دسته: شیرخوار و نوپا

تدوام شیردهی پس از این مدت معمولا مانع تغذیه مناسب کودک شده و او را از خوردن غذای مناسب با روند رشد و تکاملش باز می دارد.

می توانید برای قطع شیردهی ابتدا با زیاد کردن فاصله شیردهی و خوراندن غذا به کودک او را از شیر خوردن بازدارید .

ابتدا فاصله وعده های شیر روزانه را زیاد کنید،فعلا شیر شبانه را قطع نکنید .

در صورتی که باردار شده اید و به توصیه پزشکتان می خواهید کودکتان را از شیر بگیرید،تا ماه 5 بارداری فرصت دارید تا شیردهی را بتدریج قطع کنید.

روی سینه های دردناک کمپرس خنک بگذارید و از مسکن در صورت درد استفاده کنید .

به هیچ وجه سینه ها را ندوشید تا بتدریج شیر قطع شود.

از داروهای قطع شیر مانند برموکریپتین استفاده نکنید. مصرف این دارو در برخی موارد در مادران شیرده با سکته همراه بوده است.

از کرستهای مناسب استفاده کنید.
لباسهای یقه بسته بپوشید تا کودک نتواند به سینه شما دسترسی پیدا کند

وقتی کودکتان ، به سراغ شما آمد، او را در آغوش گرفته و نوازش کنید زیرا این دوره برای کودک شما بحرانی است و احساس جدایی عاطفی خواهد کرد.

صبور باشید این دوره به زودی می گذرد.

دکتر میترا مولایی نژاد

 کودک شما هم جزء آن دسته از کودکانی است که هنگام خوردن صبحانه بهانه می‌گیرند و به اصطلاح ”جیم“ می‌شوند؟ نگران نباشید. توصیه‌های زیر را بخوانید و به‌کار ببندید. امیدوارم کودکان‌تان صبحانه‌خور حرفه‌ای شوند.

1 ) میز را بچینید: به همراه فرزند خود، از شب قبل، میز صبحانه فردا را بچینید. البته هنگامی‌که کودک‌تان خوابید مواد فاسدشدنی را، دوباره در یخچال قرار دهید. صبح هنگام نیز، ابتدا میز را مثل شب پیش آماده کنید بعد کودکتان را 15 تا 20 دقیقه پیش از خوردن صبحانه بیدار کنید تا دستگاه گوارشی او کم‌کم شروع به‌کار کند.

2)  نوشیدنی‌های اشتهاآور: پیشنهاد می‌شود، وقتی کودک‌تان از خواب برخاست یک لیوان بزرگ آب یا آب پرتقال به او بدهید. به این ترتیب او به اشتها می‌آید. مطمئن باشید چند دقیقه بعد، شتابان به سمت میز صبحانه می‌آید.

3)  با بوفه موافقید؟ کوچولوها همیشه دوست دارند ادای بزرگ‌ترها را در بیاورند. آنها عاشق بوفه‌اند و دوست دارند غذاها روی میز چیده شده باشد تا آنها هر چه می‌خواهند بخورند. آب پرتقال، نان، بیسکوئیت، شکلات صبحانه، شیر، پنیر و… را روی میز بچینید و مطمئن باشید، چشمان کودک، بزرگ‌تر از معده‌اش خواهد شد و از تمام غذاهای روی میز تا جائی‌که بتواند می‌خورد.

4)  یک نمونه جالب: فراموش نکنید که بهترین راه یادگیری، مثال‌زدن است. شما نیز همراه کودکتان بنشینید و صبحانه کامل بخورید. کودکتان از شما الگو می‌گیرد و کارهای شما را تقلید می‌کند. وقتی چند لقمه خوردید، تازه اشتهای‌تان باز می‌شود، به‌خصوص اگر یک تلفن همراه داشته باشید.

5)  نان تازه، عالی است! آمار نشان داده است که از هر10 کودک، 4 نفر تنها به‌دلیل نبودن نان تازه سر میز صبحانه، رغبتی به خوردن ندارد. در صورتی‌که کودکتان نسبت به خوردن صبحانه بی‌میل است، نان تازه را امتحان کنید. بوی نان تازه همه را به اشتها می‌آورد. اگر وقت خرید نان را ندارید، پیشنهاد می‌کنیم مقداری شیر و شکر روی نان مانده بمالید و آن را 5 دقیقه در ماکروفر قرار دهید تا بوی نان تازه به‌خود بگیرد.

6)  از داستان‌های زیبا کمک بگیرید: سعی کنید سر میز صبحانه وقت را غنیمت شمرده و کتاب داستانی، درباره صبحانه‌خوردن برای کودکتان بخوانید. کاری کنید که آب از لب او آویزان شود.

7) اصرار نکنید: در صورتی‌که با وجود انجام تمامی این کارها، باز هم کودک شما صبح از خواب برخاست و میلی به خوردن صبحانه نشان نداد، به او فشار نیاورید. یک لیوان شیر یا آب پرتقال به او بنوشانید و تا ساعت ناهار در صورت تمایل، به او میوه بدهید. مطمئن باشید او فردا صبح بهتر از امروز، صبحانه می‌خورد.

 شیر مادر یک غذای مغذی و کامل است و در روزهای اول تولد که به صورت آغوز است، استفاده از آن برای کودک شدیداً ضروری است.

کودکی که از شیر مادر تغذیه می کند، طی شش ماه اول زندگی تقریباً هرگزبه سرمازدگی و سایر بیماریهای رایج مبتلا نمی شود، زیرا سیستم ایمنی کاملی از سوی مادر (شیر مادر) از او حفاظت می کند.

