مادر شدن میتواند فعالیت نیم کره راست مغز زنان را بیشتر کند و زنان را نسبت به قبل حساستر کند. زنان باردار به واسطه تغییراتی که در هورمونهای شان اتفاق میافتد، در تشخیص نشانههای عصبانیت و خشم در چهره افراد بسیار دقیق تر و حساستر میشوند و راحتتر ذهن دیگران را میخوانند. گفتنی است، بارداری، حجم و روان خانمها را با تحولات ماندگار و یا گذرای بسیاری روبرو میکند و اگر با این تغییرات آشنا باشید، در این دوره کمتر دچار اضطراب و استرس خواهید شد. نتایج مطالعات نشان میدهند 5 تا 10 درصد زنان در دوره بارداری و حتی تا چند ماه بعد از زایمان دچار فعالیت بیشتر یا کاهش فعالیت غدد تیروئید میشوند و بزاق برخی از زنان باردار بیشتر از قبل ترشح میکند و میزان آن گاهی به 3 تا 4 تیر در روز میرسد. مادران باردار باید با داشتن تغذیه درست و رعایت نکات در این دوران از خود و جنینشان در برابر خطرات محافظت کنند.
هوس خوردن مواد غذایی گوناگون در دوران بارداری امری شایع و متداول است . در صورتی که در دوران بارداری خود بیش از حد هوس خوردن شیرینی را دارید ، به جای خوردن مواد غذایی مانند شیرینی و کیک که هیچ ارزش تغذیه ای برای شما ندارند ، از میوه ها و سبزیجات شیرین میل کنید . یکی از این سبزی های شیرین ، چغندر قرمز و یا همان لبو می باشد . برای کسب اطلاعات لازم در رابطه با فواید ، عوارض جانبی و برخی از دستورالعمل های مرتبط با لبو در دوران بارداری با ما در این بخش از بارداری و نوزاد بیا نی نی همراه باشید .
آیا می توان در دوران بارداری لبو خورد؟
خانم های باردار می توانند مقادیر متوسطی از لبو را در دوران بارداری خود میل کنند . مقدار مناسب مصرف لبو در دوران بارداری چیزی حدود دو عدد در روز می باشد . این گیاه دارای خواص تصفیه کنندگی خون، سم زدا و احیا کننده بدن است و می توان آن را به صورت خام و یا پخته شده و یا آب گرفته شده میل کرد .
مقادیر مواد مغذی موجود در چغندر قرمز (لبو)
چغندر خام دارای مواد مغذی از قبیل، کلسیم ، منیزیم ، پتاسیم ، آهن و فیبر رژیمی می باشد .
فواید لبو (چغندر) یا آب چغندر در دوران بارداری
1. جلوگیری از ناهنجاری های مادرزادی :
دانشمندان دریافتند که چغندر جزو مواد غذایی است که بیشترین مقدار اسید فولیک را دارد. این ماده به رشد سیستم عصبی نوزادان کمک کرده و خطرات ناشی از بروز ناهنجاری های مادرزادی مانند اسپینا بیفیدا را به حداقل می رساند .
2. تقویت سیستم ایمنی :
لبو دارای خواص آنتی اکسیدانی است و می تواند ایمنی بدن را تقویت کند . زنان باردار برای جلوگیری از بروز انواع بیماری ها و عفونت ها به میزان ایمنی بدنی بالایی احتیاج دارند .
3. تقویت دندان ها :
چغندر دارای مقادیر بالای سیلیس است و بدن را قادر می سازد که از مواد معدنی مانند منیزیم و مس استفاده کند . علاوه بر این، کلسیم و منیزیم موجود در لبو به تقویت دندان ها و جلوگیری از پوسیدگی آن ها کمک خواهند کرد .
4. افزایش متابولیسم :
چغندر حاوی پتاسیم است و این ماده به تعادل الکترولیت ها کمک کرده و سوخت و ساز بدن را به طور قابل توجهی کنترل می کند . این ماده همچنین به حفظ فشار خون مادر در دوران بارداری نیز کمک خواهد کرد .
