نویسنده: مدیر

برای اولین بار تیمی متشکل از دوچرخه‌سواران زن که از افغانستان گریخته‌اند در یک مسابقه بین‌المللی شرکت می‌کنند. این دو قرار است در مسابقات دوچرخه‌سواری قهرمانی جهان در گلاسکو تاریخ‌ساز شوند. عارفه ۲۴ ساله و مینا ۲۲ ساله از بهمن‌ماه تمرین می‌کنند تا برای مسابقات آماده شوند.

عارفه به اسکای‌نیوز گفت: می‌خواهم نماینده کشورم باشم. برای هر دختر افغان چنین فرصتی پیش نمی‌آید. وقتی طالبان به کشور آمدند همه چیز برای دختران ممنوع شد. هر روز یک کار جدید برای ما ممنوع می‌شد.

زنان و دختران در افغانستان از دو سال پیش که نیروهای بریتانیا و نیروهای بین‌المللی این کشور را ترک کردند و طالبان قدرت را در دست گرفتند، از رقابت در ورزش منع شده‌اند. این دو دوچرخه‌سوار اکتبر ۲۰۲۲ پس از فرار از افغانستان وارد بریتانیا شدند.

مینا به اسکای‌نیوز گفت: ترک کشورمان، خانواده‌ها، دوستان و آینده‌مان سخت بود. ما سال‌ها زندگی‌مان را در افغانستان ساختیم. مجبور بودیم برای ایمن‌بودن و تلاش برای یک رقابت در دوچرخه‌سواری و بهبود چشم‌انداز زنان افغان کشورمان را ترک کنیم.

داستان فوق‌العاده

به عنوان پناهنده، آنها یک سال را مخفیانه زندگی کردند چون می‌ترسیدند. زمانی که در بریتانیا بودند، هر دو زیر نظر جیمز هی آموزش دیدند. پس از تلاش بسیار، این دو ورزشکار برای شرکت در مسابقات جهانی دوچرخه‌سواری در گلاسکو دعوت شده‌اند. این اتفاق برای دو دوچرخه‌سوار باورنکردنی بود. از پوشیدن لباس مردانه در افغانستان تا حضور در صحنه جهانی.

هدف بعدی: المپیک؟

مسابقات قهرمانی جهان از روز پنجشنبه آغاز می‌شود و تیم دوچرخه‌سواری افغانستان با بهترین‌ دوچرخه‌سواران جهان رقابت خواهند کرد. ماریا ژاکوب، روانشناس ورزشی، به آنها کمک کرده تا از نظر ذهنی برای تمرین آماده شوند. او گفت: کار اساسی که من انجام می‌دهم بازسازی این دو ورزشکار است. آنها هیجان‌زده‌اند و از همین الان برای حضور در المپیک برنامه‌ریزی کرده‌اند.

باربی حتی در فرهنگ ایرانی هم برای بسیاری از دخترها در کودکی و نوجوانی الهه زیبایی بوده است تا حدی که گاهی اوقات می‌بینیم برای توصیف زیبایی ظاهری یک زن او را به باربی تشبیه می‌کنیم. سوی تاریک موضوع آنجاست که وقتی بسیاری از دخترها در این مقایسه غیرواقعی و ناعادلانه شکست می‌خورند، درگیر تنفر از بدن خود می‌شوند. البته این حرفی جدیدی نیست و دهه‌هاست به عنوان اختلال بدشکلی بدن در روانشناسی شناسایی شده و نیازمند درمان است. در این گزارش سعی کرده‌ام نکاتی درباره این اختلال و پژوهش ها در باب تاثیر «باربی» بر تصویر بدن ارائه دهم.

اختلال بدشکلی بدن یا Body dysmorphic disorder (BDD) که گاها با نام اختلال دیسمورفی شناخته می شود، یک وضعیت سلامت روانی است که در آن فرد زمان زیادی را صرف نگرانی در مورد نقص های ظاهری خود می کند.

