دسته: خردسال و کودک

 کودکان بر خلاف بزرگ‌ترها دائم در جنب و جوش هستند و در هر محیطی چه خانه چه مدرسه آرام و قرار ندارند. به همین علت، خواب خوب شبانه برای آنها ضروری است

به طور متوسط کودکان خردسال بین 11 تا 13 ساعت خواب در شبانه‌ روز نیاز دارند تا بتوانند مهیای روز بعد شوند که متاسفانه این مقدار خواب را عموما دریافت نمی‌کنند. بر اساس آمار آکادمی داروی خواب آمریکا، یک سوم کودکان به اندازه کافی نمی‌خوابند.

این نقصان خواب و عادت خواب‌های کوتاه کوتاه و چرت زدن‌های کوتاه مدت بچه‌ها، فقط روی خودشان تاثیر نمی‌گذارد بلکه والدین نیز دچار همین نوع اختلال می‌شوند. به طوری که به علت این عادات خوابی کودکان، والدین در سال 200 ساعت خواب را از دست می‌دهند. یعنی اگر کودکان در شب خواب خوبی ندارند به طبع آن والدین هم دچار اختلال خواب می‌شوند.

اختلال خواب و کمبود خواب می‌تواند بسیاری مشکلات کوتاه مدت و بلند مدت برای کودک ایجاد کند که شامل اختلال در سلامتی، امنیت و رشد کودک باشد.

علاوه بر اینها شبی که کودک کامل استراحت نکند روز بعد بد خلق و خسته خواهد بود و کودک خسته بیشتر دچار استرس می‌شود. و بدین ترتیب کودک در یک دور پایان ناپذیر میافتد یعنی کودک خسته دچار استرس می‌شود و کودکی که استرس دارد دچار مشکل خواب می‌شود. و بدین ترتیب بیشتر و بیشتر آسیب می‌بیند و بیشتر در معرض ابتلا به بیماری قرار می‌گیرد.

خبر خوب اینکه این مشکل به راحتی قابل حل است اما چگونه؟

همه ما به خوبی می‌دانیم که عادات خواب خوب ومناسب تا چه اندازه برای کودکان مهم است. اما مشغله زیاد والدین، تکالیف مدرسه و بازیهای بچه‌ها در زمان بندی خانواده اختلال ایجاد می‌کند و بر میزان خواب کودک تاثیر به سزایی می‌گذارند.

اکثر خانواده‌ها روزشان معمولا از ساعت 6 یا 7 صبح آغاز می‌شود و به خصوص در زمان مدرسه دقت به این موضوع بیشتر اهمیت پیدا می‌کند، بدین ترتیب باید برای خواب کودکان زمان بندی زودتری در نظر بگیریم. کارشناسان معتقدند که کودکان مدرسه‌ای به 10 ساعت خواب در شبانه روز نیاز دارند. یعنی باید کودکان در ساعت 8 یا 9 شب به رختخواب بروند.

این نکته را هم در نظر داشته باشید که استراحت کافی چشم برای کودکان مدرسه‌ای بسیار مهم است. میزان خواب کودکان مستقیما بر رشد جسمی و روانی آنها تاثیر می‌گذارد. تحقیقات نشان داده است که کمبود خواب بر اخلاق، رفتار ، هوش و یادگیری کودک تاثیر می‌گذارد. بچه‌هایی که خواب کافی ندارند حافظه ضعیف‌تری دارند و نمی‌توانند توجه کافی به موضوعات مختلف داشته باشند. در یک تحقیق در سال 2009 نشان داده شد که نوجوانانی که در تست هوش نمره کمی آوردند، کسانی بودند که مشکلات خواب داشتند.

برای کمک به کودکان برای اینکه خواب خوبی داشته باشد مراحل زیر را انجام دهید تا به مرور به یک عادت خواب خوب برسید:

برای کودک، یک روال تعیین کنید

مثل دوش گرفتن، پوشیدن لباس خواب، مسواک زدن و مطالعه چند صفحه‌ای کتاب یا هر کار دیگری که معمولا قبل از خواب باید انجام شود، اطمینان حاصل کنید که این کارها حتما انجام شوند تا فرزند شما بفهمد که هر شب چه کارهایی باید انجام دهد.

محرک‌های الکترونیکی را محدود کنید

اجازه ندهید فرزندتان حداقل یک ساعت قبل از ساعت خواب از کامپیوتر استفاده کند یا تلویزیون ببیند، زیرا اینگونه فعالیت‌ها می‌تواند هیجان کاذب ایجاد کند که منجر به اختلال در خواب می‌شود.

محیط اتاق کودک خود را به محیطی آرام برای خواب تبدیل کنید

اتاق خواب‌های ساکت، با رنگ‌های تیره و خنک، برای استاخت و خواب شبانه مناسب‌تر هستند.