5. جلوگیری از درد مفاصل و تورم :
چغندر حاوی مقادیری از بتالین می باشد که به عنوان یک ماده ضد التهاب قوی عمل می کند . این ماده از بروز درد و تورم در مفاصل جلوگیری می کند .
6. تصفیه خون :
چغندر دارای خواص تصفیه کنندگی خون است و خطر بروز بیماری ها و عفونت های مختلف را در جنین کاهش می دهد . مصرف آب چغندر، قدرت بدنی را تقویت کرده و فشار خون را کنترل می کند .
7. جلوگیری از کم خونی :
آهن موجود در لبو تعداد هموگلوبین های خون را تقویت می کند و از بروز کم خونی در مادر جلوگیری می کند .
8. سلامت کبد :
گروهی از آنتی اکسیدان ها به نام بتاسیانین در لبو وجود دارند که دارای خواص پاک کنندگی کبد هستند و سلامت آن را تضمین خواهند کرد .
9. کمک به رشد جنین :
میزان اسید فولیک موجود در لبو به رشد مناسب جنین کمک خواهد کرد .
10. هضم آسان :
فیبر رژیمی موجود در چغندر، هضم را بهبود بخشیده و به عملکرد بهتر روده کمک خواهد کرد . این امر باعث جلوگیری از بروز یبوست در مادران باردار خواهد شد .
این گیاه همچنین می تواند در برخی از افراد عوارض جانبی ایجاد کند .
آیا مصرف لبو و چغندر در دوران بارداری، باعث بروز عوارض جانبی خاصی می شود؟
در صورت توصیه پزشک به عدم مصرف بیش از حد لبو در دوران بارداری ، دلایل محکمی برای این توصیه وجود خواهد داشت. از جمله :
چغندر حاوی بتائین است که میتواند باعث تهوع ، استفراغ، اسهال و مشکلات گوارشی شود .
مقادیر بالای اگزالات موجود در لبو ممکن است باعث بروز سنگ گلیه در فرد شود .
نیترات موجود در لبو ، ممکن است باعث بروز خستگی در فرد شود .
لبو همچنین ممکن است باعث بروز بوتریا شود ، شرایطی که در آن ادرار و مدفوع به رنگ قرمز در خواهند آمد .
در دوران بارداری چگونه می توان لبو و چغندر را مصرف کرد ؟
در این بخش از بیا نی نی در احترام به درخواست برخی از کاربران به ارائه نحوه تهیه این ماده غذایی در رژیم غذایی مخصوص بارداری خواهیم پرداخت .
لبو را خرد کرده و با سایر سبزیجات دیگر مخلوط کنید و در نهایت به عنوان سالاد میل کنید .
لبو را همراه با سایر سبزیجات پخته و میل کنید .
لبو را همراه با نمک و فلفل بجوشانید و به عنوان یک غذای سالم میل کنید .
با آب هویج، یک صبحانه عالی و یا نوشیدنی عصرانه برای خود تهیه کنید.
چغندر را رنده کرده و با مواد دیگر ترکیب کنید و میل کنید.
دستورالعمل های مناسب برای تهیه لبو (چغندر) در دوران بارداری
در این بخش از بیا نی نی به ارائه چند مورد از دستورالعمل های مناسب برای تهیه لبو (چغندر) در دوران بارداری خواهیم پرداخت :
1. پودر چغندر
یک یا دو قاشق چای خوری پودر چغندر خانگی را می توان به آب اضافه نموده و میل کرد.
مواد لازم :
یک عدد لبو
چغندر را بشویید و آن را با برش های نازک خرد کنید و اجازه دهید که برش های لبو بر روی حرارت کم اجاق گاز خشک شوند . پس از خشک شدن لبو ها ، آن ها را درون چرخ گوشت یا غذاساز ریخته و پودر کنید و پودر حاصل را درون ظرف در بسته نگه داری کنید تا برای مدت طولانی تازه بماند .
زمان آماده سازی:
12 ساعت و 30 دقیقه
2. ترشی لبو
ترشی لبو را می توان به عنوان چاشنی غذا میل کرد.