اختلال بدشکلی بدن نوعی اختلال وسواس فکری اجباری است. یک فرد مبتلا به اختلال بدشکلی بدن بیش از حد درگیر مواردی است که به عنوان نقص های فاحش در ظاهر خود تلقی می شود و هر روز یک ساعت یا بیشتر را صرف فکر کردن در مورد ظاهر خود می کند. در واقعیت، عیوب تصور می شوند یا فقط اندک هستند و به سختی توسط دیگران قابل مشاهده است. فرد مبتلا ممکن است نسبت به قسمت های خاصی از بدن، به ویژه مربوط به صورت یا سر، یا وزن یا شکل بدن خود وسواس داشته باشد. هر چند این اختلال در مردان هم ممکن است اما شیوع آن در دختران نوجوانان بسیار بیشتر است.

حتی زمانی که اقداماتی برای بهبود انجام می شود، فرد همچنان از ظاهر خود ناراضی است. وسواس فکری، رفتارهای تکراری و پنهان کردن عیوب تصوری مداوم باعث ایجاد استرس برای فرد مبتلا می شود و می تواند باعث تأثیر منفی بر عملکرد روزانه و کیفیت زندگی داشته باشد همچنین افکار و رفتارهای خودکشی در آنها رایج است.

تعدادی از مطالعات وجود دارد که تاثیر باربی را بر تصویر فرد از بدن خود مورد بررسی قرار داده است.

نخست، یک مطالعه کلاسیک است که در سال 1995 در مجله بین‌المللی اختلالات خوردن منتشر شد که تغییرات مورد نیاز برای یک زن برای شبیه شدن به باربی را تعیین کرد.

مطالعه‌ای که در سال 2006 منتشر شد نشان داد که دختران 5 تا 8 ساله‌ای که در آزمایشی با باربی‌ها بازی می‌کردند بدن‌های لاغرتری نسبت به دخترانی که این کار را انجام نمی‌دادند، می‌خواستند. یک مطالعه جدیدتر نشان داد که حتی دیدن عکس باربی به نظر می‌رسد که ترجیحات دختران را برای اندام لاغر افزایش می‌دهد.

البته هم اکنون تنوع عروسک‌های باربی زیاد شده است که محققان آنها را نیز بررسی کرده‌اند. در یک مطالعه مشخص شد که دختران عروسک‌های باربی اصلی، قدبلند و ریزه اندام را ترجیح می‌دهند.

به طور کلی استاندارهای سخت‌گیرانه نسبت به وضعیت ظاهری روی بسیاری از دخترها تاثیر می‌گذارد اما همه آنها به اختلال دیسمورفی مبتلا نیستند.

در کل عروسک باربی مشت است نمونه خروار. نمونه‌ای از اینکه چطور استاندارهای غیرواقعی و سخت‌گیرانه باعث القای باور ناقص بودن در دختران هستند. آنها نیاز دارند بدانند که نباید خودشان را در این مقایسه محکوم به شکست قرار دهند.

ماجرا با تماس دختر جوانی با پلیس شروع شد؛ او گفته بود فیس‌بوک خانم همسایه را چک کرده که در آن نوشته شده: «این خوک کثیف رو سلاخی کردم و به دخترش…». در خانه همسایه بسته و خودروی همسایه جلوی در پارک شده بود. اهالی محل به‌ این دلیل نگران بودندکه این زن، مادری تنها بود که با دخترک مریضش زندگی می‌کرد. دختری که مبتلا به انواع بیماری‌ها بود و نمی‌توانست از خودش مراقبت کند. این مادر و دختر چهره‌های محبوب و الهام‌بخش شهر بودند که بارها فیلم زندگی‌شان از شبکه‌های محلی پخش شده بود، اما حالا کسی در اکانت فیس‌بوک مدعی شده بود مادر را به‌قتل رسانده و به دختر بیمارش تعرض کرده است. پلیس از راه رسید و در ادامه یکی از تلخ‌ترین، پرحاشیه‌ترین و عجیب‌ترین پرونده‌های تاریخ رقم خورد.

