دسته: بارداری و زایمان

بعید نیست که شما هم در دوران بارداری‌تان این اتفاق را تجربه کرده ‌باشید؛ به هر جمعی که وارد می‌شدید، آدم‌ها نگاهی به شکمتان می‌انداختند و از روی اندازه آن، وضعیت سلامت و رشد جنین را تخمین می‌زدند. اغلب زنان باردار هم درست مثل آدم‌هایی که هیچ وقت تجربه بارداری را پشت سر نگذاشته‌اند، تصور می‌کنند اندازه شکم مادر، نشان دهنده جنسیت جنین است و رازهایی را در مورد میزان رشد و وضعیت سلامت او فاش می‌کند.
کم نیستند مادران بارداری که به خاطر بزرگتر شدن شکم و در نتیجه رشد بهتر نوزادشان، به بیسکوییت شکلاتی پناه می‌برند و ته‌چین پر روغنی را جایگزین سالاد شبانه می‌کنند. اما واقعیت چیست؟ آیا رشد بهتر جنین، به میزان بستنی شکلاتی که مادر می‌خورد وابسته است؟
متخصصان می‌گویند بهتر است در ماه‌های بارداری خودتان و اندازه شکمتان را با کسی مقایسه نکنید؛ از نظر آنها شکل و اندازه شکم در دوران بارداری، به عوامل مختلفی وابسته است و الزاما، به اندازه جنین ارتباطی ندارد؛ بلکه معیارهایی که در ادامه ذکر می‌کنیم، بر این موضوع تاثیر می‌گذارند:

قد خودتان

اگر بلند قد باشید، احتمالا رحم شما ارتفاع بیشتری را برای زندگی جنین‌تان فراهم می‌کند و ضرورت برجسته و رو به جلو بزرگ شدن شکم را کمتر می‌کند. در این شرایط، حتی کوچک بودن شکم هم فشاری را به فرزند شما وارد نمی‌کند.

موقعیت کودک

بچه ها، به ویژه تا پایان ماه سوم، در رحم بسیار فعال هستند و مدام تغییر موقعیت می‌دهند. اما در سه ماهه آخر، نوزادان به سمت پایین رحم حرکت می‌کنند تا برای بیرون آمدن آماده شوند. با وجود نیاز فرزندتان به حرکت کردن در شکم شما، موقعیتی که او در آن قرار دارد، بر شکل و اندازه شکم‌تان تاثیر می‌گذارد.

تجربه بارداری قبلی

اگر اولین بار است که مادر شدن را تجربه می‌کنید، احتمالا شکمتان نسبت به زنانی که چند فرزند را به دنیا آورده‌اند، کوچکتر خواهد بود. عضلات شکمی شما هنوز آنقدر کش نیامده‌اند که به راحتی رو به جلو کشیده شوند. پس بی‌جهت از رشد اندک شکمتان نترسید.
البته به گفته متخصصان، زنان ورزشکار حتی در بارداری دوم و سوم هم ممکن است شکم بزرگی نداشته باشند. چراکه آمادگی عضلات آنها، احتمال بی‌حد و مرز رها شدنشان و بزرگ شدن بی‌قاعده شکم را کاهش می‌دهد.

مقدار مایع آمنیوتیک

در تمامی ماه‌های بارداری و حتی در روزهای بارداری، مقدار مایع آمینوتیکی که اطراف فرزندتان وجود دارد، درحال تغییر است و بد نیست بدانید که میزان این مایع، در بدن زنان باردار مختلف، متفاوت است. گرچه معمولا عوامل گفته شده بر اندازه شکم مادران تاثیر می‌گذارد، اما در برخی موارد هم حجم مایع آمنیوتیکی که نوزاد در آن شناور است، می‌تواند اندازه شکم مادر را تعیین کند.

اندازه نوزاد

گفتیم که در اغلب موارد، اندازه و شکل شکم مادر به اندازه فرزند او ارتباطی ندارد. اما در برخی موارد هم بزرگی یا کوچکی بیش از اندازه نوزاد، می‌تواند تغییر واضحی را در اندازه شکم مادر ایجاد کند. تفاوت‌‌های ژنتیکی مادران که بر اندازه نوزادانشان هم تاثیر می‌گذارد، می‌تواند عامل تعیین کننده‌ای در اندازه شکم مادر باشد.