کودکی که از شیر مادر تغذیه می کند، احتمال اعتیاد به مکیدن انگشت یا هر عادت نامطلوب دیگر را کمتر خواهد داشت، زیرا مادر همواره کودک را در مکیدن سینه خود آزاد می گذارد که هر قدر مایل باشد آن را بمکد. هنگامی که کودک سینه را می مکد، مادر نمی داند سینه اش خالی شده است، یا خیر لذا مدت مکیدن را به میل کودک واگذار می کند اما در کودکانی که از شیشه شیر استفاده می کنند چنین نیست. در حالی کودک شیشه را رها می سازد که دیگر چیزی جز هوا در آن نیست یا مادر، به این علت که شیر تمام شده است، بطری را از دهان کودک بیرون می کشد.

بنابراین، آنچه در تغذیه با شیر مادر بیش از همه برای کودک مطلوبیت دارد، ارضای عاطفی و روانی است، زیرا تماس کودک با مادر هنگام شیر خوردن باعث آرامش روانی او می گردد.
تحقیقات نشان داده است که بعد از چند دقیقه اولیه از شیر خوردن کودک، بتدریج ضربان قلب کودک کند می شود و کم کم از نظر تعداد به ضربان قلب مادر نزدیک می شود. (ضربان قلب کودک به طور طبیعی،3 برابر ضربان قلب مادر است).

از همین رو کودکی که در آ غوش مادر قرار می گیرد و شیر می خورد، احساس تنهایی نمی کند و به همین دلیل تمایل دارد حتی بعد از سیر شدن همچنان حالت شیر خوردن و مکیدن را ادامه دهد و در صورت جدا شدن از مادر بلافاصله گریه را آغاز می کند. این گریه به خاطر گرسنگی نیست، بلکه به خاطر از دست دادن پشتیبانی روحی است.

اثرات مطلوب تغذیه با شیر مادر بر دندانها و سیستم جویدنی

با توجه به اینکه بخش اعظم و اصلی از شکل گیری دندانهای دائمی در اوایل کودکی بویژه در دو سه سال اول زندگی کودک صورت می گیرد، تغذیه مناسب و کافی در این دوره فراوان است. شیر مادر بهترین غذا بویژه در اوایل کودکی است.

همه موارد و ترکیبات و عناصر ضروری در شیر مادر وجود دارد، به همین دلیل کودکانی که از شیر مادر تغذیه می کنند، بندرت در شکل گیری دندانها دچار مشکل می شوند.

هر گونه سوء تغذیه و یا بروز اشکال در سلامت بدن از جمله عفونتهای شدید یا تب دار تشکیل دندان را متوقف یا مختل می کند که آثار زیان بار آن نیز در سطح تاج دندان بعد از رویش دندان مشاهده می شود. نمونه بارز این نقص «خط تولد» است. در زمان تولد رشد نوزاد متوقف می شود و تا حدود 10 روز که نوزاد به محیط جدید عادت می کند رشدی را نخواهد داشت لذا تشکیل دندان هم متوقف می شود و این عارضه را به صورت یک خط تاج دندانهای در حال شکل گیری نشان می دهد.

از سوی دیگر، هر غذائی غیر از شیر مادر نمی تواند همه عناصر ضروری را از جمله کلسیم را که در ساختمان دندان اهمیت فوق العاده ای دارد تأمین کند و لذا دندانی که در حال شکل گیری است، دچار نقص ساختمانی شده و شدیداً در معرض پوسیدگی قرار می گیرد و عموماً ساختار ضعیفی دارد. این دندانها اغلب رنگ خوبی هم ندارند.

عوارض ناشی از عدم تغذیه با شیر مادر به طور خلاصه عبارتند از:

– ایجاد پوسیدگی های وسیع در دندانهای شیری به خاطر کمبود کلسیم.
– ایجاد پوسیدگی وسیع دندانی به خاطر استفاده از شیشه شیر بویژه هنگام شب و خواب کودک.
– از دست رفتن فضای مورد نیاز برای دندانهای دائمی، به خاطر پوسیدگی و کشیدن دندانهای شیری به صورت زودهنگام.
– توقف یا کاهش رشد فکین به خاطر از دست رفتن دندانها و حذف نیروهای جویدن.
– ضعف عمومی کودک و همچنین کاهش رشد جسمی به خاطر وجود دندانهای پوسیده و دردناک و سوء تغذیه ناشی از آن.
– ایجاد ناراحتی روحی و روانی در کودک بویژه در دوران مدرسه به خاطر نداشتن دندان و بی دندانی زودرس.
– تأثیر مثبت تغذیه با شیر مادر بر تناسب صورت و فکین کودک

کودکی که از شیر مادر تغذیه می کند، به خاطر وضعیت خاص نوک سینه، نیاز به فعال کردن عضلات فک و صورت دارد (60 بار بیشتر از زمانی که شیشه شیر استفاده می شود). این فعالیت شدید و مناسب عضلات صورت و فکین سبب تقویت عضلات مزبور شده و حرکت مطلوب فک پائین را به دنبال دارد.

از آنجایی که یک کودک تازه متولد شده، فک پائین کوچک و عقب رفته ای دارد و همین موضوع دلیل نگرانی والدینی است که از وضعیت مطلوب فکین اطلاع دارند.