برای هر فرزند خود زمان مناسب در نظر بگیرید

اگر شما بیش از یک فرزند دارید، برای هر یک، زمان جداگانه و مناسب اختصاص دهید. ( در این مورد می‌توانید از همسرتان کمک بگیرید و به صورت یک شب در میان، هر کدام از شما به امور یکی از فرزندان رسیدگی کنید)

نوشیدن قهوه را محدود کنید

نباید اجازه دهید فرزند مدرسه‌ای شما قبل از خواب قهوه بنوشد. دقت کنید چون کافئین فقط در قهوه نیست و در غذاها و نوشیدنی‌های دیگری مثل شکلات و سودا هم وجود دارد که از خوردن اینها نیز قبل از خواب باید اجتناب شود.

به جای نگاه به ساعت به فرزندتان نگاه کنید

مقدار ساعتی که فرزند شما به خواب نیاز دارد، دقیقا به شخصیت وی بستگی دارد یعنی مقدار خواب مورد نیاز در کودکان مختلف، متفاوت است.برخی کودکان به 8 ساعت خواب نیاز دارند اما برخی دیگر باید 10 ساعت بخوابند. به کودک خود دقیق باشید و نشانه‌ها و رفتارهای او را ببینید رفتارهایی مثل خواب آلودگی، بد اخلاقی، عدم تمرکز یا مشکل حافظه نشانه‌های اعلام زمان خواب کودک است.

یک کارشناس ارشد روانشناسی بالینی گفت: لجبازی و مخالفت‌جویی در کودکان به یک عامل بستگی ندارد و مجموعه‌ای از عوامل درونی و بیرونی در شکل‌گیری و شدت یافتن آن تاثیرگذار است، پس یادتان باشد که لجبازی کودک‌تان را فقط به یک دلیل ربط ندهید.

به گزارش سرویس «اجتماعی» خبرگزاری دانشجویان ایران (بیا نی نی)، الناز صالحی‌زاده افزود: لجبازی یا مخالفت کردن در کودکان نوعی رفتار است که طی آن کودک از پذیرفتن نظر و خواست والدین یا بزرگتر خود سر باز می‌زند و برخواست و نظر خود اصرار می‌ورزد.

وی در ادامه گفت: بروز رفتار لجبازی معمولا از سن دو سالگی شروع می‌شود، در حدود سه تا چهار سالگی به اوج می‌رسد و در حدود شش سالگی کاهش پیدا می‌کند. کودک سعی می‌کند تا با شیوه‌های مختلف مانند گریه کردن، خواهش کردن از انجام درخواست والدین اجتناب کند و به هدف مورد نظر خود دست یابد.

این کارشناس ارشد روانشناسی بالینی افزود: به طور طبیعی کودک به دنبال آن چیزی می‌رود که توجهش به آن جلب می‌شود و یا جذابیت خاصی برایش دارد، نه به دنبال خواسته و مطلوب دیگران که اصلا برای کودک جذاب و قابل درک نیست، حتی ممکن است که او متوجه علت خواسته‌های والدین از خود نشود در مقابل پدر و مادر از کودک انتظار توجه به خواسته‌هایشان را دارند.

وی ادامه داد: در این حالت والدین سعی می‌کنند تا با دستور دادن و امر و نهی کردن به کودک، خواسته‌های خود را عملی و او را ملزم به اجرای آنها کنند. در این شرایط میان خواسته والدین با کودک تعارض به وجود می‌آید و همین امر می‌تواند زمینه‌ساز بروز تضاد و درگیری‌های کلامی و حتی برخوردهای فیزیکی از سوی بزرگ‌تر‌ها با بچه شود.

صالحی‌زاده با بیان اینکه علت‌های متعددی باعث لجبازی کودکان می‌شود، گفت: مهم‌ترین و موثرترین عاملی که سبب می‌شود برخی از کودکان لجبازی کنند، نحوه برخورد والدین است. در نتیجه، انتخاب شیوه صحیح و مناسب می‌تواند از شدت لجبازی و مخالفت‌جویی در هر کودکی بکاهد و سطح همکاری‌ و پذیرش او را بالاتر ببرد، استفاده از یک روش غیر اصولی، نتیجه‌ای عکس دارد و می‌تواند حتی به روابط بین والدین و کودکان آسیب برساند و باعث بروز دردسر برای هر دو طرف شود.