حرف آخر

همه عواملی که در این مطلب از آنها صحبت کردیم، می‌توانند تاثیراتی را در اندازه شکم مادران بگذارند. اما بار دیگر باید تکرار کنیم که هیچ کس، حتی پزشک شما، نمی‌تواند با تنها نگاه کردن به شکمتان، اندازه و وضعیت سلامت جنین را تخمین بزند. اگر سونوگرافی‌های انجام شده می‌گویند فرزندتان در هفته‌ها و ماه‌های اخیر، رشد طبیعی در شکم داشته، دیگر نگران کوچک بودن شکمتان نباشید. شما این شانس را دارید که بدون ایجاد تغییرات برگشت‌ناپذیر در وضعیت جسمی و ظاهری‌تان، صاحب فرزندی سالم شوید.
چیزی که بیشتر از اندازه شکم در بارداری باید ذهن شما را به خود مشغول کند، احتمال بالا رفتن قند یا فشار خونتان است. گذشته از این، یادتان نرود که برجستگی بیش از اندازه شکم، می‌تواند به کمر و دیگر اعضای بدنتان فشار بیاورد و حتی بعد از زایمان، مشکلات جدی را برای سلامتتان به یادگار بگذارد.

وقتی باردار هستید، جنین در حال رشد شما به کلسیم نیاز دارد تا استخوان‌‌ها و دندان‌های قوی داشته باشد. علاوه‌ بر این، کلسیم به رشد و نمو قلب، اعصاب و عضلات کمک می‌کند و باعث به وجود آمدن ریتم طبیعی قلب و ایجاد توانایی انعقاد خون می‌شود. همچنین کلسیم خطر پرفشاری خون را برای مادر باردار کاهش داده و مانع از مسمومیت بارداری و پره‌اکلامسی می‌‌شود. اگر شما در دوران بارداری به اندازه کافی کلسیم مصرف نکنید، جنین کلسیم مورد نیاز خود را از استخوان‌های شما برداشت می‌کند و در نتیجه به مرور مشکلات ناشی از کمبود کلسیم در بدن شما ظاهر می‌شود.

اندازه کلسیم مورد نیاز در بارداری

زنان 19 تا 50 ساله روزانه به 1000 میلی‌گرم کلسیم قبل، بعد و حین بارداری نیاز دارند. مقدار کلسیم مورد نیاز روزانه در زنان 18 ساله و جوان‌تر در بارداری، قبل و بعد از آن 1300 میلی‌گرم در روز است.
برای اینکه مطمئن باشید نیاز روزانه شما به کلسیم تامین می‌شود باید روزانه 3 فنجان لبنیات یا سایر غذاهای غنی از کلسیم مصرف کنید. یادتان باشد شما بعد از بارداری و پایان شیردهی هم به این میزان کلسیم نیاز دارید تا سلامت استخوانی خودتان را حفظ کرده و دچار پوکی استخوان نشوید.

منابع کلسیم را بشناسید

شیر و لبنیات مشهورترین منابع کلسیم در برنامه غذایی روزانه هستند اما غلات غنی شده با کلسیم، ماهی‌های کنسرو شده، سویا، نوشیدنی‌های غنی شده با کلسیم و… نیز می‌توانند بخشی از نیاز روزانه شما را تامین کنند.
یک فنجان ماست کم چرب معمولی= 415 میلی‌گرم کلسیم
45 گرم پنیر موتزارلا بدون چربی= 333 میلی‌گرم کلسیم
90 گرم ماهی ساردین= 325 میلی‌گرم کلسیم
240 گرم ماست میوه کم‌چرب= 313 – 384 میلی‌گرم کلسیم
240 میلی‌لیتر شیر بدون چربی= 299 میلی‌گرم کلسیم
240 میلی‌لیتر شیر سویای غنی شده= 299 میلی‌گرم کلسیم
240 میلی‌لیتر شیر کامل= 277 میلی‌گرم کلسیم
180 میلی‌لیتر آب پرتقال غنی شده با کلسیم= 253 میلی‌گرم کلسیم
یک دوم پیمانه پنیر توفو= 253 میلی‌گرم کلسیم
90 گرم ساردین= 181 میلی‌گرم کلسیم
1 پیمانه پنیر کاتیج= 138 میلی‌گرم کلسیم
1 فنجان کلم خرد شده= 100 میلی‌گرم کلسیم
یک دوم پیمانه شلغم پخته شده= 100 میلی‌گرم کلسیم
یک دوم پیمانه بستنی وانیلی= 84 میلی‌گرم کلسیم
یک برش نان سفید= 73 میلی‌گرم کلسیم

آیا باید مکمل کلسیم مصرف کنم؟

اگر در بارداری از مکمل پره‌ناتال(مولتی ویتامین دوران بارداری) استفاده می‌کنید، روزانه 150 میلی‌گرم کلسیم وارد بدنتان می‌شود بنابراین اگر از طریق رژیم غذایی نتوانید باقی کلسیم مورد نیاز این دوران را تامین کنید، احتمالا پزشک معالج تان به صورت جداگانه برای شما قرص کلسیم تجویز می‌کند.
این نکته مهم را به خاطر داشته باشید که بدن در هر نوبت می‌تواند 500 میلی‌گرم کلسیم جذب کند، بنابراین بهتر است به جای یک عدد قرص 1000 میلی‌گرمی، دو عدد قرص 500 میلی‌گرمی استفاده کنید.