با تغذیه از شیر مادر و حرکات عضلانی مورد نیاز برای جاری شدن شیر، این کوچکی و عقب رفتگی فک پائین بتدریج جبران و اصلاح می شود. در کودکانی که از شیر استفاده می کنند این فعالیت خیلی کم بوده و لذا اگر کودک فک عقب رفته ای داشته باشد، اصلاحی نیز صورت نخواهد گرفت و در سن بالاتر به درمان فک نیاز خواهد داشت. تغذیه با شیر مادر باید بتدریج و در زمان مناسب با تغذیه مواد غذایی مناسب جایگزین گردد. البته شیر مادر به تنهایی فقط تا شش ماهگی کافی است. در هر حال، در صورتی که مادر به هر دلیلی (اعم از نداشتن شیر کافی یا…) نتواند کودک را از سینه های خود شیر بدهد، بهتر است از شیشه شیری که سرشیشه آن از نوع آناتومیک یا ارتدنتیکاست استفاده کند.

این نوع سرشیشه با توجه به شکل خاصی که دارد تا حدودی می تواند حرکت کلی فک را جبران کرده و حالت عقب رفته فک پائین را اصلاح نماید.

تهیه این نوع سرشیشه از طریق داروخانه به راحتی امکان پذیر است و استفاده از آن اکیداً توصیه می گردد. همچنین محل سوراخ بر روی سرشیشه به نحوی است که هدایت بهتر شیر را به داخل حلق کودک سبب شده و از ایجاد پوسیدگی دندان ها جلوگیری می کند.

 پزشکان و متخصصان تغذیه نوزاد با افزودن هر نوع غلات یا غذای جامد به شیشه شیر نوزاد مخالف هستند. غذاهای جامد مانند غلات عموما به هیچ شکلی و تا زمانی که کودک 5 یا 6 ماهه نشده است توصیه نمی‌گردد. افزودن غذاهای جدید و زودتر از موعد مقرر احتمال حساسیت نوزاد را نسبت به مواد غذایی افزایش می‌دهد. زیرا پیش از موعد سیستم گوارشی وی به اندازه کافی رشد نکرده تا بتواند با این نوع مواد غذایی به طور مناسب کنار بیاید. بنابراین توصیه می‌شود که در ماه‌های اولیه از شیر مادر یا شیر خشک استفاده گردد. گذشته از این غلات باعث نمی‌شوند که نوزادان در طول شب بخوابند زیرا ظرفیت معده آنها در مقایسه با نیازهای تغذیه‌ای آنان به حدی کم و کوچک است که واقعا به میزان کالری‌ای که هر چند ساعت از طریق شیر خوردن به آنها می‌رسد, نیاز دارند.متخصصان در مورد نوزادانی که در طول شب بیدار هستند توصیه می‌کنند که شیر دهی به آنها در نور ضعیف و بدون هیچ گونه بازی و شوخی انجام گیرد. این کار به نوزاد کوچک کمک می‌کند تا آرام گرفته و بخوابد.

 زمانی که کودکان هنوز چند ماهه هستند، مکیدن انگشتشان با مزه به نظر می‌رسد، اما وقتی که به سن مهد کودک می‌رسند دیگر این کار اصلاً خوشایند نیست و تازه آن زمان است که نگران کودک‌مان می‌شویم. قیافه او در حالی که روی پاهای خودش ایستاده‌است و هنوز انگشتش را می‌مکد، برای‌مان عذاب‌آور است.

نگران نباشید

دانشمندان تخمین زده‌اند که بیش از 18 درصد کودکانی که بین 2 تا 6 سال سن دارند انگشت خود ـ که غالباً انگشت شست آنهاست ـ را می‌مکند. اما چرا این اتفاق می‌افتد؟ ثابت شده که مکیدن انگشت، باعث آرام شدن کودک می‌شود و به‌همین خاطر وی این رفتار را همچنان ادامه می‌دهد. تحقیقات همچنین حاکی از آن است که مکیدن انگشت اکثراً توسط کودکانی انجام می‌گیرد که در دوران نوپایی ساعات زیادی از روز را از مادرشان دور بوده‌اند. این اتفاق در بین کودکانی که ماه‌های اولیه زندگی خود را در آغوش مادرشان طی کرده و تماس فیزیکی با او داشته‌اند، بسیار بسیار کم دیده می‌شود. اکثر پزشکان توصیه می‌کنند تا زمانی که کودک خودش تصمیم به رها کردن این عمل نگرفته، والدین نباید وی را مجبور به این کار کنند. به کودک اجازه دهید، خود به اشتباهش پی ببرد ممکن است تذکر دادن به کودک در مورد مکیدن انگشتش کارساز باشد اما بهترین راه سپردن این مشکل به خود اوست. اگر دوستانش در مهد کودک یا مدرسه یک بار او را در این حالت ببینند و مورد تمسخر او را قرار دهند کودک نا خوداگاه نسبت به این عمل اکراه پیدا می‌کند.

اینکه کودک خودش به این نتیجه برسد، بسیار بهتر از آن است که شما وی را مجبور به این کار کنید. برایش جایزه تعیین کنید می‌توانید با او وارد بازی شوید. یک تقویم یک ماهه روی یخچال خود بگذارید و روزهایی که او را در حین این عمل ندیده‌اید را علامت‌گذاری کنید. در پایان ماه به‌خاطر پیشرفتش به او جایزه دهید.