وی به ذکر مثالی پرداخت و اظهار کرد: گاهی اوقات برخی از والدین گمان می‌کنند که کودک باید کاملاً آزاد باشد و بدون رعایت هیچ‌گونه محدودیت، نظم و قانونی کودکی کند. این نوع از والدین هرگز به کودک خود امر و نهی نمی‌کنند و او را با هیچ یک از حد و مرزهای رفتاری آشنا نمی‌کنند. معمولا در برابر رفتارهای نامناسب کودکشان سکوت می‌کنند و یا با «بکن» و «نکن» سعی در آرام کردن کودک دارند. در حالی که هیچ کودکی بدون آموزش، آگاهی به اصول و شیوه‌های رفتاری مناسب ندارد و زمانی که کودک این آموزش را از والدین خود نگیرد، الگوی رفتاری را به میل خود تعریف می‌کنند و با این تصور که «می‌تواند و اجازه دارد» هر کاری را که مایل است انجام می‌دهد، در نتیجه بدرفتاری و مخالفت‌جویی از سوی آنها امری طبیعی و قابل پیش‌بینی است.

این کارشناس ارشد روانشناسی بالینی تاکید کرد: بهتر است والدین از همان سال‌های اولیه زندگی کودک، قانون و نظم مشخصی را برای او در نظر بگیرند و از این طریق کودک را با وظایفش آشنا و او را برای پذیرش یکسری از خواسته‌ها و اصول آماده کنند. به عنوان مثال، هر کودکی باید در ساعت مشخصی بخوابد، ادب را در برخورد با دیگران رعایت کند و آداب غذا خوردن را نیز بگیرند.

وی افرود: دسته دیگری از والدین با دادن دستورات و آموزش‌های متعدد، کودک خود را خسته و درمانده می‌کنند و بار دیگر زمینه را برای بروز لجبازی در فرزندشان فراهم می‌کنند. آنان به طور مداوم در حال صدور دستورات متعدد هستند؛ زیرا گمان می‌کنند با این روش موفق به افزایش سطح آموزش‌پذیری کودک می‌شوند در حالی که تعدد و تکثر قوانین، اجرای آنها را دشوار می‌کند.

صالحی‌زاده تصریح کرد: در این گونه موارد وقتی کودک خود را در مقابل دستورات مختلفی می‌بیند که ممکن است اجرای همه آنها خارج از عهده‌اش باشد بنابراین دست به مخالفت‌جویی می‌زند و چه بسا به یک باره از اجرای تمام قوانین سر باز زند و همین امر موجب بروز درگیری با والدین شود.

تاثیر افراد و همبازی‌هایی که مورد علاقه کودکان نیستند

وی درباره عوامل دیگر افزایش‌دهنده لجبازی و مخالفت‌جویی در کودکان گفت: برخی از این عوامل در خارج از محیط خانه اتفاق می‌افتد. به عنوان مثال، حضور در جمع دوستان و همسالان لجباز و پرخاشگری که کودک در مهمانی و برخلاف میل و اراده شخصی و به اصرار والدینش مجبور به برخورد با آنهاست از جمله مواردی است که موجب بروز لجبازی در کودک می‌شود. در این شرایط، او شاهد برخی واکنش‌ها و رفتارهای سرسختانه‌ای است که از سوی این قبیل بچه‌ها سر می‌زند. اگرچه ممکن است خودِ کودک لجباز نباشد، اما ناخواسته چنین رفتارهایی را از سایر هم‌سالانش می‌بیند و می‌آموزد و موجب ایجاد بدرفتاری در کودک می‌شود. در چنین مواردی بهتر است که کودک متوجه شود که می‌تواند مشکلش را بیان کند. والدین او را درک و با صبوری در حل مشکل به او کمک می‌کنند.

وضعیت جسمی، روانی و آمادگی کودک موثر در لجبازی او

این کارشناس ارشد روانشناسی بالینی از دیگر عوامل موثر در بروز بدرفتاری کودکان را وضعیت جسمی و روانی آنها دانست و گفت: شرایطی مانند خستگی، گرسنگی، بی‌خوابی یا بدخوابی احتمال بروز رفتارهای نامطلوب را افزایش می‌دهد.

وی در ادامه اظهار کرد: همانطور که بزرگ‌ترها قبل از رفتن به مهمانی یا گردش نیاز به آماده کردن خود دارند، کودکان نیز احتیاج به آماده شدن دارند. پس بهتر است زمان رفتن به مهمانی یا گردش را یک ساعت قبل از حرکت به کودک یادآور شویم تا بتواند با کمک بزرگتر آماده شود. زمانی که قبل از حرکت به کودک بگوییم آماده شود، این کار باعث لجبازی و مخالفت او می‌شود. گاهی بدرفتاری کودکان علت‌های روانی همچون ترس، اضطراب، خشم و … دارد. در این صورت بهتر علت این نگرانی را جویا شویم و مشکل را رفع کنیم و در صورت لزوم با روان‌شناس کودک در میان بگذاریم.

صالحی‌زاده با بیان اینکه کج خلقی، رفتاری است که در کودکان لجباز بسیار دیده می‌شود، گفت: کودکان کج خلقی را با رفتارهایی مانند نق زدن، گریه کردن، پا کوبیدن تا پرت کردن اشیاء و افتادن روی زمین، جیغ کشیدن و حبس کردن نفس نشان می‌دهند. معمولا کودک با هدف دستیابی به خواسته‌هایش این کار را انجام می‌دهد. در مواجهه با این رفتار لازم است والدین پیام را به کودک منتقل کنند که رفتار او غیرقابل قبول است.