شخصیت‌های این ماجرای باورنکردنی

شخصیت اصلی: دی‌دی بلینچارد

زنی میان سال که در عین فقر بسیار سخاوتمند و دوست‌داشتنی بود به طوری که همه اهالی محل و حتی شهر دوستش داشتند. او به تنهایی از دخترش جیپسی که مبتلا به سرطان، کم‌توانی ذهنی، دیستروفی ماهیچه‌ای و… بود، نگهداری می‌کرد. جیپسی انواع حساسیت‌ها را داشت و نمی‌توانست راه برود، غذا بخورد و مثل بقیه عادی زندگی کند، اما دی‌دی به‌رغم آن‌که فقیر و تنها بود، همیشه لبریز از امید و لبخند بود؛ اهالی را دورهم جمع می‌کرد و روی دیوار خانه‌اش با کمک دیتاپروجکشن برای بچه‌های فقیر که نمی‌توانستند سینما بروند فیلم پخش می‌کرد. طی برنامه‌هایی که برای محله برگزار می‌کرد، خیلی‌ها از طریق صندوقی که او برای درمان دخترش ایجاد کرده بود کمک مالی می‌کردند. بعد از توفان کاترینا بی‌خانمان شده بود و یک موسسه خیریه در ایالت میسوری خانه‌ای برای زندگی او و دخترش در اختیارشان قرار داده بود. او هیچ حمایتی از سمت خانواده خودش و شوهرش نداشت. پدرش فرزندش را اذیت می‌کرد. شوهر سابقش هم هیچ مسئولیتی در قبال دختر بیمارش قبول نمی‌کرد و او به‌تنهایی باید بار دشوار این زندگی را به‌دوش می‌کشید. همه از این که چطور دختری با این حجم از انواع بیماری زنده مانده و زندگی سرشار از امید دارد، متعجب بودند. خیریه‌ها هم به این مادر و دختر توجه و کمک می‌کردند.

شخصیت دوم: جیپسی رُز

دختر نوجوانی که پدر و پدربزرگش او را طرد کردند. پدرش در کودکی مدام کم‌توانی ذهنی و جسمی او را مسخره می کرد. مدارک پزشکی‌اش در توفان کاترینا از بین رفته و با هر اتفاق ساده‌ای مثل خوردن نوشابه، سرماخوردگی و… تا یک قدمی مرگ می‌رود. مادرش می‌گوید ذهن او اندازه یک بچه 7 ساله است. به‌خاطر انواع بیماری‌ها به مدرسه نرفته و در خانه کمی آموزش دیده است. صدای بچه‌گانه‌ای دارد، همیشه کچل است، دندان‌هایش خراب است و بدون کپسول اکسیژن نمی‌تواند زندگی کند. از چند سرطان ترسناک جان سالم به‌در برده اما نمی‌تواند بدون مراقبت‌های مادر زنده بماند. مادری که تمام زندگی‌اش را وقف او کرده است و هر روز با او در بیمارستان و مکان های دیگر حضور دارد. علاوه بر انواع مشکلات ذهنی و جسمی، چون از اجتماع دور بوده، هوش هیجانی پایینی دارد و مادرش دی‌دی یک تنه او را بزرگ کرده است.

فاجعه بزرگ در راه است…

ژوئن 2015، زمانی که جیپسی 23 ساله بود، استاتوسی در فیس‌بوک دی‌دی باعث نگرانی همسایه‌ها شد، در این استاتوس نوشته شده بود: «من اون خوک رو سلاخی کردم و به دخترش…»، همسایه‌ها که دیدند ون معروف دی‌دی که با کمک آن جیپسی را به بیمارستان و جاهای دیگر می‌برد جلوی خانه است به ماجرا مشکوک شدند و با پلیس تماس گرفتند. پلیس چون مجوز ورود نداشت از همسایه ها یعنی لیزی و مِل خواست وارد خانه شوند، اما در جست‌وجوی اول چیزی پیدا نشد. همه نگران این مادر و دختر بودند. کم کم مجوز پلیس هم رسید و آن‌ها وارد شدند تا این‌که در طبقه بالا با جسد غرق در خون دی‌دی مواجه شدند، اما هیچ خبری از جیپسی نبود. نگرانی‌ها درباره جیپسی به‌خاطر وضعیت جسمانی او زیاد بود تا این‌که لیزی دوست و همسایه جیپسی به پلیس گفت جیپسی مدتی است به مرد جوانی به‌نام نیکلاس علاقه‌مند شده و به‌صورت مجازی با او در ارتباط است. او ادامه دادهمیشه متعجب بوده که چرا یک پسر از شهری دیگر به جیپسی علاقه‌مند شده است. پلیس در مدت کوتاهی این پسر را پیدا کرد و در کمال تعجب جیپسی هم در همان شهر و همان خانه با نیکلاس بود، اما نه در وضعیتی که همه انتظار داشتند.