کدام مکمل کلسیم به درد من می‌خورد؟

اگر مکمل کلسیم که برای شما تجویز شده از نوع کلسیم کربنات است، برای جذب به اسید معده احتیاج دارد پس بهتر است همراه غذا مصرف شود. کلسیم سیترات راحت‌ترین فرم کلسیم برای جذب شدن در بدن است که نیازی به اسید معده هم ندارد. بنابراین می‌توانید آن را بین وعده‌های غذایی هم مصرف کنید. اگر در بارداری دچار مشکل سوزش سردل و ریفلاکس شده‌اید و از داروهای ضد اسید معده استفاده می‌کنید، کلسیم سیترات انتخاب بهتری برای شماست. حتما برچسب روی دارو را بخوانید و مطمئن شوید که فاقد دولومیت، پوسته صدف، سرب و… است چون این ترکیبات ممکن است برای جنین شما خطرناک باشد.

مراقب دریافت بیش از حد کلسیم باشید

درست است که نیاز شما در دوران بارداری به کلسیم نسبتا بالاست ولی این به آن معنا نیست که هر مقدار کلسیمی که در دسترستان بود باید استفاده کنید. فراموش نکنید که حتی آب معمولی هم تا حدی کلسیم دارد و میزان دریافت روزانه شما نباید بیش از 2500 میلی‌گرم در روز (اگر 18 ساله یا پایین‌تر هستید، 3000 میلی‌گرم) باشد. دریافت بیش از حد کلسیم در دوران بارداری با افزایش احتمال یبوست، سنگ‌های کلیوی، جذب ناکافی آهن و روی و… همراه است.

چه عواملی مانع جذب کلسیم می‌شود؟

• نمک یا رژیم غذایی پر نمک: سدیم باعث افزایش دفع ادراری کلسیم می‌شود. بنابراین اگر رژیم غذایی پر نمکی دارید، حتی اگر به مقدار کافی کلسیم مصرف کنید، باز هم بخشی از آن را از طریق ادرار از دست می‌دهید.
• دریافت بیش از حد پروتئین: پروتئین اضافه در بدن به عنوان منبع انرژی مورد استفاده قرار می‌گیرد و در نتیجه این فرایند سولفات تولید می‌شود. سولفات هم دفع کلسیم ادراری را افزایش می‌دهد و هر چقدر مقدار مصرف پروتئین روزانه بالاتر از نیاز باشد، سولفات بیشتری هم تولید می‌شود.
• اگزالات: اگزالات در بعضی مواد غذایی مانند اسفناج، شکلات و چای وجود دارد که با کلسیم باند شده و دفع آن را از طریق مدفوع زیاد می‌کند. به عنوان مثال سیب‌زمینی شیرین حاوی کلسیم است اما به دلیل اگزالات، همه کلسیم آن جذب بدن نمی‌شود.
• فسفات: فسفات که به شکل فسفوریک اسید در نوشابه، غذاهای فراوری شده و… وجود دارد، با جذب کلسیم تداخل پیدا می‌کند.
• فیبرهای نامحلول: فیبرهای نامحلول از جمله سبوس گندم جذب کلسیم را در بدن کاهش می‌دهد.
• کافئین: دریافت بیش از حد کافئین (300-400 میلی گرم در روز) دفع ادراری کلسیم و دفع آن را از طریق مدفوع بالا می‌برد. یک فنجان چای تقریبا معادل 137 میلی‌گرم کافئین است.
• سیگار، بی تحرکی و استرس: همه این موارد که مربوط به سبک زندگی است می‌تواند روی جذب کلسیم اثر منفی داشته باشد.