وی افزود: اگر کودک برای رسیدن به خواسته خود چه درست و چه نادرست شروع به گریه کردن و یا داد کشیدن بکند و از این راه به خواست خود برسد و والدین با برآورده کردن خواسته‌اش، او را ساکت کنند، باعث پرورش لجبازی در او می‌شوند. در نتیجه، کودک یاد می‌گیرد برای رسیدن به خواسته‌های خود در مقابل درخواست والدین لجبازی کند.

به گزارش بیا نی نی و به نقل از ماهنامه سپیده دانایی، صالحی‌زاده در پایان گفت: تشویق برای کارهای مثبت و خوب با رشوه دادن فرق دارد، اما باید توجه داشت که تشویق و پاداش باید به اندازه و درخور کار کودک باشد. او را به دلیل رفتار خوب باید تشویق کرد. دادن پاداش و امتیاز هنگام ارائه رفتار مناسب، لجبازی کودکان را کاهش می‌دهد. رفتار کودک را می‌توان تحسین کرد، نه شخصیت او را. همچنان که وقتی از او انتقاد می‌شود نباید شخصیت او را زیر سؤال برد. به جای اینکه به او بگوییم: «خیلی بچه بدی هستی» می‌توان گفت: «من از طرز حرف زدن تو خوشم نمی‌آید.»

منبع : بیا نی نی

دکتر وزیری استاد دانشگاه و روان‌شناس در گفتگو با خبرنگار بهداشت و درمان بیا نی نی گفت: یکی از زیربنایی‌ترین عوامل مؤثر در رفتار انسان‌ها رابطه با مادرشان می‌باشد.

وی در ادامه افزود: رابطه بین مادر و کودک حداقل به سه نوع قابل تقسیم است.اولین نوع، رابطه سلطه‌گرایانه یعنی رابطه‌ای مبتنی بر یک طرفه بودن است این رابطه فرزندان را ضد اجتماع بار می‌‌آورد.

وی ادامه داد: نوع دوم، رابطه‌ای است که بچه‌های نمی‌دانند چه وضعیتی دارند یکبار به آن‌ها سختگیری می‌شود بار دیگر رها و آزاد هستند. در واقع این نوع رابطه یک بی‌نظمی و بی‌قانونی در آن وجود دارد، و شمشیر دو لبه است.

وی در پایان افزود: در نوع سوم رابطه، ارتباط مسؤلانه است یعنی رابطه مادر و کودک مسئولانه می‌باشد. با طرح سوال آغاز می‌شود و هر دو اجازه سوال دارند و مکلف به پاسخ هستند. 

منبع : بیا نی نی

یک کارشناس روان‌شناسی با بیان اینکه بروز هر نوع رفتار تکراری بی‌مورد یا تاکید بر موضوعی ساده، وسواس تلقی می‌شود، یادآور شد: وسواس کودکان درمان‌پذیر است.

لیلا حسنلو در گفت‌وگو با خبرنگار سلامت خبرگزاری دانشجویان ایران(بیا نی نی) منطقه زنجان، با بیان این مطلب اظهار کرد: در صورت عدم درمان حرکات وسواسی مزمن شده و گاه برطرف کردن آن‌ها مشکل است.

وی تصریح‌ کرد: در برخی موارد مشاهده می‌شود که کودکان بر انجام عملی اصرار کرده و در صورتی که آن را انجام ندهد کلافه شده و پرخاشگری می‌کند که دلیل این موضوع را در وسواس وی می‌توان دنبال کرد مثل این مورد که کودک اصرار بر سفت کردن بند کفش خود دارد و یا اینکه به ‌صورت مستمر اقدام به شست‌وشوی دستان خود می‌کند.

حسنلو، مجروح شدن و ترک خوردن پوست دست کودک بر اثر شستن مکرر دست‌ها را از علایم وسواس کودکان دانست و یادآور شد: مصرف بیش از اندازه صابون، دستمال کاغذی، افت تحصیلی ناگهانی و پایین آمدن یک باره نمرات امتحانات مدرسه، طول کشیدن بیش از اندازه مشق نوشتن، سوراخ شدن و تکه‌تکه شدن پاک کن ضمن مشق نوشتن و امتحان دادن، تعریف کردن مکرر و یکنواخت درس‌های روزانه با استفاده از جملات مکرر، لباس عوض کردن بیش از اندازه، داشتن مراسمی طولانی برای خوابیدن و نگرانی برای سلامتی اعضای خانواده از علایم وسواس کودکان است.