شوک بزرگ در راه است

پلیس در کمال تعجب جیپسی را درحالی پیدا کرد که روی پاهایش ایستاده بود و هیچ بیماری خاصی نداشت، بدون کپسول اکسیژن، بدون مصرف دارو، بدون ویلچر و…، این‌جا بود که پلیس، همسایه‌ها و تمام کسانی که جیپسی و دی‌دی را می‌شناختند در بهت فرو رفتند؛ حتی راد پدر جیپسی. آن جا معلوم شد پشت پرده قتل دی دی، خود جیپسی بوده که از پسر مورد علاقه اش استفاده کرده بود و بعد هم برای رد گم کردن آن استاتوس را در فیس بوک دی‌دی منتشر کرده بودند. راد وقتی 17 سال داشت، صاحب جیپسی شده بود، اما خیلی سریع از دی‌دی جدا شده و در شهر دیگری ازدواج کرده بود. در تمام این مدت دی‌دی کمک‌های مالی زیادی از راد برای بزرگ کردن و درمان جیپسی می‌گرفت؛ درحالی‌که مانع از دیدار او و دخترش شده بود و به دروغ او را فردی بدون مسئولیت پذیری معرفی  می کرد.

دروغی که ۲۳ سال طول کشید

دی‌دی از سه ماهگی جیپسی، به راد و دیگران گفته بود که او مریض است. مشکل کروموزومی دارد و هر روز یک علامت جدید از بیماری در او پیدا می‌کرد. دی‌دی که زمانی دستیار پزشک بود به‌خاطر معلومات و دایره‌واژگانش به‌خوبی می‌توانست با بیان اصطلاحات پزشکی و رفتارهای مادرانه، هر پزشکی را متقاعد کند که دخترش بیمار است. حتی گاهی خودش نسخه تقلبی برای دی‌دی می‌گرفت و برای 23 سال، بدون آن‌که یک روز دخترش را برای مدرسه یا چیز دیگری از خودش دور کند او را تحت درمان برای بیماری‌هایی قرار می‌داد که اصلاً به آن‌ها مبتلا نبود. او عکس‌هایی را از خانه‌ای ویران بر اثر توفان کاترینا به دیگران نشان می‌داد و مدام ترحم می‌خرید. دی‌دی مدعی بود زندگی و تمام مدارک پزشکی‌شان در توفان از بین رفته است. او برای مراقبت شبانه‌روزی از دخترش که مدعی بود مبتلا به انواع بیماری‌هاست، مورد توجه و حمایت خیریه‌ها، رسانه‌ها و همسایه‌ها بود و توانسته بود در این زمان طولانی همه، حتی خود جیپسی را گول بزند.

عمق دروغ‌گویی دی‌دی

اولین واکنش راد پدر جیپسی و همسرش با شنیدن خبر قتل دی‌دی این بود که چطور بدون او می‌توانند از جیپسی نگهداری کنند؟ درحالی‌که جیپسی در حقیقت حکم یک زندانی را برای مادرش داشت. وقتی جیپسی با پسر مورد علاقه‌اش نیکلاس دستگیر شد، فکر می‌کرد 19 سال دارد، او سال‌ها در دنیایی که مادرش برایش ساخته بود، زندگی می‌کرد به طوری‌که باورش شده بود سرطان دارد، اما می‌دانست می‌تواند راه برود، به شکر و خیلی چیزهای دیگر حساسیت ندارد، خبر داشت که لازم نیست همیشه با سرنگ غذا بخورد و برای همین شب‌ها که مادرش خواب بود در خانه راه می‌رفت و شکلات و نوشابه می‌خورد و از لپ‌تاپ مادرش استفاده می‌کرد.

چرا و چطور دی‌دی دروغ گفته بود؟

به‌نظر می‌رسد دی‌دی دچار سندروم مونشهاوزن نیابتی بود. فرد مبتلا به سندروم مونشهاوزن به دلایلی مثل باور قلبی، خرید ترحم و… به همه و حتی خودش می‌قبولاند که به‌شدت بیمار است، اما در مونشهاوزن نیابتی، فرد چنین رفتاری را به همسر، فرزند یا دیگران تحمیل می‌کند به طوری که ممکن است کم‌کم خودش و آن‌فرد باور کنند پای بیماری‌های لاعلاجی درمیان است ولی دی‌دی عجیب‌ترین فردی است که مرتکب این رفتار شده، چون 23 سال موفق شده با تغییر منزل، تغییر هویت، خوب دروغ گفتن و حتی تغییر شهر، کاری کند که همه داستان او را باور کنند.