اگر شما هم با شروع فصل بهار دچار آبریزش بینی یا سوزش و خارش در بینی و گلو شده و عطسه‌های مکرر می‌کنید؛ به احتمال زیاد درگیر مشکل شایعی به نام آلرژی فصلی شده‌اید. شاید این مشکل را سال‌های گذشته هم تجربه کرده باشید اما امسال به علت بارداری شرایط ویژه‌ای دارید. ممکن است در این شرایط شدت علائم بیشتری را تجربه کنید و با وجود این نمی‌توانید یا نمی‌‌خواهید از داروهای شیمیایی استفاده کنید، مبادا که برای جنین دلبندتان ضرری داشته باشد. 11 اردیبهشت، روز جهانی آسم است به همین دلیل به موضوع آلرژی از نگاه طب ایرانی پرداخته‌ایم. در طب ایرانی اگر چه نامی از بیماری به نام آلرژی در کتاب‌ها نیامده اما علائمی مشابه تحت عنوان نزله یا زکام گرم و سرد مطرح می‌شود و توصیه‌های خاصی برای هر نوع زکام و نزله ارائه شده است. از نظر تئوری به طور فیزیولوژیک در بارداری رطوبت و حرارت بدن زیاد می‌شود و ممکن است باعث شود علائم آلرژی شما بیشتر از سال‌های قبل باشد یا اینکه ممکن است سال‌های گذشته نشانه‌ای از آلرژی را تجربه نکرده باشید و امسال این مشکل برایتان پیش آمده باشد. اما نگران نشوید تنها کاری که باید بکنید این است عاملی که بینی و بدن را تحریک کرده و موجب آبریزش و سوزش و خارش بینی یا گلو و سرفه می‌شود، از بدن خارج کنید. این کار با روش طب کلاسیک برای درمان آلرژی، یعنی سرکوب سیستم ایمنی بدن، متفاوت است اما بسیار کارآمد و کم ضرر است. 

انواع آلرژی

آلرژی انواع مختلفی دارد که هر کدام از دید طب ایرانی علت‌های متفاوتی دارد. عموما آلرژی‌های بهاره به صورت سرخی و خارش و التهاب چشم‌ها، آبریزش رقیق و گاهی همراه با سوزش مختصر از بینی و عطسه بروز پیدا می‌کند. برخی این وقایع را به حساسیت‌های ناشی از گرده گل‌ها و گیاهان نسبت می‌دهند اما حتی اگر مواد حساسیت زا از خارج روی بدن اثر گذاشته باشد؛ بهتراست این مواد را از بدن خارج کنیم تا اینکه سعی کنیم با دارو حساسیت سیستم ایمنی را نسبت به آلرژن‌ها کم کنیم.

پاکسازی بهاری را جدی بگیرید

بهترین تدابیر پیشگیری از بیماری‌های بهاره این است که اواخر هر سال حدود یک تا دو هفته آخر اسفند ماه با پاکسازی مواد اضافی بدن را خارج کنیم. در واقع با این پاکسازی حجم مواد انباشته شده و غلیظ زمستانه بر بدن کم شده و به همان نسبت در بهار علائم بیرون ریزی این مواد کمتر خواهد شد. بهترین و در دسترس‌ترین راه برای پیشگیری از امراض بهاره؛ ایجاد اسهال ملایم برای خروج مواد اضافی از راه روده‌ها است. بنابراین مصرف آش سبزیجات می‌تواند بهترین گزینه باشد. بهتر است در این آش‌ها از گوشت کمتر و از سبزیجات بیشتری استفاده شود. ترکیبی که برای این آش به شما پیشنها می‌کنیم: جو پوست کنده، بلغور جو یا جوپرک، ماش، گشنیز، جعفری، کدو سبز، اسفناج، کرفس است. می‌توانید سبزی‌ها را به شکل متناوب تغییر دهید تا آش شما متنوع شود یا چاشنی آن را هر بار عوض کنید. می‌توانید از آلو بخارا، میوه تمبر هندی، سماق، رب انار و آبغوره یا نارنج همراه با کمی نمک و روغن زیتون به عنوان چاشنی آش استفاده کنید.