این کارشناس روان‌شناسی با اشاره به اینکه ترس از کثیفی یکی از رفتارهای وسواسی در کودکان است، افزود: کودکان وسواسی گاهی از اعمال و افکار خود چنان مضطرب و آشفته می‌شوند که تا آن کارها را انجام ندهند، آرام نمی‌گیرند.

وی با اشاره به اینکه کودکان وسواسی اغلب والدین خود را مجبور می‌کنند تا تابع رفتارهای وسواس گونه آنان شوند و از این راه ممکن است خانواده را تحت سلطه خود در آورند، گفت: بیشتر خانواده‌ها یا متوجه رفتارهای وسواسی نمی‌شوند و یا سعی در پنهان کردن آن دارند، ولی با توجه به قابل درمان بودن این رفتارها، باید هر چه سریعتر با مراجعه به متخصص در صدد درمان این مشکل برآیند.

حسنلو ادامه داد: والدینی که کودک وسواسی دارند باید آگاهی خود را در زمینه بیماری فرزندشان با مطالعه بالا ببرند. در طول درمان، فرزند را حمایت کنند و انتظارات و خواسته‌هایی در حد توان کودک از او داشته باشند.

وی افزود: همچنین باید کوچک‌ترین بهبود کودک تشخیص داده شود و مشوق او باشند. در این صورت، روند درمان سریع‌تر پیش رفته، افکار و رفتارهای آزاردهنده کودک بتدریج از بین خواهد رفت. والدین کودکان وسواسی باید سعی کنند تا حد امکان محیط خانه را آرام نگه دارند تا کودک سختی‌ها و چالش‌های درمان را راحت‌تر پشت سر بگذارد. 

منبع : بیا نی نی

 اگر بزرگسالانی خلاق و با قوه تخیل می خواهیم، باید از سال های اولیه زندگی آن ها برای این کار برنامه ریزی کنیم. کودکان را برای زندگی تربیت می کنیم و هر خصوصیتی را که دراین سن در آنان تشویق کنیم با آنان می نماید.

 اگر خلاقیت و قوه تخیل آنان را تشویق نکنیم، کودکان به بزرگسالانی خلاق تبدیل نمی شوند.

خلاقیت یعنی برقراری ارتباط بین آن چیزهایی که قبلاً ارتباطی به هم نداشت؛ این خصوصیت به نحوی معنادار در همه سنین و مراحل رشد دیده می شود. فرآیند خلاق دربرگیرنده انتخاب، استدلال و تفکر عمیق است و مستلزم خلاصه کردن اطلاعیه ادراکی و تغییر و تبدیل آن به شکلی تازه است آدم های خلاق منفعل نیستند. هر چند که ما برای خلاقیت ارزش قایلیم و می خواهیم آن را تشویق کنیم، ولی ممکن است بعضی ها کودکان خلاق را مزاحم بدانند زیرا زیاد سوال می کنند و می خواهند به جای پذیرش دیدگاه بزرگسالان اطرافشان ، امکانات دیگر را بررسی کنند.

برای ایجاد سؤالات تازه در ذهن کودکتان ، او را راهنمایی کنید . آموزش به کودک باید طوری باشد که او را به طرف پرسشهای تازه هدایت کند . معلم باید هنگام جواب دادن به سؤالات کودک ، او را به سمت مهارتهای جدید سوق دهد و از به کار بردن کلماتی مانند بله،خیر،هرگز و امثال آن دوری کند . این نوع جوابها نمی تواند ارتباط کاملی بین سؤالات کودک و معلومات قبلی او برقرار کند.

حسن کنجکاوی در کودکان را پرورش دهید . برای این امر، هیچ چیز مثل پاسخهای صحیح و مناسب به پرسشهای او موثر نیست . سؤال ، در واقع انعکاس از ذهن تشنه ای است که می خواهد با دریافت جواب از فردی که بهتر از او می داند خود را سیراب کند ، اگر چه احتیاج ، باید فوراً برآورده شود اما کمی مکث بین سؤال و جواب ، غالباً می تواند افکار و ایده ای مفید جهت مباحثه و گفتگو به بار آورد .

والدین و مربیان ، نه تنها باید درباره امور مربوط به کودک ، بلکه درباره امور خانه و مدرسه نیز از او نظر خواهی کنند و عقاید او را مانند عقاید بزرگسالان در حضور خود ، به بحث و گفتگو بگذارند .

به عقاید جدید و تازه کودکتان احترام بگذارید . کودکانی که به نوعی خلاقیت آنها برانگیخته شده ، روابط و مفاهیم را درک می کنند . لذا والدین و مربیان آنها ممکن است به آنها توجه نداشته باشند و حتی گاهی او عقاید خود را چنان مطرح کند که بزرگسالان قادر به ارزشیابی وجایگزینی آنها نباشند ، تشویق کودکان به ابرازعقاید جدید ، می تواند در رشد خلاقیت آنها موثر واقع شود .