روش معکوس/درمان با سختگیری
به کودک‌تان که در حال مکیدن انگشتانش است، بگویید که باید همه انگشتانش را بمکد و او را مجبور به این کار کنید و مطمئن باشید که او خیلی زود از این کار خسته می‌شود. از او بپرسید که چرا این کار را می‌کند و مجبورش کنید تا پاسخ دهد. تنها مشکل این کار این است که وی یک پیشنهاد نادرست را از زبان والدینش خواهد شنید. به کودک‌تان بگویید که می‌تواند در خلوت به این کار ادامه دهد. اگر کودک‌تان دیگر جلوی شما انگشتش را نمی‌مکد، آن را یک پیشرفت بدانید. او زمانی را که باید در تنهایی برای این کار اختصاص دهد را کوتاه می‌کند و این مدت کوتاه برای او کمتر ضرر دارد.
با او منفی برخورد نکنید. اگر در انجام این کار از خودش پیشرفت کمی نشان داد، او را سرزنش نکنید. احساس ناتوانی در وی خود باعث ادامه دادن این کار می شود.

مایع یادآوری به انگشتش بزنید
گرچه اکثر پزشکان این کار را بی‌رحمانه توصیف می‌کنند، اما زدن محلول‌های بد مزه به انگشت می‌تواند به کودک یادآوری کند که نباید انگشتش را در دهان فرو ببرد. به یاد داشته باشید که این کار را برای تنبیه انجام ندهید و به او بگویید که این کار تنها برای فراموش کردن این عادت است. به دست کردن دستکش روی انگشت هم می‌تواند به او این موضوع را گوشزد کند.

با مراحل آسان شروع کنید
در ابتدا از او بخواهید که در جمع دست از این کار بردارد و سپس برای مراحل سخت‌تر همچون زمان خواب پاداش بهتری در نظر بگیرید.

سرش داد نزنید
زمانی که متوجه شدید که او هنوز این کار را انجام می‌دهد، سرش داد نکشید. زیرا این کار او را بیشتر ناراحت می‌کند و این عمل در او تقویت می‌شود

صبر کنید
می‌دانید سر کودکانی که تا حتی 6 سالگی انگشت خود را می‌مکیده‌اند چه آمده‌است؟ آنها دیگر این کار را نمی‌کنند.
به گفته والدین آنها، بچه‌ها هر سال که می‌گذشته، به این کار رغبت کمتری نشان داده‌اند و کم‌کم آن را رها کرده‌اند و یا تنها در زمان‌های خاصی همچون تماشای تلویزیون، آن را ادامه داده‌اند.
هر چه سن بچه‌ها بالاتر می‌رود و در جمع دوستان خود قرار می‌گیرند، از ترس مسخره شدن توسط دوستان‌شان این کار را کمتر انجام می‌دهند تا کم‌کم از سر آنها می‌افتد.

مکیدن انگشت چقدر جدی است؟
مکیدن انگشت در کودکانی که سن بیشتری دارند، می‌تواند نشان استرس باشد. کودک ممکن است دچار ترس و یا ناراحتی بوده و این عمل را برای آرام کردن خود انجام دهد.

اگر احساس می‌کنید توقف کودک‌تان در این حالت، اوضاع روحی او را بدتر می‌کند، بگردید و ببینید مشکل اصلی کودک‌تان که ترس یا ناراحتی‌است، از کجا نشأت می‌گیرد.
اینکه پدر و مادرها با گذشتن سن کودک‌شان از مرز پنج سالگی، نگران این حرکت او می‌شوند، کاملاً طبیعی‌است. اجازه دهید تا کودک‌تان بفهمد که شما از این کار او ناراضی هستید.

حال اگر تا بعد از پنج سالگی این کار را رها نکرد چه ؟
تحقیقات نشان داده‌است که مکیدن انگشت باعث کج در آمدن دندان‌ها و حتی تأخیر در این مسئله می‌شود.
این عمل همچنین ممکن است که باعث گشاد شدن دهان کودک شود و این احتمالات بستگی به ندارد که او چطور و از کدام جهت انگشتش را می‌مکد.
 

وقتی کودک به سن مدرسه رفتن رسید، این کار او در ملأ عام باعث مسخره‌شدنش می‌شود. بچه‌ها معمولاً تصور می‌کنند کودکانی که انگشت خود را می‌مکند، باهوش، خوشحال و زیبا نیستند و همین موضوع باعث می‌شود کودک‌تان این کار را جلوی دیگران انجام ندهد.

یکی دیگر از خطرات مکیدن انگشت احتمال چرکی شدن آن است. حتی ممکن است کودک‌تان پس از لمس کردن ماده‌ای سمی با فرو بردن انگشتش در دهان، آنررا خورده و مسموم شود.
برخی وسایل دندان پزشکی هم هستند که شما می‌توانید آنها را به کودکتان پیشنهاد کنید. اگر او آنها را بپذیرد، خیلی زود این عادت را فراموش می‌کند.
به یاد داشته باشید که تنها اگر منشأ این رفتار کودک‌تان را کشف کنید، می‌توانید این عادت را از سر او بیندازید

در ماه هشتم یکی از غذاهای مقوی که می توان برای کودک شروع کرد، زرده تخم مرغ است. تخم مرغ را باید به مدت 20 دقیقه در آب جوشاند تا کاملا سفت شود و سپس سفیده آن را جدا کرد. در روز اول می توان به اندازه یک نخود از زرده تخم مرغ را در کمی آب جوشیده یا شیرمادر نرم و حل کرد و سپس به شیرخوار داد. می توانن کم کم مقدار زرده تخم مرغ را اضافه کرد تا ظرف 10 روز به یک زرده کامل برسد و از آن به بعد می توان هر روز نصف زرده تخم مرغ و یا یک روز در میان یک زرده تخم مرغ کامل را به کودک داد. توصیه می شود که باقیمانده زرده پخته شده کودک را مادر یا سایر افراد خانواده بخورند و هر روز برای کودک از تخم مرغ تازه استفاده شود.