مواد لازم:
6 الی 7 عدد لبو
½ فنجان شکر
¼ فنجان سرکه سفید
½ قاشق غذاخوری فلفل سیاه
¼ قاشق غذاخوری نمک
طرز تهیه :
ریشه و ساقه لبو را از آن ها جدا کرده و لبو ها را به خوبی شستشو دهید . آن ها را درون قابلمه حاوی آب ریخته و درب آن را ببندید تا به مدت 45 دقیقه بجوشد . پس از گذشت 45 دقیقه ، لبو ها را آب کش کرده و با آب سرد شستشو دهید تا خنک شود و سپس لبو های خرد شده را درون ظرفی شیشه ای ریخته و سایر مواد را به آن اضافه کنید و درب آن را ببندید.
زمان آماده سازی:
55 دقیقه
3. طبخ آسان برگ چغندر
برگ چغندر دارای خواص و ویتامین ها و مواد معدنی بی شماری است. ویتامین A موجود در برگ های چغندر باعث جلوگیری از نقص سیستم ایمنی جنین شده و سلامت آن را تضمین خواهد کرد.
مواد لازم:
2 دسته برگ چغندر
1 قاشق غذاخوری روغن زیتون
2 عدد سیر
½ قاشق غذاخوری فلفل قرمز
مقداری پودر فلفل سیاه برای طعم دادن
نمک به مقدار لازم
2 عدد لیمو
طرز تهیه:
آب نمک را در یک قابلمه بزرگ بجوشانید ؛ برگ چغندر را به آن اضافه کرده و اجازه دهید به مدت 2 دقیقه بجوشد.
برگ چغندر را آب کش کرده و با آب سرد شستشو دهید تا خنک شود. سپس آن را به صورت درشت خرد کنید و در یک ماهی تابه بزرگ روغن زیتون را گرم کنید و سپس سیر و فلفل قرمز را به آن اضافه کنید. بعد از گذشت 1 دقیقه سبزی ها را نیز به آن اضافه کنید .
نمک و فلفل سیاه را به آن اضافه کنید؛ مخلوط را هم بزنید و سپس شعله را خاموش کنید .
مخلوط را درون بشقابی ریخته و میل کنید .
زمان آماده سازی:
20 دقیقه
4. سالاد لبو خام
سالاد لبو، یک میان وعده سالم و فوق العاده خوشمزه است .
مواد لازم:
1 عدد لبو رنده شده
2 قاشق غذاخوری سرکه بالزامیک
1 قاشق غذاخوری روغن زیتون فرابکر
1 قاشق غذاخوری جعفری تازه خرد شده
1 عدد سیر خرد شده
2 قاشق غذاخوری خردل
مقداری فلفل سیاه
طرز تهیه:
تمام مواد را درون کاسه ای ریخته و با هم مخلوط کنید. نمک و فلفل را مطابق سلیقه خود اضافه کنید.
زمان آماده سازی:
20دقیقه.
5. چای چغندر
این چای بدون کافئین بوده و دارای خاصیت تقویت کننده سلامتی است .
مواد لازم:
آب
4 عدد چغندر پوست کنده و خرد شده
½ فنجان عسل
آب لیمو تازه
4 عدد برگ نعنا
طرز تهیه:
آب را در قابلمه بجوشانید و چغندر ، آب لیمو و عسل را به آن اضافه کنید تا به خوبی بجوشد . شعله را خاموش کنید و بعد از گذشت 20 دقیقه، آب را از صافی رد کرده و با نعنا سرو کنید .
زمان آماده سازی:
20 دقیقه
6. حلوا چغندر
حلوا یک دسر آسان و سالم هندی است که می توانید به جای کیک و شیرینی از آن استفاده کنید .