از مراقبتها و دخالتهای بیش از حد در زندگی کودکان اجتناب کنید . یکی از ویژگیهای انسان خلاق این است که تواناییش را خودش به کارمی اندازد . وظیفه والدین و مربیان این است که این قابلیت را در او زنده نگاه دارند و به کودکان اجازه دهند بعضی اوقات مطابق سلیقه خود اشیاء را کشف کنند . مراقبتها و دخالتهای زیاد از حد بزرگسالان در زندگی و رفتارهای کودکان ، قابلیت یادگیری مبتکرانه آنها را تضعیف می کند .

از کودکان بخواهید که اشیاء و امور نیمه تمام را تکمیل کنند ؛ از کودکان تقاضا کنید تا جملات نا تمام و داستانهای ناکامل ، تصاویر و نقاشی های نیمه تمام و حتی اشیاء ناقص را کامل نمایند . برای اواسباب بازی هایی بخرید که خودش بتواند آنها را به یکدیگر متصل کند و با آنها مدلهای مختلف خلق کند .

اجازه دهید اشیا را از نزدیک لمس کنند. علاوه بر مشاهده اشیا لازم است کودک آنها را لمس نماید ، زیرا مشاهده شیء به تنهای کنجکاوی کودک را ارضا نمی کند ، کودکانی که از لمس کردن اشیا محروم می شوند توانایی لازم جهت کشف و اختراع را از دست می دهند . مشاهده همراه با لمس اشیا ، آنها را در بازی های خیالی ، اختراعات و پاسخ گویی به آزمونهای خلاقیت یاری می دهد . به کودکان اجازه دهید وسایل بی خطر خانه را لمس نمایند. خصوصا کودکان بیرون کشیدن وسایل آشپزخانه از داخل کابینتها و بازی با کاسه و قابلمه و بشقابها را بسیار دوست دارند .

برای کودکان همیشه یک مارک خاص آدامس ، بستنی یا چیزهای مورد علاقه را نخرید. کودکان را تشویق کنید در خرید خوراکی و پوشاک ، مدل های مختلفی را امتحان کنند و از خرید کالاهای تکراری و یکسان اجتناب کنید .

کودک را همیشه از یک مسیر خاص به خانه نبرید . زمانی که با او بیرون می روید ، هنگام برگشتن به خانه به او توضیح دهید که  می خواهید از یک راه جدید به خانه بروید. او از این طریق در می یابد برای رسیدن به یک هدف راه های مختلفی وجود دارد .

 در مورد کاربردهای مختلف یک وسیله خاص از کودکان سؤال کنید . کاربرد ابزارها و وسایل مختلفی که را در خانه دارید ، برای کودک شرح دهید و از او بپرسید: به نظر تو این وسیله چه کاربردهای دیگری می تواند داشته باشد . به این طریق شما ذهن کودک را مستعد می کنید .

از مکان های جدید دیدن کنید  همراه با کودک به نمایشگاهها و موزه های مختلف و طبیعت زیبا بروید ، اجازه دهید او از نزدیک مکان های گوناگون را شناسایی کند .

به اتاق او کاغذ های سفید بچسبانید . حدود یک متر از اتاق کودکتان را از سطح زمین به طرف بالا به طور سراسری و افقی کاغذ سفید بچسبانید و به او بگویید هر طور که دوست دارد روی آنها نقاشی و طراحی کند . در تزیین اتاق او از سلیقه اش استفاده نمایید . به او یاد دهید که هر چند روز یک بار محل وسایلش را در اتاق تغییر دهد تا به این وسیله زمینه خلاقیت در او پرورش یابد.

گردآورنده : علیرضا صدیق منش _ کارشناس روانشناسی عمومی

 اگر اندکی در دنیای اطراف خود دقت کنید متوجه می شوید تواناترین انسان ها کسانی هستند که می توانند چیزهای تازه به وجود آورند آنها مفاهیم تازه ای را خلق می کنند و می توانند برای مشکلات بزرگ ، از “هیچ” راه حل بسازند. آنان در حداقل زمان ،حداکثر کاررا انجام می دهند و از بقیه ی مردم خوشحال ترند زیرا زیر بار مشکلات کمر خم نمی کنند.

ذهن این افراد در برخورد با مسائل و معضلات جدید، در حال ساختن پرونده هایی است که کاملاً تازه است. علاوه بر این، آنان کسانی هستند که زندگی را برای خود و دیگران آسانتر می کنند . وجود چنین انسان هایی باعث گردیده که تمدن اولیه انسان غار نشین به تمدن پیشرفته امروزی بدل گردد. تفاوت این افراد در این است که آنها ذهن خلاق خود را پرورش داده اند و همواره سعی کرده اند مقلد و پیرو نباشند .

روند رشد و رسیدن به چنین زمینه ای از کودکی آغاز می گردد . افراد خلاق فرصت این را داشته اند در زمانی که خردسال هستند خود را پیدا کنند و در سال های بعد استعدادشان را شکوفا کنند.