رژیم غذایی‌تان را اصلاح کنید

هر چقدر هم که شما راه خروج مواد اضافی و آلرژن را از بدن باز کنید، اگر دوباره مواد محرک را از راه خوراکی وارد بدن کنید نخواهید توانست تعادل بین ورود و خروج مواد را به خوبی برقرار کنید. یکی از عوامل محرک و تشدید آلرژی بهاره، رژیم غذایی نامناسب در ایام نوروز است. مصرف آجیل و تنقلات شورمزه، شکلات و شیرینی، قهوه و نسکافه، همگی موجب زیاد شدن تولید حرارت در بدن و افزایش جوشش و غلیان خون می‌شوند. از نظر طب ایرانی مصرف غذاهای با طعم شیرین و شور موجب افزایش حرارت و جوشش خون می‌شود بنابراین بهتر است افراد مبتلا به آلرژی بهاره از خوردن این نوع خوراکی‌ها پرهیز کنند و در عوض از طعم‌های کمی ترش یا معتدل استفاده کنند. به عنوان مثال خوردن رب یا آب انار، آب آلو، کاهو سکنجبین، اسفناج با غذا یا به عنوان میان وعده توصیه می‌شود. اما پرهیز از خوردن گردو، پنیر کهنه، پیاز خام، تره خام، سیرخام، ترتیزک( شاهی) هم توصیه می‌شود. در ضمن لازم است از مصرف خوراکی‌های آلرژی زا مانند انگور، خربزه و کیوی… نیز خودداری کنید.

 

کمتر گوشت قرمز بخورید

از نظر حکمای طب ایرانی موقع به حرکت در آمدن مواد در زمان تغییر فصل از زمستان به بهار باید در مصرف گوشت به خصوص گوشت گاو و گوساله احتیاط کرد. چون گوشت قرمز مولد خون است و به جوشش و حرکت اخلاط کمک می‌کند. پس بهتر است اگر قصد خوردن کباب دارید آن را با پاشیدن مقداری سماق قهوه‌ای روی آن اصلاح کنید. چون طعم ترشی و قبض در سماق می‌تواند تا حدی عوارض مصرف گوشت در بهار را تعدیل کند. خوردن گوشت پرندگان کوچک به جای گوشت‌های سنگین در این شرایط مناسب‌تر است.

نوشیدنی‌هایی برای کاهش آلرژی

عناب در کنترل آلرژی‌‌های فصلی، خارش و کهیر موثر است. پس اگر سابقه مشکلات آلرژی دارید عناب را فراموش نکنید. می‌توانید به شکل فالوده یا دمنوش از عناب استفاده کنید. برای تهیه فالوده عناب هفت عدد عناب را با سیب خرد شده با شعله ملایم بپزید. سپس عناب‌ها را با پشت قاشق شیره‌کشی کنید و تفاله را دور بریزید. فالوده آماده است.
نوشیدنی مناسب دیگر برای کسانی که دچار آبریزش و خارش و سوزش بینی هستند، ماء الشعیر طبی است. برای تهیه این نوشیدنی لازم است یک استکان جو پوست کنده را ابتدا با کمی آب بجوشانید و کف آن را خالی کنید. سپس با 14 برابر آب بگذارید روی حرارت ملایم بجوشد تا جوها شکفته شود و به رنگ آجری در بیاید. سپس آب جو را صاف کرده و در یخچال نگهداری کنید و روزی 3 لیوان با کمی عسل یا شکر میل کنید. این ترکیب تا دو روز در یخچال قابل نگهداری است. اگر آلرژی شما شدید است می‌توانید سه روز به جای غذا فقط از این ترکیب که خاصیت غذایی هم دارد استفاده کنید.

تدابیر ورزشی و حرکتی برای آلرژی

پیاده روی منظم روزانه و پرهیز از بی‌حرکتی با تحلیل بردن مواد زاید بدن به کاهش علائم آلرژی کمک می‌کند. علاوه بر این شانه کردن موها و ماساژ سر و خاراندن آن هم می‌تواند به کم کردن آبریزش بینی و آلرژی کمک کند. گاهی حتی مالیدن پاها از زیر زانو به صورت محکم و دردناک می‌تواند علائم آزار دهنده موجود در سر و صورت مانند احساس سنگینی و درد را کم کند.

نکاتی برای اصلاح خواب

بهتر است موقع خواب از خوابیدن بر پشت خودداری کنید. بهتر است به پهلو بخوابید یا اینکه صورتتان را روی بالش بگذارید. سعی کنید مدت کمتری بخوابید و از خواب روز مخصوصا بعد از صرف غذا خودداری کنید. جالب است بدانید سحر خیزی هم به کم کردن ترشحات بینی شما کمک می‌کند.

روغن مالی برای رفع آلرژی

می‌توانید برای کاهش سوزش و خارش بینی، عصر و شب روی پیشانی و بینی روغن بنفشه (با پایه روغن بادام) بمالید. چکاندن روغن بنفشه در بینی هم می‌تواند موثر باشد چون بنفشه یک ضد التهاب موضعی است.