مواد لازم:
2 عدد چغندر متوسط
1 قاشق غذا خوری روغن
½ فنجان آب
2 قاشق غذاخوری ذرت
½ فنجان شکر
½ قاشق غذاخوری پودر هل
آجیل خرد شده برای تزئین
طرز تهیه:
چغندر ها را پوست گرفته و رنده کنید و روغن را درون یک قابلمه ریخته و چغندر را به آن اضافه کنید . حدود 2 الی 3 دقیقه آن را هم بزنید. ½ فنجان آب و نمک را به آن اضافه کرده و خوب مخلوط کنید. درب قابلمه را ببندید تا مواد به خوبی پخته شوند. ذرت را به طور جداگانه در 4/1 فنجات آب حل کنید. ذرت را به چغندر پخته شده اضافه کنید و به خوبی مخلوط کنید . شکر و پودر هل را به مواد اضافه کنید تا به خوبی بپزد و شعله را خاموش کنید و حلوا را سرو کرده و با آجیل خرد شده تزئیین کنید.
زمان آماده سازی:
20 دقیقه
برخی سوالات متداول
1. آیا تمایل به خوردن لبو در دوران بارداری نشان دهنده جنسیت جنین است ؟
به نقل از گذشتگان تمایل به خوردن لبو در دوران بارداری نشان دهنده دختر بودن جنسیت جنین است ، با این حال این تنها یک گمان بوده و یک ادعای قابل اسنتاد نیست .
2. بهترین زمان برای مصرف لبو در دوران بارداری چه زمانی است؟
از آن جایی که این گیاه دارای مقادیر بالای اسید فولیک است و به رشد نخاع کودک کمک می کند ، بهتر است آن را در 3 ماه اول بارداری خود مصرف کنید . به گفته سازمان غذا و دارو آمریکا، یک خانوم باردار باید روزانه 400 تا 800 میلی گرم اسید فولیک مصرف کند که این مقدار برابر با مصرف 100 تا 150 گرم لبو می باشد . مصرف این گیاه در 3 ماه دوم بارداری نیز به داشتن یک بارداری سالم و بی خطر کمک می کند .
از پزشک خود در زمینه میزان مصرف و زمان مناسب برای مصرف لبو در دوران بارداری خود، راهنمایی بخواهید، به این ترتیب می توانید از بروز عوارض احتمالی آن جلوگیری کنید .
سطح هورمون HCG در بارداری مولار معمولا هر هفته اندازهگیری میشود تا کاهش یافته و از بین برود. در مدت سه هفته سطح این هورمون به صفر میرسد. در افرادی که دچار بارداری مولار جزئی شدهاند این بررسی کوتاه مدت بوده اما در بارداری مولار کامل ممکن است تا 6 ماه آزمایش انجام شود. اما نکتهای که ممکن است اذیتتان کند خونریزی ناشی از بارداری مولار است.
اگر مول داشته باشید چه اتفاقی میافتد؟
در چنین موارد بررسیهای بیشتر از جمله اولتراسوند، ام آر آی و رادیوگرافی باید روی شما انجام شود. درمان دارویی اغلب بسیار موفق است و بعد از گذراندن دوره درمان، بارداری بعدی امکانپذیر است. در زنانی که شیمی درمانی انجام دادهاند خطر تولد نوزاد غیرطبیعی وجود ندارد.
خونریزی در بارداری مولار
خونریزی به دلیل بارداری مولار کمتر از خونریزی قاعدگی است و بعد از یک تا دو هفته متوقف میشود. اگر بعد از دو هفته خونریزی قطع نشد یا مقدار آن افزایش یافت و غلیظتر و سنگینتر از خون قاعدگی شد یا بوی بدی داشت باید خیلی زود با پزشک متخصص مشورت کنید. بهتر است بدانید بارداری مولار در هفته چندم معلوم میشود؟
بارداری مولار یعنی سرطان؟
اگر دچار بارداری مولار شده باشید، به این معنی نیست که سرطان دارید. با این حال در موارد کمی بارداری مولار میتواند به نوعی سرطان به نام کوریوکارسینوم منجر شود. خوشبختانه این سرطان میزان احتمال درمان بالایی دارد. واقعیت این است که خانمها در حال حاضر به دلیل بارداری مولار نمیمیرند و درصد درمان سرطان نیز تا حدود زیادی بالاست.
