امروز را در تقویم، روز کودک و تلویزیون نامیدهاند. اگرچه اغلب این روز، به برنامههای شاد و در واقع جشن تلویزیون برای مورد توجه قرار گرفتن بیشتر توسط بچهها میگذرد، اما برای والدین، یادآور یک دغدغه همیشگی است؛ چقدر تلویزیون برای فرزندم مفید یا مضر است؟ چه قوانینی برای تلویزیون دیدن باید داشته باشیم؟
معنای تلویزیون البته برای بچههای الان، با دوران کودکی والدین متفاوت است. بچههای امروز، برعکس والدینشان در دوران کودکی، انواع و اقسام تنوع و جذابیتهای تصویری را چه از طریق گوشی هوشمند، چه بازیهای رایانهای، اینترنت، انواع کنسول بازی، تبلت، فیلمها و کارتونهای عرضه شده در شبکه خانگی و دیگر امکانات تجربه میکنند. پس تلویزیون، تنها جعبه جادویی دنیای آنها نیست و به همین نسبت هم، شما باید مجموعه این جعبههای جادویی را در نظر بگیرید و کنترل کنید.
تفاوت تلویزیون اما این است که شما برنامهای که پخش میشود را انتخاب نمیکنید. در هر زمان از روز، هر شبکهای میتواند برنامه خودش را داشته باشد و این در کنترل شما نیست. به همین دلیل، در خیلی از خانوادهها، تلویزیون تماموقت روشن است، حتی اگر برنامهای که پخش میشود، هیچ بینندهای در خانه نداشته باشد!
هر محتوایی نه!
برای فرزندتان چه برنامهای دارید؟ دوست دارید در آینده چه شخصیتی داشته باشد؟ دوست دارید چه باوری در مورد دنیا داشته باشد؟
حتی ما بزرگترها هر بار که فیلم یا برنامهای تلویزیونی میبینیم، تا دقایق یا ساعاتی تحتتاثیر آن هستیم، بچهها ممکن است به باورها و دیدگاههایی برسند که روی بخشهایی از زندگیشان حتی تاثیر بگذارد. پس، از این به بعد، وقتی میخواهید برای فرزندتان برنامه تلویزیونی، کارتون، فیلم یا سریال انتخاب کنید، به این فکر کنید که آیا این آن دیدگاهی است که میخواهید فرزندتان نسبت به زندگی داشته باشد؟
کارتونهای قدیمی تلویزیون، مفید یا مضر؟
قصههایی هستند که نسلها برای بچهها تعریف شدهاند، مثل سیندرلا! این که ما بچه بودیم و همینها را دیدیم، پس طبیعی است که بچهها چنین کارتونهایی را تماشا کنند، دلیل مناسبی نیست. حتی در دنیای تولید قصههای افسانهای برای کودکان هم، بازنگریهای جدید اتفاق افتاده، مثلا سفیدبرفی که باید منتظر شاهزادهای میماند تا بیاید و نجاتش بدهد، راپونزل آمد که خودش، دست به کار میشود و زندگیاش را تغییر میدهد. این که دلتان بخواهد فرزندتان کدام نگرش را داشته باشد، به انتخاب شما بستگی دارد.
این که شما با یکی از کارتونهای قدیمی تلویزیون خاطره دارید، یا در شما احساسات خاصی را برمیانگیزد هم دلیل خوبی برای این که فرزندتان همان برنامهها را ببیند نیست، مثلا حنا، نل، هاچ، بنر، یا مانند آنها، با این که برای ما خاطرهانگیز بودهاند، اما همگی، کودکی را به تصویر میکشیدند که دربهدر به دنبال مادر گمشدهاش میگشت، یک حس نگرانی و ناامنی مستمر که به گفته برخی متخصصان، احساس ناامنی نسل ما در روابط را به دنبال داشته است.
هجمه تخیل و خشونت
کارتونهای امروزی را دیدهاید؟ بخش زیادی از آنها پر از شخصیتهای غیرواقعی، رباتها، موجودات فضایی، ماشینآلات جنگنده و مانند آن است. شاید فکر کنید چون این موجودات با واقعیتی که میشناسیم تفاوت دارند، بچهها از آن تاثیر نمیگیرند، اما اینطور نیست. نوع روابط این شخصیتها با هم، جملاتی که به کار میبرند، خشم و نوع پرخاشگیشان، از دست دادن دوستان و واکنشهایشان، همه و همه روی تعاریف فرزند شما از زندگی تاثیر میگذارد. به علاوه این که ممکن است دیدن مدام شخصیتهای غیرواقعی، روی مهارتهای ارتباطی او با دوستانش و دیگر روابط اجتماعی اثر نامطلوبی داشته باشد. شاید بپرسید خب کارتونهایی که شخصیت اصلی آنها را حیوانات میسازند چهطور؟ در مورد شخصیتهای حیوانی، اتفاقا درک احساسات و ارتباطات آنها برای بچهها آسانتر و آموزندهتر است و این کارتونها اتفاقا، برایشان خوب و آموزنده هم میتوانند باشند.
انتخابشده تلویزیون روشن کنید
بهترین راهکار برای تماشای تلویزیون، این است که انتخابشده و با هدف روشنی تلویزیون را روشن کنید. خودتان هم، برای برنامههایی که انتخاب کردهاید، تلویزیون را روشن کنید و ببینید. مثلا این که 50 بار از شبکههای مختلف اخبار پخش می شود، دلیل خوبی برای مدام روشن بودن تلویزیون نیست. یکی دو تا را انتخاب کنید، یا از منابع دیگر مثل وبسایتها برای خبرخواندن استفاده کنید. همچنین همه سریالها یا برنامهها را نبینید. برای تماشای هر کدام، دلیل داشته باشید و الگویی باشید که فرزندتان هم بداند هر برنامهای ارزش دیدن ندارد یا برای او مفید نیست.
سایر فعالیتها را تشویق کنید
یکی از بهترین راهها برای کنترل غیرمستقیم تماشای تلویزیون، تشویق سایر فعالیتها است؛
- زمانهایی را همه اعضای خانواده به کتاب خواندن بگذرانید. میتوانید در مورد کتابی که میخوانید با هم صحبت کنید.
- چادرهای ساده با صندلی و پتو بسازید، توی چادر با هم داستان بخوانید، سایهبازی کنید، درددل کنید، بازی کنید و …
- بازیهای دستهجمعی انجام بدهید یا فضایی درست کنید که دوستان فرزندتان در خانه شما جمع شوند و با هم بازی کنند.
- قدم بزنید یا در خانه با هم ورزش کنید.
- به فرزندتان کمک کنید هدفی بر اساس استعدادهایش انتخاب کند، میتواند ورزشی، هنری، آموزشی یا در هر زمینهای باشد، هر روز برای هدفش زمان بگذارد و به تمرین و یادگیری و افزودن مهارتش بپردازد.
تماشای تلویزیون برای نوزادان
حتما شما هم زیاد شنیدهاید که تماشای تلویزیون برای کودکان زیر یک سال خطرناک است. چون روی چشمشان تاثیر مستقیم میگذارد و به بینایی آنها آسیب می زند. پس حتی اگر نوزاد شما به تلویزیون علاقه نشان میدهد، یا با زل زدن به آن آرام میشود، او را جلوی تلویزیون نگذارید و اگر هم میخواهید مثلا لالایی یا موسیقی گوش کند، او را طوری بگذارید که نور تلویزیون به صورتش نتابد.
