایش جمعیت بوده است.

در ایران، اما مشوق‌های ازدواج و فرزندآوری تنها روی کاغذ نوشته شده و حتی مواردی همچون افزایش مرخصی زایمان بانوان شاغل هم هنوز در اجرا لنگ می‌زند و تنها زنانی موفق به استفاده از این مزیت قانونی می‌شوند که کفش آهنین به پا کرده و به دیوان عدالت اداری شکایت کنند! این در حالی است که تغییر در سیاست‌هایی نظیر جمعیت از یک سو و ضرورت توجه بیشتر به مسئله تشکیل خانواده از سوی دیگر موضوعاتی هستند که در کنار فرهنگ‌سازی نیازمند مشوق‌های اقتصادی و اجتماعی هستند.