حجامت با شرط و شروط

طبق توصیه‌های طب ایرانی، یکی از روش‌های حفظ سلامتی و تدابیر بهاری، حجامت ابتدای بهار است که کمک به پاکسازی خون و بدن از مواد زائد می‌کند و در نتیجه از برخی مشکلات شایع فصل بهار مانند آلرژی‌ها، جوش و دمل‌ها، کسالت و سنگینی پیشگیری می‌کند. در واقع خونگیری هم روش مناسبی برای کاهش حجم و جوشش خون است اما حجامت برای همه افراد توصیه نمی‌شود. بارداری هم یکی از شرایطی است که حجامت در آن ممنوعیت دارد مگر بین ماه‌های 4 تا 7 با شرایط خاص و صلاحدید پزشک.
اما سایر افرادی که ممانعت خاصی برای حجامت ندارند مخصوصا افرادی که حجامت توسط پزشک حاذق طب سنتی به ایشان توصیه شده است یا افراد با مزاج گرم و تر (مخصوصا مردان و زنان یائسه)، کسانی که دارای غلظت یا چربی‌خون یا اسید اوریک بالا، دارای جوش و دمل‌های پوستی صورت و بالا تنه و دارای احساس سنگینی و حرارت بالای سر و بدن هستند، می‌توانند برای حجامت اقدام کنند. البته بهتر است این افراد به مراکز استاندارد که حجامت زیر نظر پزشک انجام می‌شود مراجعه کنند تا شرایط قبل، حین و بعد از حجامت، به درستی در نظر گرفته و اجرا شود. بعضی از مواردی که حجامت در آنها منع شده است عبارتند از اطفال زیر دو سال، دوران بارداری، سنین خیلی بالا، بیماری‌های خاص و کم خونی‌های شدید، مزاج های سرد یا خشک، افراد خیلی لاغر یا خیلی چاق و کسانی که ضعف شدید دارند. این افراد نه تنها از حجامت بهار بهره‌ای نمی‌برند بلکه برایشان مضر هم خواهد بود. پس حجامت به عنوان ابزار کمکی برای جلوگیری از آلرژی بهاره تنها در برخی افراد و نه همه! توصیه می‌شود.

با وجود تلاش پزشکان در گوشه گوشه ایران، برای آگاه ساختن مادران و کم کردن احتمال تولد نوزادان با نقایص مادرزادی، هنوز هم کم نیستند مادرانی که به خاطر نگرانی از هزینه‌های بالای پزشکی یا حتی به خاطر آگاه نبودن از خطرات احتمالی، از انجام تست‌های غربالگری طفره می‌روند. آزمایش‌ها و سونوگرافی‌های غربالگری مرحله اول و دوم که با هدف تشخیص بیماری‌ها و نقایص ژنتیکی و وراثتی انجام می‌شوند، مادران را از احتمال تولد فرزندانی که قرار است یک عمر از اختلالات ناتوان کننده و درمان‌ناپذیر مادرزادی رنج ببرند آگاه کرده و در صورت پرریسک اعلام شدن نتیجه تست، پشتوانه قانونی و پزشکی برای سقط جنین ناقص را پس از تعیین نتیجه آمنیوسنتز فراهم می‌کنند.

سونوگرافی NT در سه ماهه اول بارداری

در دوره مشخصی از سه ماهه ابتدایی بارداری، بررسی جامعی روی سلامت مادر و جنین انجام می‌گیرد. در این بررسی‌ها مشاوره پزشکی و ژنتیکی در کنار آزمایش خون و سونوگرافی NT، احتمال سلامت جنین را تخمین زده و نگرانی مادران از ابتلای فرزندشان به برخی از اختلالات درمان‌ناپذیر را کاهش می‌دهند.

مادران 20 ساله هم باید تست غربالگری انجام دهند؟

برای انجام هیچ یک از تست‌های غربالگری مرحله اول، اجباری وجود ندارد. اما بد نیست بدانید که تنها مادرانی که در میان اقوام خود، ابتلا به بیماری‌ها و نقایص ژنتیکی و ارثی را مشاهده می‌کنند، با احتمال به دنیا آوردن فرزندی مبتلا به این نقایص روبرو نیستند. در بسیاری موارد، مادران به دلیل نبود این بیماری‌ها در نسل‌های اخیر خانواده خود، از وجود ژن‌های دردسر ساز بی‌خبرند و در برخی موارد، نقص مادرزادی مورد نظر، ارثی نبوده و مشکلی ژنتیکی است که نمی‌توان با تکیه بر سوابق خانوادگی از وجود یا نبود آن مطمئن شد. محققان می‌گویند در حدود 75 تا 80 درصد از نوزادانی که با سندرم دوان متولد شدند، هیچ گونه سابقه خانوادگی ابتلا به این بیماری مشاهده نشده و سن مادران آنها هم کمتر از 35 سال بوده است.
از طرف دیگر، در حالی که زنان بالای 35 سال، در گروه مادران پرخطر قرار می‌گیرند، باز هم نمی‌توان گفت که جوان‌تر بودن مادر، نبود خطر را تضمین می‌کند. همه مادران، چه کمتر از 35 سال داشته باشند و چه بیشتر از آن، برای کسب اطمینان از مبتلا نبودن فرزند خود به نقایص مادرزادی، نیازمند انجام تست‌های غربالگری هستند. البته نباید فراموش کنید که این تست‌ها حدود 85 درصد چنین احتمالی را مشخص می‌کنند و هرگز به شکل 100 درصدی، سلامت مادرزادی نوزاد را تضمین نمی‌کنند.