اصول تغذیه تکمیلی:

1.بعد از تغذیه شیرخوار با مادر،غذای کمکی به او داده شود.

2.موادغدایی چه از نظر نوع و چه از نظر مقدار به تدریج به برنامه غذایی شیرخوار اضافه شود.

3.از یک نوع ماده غذایی ساده شروع کرده و کم کم به مخلوطی از چند نوع برسانند.

4. از یک قاشق مرباخوری شروع نموده و به تدریج بر مقدار آن اضافه نمایید.(به استثنا زرده تخم مرغ(

 

 

5.در شروع،غذاها نسبتا رقیق ولی کمی غلیظ تر از شیر مادر باشند و به تدریج بر غلظت آنها افزوده شود.

 

 

6.بین اضافه کردن مواد غذایی مختلف 7-5 روز فاصله بگذارند تا شیر خوار اول به یک غذا عادت کند بعد غذای جدیدی به او بدهند.این کار باعث می شود که اگر ناسازگاری به یک ماذده غذایی وجود داشته باشد شناخته شود و از طرف دیگر   دستگاه گوارش شیرخوار فرصت عادت به مواد غذایی را پیدا کند.

 

 

7.تنوع در غذای کمکی مورد توجه قرار گیرد. 

چگونه باید غذای کمکی را شروع کرد و ادامه داد؟

غذای کمکی در پایان 6 ماهگی (180 روزگی)شروع می شود و همزمان با شروع غذای کمکی تغذیه با شیرمادر همچنان مکرر و بر حسب میل و تقاضای شیرخوار،ادامه داشته و حتی دفعات تغذیه با شیر مادر افزایش می یابد.

 

 

 

هفته اول ماه هفتم

 

 

شروع غذای کمکی با فرنی آرد برنج است که روز اول از یک قاشق مرباخوری یک بار در روز (ظهر) شروع شده و م کم به مقدار دفعات آن اضافه می شود. به طوری که روز دوم به دو قاشق مربا خوری (یک قاشق ظهر و یک قاشق عصر)، روز سوم به سه قاشق مربا خوری (ظهر و عصر و شب هر بار یک قاشق)، روز چهارم به 4 قاشق مرباخوری (صبح،ظهر،عصر و شب هر با یک قاشق) روز پنجم به 8 قاشق مرباخوری (صبح،ظهر،عصرو شب هربا 2 قاشق) و روز هفتم 12 قاشق مربا خوری (صبح،ظهر،عصرو شب هربا 3 قاشق) می رسد.

 

 

 

هفته دوم ماه هفتم

 

 

در این هفته می توان علاوه بر فرنی،شیربرنج و حریر بادام نیز به کودک داد. این غذاها هم باید از مقدار کم و یک بار در روز شروع شوند و به تدریج افزایش یابند.

 

 

شروع حریر بادام:روز اول یک قاشق مرباخوری حریر بادام علاوه بر فرنی می دهیم،روز دوم 3 قاشق مربا خوری حریر بادام بجای یک نوبت فرنی داده و سپس روزی 2 نوبت حریر بادام و 2 نوبت فرنی می دهیم.

 

 

هفته سوم و چهارم ماه هفتم

 

 

تغذیه با فرنی ، شیر برنج و حریر بادام را بسته به غلاقه کودک می توان حتی تا یک سالگی و یا بیشتر از آن به عنوان وعده غذایی کمکی ادامه داد. در هفته سوم شروع تغذیهکمکی، مصرف انواع سبزیجات مثل سیب زمینی ، هویج ، جعفری ، گشنیز ، کدوسبز ، لوبیا سبز ، و .. برای تغذیه کودک شروع می شود . در این هفته علاوه بر فرنی ، می توان با مخلوط سبزیجات و برنج سوپ تهیه کرد و آن را به خوبی پخت و نرم کرد. بهتر استسبزیجات نامبرده شده را تک کت و به مرور به سوپ اضافه کرد. مثلا هر سه روز یک بار نوع سبزی را به سوپ اضافه کرد.علاوه بر این ، به سوپ کودک نباید نمک ، شکر و یا چاشنیاضافه کرد. بهتر است کدو ، کرفس و لوبیا سبز ، ابتدا پخته شده و بعد به سوپ کودک اضافه شوند. سبزی ها باید در آخرین لحظه های پخت سوپ اضافه شئند و در ظرف هم بسته شود تا ویتامین های آنها از بین نرود.بین تمام سبزی ها ، فقط اسفناج است که مصرف آن تا یک سالگی مجاز نبوده و نباید به سوپ شیر خوار اضافه شود. از همفته چهارم می توان مقدار کمی گوشت قرمز یا گوشت مرغ به سوپ اضافه کرد. گوشت را باید به قطعات بسیار کوچک تقسیم کرد و یا از چرخ کرده آن استفاده کرد که کاملا پخته باشد.غذاها در شروع باید نسبتا رقیق باسند و غلظت آنها کمی بیشتر از شیر باشد و بعد به تدریج به غلظت آنها افزوده شود. سفت کردن تدریجی غذاها به یاد گرفتن عمل جویدن کمک می کند. اگر در شروع تغذیه تکمیلی ، کودک به یک غذا بی میلی نشان داد، نباید پافشاری کرد باید آن غذا را برای یک تا دو هفته حذف کرد و سپس دوباره به او داد و وقتی غذلی جدیدی شروع می شود، غذلی قبلی هم ادامه پیدا می ند مگر اینکه کود آنرا نخورد یا به آن عدم تحمل نشان دهد.