 کودک به طور ذاتی هر چه را از اطراف می گیرد به شکل بازی و نقاشی و کارهای عملی باز تولید می کند. مثلاً : یک دختر کوچک ، صحبت های مادرش را که به او گفته است ، برای عروسکش می گوید. خاطرات، ذهنیات، علائق، ترسها و نگرانی هایش را ، که به او منتقل گردیده با نقاشی وبازی بازگو و از خود گذر می دهد و این گونه ذهنش را تخلیه نموده و به اصطلاح روانشناسان “فنگ شویی” می کند که این عمل تضمین کننده سلامت روان او خواهد بود .

در بین فعالیت های کودک نقاشی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است، چون تماماً از درون کودک سرچشمه می گیرد. والدین و مربیان نباید با دخالت از روی ناآگاهی در کار کودک ، و با آموزش و یا تصحیح نقاشی او، این روند تخلیه روانی را تخریب کنند. آنها با این کار روزنه ی خروجی ذهن کودک را می بندند وموجب انباشتگی ذهن او می شوند که این باعث بروز عوارضی است که عمل “خود درمانی” به وسیله نقاشی را قطع می کند .

ابتدا کودک با بازی شروع می کند و سپس به خط خطی کردن می پردازد خط خطی کردن مرحله تکامل یافته تر و خلاق تر همان بازی است . کم کم با رشد او نقاشی اش نیز از مرحله خط خطی خارج شده و پیشرفته تر می گردد. دیگر نقاشی فقط وسیله لذت و بازی نیست بلکه با آن به طور ناخودآگاه مسائل و مشکلاتش را بیان می کند. حتی اگر او شی رنگ دانه ای یا نوک تیزی بیابد با آن روی دیوار نقاشی می کند. این حالت تقریباً غریزی می باشد در واقع نقاشی به عنوان یک ابزار – بیانگر تحول کودک – وسبب و وسیله تکامل او است.

نقاشی در تشکیل شخصیت و روان کودک اهمیت بسزایی دارد . نه تنها سؤالاتی برایش مطرح می سازد و به او امکان شناسایی محیط و شرکتش را در آن فراهم می کند ، بلکه به او امکان می دهد تا مسائلی را که به صورت نامنظم از همه طرف برایش مطرح می شود، به شکل صورت بندی شده ، منظم کند.

در”نقاشی خود انگیخته” کودک نوعی “پیشگیری” است، شاید نوعی “واکسن روانی” و بسیاری از مواقع یک “درمانگر بزرگ” که جلو رشد بسیاری از مشکلاتی که از کودکی سرچشمه می گیرد را سد می کند و انرژی او را به مسیر درست هدایت می کند تا آینده ای بهتر را در پیش بگیرد . به زبان بسیار ساده اگر خلاقیت از سمتی وارد شود و به صورت عادت گردد ، تمام مشکلات فرد از زندگیش رخت بر می بندد. و بهترین زمان شروع این تمرین از خردسالی و بهترین وسیله نقاشی است .

گردآورنده : علیرضا صدیق منش – کارشناس روانشناسی و نوروتراپیست

 هوش فضایی که مربوط به تجسم سه بعدی اشیا است، بیش از هر چیزی با هنر در ارتباط بوده و باعث تقویت درک کودک از محیط پیرامون و اشیای موجود در آن می شود. 

محققان معتقدند پرورش هوش فضایی کودکان باعث می شود تا آنها در بزرگسالی در رشته های طراحی، عکاسی، معماری، مهندسی و هنر موفق شوند. در حال حاضر اسباب بازی های مختلفی برای پرورش این جنبه از هوش کودکان طراحی و ارائه شده است. از آنجا که روانشناسان پایان دوسالگی را بهترین زمان برای تقویت هوش فضایی کودکان می دانند، تهیه این نوع اسباب بازی کمک زیادی به پرورش ذهنی کودکان می کند. در این نوع اسباب بازی ها شکل های مختلفی طراحی شده است. به کودک کمک کنید تا مکعب ها، مستطیل ها و مربع ها را در محل صحیح خود قرار دهد. به او بیاموزید چگونه اندازه های اضلاع اشکال را با محل خودش تطبیق دهد و زاویه های آن را بر جای خود منطبق کند. 

البته استفاده از مقوا و برش مثلث، مربع و یا مستطیل در مرکز مقوا و جدا کردن آن هم روش ساده ای است که با استفاده از آن نیازی به تهیه اسباب بازی نخواهید داشت. پس از جدا کردن اشکال مختلف از مقوا، کودک را راهنمایی کنید تا دوباره اشکال را در جای مخصوص خود قرار دهد. این شیوه توانایی استدلال و تجسم فضایی کودکان را پرورش داده و تمرکز او را تقویت می کند.