سونوگرافی NT در مطب پزشک امکان دارد؟

سونوگرافیNT که مخفف Nuchal Translucency است، گرچه به روشی شبیه سونوگرافی معمولی انجام می‌شود، اما تنها سونوگرافیست‌های ماهری که گواهینامه انجام آن را دارند، از عهده انجام دادنش برمی‌آیند. رخ دادن کوچکترین خطایی در انجام این سونوگرافی و تعیین عدد NT می‌تواند نتیجه غربالگری را تغییر داده و مادران و متخصصان را گمراه کند. به همین دلیل انجام این سونوگرافی، تنها در مراکز تخصصی که مجوز انجام تست‌های غربالگری را دارند انجام می‌گیرد.

غربالگری سه ماهه اول در هفته 14 بارداری

زمان انجام غربالگری سه ماهه اول، از یازده هفتگی تا 13 هفته و6 روزگی بارداری است و قبل یا بعد از این زمان، نمی‌توان انتظار درست بودن نتیجه تست را داشت. با وجود این، گفته می‌شود که از CRL (طور سری-دمی) که در سونوگرافی NT انجام شده، بین 45 تا 84 باشد یا سن بارداری مادر بر اساس پارامترهای مشخص شده در سونوگرافی، 14 هفته یا 14 هفته و یک روز باشد، می‌توان غربالگری سه ماهه اول را انجام داد. اندازه نرمال NT در جنین با توجه به سن حاملگی و CRL جنین سنجیده می‌شود و اعداد به دست آمده، ارزیابی نسبتا دقیقی از وضعیت جنین را در اختیار قرار می‌دهند.
بد نیست بدانید که برای انجام این آزمایش‌ها، نیازی به ناشتا بودن مادر وجود ندارد و مثل یک آزمایش معمولی، می‌توان آن را در هر ساعت از شبانه‌روز انجام داد؛ البته آزمایش به تنهایی و بدون انجام سونوگرافی NT قابل انجام نیست و سونوگرافی خاصی از روی شکم انجام می‌شود، می‌تواند به بررسی بهتر شرایط مادر و نوزاد کمک کند.

غربالگری سه ماهه اول احتمال وجود چه خطراتی را مشخص می‌کند؟

برای ایجاد تصویری از نوزاد شناور در رحم مادر، سونوگرافی یکی از مناسب‌ترین گزینه‌هاست. این تست اندازه و موقعیت نوزاد را بررسی می‌کند و درکی از رشد اندام‌ها و ساختار استخوان‌بندی او را برای متخصصان ایجاد می‌کند. سونوگرافی‌های غربالگری نوبت اول و آزمایش خون غربالگری اول، ضخامت چین پشت گردن جنین، استخوان بینی جنین، تعیین چندقلویی، تعیین وضعیت قلب و مثانه جنین، تاریخ دقیق زایمان و سن بارداری، تشخیص سندرم دوان را مورد بررسی قرار می‌دهند. اما واقعیت این است که همه نقص‌های مادرزادی، با انجام تست‌های غربال‌گری قابل تشخیص نیستند.
از آنجا که سندرم داون یا مونگلسیم یکی از شایع‌ترین نقایص ژنتیکی است، اغلب مادران، با انگیزه مطمئن شدن از مبتلا نبودن فرزندشان به این اختلال غربالگری اول را انجام می‌دهند. اما احتمال سندرم دارون یا تریزومی 21، تنها مشکلی نیست که با انجام این تست قابل تعیین است. سندرم پاتو (تریزومی 13) و سندرم ادواردز (تریزومی 18) از دیگر اختلالاتی هستند که احتمال ابتلا به آن را می‌توان با انجام غربالگری سه ماهه اول بررسی کرد.