 

توجه:
1-با شروع غذای کمکی، دادن آب جوشیده خنک شده به دفعات مورد علاقه شیرخوار ، لازم است.

2-علا وه بر مولتی ویتامین (25 قطره در روز) استفتده از قطره آهن (15 قطره در روز) با شربت آهن به مقدار 1/5 cc (معادل 12/5  میلی گرم ) ضروری است.

3-توصیه می شود دادن قطره آهن و قطره مولتی ویتامین به کودک ، تا 2 سالگی ادامه داشته باشد.

 بهترین زمان شروع تغذیه تکمیلی نوزاد، زمانی است که کودک به خوردن غذای سر سفره علاقه نشان می دهد و بهترین زمان از 4 تا 6 ماهگی است. کودک دهان را به حالت جویدن تکان می دهد و حرکت زبانش تغییر می کند و در سن شش ماهگی دست دراز کرده و تمایل دارد که غذای والدین را بگیرد.

دلیل شروع غذای کمکی این است که از سن 6 تا 9 ماهگی کودک به منابع آهن احتیاج دارد و از سن 8 تا 9 ماهگی شیر مادر دیگر انرژی مورد نیاز کودک را تأمین نمی کند. اگر در فاصله 9 تا 12 ماهگی غذای جامد را شروع نکنید، در آینده کودک دچار مشکلات زیادی در زمینه قبول غذاهای جامد خواهد شد و اگر کمتر از 3 ماهگی به کودک غذای جامد بدهیم، خصوصاً اگر سابقه آلرژی در خانواده باشد، احتمال ایجاد آلرژی غذایی در کودک بسیار زیاد می شود.

حتی در بعضی موارد امکان دارد که غذای کمکی را از سن 3 ماهگی شروع کنیم، زمانی که کودک حتی پس از خوردن شیر هم گرسنه بنظر می رسد و یا رشد کودک با خوردن شیرمادر در حد کافی نیست. دراین زمان نباید سعی کنیم کودک را با شیر خشک سیر کنیم زیرا با خوردن شیرخشک کم کم علاقه اش را به خوردن شیرمادر از دست می دهد.

پس بر اساس تمایل و علاقه نوزاد تغذیه تکمیلی را شروع کنیم، نه در زمان و ساعت مشخص.
اصول تغذیه تکمیلی
– حتماً از موادی استفاده شود که بعدها در سفره خانواده وجود دارد.
– بعد از تغذیه شیرخوار با شیرمادر، غذای کمکی به او داده شود و هرگز قبل و یا در فواصل تغذیه با شیرمادر از غذای کمکی استفاده نشود.
– از یک نوع ماده غذایی ساده شروع شود و کم کم به مخلوطی از چند نوع افزایش یابد.
– از یک قاشق مرباخوری شروع و به تدریج بر مقدار آن اضافه شود( به استثنای زرده تخم مرغ که به اندازه یک نخود شروع می شود).
– موادغذایی چه از نظر نوع و چه از نظر مقدار، باید به تدریج به غذای شیرخوار اضافه شود.

– بین اضافه کردن موادغذایی مختلف 5 تا 7 روز فاصله باشد تا شیرخوار اول به یک غذا عادت کند، بعد غذای جدیدی به او داده شود. این کار باعث می شود که اگر ناسازگاری به یک ماده غذایی وجود داشته باشد شناخته شود و دستگاه گوارش شیرخوار نیز فرصت می یابد که به موادغذایی عادت کند.

– در شروع، غذاها باید نسبتاً رقیق و غلظت آنها کمی بیشتر از شیرمادر باشد و به تدریج بر غلظت آنها افزوده گردد. این کار به یادگرفتن عمل جویدن کمک می کند.
– تنوع در غذاهای کمکی رعایت شود.
– غذاهای سرخ شده به کودک ندهد.
– اگر کودک تمایل داشت به جای سبزیجات میوه های شیرین را شروع کنید. البته بهتر است ترتیب در دادن مواد غذایی رعایت شود، ولیکن به علایق کودک اهمیت دهید.
– هیچ گاه کودک را با غذا تنها نگذارید، چون امکان دارد موجب خفگی او شود.
– به غذای شیرخوار شکر زیاد یا نمک اضافه نکنید، زیرا حساسیت نوزاد به طعم ها با بزرگسالان متفاوت است.

بهتراست غذای کودک را با لعاب برنج شروع کنید. مزیت برنج این است که خیلی کم حساسیت زاست و تقریباً نشاسته خالص است، از این رو معده کودک براحتی آنرا هضم می کند. برای اولین بار، نیم تا یک ساعت پس از شیرخوردن، لعاب برنجی تهیه کنید که کمی غلیظ تر از شیر مادر باشد و با قاشق مناسب اندازه دهان کودک یک قاشق لعاب برنج به او بدهید. در روزهای بعد به مرور حجم و غلظت این غذا را اضافه کنید و براساس تمایل کودک به او غذا بدهید.

پس از دو هفته غذای دوم یعنی فرنی را شروع کنید. برای تهیه فرنی از شیر پاستوریزه و نشاسته استفاده کنید و غذای دوم فرنی است. از آخر ماه هفتم سوپ را شروع کنید.

باید توجه داشته باشید که غذای کمکی نوزاد باید، با حجم کم دارای بیشترین انرژی باشد یعنی غذای کودک نباید رقیق باشد، چون حجم معده کودک کم است و باید در کمترین حجم، بیشترین انرژی را داشته باشد. غذای او باید نرم باشد، ولی سعی کنید در مرحله شروع سوپ، فقط سبزیجات کاملاً پخته را با چنگال نرم کنید، چون اگر همیشه غذا له شده باشد کودک در یادگیری جویدن مشکل پیدا می کند. از مواد غذایی استفاده کنید که بطور معمول در غذای خانواده وجود دارد.