چه زمان دوباره می توان باردار شد
بهتر است بدانید که بارداری مولار باروری شما را تحت تاثیر قرار نمیدهد، اما بهتر است تا زمانی که درمان انجام میدهید، باردار نشوید. اگر میزان هورمونهای بارداری به دلیل بارداری مولار یا رشد دوباره بافت مولار افزایش پیدا کند، بارداری شما دشوار خواهد بود. بنابراین قبل از تلاش برای بارداری دوباره، توصیه میشود صبر کنید تا همه چیز به حالت عادی برگردد.
پیشگیری بعد از بارداری مولار، بله یا خیر!
پیشگیری از بارداری بعد از بارداری مولار نیازمند نظر پزشک متخصص است. پزشک متخصص با توجه به شرایط شما روش پیشگیری را در صورتی که خودتان هم تمایل داشته باشید، معرفی میکند.
احتمال بارداری مولار مجدد چقدر است؟
واقعیت این است که احتمال دارد شما دوباره دچار بارداری مولار شوید اما این احتمال بسیار کم است. خطر ابتلا به باردار مولار یک تا 2 درصد است. در عوض احتمال بارداری طبیعی بسیار بالاست. در حاملگیهای بعدی یک اسکن اولتراسوند اولیه در حدود 8 هفتگی ممکن است به شما و پزشکتان اطمینان خاطر دهد. باید بدانید که شما نمیتوانید برای کاهش خطر ابتلا به بارداری مولار کاری انجام دهید.
احساسات شما بعد از بارداری مولار
تجربه بارداری مولار میتواند بسیار ناراحت کننده باشد. شما نه تنها نوزاد خود را از دست میدهید بلکه نیاز به پیگیری پزشکی برای بررسی سطح هورمون HCG است. این مسئله ممکن است برای مدتی در شما اضطراب ایجاد کند. این شرایط حتی ممکن است در شما احساس خستگی زیاد القا کند به طوری که فکر کنید نمیتوانید دوباره باردار شوید. در چنین وضعیتی حس درک نشدن از سوی خانواده و دوستان میتواند در شما احساس انزوا ایجاد کند. بهترین راهحل این است که با فرد دیگری که دچار بارداری مولار شده صحبت کنید یا به سراغ روانشناس بروید تا زودتر از این حالت خارج شوید.
دکتر مسعود شیروانی، متخصص جراحی مغز و اعصاب : غده هیپوفیز به طور طبیعی در قاعده جمجمه تمام انساها وجود دارد که این غده علاوه بر قرارگیری بر روی عصب بینایی، مرکز فرماندهی و سلطان کنترل میزان ترشحات هورمونهای بدن است و عارضه تومور هیپوفیز یکی از شایعترین عوارض در میان تومورهای مغزی است که متأسفانه در اغلب موارد بیتوجهی به علایم بروز آن، میتواند به جای دارو درمانی، جراحی را آخرین و تنها راه درمان و رفع این تومورها قرار دهد.
وی با تأکید بر اینکه اختلال در میزان ترشح هورمون پرولاکتین که عمدتاً عارضهای شایع از ناهماهنگی غده هیپوفیز در بانوان است، گفت: این اختلال با اختلال در دورههای عادتهای ماهیانه، افزایش موهای زائد صورت و دست، و نیز ناباروری ظهور میکند که در صورت تشخیص به موقع در همان مراحل ابتدایی، با دارودرمانی بهبود یافته و درمان شده و در صورتیکه به صورت تومور و کیست بزرگی درآمده باشد با روشهای نوین جراحی، توده خارج میشود که البته علایم بالینی و تظاهرات در مردان کاملاً متفاوت بوده و در هر سنی قابل بروز است.
مسعود شیروانی همچنین در خصوص سایر علام وجود اختلال در عملکرد غده هیپوفیز، به افزایش بیدلیل وزن اشاره و تصریح کرد: اختلال در قند خون، افزایش میزان نوشیدن آب، پرادراری، از علائم است و در نوع دیگر این تومورها، بزرگ شدن غیرمتعارف اندامها موسوم به آکرومگالی نشانههای هشدار این عارضه است.