احتمال ابتلا به سندرم داون چطور تشخیص داده می‌شود؟

در غربالگری سه ماهه اول، به دو روش احتمال ابتلا به سندرم داون بررسی می‌شود. در سونوگرافی های انجام شده، دیدن تیغه بینی جنین، نگرانی در مورد ابتلای او به این اختلال را کاهش می‌دهد. اما ندیدن تیغه بینی هم به معنای ابتلای 100 درصدی نوزاد به این مشکل نیست. بلکه در صورت مشاهده نشدن استخوان بینی، در هفته‌های بعد باز هم وضعیت جنین بررسی و در صورت نیاز، انجام آزمایش آمنیوسنتر توصیه می‌شود.
اختلالات اسکلتی، عضلانی، خونی و عصبی متعددی با انجام این تست تشخیص داده می‌شوند و در صورت ابتلای جنین به هر یک، اجازه سقط اختیاری به مادر داده می‌شود. هدف تست آمنیوسنتز، تشخیص بیماری‌های مادرزادی است که زمینه ارثی یا ژنتیکی دارند.

آمنیوسنتز چه کمکی به تشخیص اختلالات می‌کند؟

آمنیوسنتز معمولا در هفته های 15 تا 20 بارداری انجام می‌شود. در این آزمایش یک سوزن برای استخراج حدود 20 میلی لیتر مایع آمنیوتیک ( مایع اطراف نوزاد در رحم ) به رحم وارد می‌شود و همزمان از طریق امواج اولتراسوند، وضعیت نوزاد مشاهده می‌شود. هر سلول از مایع آمنیوتیک، حاوی مجموعه‌ای کامل از DNA کودک است. بنابراین، نمونه‌های سلولی به دست آمده در آزمایش آمنیوسنتز، برای تشخیص وضعیت سلامت جنین بسیار مفید و وضعیت رشد او بسیار مفید هستند.
این تست احتمال ابتلا به ناهنجاری‌های ژنتیکی مثل سندرم داون یا اسپینا بفیدا را بررسی می‌کند و انجام آن در این موارد توصیه می‌شود:

• یکی از آزمایش‌های غربالگری، نتایج غیرطبیعی را نشان دهد
• سن مادر از 35 سال بیشتر باشد
• سابقه تولد نوزاد مبتلا به سندرم داون در خانواده
• زن و شوهر با هم نسبت فامیلی داشته باشند

می‌توان برای اطمینان و در صورت توصیه نشدن، تست آمنیوسنتز را انجام داد؟

انجام آزمایش آمنیوسنتز، تنها درصورتی که عدد مشخص شده در سونوگرافی NT بالاتر از حد معینی باشد توصیه می‌شود. در غربالگری نوبت اول، مادران در سه گروه پرخطر، متوسط و کم‌خطر دسته‌بندی می‌شوند و مادرانی که در گروه پرخطر‌ها هستند، تست آمنیوسنتز یا نمونه برداری از پرزهای جفتی را انجام می‌دهند و گروه متوسط، منتظر مشخص شدن نتیجه غربالگری نوبت دوم می‌مانند.
گرچه در صورت وجود احتمال نقایص مادرزادی، انجام آزمایش آمنیوسنتز بدون تردید لازم است، اما در صورت توصیه نشدن این آزمایش، هرگز نباید خودسرانه برای انجام آن اقدام کنید. آمار سقط جنین به دلیل انجام آمنیوسنتز، بسیار ناچیز و حدود نیم درصد است. اما اگر دلیل پزشکی برای کشیدن این مایع از رحم نیست، بهتر است جنین خود را در معرض همین خطر ناچیز هم قرار ندهید.

مثبت بودن تست غربالگری به معنای نقص جنین است؟

همانطور که گفته شد، تست‌های غربالگری، تشخیصی نبوده و تنها احتمال وجود نقص و بیماری را معین می‌کنند. بسیاری از مادرانی که به خاطر نتیجه مثبت تست، بررسی‌های تکمیلی را انجام داده‌اند، از سالم بودن فرزند خود باخبر شده‌اند. گذشته از این، نمی‌توان گفت که درصد خطا در این آزمایش‌ها صفر است. اشتباه متخصصان در محاسبه و تخمین سن بارداری، زمینه را برای ثبت نتیجه اشتباه هم فراهم می‌کند. گذشته از این، حتی در صورت درست بودن جواب مثبت هم تنها یک درصد خانم‌های زیر 35 سال و 2 تا 3 درصد خانم‌های بالای این سن، در آزمایش‌های بعدی هم جواب مثبت می‌گیرند و مجبور به سقط جنین می‌شوند.