باید غذای کودک را یک بار در روز تهیه کنید و پس از رسیدن به حرارت مناسب و له کردن قطعه های درشت، به کودک بدهید. بقیه غذا را در یخچال نگهداری کنید و در زمان مناسب گرم کرده، به او بدهید.

غذای کمکی با فرنی آرد برنج شروع می شود( حساسیت شیرخوار به برنج کمتر است تا گندم). سپس در هفته دوم می توان حریره بادام را به رژیم غذایی کودک افزود.

در دو هفته آخر ماه هفتم می توان سوپ را به رژیم غذایی نوزاد افزود که این سوپ حاوی گوشت بدون چربی( که بترتیب اولویت و ارجحیت شامل گوشت گوسفند، مرغ و گوساله می باشد)، برنج و هویج است. سپس هر 3 روز یک بار، یک نوع سبزی به سوپ اضافه گردد؛ مانند جعفری، گشنیز، لوبیا سبز، کدوسبز، کرفس و… . ولی باید توجه داشت که سبزی در آخرین لحظات پخت سوپ، اضافه شود و اسفناج هم تا یک سالگی به سوپ اضافه نگردد. نباید به سوپ نمک، شکر یا چاشنی افزود.

در ماه هشتم زرده تخم مرغ به رژیم غذایی شیرخوار اضافه می شود. ( تا زیر یک سال از مصرف سفیده تخم مرغ توسط کودکان اجتناب شود) . در این زمان کم کم می توان از سبزی های نشاسته ای مثل سیب زمینی، کدو حلوایی و نخود فرنگی نیز در سوپ استفاده کرد( به فاصله هر 3 روز).

در دو هفته دوم ماه هشتم، ماست نیز داده می شود. بعلاوه از پوره های سیب زمینی و هویج نیز می توان استفاده کرد.

در ماه نهم در هفته اول می توان از حبوبات نیز در سوپ شیرخوار استفاده کرد . مصرف حبوبات از عدس و ماش که هضم آسان تری دارند، شروع می شود. در مورد لوبیا چیتی و لوبیا قرمز بهتر است از قبل آنها را خیس کرده، پوستشان را جدا نموده و بعد از پختن به سوپ اضافه نمود. اضافه کردن کره یا روغن مایع به سوپ برای شیرخوارانی که خوب وزن نمی گیرند، توصیه می شود.

در دو هفته آخر ماه نهم، آب میوه را نیز می توان شروع کرد( کیوی، توت ها، خربزه، آلبالو و گیلاس به علت ایجاد حساسیت درشیرخوار، تا یک سالگی توصیه نمی شود).
در دو هفته اول ماه دهم می توان از خود میوه استفاده نمود( پوست و هسته جدا شده و با پشت قاشق نرم گردد)
در دو هفته دوم ماه دهم، می توان از سبزی های سبز نیز در سوپ استفاده نمود(هر بار یک نوع سبزی افزوده شود) .
توجه نمایید که میوه ها و سبزی ها جزء غذاهایی هستند که در اواخر سال اول توصیه می شوند( بعد از دیگر گروه های غذایی)، چرا که کالری آنها نسبت به دیگر گروه های غذایی کمتر است.
در دو ماه دیگر نیز با توجه به اشتهای کودک از انواع سوپ، کته و پوره می توان استفاده نمود.
به خاطر داشته باشید که در این 6 ماه دوم سال اول، تغذیه با شیرمادر به طور مکرر و برحسب تقاضا و تمایل شیرخوار در تمام شبانه روز وقبل از هر وعده غذای کمکی باید مورد توجه قرار گیرد.

 اگر مادری هستید که به تازگی فرزندی به دنیا آورده اید و قصد دارید خودتان به او شیر بدهید باید مراقب تغذیه خودتان هم باشید . تجه به تغذیه مادران شیر ده از آنجا اهمیت پیدا می کند که باید هم نیاز های مادر و هم نیاز های کودک او را تامین کند . دوران شیردهی به خصوص شش ماه اول که تغذیه نوزاد منحصرا از شیر مادر است و کودک غذای دیگری نمی خورد توجه به این امر اهمیت بیشتری دارد.

توجه به نیازهای تغذیه ای مادر شیرده اهمیت داردزیرا تغذیه مناسب و متعادل: 

مادر را برای حفظ و مراقبت از کودک، سالم نگاه می دارد.

انرژی کافی مورد نیاز را برای انجام کارهای دیگری غیر از مراقبت از کودک تأمین می نماید.

از مصرف بافتهای بدن برای ایجاد انرژی و تولید شیر جلوگیری می کند.

 مادر را برای حاملگی های بعدی همراه با سلامت و ذخیره کافی مواد غذایی آماده می کند.

 مقادیر مجاز سفارش شده درشت مغذی ها

بر اساس برآوردهای متخصصین ، مادران شیرده علاوه بر انرژی مورد نیاز روزانه باید 500 کیلوکالری بیشتر در روز استفاده کنند. نیاز مادران شیرده به پروتئین در 6 ماهه اول پس از زایمان 65 گرم و در شش ماهه دوم 62 گرم در روز است

انرژی

مانند سایر مواد مغذی انرژی مورد نیاز مادر باید از طریق مصرف مواد غذایی تامین شود .البته به طور طبیعی و در طی دوران بارداری مقادیری ذخیره چربی در بدن مادر جمع می شود که بخشی از نیاز او را به انرژی تامین می کند. تولید شیر به 800 کیلوکالری انرژی اضافی در روز نیاز دارد که 500 کیلوکالری آن از راه دریافت غذا تأمین می شود .