چرا هیچ‌کس شک نکرد؟

در تمام این سال‌ها دکترهای زیادی بودند که بیمار نبودن جیپسی را تشخیص دادند، اما چون مبنای کار پزشک اطمینان به صحت ادعای بیمار و همراهان اوست دلیلی نمی‌دیدند که تصور کنند مادری با این رفتار در حال شکنجه فرزندش باشد. آن‌ها بارها جیپسی را آزمایش می‌کردند اما هیچ‌وقت نفهمیدند چرا به‌رغم سلامت کودک، مادرش درمان‌ها را ادامه می‌دهد. در این بین دو نفر به‌ دی‌دی مشکوک شدند. یک پزشک فهمید که ممکن است دی‌دی مبتلا به این سندروم باشد اما کسی با او همکاری نکرد و نفر دیگر هم که به اوضاع مشکوک بود از پلیس و انجمن حمایت از کودکان کمک خواست، اما رفتار متقاعدکننده دی‌دی که انگار با فداکاری در شرایط سخت از جیپسی مراقبت می‌کرد، باعث شد گیر نیفتد. راد هم صرفاً به کمک مالی بسنده می‌کرد و هیچ پزشکی هم شک‌هایش را با او در میان نگذاشت. بنابراین تمام مسیرها برای کشف حقیقت مسدود بود.

چرا جیپسی مقاومت نمی‌کرد؟

او از دوران نوزادی درگیر این ماجرا بوده و با آن بزرگ شده بود. در مراحلی از چنین سندرومی، فرد قربانی به دلایلی مثل عادت، جلب رضایت یا رابطه عاطفی، حاضر به همکاری است و اگر مثل جیپسی از وقتی چشم باز کرده با آن دست و پنجه نرم کند نمی‌تواند راحت از آن خارج شود. جیپسی از دوران نوجوانی تا حدی به ماجرا شک کرده بود، به خصوص این که از سال 2007 و با نظر یک پزشک اعصاب فهمیده بود که می‌تواند راه برود و لازم نیست همیشه روی ویلچر باشد اما فقط یک‌بار در 17 سالگی فرار کرد که هیچ‌کدام از همسایه‌ها متوجه ماجرا نشدند و بعد هم دی‌دی با او برخورد کرد. او درس نخوانده بود، اجازه استفاده از اینترنت را نداشت و تمام کارهایش را یواشکی انجام می‌داد تا این‌که در 23 سالگی، از نیکلاس خواست مادرش را به‌قتل برساند. بعد از قتل مادر،  با 4 هزار دلار پول نقدی که راد به دی‌دی داده بود، آن‌هابه شهر محل زندگی نیکلاس فرار کردند.

آیا جیپسی هم فریبکار بود؟

خیلی‌ها معتقد بودند جیپسی قربانی دی‌دی نبود و خودش در این فریبکاری بزرگ همدست بود. خیلی‌ها هم معتقد بودند او کاری از دستش برنمی‌آمد. خود جیپسی در مصاحبه‌هایش می‌گوید قصد فریب دیگران را نداشته چون تنها چیزی که بیشتر از بقیه می‌دانست این بود که می‌تواند راه برود و غذا بخورد، اما درباره سالم بودن و مبتلا نبودن به سرطان‌ها اطلاعی نداشته است. بسیاری هم راد را جزو متهمان می‌دانستند، اما او معتقد بود وقتی همیشه حمایت مالی داشته، امکان ندارد در این کلاهبرداری بزرگ مشارکت داشته باشد. حجم واکنش‌ها و تحلیل‌ها در فضای مجازی چنان بالا بود که حتی به راهروهای دادگاه جیپسی و نیکلاس هم رسید. آن‌دو به قتل عمد متهم شدند؛ جیپسی 10 سال زندان و نیکلاس حبس ابد. چرایی دخالت مستقیم و غیرپیچیده نیکلاس در ماجرا هنوز محل ابهام است، اما چیزی که مسلم است جیپسی با کمک وکیل تسخیری‌اش همان اول اتهام را پذیرفت و قاضی هم حداقل حکم برای مشارکت در قتل یعنی 10 سال را صادر کرد که حدود دو سال دیگر تمام می‌شود.