بسیاری از زنان باردار در این دوران از اهمیت صرف شام غافل می شوند. زنان باردار به ویژه آن هایی که در سه ماهه سوم بارداری خود هستند میلی به خوردن شام ندارند اما در واقع نباید از آن غافل شوند.
با این وجود، زنان باردار برای شام چه چیزی باید بخورند؟ یکی از مواردی که سلامت مادر و کودک را حفظ می کند، رعایت یک برنامه شام سالم و مناسب است. حال شام مناسب بارداری چگونه باید باشد؟ در این قسمت از بارداری و نوزاد بیا نی نی در مورد اهمیت این وعده غذایی برای سلامت مادر و کودک مطالبی ذکر خواهیم کرد.
اهمیت یک رژیم غذایی سالم در دوران بارداری
یکی از اولین موضوعاتی که مادران باردار را نگران می کند مربوط به مقدار غذایی است که باید مصرف کنند. به هر حال، حاملگی به خصوص در دو سه ماه آخر با خستگی زیادی همراه است بنابراین باید غذا هایی مصرف کنید که انرژی تان در طول روز حفظ شود. اگر چه لازم نیست به ازای “دو نفر” غذا بخورید اما زمان مناسبی برای رژیم های سخت نیز نمی باشد.
به عنوان یک قاعده کلی، زنان در این مرحله تمایل زیادی به خوردن در طی روز دارند به همین دلیل، نباید خود را مجبور به خوردن کنند. البته برای داشتن یک بارداری سالم یادآوری نیاز بدن به برخی مواد مغذی مانند ویتامین ها، مواد معدنی یا پروتئین ها بسیار مهم است.
از این لحاظ، یک استراتژی خوب می تواند اجتناب از وعده های غذایی مفصل باشد. در عوض زنان باردار باید مصرف وعده غذایی خود را به چند بخش تقسیم کنند.
زنان باردار برای شام چه چیزی باید بخورند؟
غذاهای سالمی وجود دارد که زنان باردار می توانند در وعده شام میل کنند. با این حال، این وعده غذایی باید شامل تمام گروه های مواد مغذی مورد نیاز برای یک رژیم غذایی متعادل باشد.
این بدان معناست که در شرایط عادی زنان باردار باید میوه ها، سبزیجات، کربوهیدرات ها، پروتئین ها و چربی ها را مصرف کنند. به این ترتیب تمامی آن ها باید در طی روز تقسیم شوند و نیازهای غذایی را تامین کنند.
توزیع غذای مصرفی به روش ذیل توصیه می شود:
هنگام شام، نیمی از غذا باید شامل سبزیجات شود.
یک چهارم بشقاب باید پر از پروتئین باشد که می تواند منشا حیوانی یا گیاهی داشته باشد
آخرین وعده باید شامل کربوهیدرات ها نیز شود.
همچنین می توانید وعده غذایی خود را با منبع چربی و میوه سالم برای دسر همراه کنید.
زنان باردار چه غذایی می توانند برای شام بخورند؟
همانطور که قبلا ذکر شد، وعده شام باید شامل همه گروه های غذایی باشد. البته هنوز هم انتخاب غذاهای سالم و مناسب برای این وعده غذایی بسیار ضروری است.
میوه و سبزیجات
در بارداری همه نوع میوه و سبزیجات برای مصرف مجاز هستند. با این حال، آبپز کردن و پوره شده آن ها برای شام مناسب ترین گزینه می باشد.
در مورد میوه ها پزشکان توصیه می کنند آن ها را رسیده میل کنید و از مصرف مرکبات خودداری کنید زیرا باعث مشکلات ریفلاکس اسید خواهند شد.
کربوهیدرات ها
غلات کامل از جمله برنج، ماکارونی و نان برای زنان باردار در اولویت هستند زیرا درآن ها می توان انواع مواد مغذی را یافت. همچنین به دلیل وجود فیبر در غلات، مصرف آن ها باعث می شود که از مشکلات دستگاه گوارش که در دوران بارداری بسیار رایج است در امان باشید.