هوش دیداری / فضایی یا تصویری : این نوع هوش توانایی درک پدیده های بصری است. یادگیرنده های دارای این نوع هوش ، گرایش دارند که با تصاویر فکر کنند و برای به دست آوردن اطلاعات نیاز دارند یک تصویر ذهنی واضح ایجاد کنند. آنها از نگاه کردن به نقشه ها، نمودارها، تصاویر، ویدیو و فیلم خوششان می آید. مهارت های آنها شامل موارد زیر است: ساختن پازل، خواندن، نوشتن، درک نمودارها و شکل ها، حس جهت شناسی خوب، طراحی، نقاشی، ساختن استعاره ها و تمثیل های تصویری (احتمالا از طریق هنرهای تجسمی)،دستکاری کردن تصاویر، ساختن، تعمیر کردن وطراحی وسایل عملی، تفسیر تصاویر دیداری. شغل های مناسب برای آنها عبارتند از:دریانورد،مجسمه ساز، هنرمند تجسمی، مخترع، کاشف، معمار، طراح داخلی، مکانیک،مهندس

بسیار مفید خواهد بود که کودک شما بتواند الگوهایی از وقایع زندگی، اعم از الگوهای برنامه ریزی و سیاست گذاری و نیز الگوهای طراحی و راهبردی، استنتاج و ترسیم کند. شما می توانید با استفاده از پازل های ساده، از سن پایین این عادت فکر کردن را در کودک تقویت کنید.

از کودک خود بخواهید روی یک تکه کاغذ نقاشی بکشد و سپس از او بخواهید آن را به کمترین تعداد، یعنی دو قسمت ببرد و مجددا با استفاده از آن دو قسمت تصویر اصلی را بسازد، و بعد آن را به بیشترین تعداد ببرد و همین کار را انجام دهد. به تدریج که کودک تان بزرگ تر می شود می توانید نقاشی های مفصل تری بکشید و مانند یک پازل پیچیده آن را به قطعات بیشتری تقسیم کنید.

شما می توانید با خواستن از کودکتان که صورت های شاد و صورت های غمگین بکشد به او کمک کنید تا با احساس های خود ارتباط برقرار کند و احساس های دیگران را بشناسد. عکس های افراد مختلفی را که می شناسد به او نشان دهید و از او بخواهید احساس افراد داخل عکس را بیان کند. این کار به کودک شما کمک می کند تا نه تنها احساس های مختلف را بشناسد، بلکه با دیگران همدلی کند و ارتباط نزدیک تری با آنها برقرار سازد. بعدا می توانید او را با روزنامه ها مختلف آشنا کنید. بعضی از بچه ها حتی در بین هجده ماهگی به تماشای مجله های رنگی علاقه دارند و نام اشیایی را در آنها می گویند و به چیزهایی که نام آنها گفته می شود اشاره می کنند.

در سنین بالاتر می توان چهره ها را به آنها نشان داد و سوال هایی مانند فکر می کنی آن شخص چه احساسی دارد؟ یا چهره او چه احساسی را نشان می دهد؟ از آنها پرسید. آنگاه می توان درباره اینکه چطور می توان با آنها همدردی کرد و یا آنها را آرام کرد، صحبت کرد. وقتی کودکتان کمی بزرگ تر شد می توانید آدمک هایی بکشید و از او بپرسید وضعیت های مختلف آنها از نظر احساسی چه مفهومی دارد. بعدا از کودک خود بخواهید آدمک هایی بکشد و احساس های مختلف آنها را نشان دهد. از نقاشی برای گسترش دید کودک خود از جهان نیز می توانید استفاده کنید.

  یک فکر خیلی ساده این است که وقتی آب از دست تان می ریزد چه اتفاقی می افتد شما و کودکتان می توانید یک نقاشی بکشید که در آن یک ظرف آب واژگون شده و آب آن روی کف اتاق ریخته و یک حوضچه کوچک ساخته است. یا از لبه میز به صورت قطره ها و ترشح های درشت روی کف اتاق می ریزد. این نوع تمرین ها حافظه کودک شما را تقویت می کند و ادراک های او را از دنیای اطراف عمق می بخشد. هر وقت که مشغول گفتن یا نوشتن داستان هستید یا زمانی که کودک تان آنقدر بزرگ شده است که این کارها را خودش انجام دهد، همیشه از او بپرسید که آیا می توان قسمتی از داستان را به تصویر کشید.

 ابتدا به او کمک کنید و بعدا از او بخواهید تصویری بکشد تا آنچه را در مخیله خود دارد تجسم کند وآن را با تصاویر نشان دهد، نه فقط با کلمات، حتی در حین گفتگو می توانید موضوع تصاویر ذهنی را مطرح کنید و او را وادار کنید تصویر ذهنی خود را با کلام ونه فقط با نقاشی بیان کند.