جیپسی در زندان

جیپسی در این هشت سال در زندان مشغول نوشتن کتاب زندگی‌اش بوده، مستندی معروف درباره‌اش ساخته شده و حتی بعد از پخش آن به پسری که بیرون از زندان عاشقش شده قول ازدواج داده است. او از هیچ‌کدام از پزشک‌ها بابت تشخیص‌های‌شان شکایت نکرد و برخلاف همه که به‌خاطر وضعیت غذا و نگهداری در زندان لاغرتر می‌شوند چاق شد و معتقد است در زندان احساس آزادی بیشتری می‌کند.

درباره سندروم مونشهاوزن

 بیشتر بدانید

جیپسی از دوران نوزادی قربانی رفتار مادرش بود، اما مبتلا به سندروم مونشهاوزن نبود. دی‌دی هم که کشته شده و کسی به او برای بررسی بیشتر دسترسی نداشت، اما مهم‌ترین حدسی که درباره علت رفتار او زده می‌شود، ابتلا به همین سندروم اما به صورت نیابتی است؛ یعنی تحمیل این تظاهر بزرگ به دیگری. در این سندروم شخص علایم و چیزهایی را به خودش یا فرد دیگر تحمیل می‌کند بدون آن‌که درگیرش باشند. شخص هیچ‌وقت به ساختگی بودن رفتارش اعتراف نمی‌کند. تشخیص آن دشوار است، چون ممکن است فرد صرفاً تمارض کند و واقعاً مبتلا به این سندروم نباشد که امکان درمانش هم سخت می‌شود. عزت‌نفس پایین می‌تواند یکی از زمینه‌های ابتلا باشد. انگیزه هم سود مالی و کلاهبرداری صرف نیست و خرید توجه و ترحم هم وجود دارد. اگر فرد در معرض اسامی بیماری‌ها و علایم باشد، مثل دی‌دی که مدتی دستیار پزشک بوده، احتمال ابتلایش قوی‌تر و فرورفتن‌اش در نقش جدی‌تر می‌شود و در نهایت افراد 20 تا 40 ساله بیشتر به آن مبتلا می‌شوند. درست وقتی که دی‌دی در 24 سالگی با رفتن راد تنها می‌شود و باید نوزادی را بزرگ کند.

اگر می‌خواهید درباره این اتفاق بیشتر بدانید

مینی‌سریال The act با محوریت همین ماجرا و البته کمی دراماتیزه کردن وقایع ساخته شده است. سریالی که نقدهای مثبتی هم گرفت و با حضور جیپسی و دی‌دی در ایالت میزوری داستانش شروع می‌شود.  جویی کینگ بازیگر جوانی که نقش جیپسی را بازی می‌کرد برای این نقش نامزد جایزه اِمی شد اما جیپسی از این نقش‌آفرینی و درکل سریال استقبال نکرد چون معتقد بود تصویر ناخوشایندی از او ارائه شده، به همین دلیل هیچ‌وقت با عوامل آن هم دیدار نکرد تا به‌نوعی باعث تایید محتوا نشود. مستند «مامان مرده عزیزم» هم برپایه این اتفاق از شبکه HBO پخش شد که جیپسی آن‌را واقعی‌تر می‌داند. بعد از پخش این مستند و به‌رغم این‌که نیکلاس گودجان به‌خاطر جیپسی به حبس ابد محکوم شده بود، فردی به‌صورت مکاتبه‌ای با جیپسی در ارتباط بود و قرار شد بعد از آزادی او ازدواج کنند. میچل دیان روزنامه‌نگاری است که گفت‌وگویی اختصاصی با جیپسی داشته و مقالات او منبع بخش زیادی از آثاری است که حول این موضوع کار شده است. پادکست «چنل بی» هم جزو منابع فارسی بود که ما در تهیه این پرونده علاوه بر دیگر منابع از آن کمک گرفتیم.

این تله‌ها عموما باعث می‌شوند که افراد مبتلا به آن‌ها تصویری ناخوشایند از خود داشته باشند، اما مسیری را انتخاب کنند که این تصویر نامطلوب از خود را تقویت کند. تاکنون ۱۸ تله زندگی یا طرحواره منفی مورد شناسایی روان‌شناسان قرار گرفته است که یکی از آن‌ها تله وابستگی است.