پروتئین
پیش از این در بخش های مختلف بیا نی نی اشاره داشتیم که بهترین منبع پروتئین برای شام ماهی سفید، گوشت سفید یا تخم مرغ است که می توانید آن ها را به صورت کبابی یا گریل در فر تهیه کنید. نکته ای که باید رعایت کنید آن است که آن ها را با چاشنی روغن زیتون تهیه کنید تا در هضم مشکلی ایجاد نشود.
از طرف دیگر اگر شما پروتئین های گیاهی را ترجیح می دهید توفو یا تمپه بهترین گزینه است. به یاد داشته باشید که این پروتئین ها اسیدهای آمینه ضروری زیادی دارند بنابراین پروتئین های حیوانی بهترین گزینه می باشند.
چربی های با کیفیت
روغن زیتون بهترین انتخاب برای مصرف چربی ها می باشد. همچنین می توانید مقداری آجیل، آووکادو یا زیتون اضافه نیز مصرف کنید. توجه داشته باشید که از مقادیر متوسط استفاده کنید زیرا باعث طولانی شدن عملکرد هضم می شود.
شام زنان باردار باید چه ویژگی های دیگری داشته باشد
همه ما می دانیم که برخی از علائم آزاردهنده ممکن است در دوران بارداری ظاهر شوند که اکثر آن ها واقع جدی نیستند اما ممکن است تا چندین هفته ماندگاری داشته باشند. خوشبختانه با رعایت رژیم غذایی مناسب می توان حالت تهوع، یبوست، سوزش سردل و ریفلاکس معده را بهبود بخشید.
همان طور که گفته شد، رعایت یک سری نکات رژیم غذایی در وعده شام مهم است که مهم ترین موارد عبارتند از:
از مصرف وعده های غذایی مفصل پرهیز کنید و میزان مصرف روزانه را به چند وعده در روز تقسیم کنید.
حداقل 3 ساعت قبل از خواب، شام بخورید زیرا باعث بهبود ریفلاکس و سوزش معده می شود.
سس ها، پنیرها، شیرینی و دسرهای لبنی را فراموش کنید زیرا همه آن ها به زمان بیشتری برای هضم نیاز دارند که می توانند علائم فوق را بدتر کنند.
در وعده شام از مصرف غذاهای پر ادویه، مرکبات، شکلات یا نوشیدنی های گازدار خودداری کنید زیرا سبب سوزش معده و ریفلاکس می شوند.
غلات، حبوبات، میوه و سبزیجات مصرف کنید زیرا فیبر غذایی را تامین می کنند که به رفع یبوست کمک خواهند کرد.
حرف آخر
با به کار بردن این دستورالعمل های غذایی می توان از مصرف کافی تمام مواد مغذی که هم برای رشد جنین و هم برای سلامت مادر لازم است، اطمینان حاصل کرد.
با این حال مشورت با مشاور تغذیه نیز لازم است زیرا هر فرد متفاوت است.
متخصص تغذیه با توجه به ویژگی های هر خانم باردار، سن، وضعیت فعلی سلامتی و مرحله بارداری ممکن است انواعی دیگر از مواد مغذی را پیشنهاد دهد.
یکی از مواد غذایی مناسب برای هفته یازدهم بارداری، عدس است. در این دوره از بارداری خانمهای باردار به اسید فولیک بیشتری نیاز دارند و عدس به راحتی میتواند این ماده موردنیاز بدن خانمهای باردار را تأمین کند. شاید اولین غذایی که خانمهای باردار به فکر پختش بیفتند، عدس پلو باشد اما در اینجا چند پیشنهاد دیگر هم برایتان داریم تا در هفته یازدهم بارداری و هفتههای بعدی، رژیم غذایی متنوعتری داشته باشید و در کنار عدس پلو و عدسی، غذاهای تازهای را تهیه و در این دوران مصرف کنید. با طرز تهیه غذا با عدس بیشتر آشنا شوید.