در 3-2 ماه اول 300 کیلوکالری باقیمانده از متابولیسم ذخیره چربی دوران بارداری (4-2 کیلوگرم) تأمین می شود. شیر دهی صحیح به مادر در مصرف این منابع چربی کمک می‌کند و علاوه بر کمک به تامین انرژی از بافت چربی به مادر در بازگشت به وزن قبل از بارداری کمک می کند.به همین دلیل کاهش وزن و رسیدن به وزن مناسب یکی از ویژگی های شیرمادر است.

در دوران شیردهی، کاهش وزن به میزان نیم تا دو کیلوگرم در ماه مناسب است.

 مقادیر اضافی مورد نیاز از مواد مغذی در دوران شیردهی

 همانطور که گفته شد به دلیل خروج بخشی از مواد مغذی از طریق شیر از بدن مادر باید مقدار اضافی علاوه بر نیاز روزانه مادر مواد مغذی در اختیار بدن وی قرار گیرد.

این مقدار اضافی شامل مقادیر برآورد شده زیر است:

پروتئین:                      15گرم در روز    

ویتامین آ:                    500 میکروگرم در روز

 ویتامین ث :               30میلی گرم در روز

روی :                        7میلی گرم در روز

ید :                      50 میکروگرم در روز

رزیم غذایی مناسب روزانه برای مادر شیرده

استفاده از وعده غذای معمولی برای تأمین انرژی اضافی مورد نیاز برای شیردهی کافی است.
رژیم غذایی متعادل برای یک زن شیرده، حاوی 2200 کیلوکالری انرژی و مقدار متناسبی چربی است.خودداری از مصرف غذای زیاد از چاق شدن مادر پیشگیری می کند.استفاده از رژیم متناسب و رعایت تعادل و تناسب مانند سایر گروه ها برای مادران شیرده هم ضروری است . استفاده متعادل و متنوع از تمام گروه های غذایی باعث تعادل در تغذیه و افزایش میزان موفقیت در شیردهی می شود. انواع فرآورده های شیــری، میوه ها، سبزی ها و غلات جزء ضروری رژیم غذایی است

بر اساس توصیه های متخصصین تغذیه نیازهای غذایی مادر شیرده بر اساس جدول زیر تنظیم می شود.

 گروه نان و غلات: 11-9 سهم (این گروه شامل نان، ماکارونی ، برنج و انواع غلات و آردهاست که هر سهم آن 30 گرم در نظر گرفته می شود.

گروه شیر و فرآورده های آن: 4-3 سهم

گروه سبزی ها: 5-3 سهم

گروه میوه ها: 4-2 سهم

گروه گوشت، حبوبات و مغزها: 6-4 سهم

در عین حال رعایت نکات زیر تنوع رژیم غذایی را افزایش داده و کمک می کند که تمام مواد مغذی مورد نیاز در اختیار مادر قرار گیرد.
مصرف روزانه حداقل یک واحد میوه یاسبزی غنی از ویتامین ث و یک روز درمیان یک واحد میوه یا سبزی غنی از ویتامین آ

منابع غنی ویتامین A: طالبی، انبه، زردآلو، هلو، سبزیهای برگ سبزتیره ، هویج

 
منابع غنی ویتامین C: مرکبات، گوجه فرنگی، فلفل سبز، توت فرنگی

 
توصیه های غذایی در دوران شیردهی

      مایعات : مصرف مقدار مناسب مایعات تشنگی مادررا برطرف کرده و مکانیزم حفظ حجم شیررا فعال نگاه می دارد.

      ویتامین ها: ویتامینها برای فعل و انفعالات شیمیایی مختلف در بدن کاربرد دارند.با افزایش متابولیسم بدن و از جمله اضافه شده فرایند های شیر سازی نیاز به ویتامین‌ها افزایش می یابد. علاوه بر آن بخشی از ویتامین مورد نیاز کودک از طریق شیرمادر تامین میشود.

      مواد معدنی : در بین مواد معدنی نیاز مادر به کلسیم، آهن، و ید بیشتر است.
   بهتر است مادران شیرده از مصرف غذاهای نفاخ، مواد بو دارو مقادیر زیاد کافئین خودداری کنند.زیرا ترکیبات موجود در این مواد غذایی ممکن است از طریق شیر وارد بدن نوزاد شده و او را دچار ناراحتی های گوارشی و … کند

موفقیت در شیردهی

 اولین تماس مادر و کودک (تا 12 ساعت پس از زایمان)

   عوامل فرهنگی

 کمک مادربزرگ

   همراهی همسر در مراقبت

   دید مثبت جامعه

   نگرش جامعه بهداشتی و پزشکی

   آگاهی مادر از فیزیولوژی شیردهی و مزایای تغذیه با شیر مادر

رابطه وضعیت تغذیه ای مادر و شیراو

  سوء تغذیه مزمن و شدید، تأثیر کمی روی حجم شیر دارد ولی در کیفیت آن تغییراساسی ایجاد نمی کند.

  کمبود چربی در ترکیب شیر مادر مربوط به عدم دریافت انرژی کافی و ذخیره چربی در دوران بارداری است.

   لاکتوز-اساسی ترین قند شیر مادر- تحت تأثیر رژیم غذایی نیست.

   از میان ریز مغذیها فقط منیزیم، فلوئور و ید تحت تأثیر غذای دریافتی است.