افراد مبتلا به تله وابستگی در ابعاد مختلف زندگی مطابق توصیه و خواست دیگران زندگی کرده و قادر به تصمیم‌گیری برای زندگی خود نیستند. این افراد احساس کودکی درمانده را دارند که به دنبال راهنمایی دیگران به مثابه یک بزرگ‌تر هستند.

به گزارش جامعه ۲۴ افراد وابسته احساس می‌کنند به تنهایی قادر به مراقبت از خود نیستند و اگر تنها بمانند آسیب می‌بینند. آن‌ها خود را برای حل مشکلات‌شان بی‌کفایت و ناکارآمد می‌دانند و از استقلال کافی برای اداره امور خود برخوردار نیستند.

در شدیدترین حالت مبتلایان به این تله باور دارند که توان تامین لباس، غذا یا سرپناه را برای خود نداشته و در جزئی‌ترین مسائل زندگی روزمره خود توان تصمیم‌گیری ندارند. آن‌ها از تغییر شرایط و تجربه موقعیت‌های جدید فرار کرده و از شرایط جدید آشفته می‌شوند.

بعد اول شامل بی کفایتی است، بدین معنی که چنین بیمارانی، به خود برای تصمیم گیری‌های روزانه و عادی اعتماد ندارند و نمی‌توانند کار‌های جدید را به تنهایی انجام دهند؛ زیرا به این اعتقاد دارند که همیشه باید کسی کنار آن‌ها باشد و راهنمایشان کند. افراد دارای تله وابستگی باور دارند که نمی‌توانند از عهده مسائل زندگی‌شان برآیند و در واقع به دنبال احساس بی‌کفایتی آن‌ها همواره در جستجوی افرادی هستند که بتوانند از آن‌ها برای ادامه زندگی کمک گرفته و در واقع به آنان وابسته شوند.

افرادی که وابستگی پیدا می‌کنند معمولا والدین، یا افراد نزدیک مانند همسر، خواهر و برادر یا درمانگران هستند؛ بنابراین باور اصلی این افراد آن است که من بی‌کفایت هستم و برای ادامه زندگی باید به دیگران وابسته باشم. این باور آن‌ها با حس ترس و ناامیدی همراه بوده و نسبت به تصمیم‌گیری‌های خود اعتماد ندارند و همواره در تردید به سر می‌برند.

این افراد همچنین از مدیریت امور مالی خود، سفر کردن به تنهایی، پذیرش مسئولیت‌های اضافی مانند ارتقای شغلی ناتوان بوده و در چنین اموری اعتماد به نفس کمی دارند آن‌ها نیاز به فرد دارند که بر کار آن‌ها نظارت کرده و از او کمک بگیرند.

افراد مبتلا به تله وابستگی بدرفتاری، اطاعت محض، عدم پیشرفت و محرومیت را به جان می‌خرند و در هراس از اینکه فرد مورد نظرشان را از دست بدهند بسر می‌برند، چنین ترسی باعث می‌شود این افراد جرات اعتراض و ابراز خشم در زمان‌های مقتضی را نداشته باشند. عزت نفس پایین و ناراحتی درونی از وابستگی به دیگران موضوعی است که این افراد به آن آگاه بوده و رنج می‌برند.

علائم ابتلا به تله وابستگی

تسلیم شدن: در این بعد فرد از دیگران می‌خواهد که به جای او در امور زندگیش تصمیم‌گیری کند تصمیماتی که می‌تواند مهم‌ترین امور زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهد، این افراد از تصمیم‌گیری و تحمل نتایج بد و خوب ناشی از تصمیم‌گیری‌ها گریزان هستند و در برابر تصمیمات دیگران تسلیم می‌شوند. شما از دیگران می‌خواهید که برای شما تصمیمات مهمی بگیرند. به این ترتیب شما یاد نمی‌گیرید که تصمیم بگیرید و چیز‌های خوب و بد ناشی از تصمیم گیری را تجربه کنید

اجتناب: افراد وابسته به دلیل عدم امنیت و اعتماد نسبت به دستاورد‌ها و امکان موفقیت خود از یادگیری موارد جدید پرهیز کرده و حتی اگر موارد جدید را بیاموزند از آن استفاده نمی‌کنند.

علل ایجاد تله وابستگی

تله وابستگی هم مانند سایر تله‌های زندگی ریشه در کودکی و نوع برخورد اطرافیان و به‌ویژه والدین با کودک دارد. داشتن والدینی که بیش از حد از کودک خود مراقبت کرده یا او را کنترل می‌کنند به نحوی که اجازه تصمیم‌گیری‌های متناسب با سن را به او نمی‌دهند می‌تواند یکی از علل شکل‌گیری تله وابستگی در فرد باشد. این والدین به فرزند خود آزادی عمل کافی برای رسیدن به استقلال را نمی‌دهند.

والدین بی‌توجه نیز به همان اندازه دسته اول برای افتادن فرزندشان در تله وابستگی زمینه‌سازی می‌کنند این کودکان از سنین بسیار پایین به حال خود رها می‌شوند و در مواردی نقشی فراتر و سنگین برای سن خودشان را برعهده می‌گیرند اگر چه این کودکان به ظاهر مستقل هستند، اما با وابستگی‌های جدی نیز مواجه می‌شوند. علت این موضوع نیز شکست این گروه از کودکان در برخی تصمیم‌گیری‌هاست که برای سن و سال او زود است این شکست‌ها باعث می‌شود که کودک احساس بی‌کفایتی کرده و به تدریج برای عدم تکرار اشتباه و شکست به اطرافیان خود وابسته شود.

 باید به این نکته توجه کرد که همه افراد در هنگام تولد به والدین خود وابسته بوده و برآورده ساختن نیاز‌های اولیه آن‌ها مانند غذا، پوشاک و مسکن باعث پرورش احساس امنیت در آنان می‌شود. افرادی که هرگز چنین امنیتی را تجربه نکنند و در وضعیت یا مرحله وابستگی قرار نگیرند برای طی مراحل رسیدن به استقلال دچار مشکل شده و نهایتا در تله وابستگی گیر می‌افتند.

نشانه‌های تله وابستگی در روابط عاشقانه

نگاه و باور افراد مبتلا به تله وابستگی نسبت به شریک عاطفی خود مانند نگاه کودک به والد است. او شریک عاطفی خود را قوی می‌داند فردی که توانایی مراقبت از او را داشته و حتی از این کار لذت می‌برد. افراد وابسته شریک عاطفی خود را در تصمیم‌گیری‌ها تنها گذاشته و تسلیم محض او هستند درواقع همه مسئولیت زندگی و رابطه بر عهده طرف مقابل است و هزینه همه چیز با اوست. در واقع فرد مبتلا به وابستگی، این وضعیت و تله ذهنی خود را به زندگی بزرگسالی و روابط عاشقانه خود می‌آورد به نحوی که فرد مقابل احساس می‌کند به جای شریک عاطفی نقش والد طرف دیگر را برعهده دارد. از سوی دیگر افراد وابسته در روابط عاشقانه و زندگی مشترک آزادی، غرور و اعتماد به نفس خود را بیش از پیش از دست می‌دهند.

درمان تله وابستگی

مراجعه به یک روان درمان گر بهترین گزینه برای درمان این تله زندگی است. یکی از مهم‌ترین روش‌های درمان این تله روان‌درمانی است. درمان شناختی رفتاری کمک می‌کند که فرد رفتار‌های جدید را یاد بگیرد و علاوه بر آن با آگاهی نسبت به تله وابستگی و شناسایی رفتار‌های مرتبط با آن می‌تواند این رفتار‌ها را کنترل کند.

از سوی دیگر این موارد می‌تواند در درمان و کاهش نشانه‌های تله وابستگی در فرد کمک کننده باشد.

دلایل شکل‌گیری تله وابستگی در فرد

– تهیه لیستی از موقعیت‌ها و مسئولیت‌هایی که برای انجام آن‌ها به دیگران نیاز دارید.

– تهیه لیستی از موقعیت‌ها و چالش‌هایی که از آن‌ها فرار می‌کنید.

– ضمن پذیرش تله وابستگی به تدریج خود را به سمت پذیرش مسئولیت‌های بیشتر سوق دهید، اما از کسی درخواست کمک نکنید.

– در انجام کار‌ها مداومت کرده و در صورت شکست تسلیم نشده و فرار نکنید، بلکه علت شکست‌ها را بررسی کرده و به عنوان تجربه مورد استفاده قرار دهید.