1. سوپ دال عدس، غذایی مناسب در دوران بارداری
یک قاشق سوپخوری روغن زیتون
یک عدد هویج بزرگ خردشده
2 عدد ساقه کرفس خرد شده
یک عدد پیاز کوچک خرد شده
یک پیمانه عدس
4 پیمانه آب یا آب مرغ کمنمک
یک عدد برگ بو
2 قاشق سوپ خوری آب لیموی تازه
نمک و فلفل به میزان دلخواه و مجاز در دوران بارداری
طرز تهیه سوپ دال عدس در بارداری:
روغن زیتون را داخل یک قابلمه متوسط گرم کنید.
هویج، کرفس، پیاز، نمک را اضافه کرده به آرامی هم بزنید.
درب ماهیتابه را ببندید و اجازه دهید سبزیجات کمی بپزند. در حدود 5 تا 10 دقیقه پخت کافی است.
عدس ها را اضافه کرده، سپس آب یا آب مرغ را به سوپ اضافه کنید. برگ بو را هم داخل قابلمه ریخته و اجازه دهید تا سوپ شما به جوش بیاید. شعله را کم کنید و حدود 20 دقیقه تا نیم ساعت صبر کنید تا عدس ها بپزد.
شعله را خاموش کنید. آب لیمو را اضافه کرده و سوپ را در ظرف مناسب بریزید. آن را به دلخواه تزئین و در هفتههای سه ماهه اول بارداری این غذای خوشمزه و مقوی را حتماً در رژیم غذاییتان جای دهید.
نکته: اگر باقیمانده غذا زیاد آمد میتوانید آن را تا 5 روز در یخچال نگه دارید.
2. کوفته عدس در بارداری
مواد لازم:
سه چهارم پیمانه عدس
یک و نیم پیمانه آب مرغ
دو قاشق چای خوری روغن زیتون
نصف پیمانه پیاز خرد شده
یک پیمانه هویج رنده شده
دو پر سیر له شد
نصف پیمانه جوی پرک
یک چهارم پیمانه جعفری
یک و نیم پیمانه رب گوجه فرنگی
یک قاشق چای خوری پونه کوهی
یک عدد تخم مرغ درشت
نمک و فلفل به میزان لازم و مجاز در دوران بارداری
برای سرو غذا
ماکارونی رشتهای و سس به دلخواه
طرز تهیه کوفته عدس:
عدس ها را بپزید. آب آنها را خالی کرده و عدس های آبکشی شده را به همراه آب مرغ به یک قابلمه متوسط منتقل کنید. اجازه دهید 20 تا 30 دقیقه بجوشد تا عدس ها نرمتر شوند.
زمانیکه عدس ها در حال پخته شدن هستند، روغن زیتون را داخل یک ماهیتابه ریخته و روی حرارت ملایم قرار دهید. وقتی روغن داغ شد پیازها را اضافه کرد و 6 تا 8 دقیقه تفت دهید تا به رنگ قهوهای روشن درآیند. هویجها را اضافه کرده و دو دقیقه دیگر هم مواد را تفت دهید. سپس سیر را اضافه کرده و یک دقیقه دیگر صبر کنید.
جو و جعفری را داخل دستگاه غذا ساز ریخته و چند دقیقه دستگاه را روشن کنید تا جوها کاملاً خرد شوند. عدس و مخلوط پیاز، هویج و سیر را به همراه گوجه فرنگی، پونه، نمک و فلفل داخل دستگاه ریخته و چند دقیقه همه مواد را باهم مخلوط کنید. سپس تخم مرغ را داخل غذا ساز بشکنید و بازهم کمی هم بزنید تا جایی که همه مواد مخلوط شده اما بافت عدس تا حدودی مشخص باشد. 10 دقیقه به مواد استراحت داده و بعد به مدت یک شبانهروز داخل یخچال قرار دهید.
فر را با درجه حرارت 220 درجه سانتیگراد گرم کنید. کف سینی فر را با کاغذ روغنی بپوشانید و روی آن را کمی چرب کنید. کمی از مواد را برداشته و آن را به شکل توپهایی کوچک درآورید. بعد تمام شدن مواد سینی را به مدت دقیقه داخل فر قرار دهید، سپس کوفتهها را کمی تکان دهید تا سمت دیگر آنها هم برشته شود. بعد از گذشت 10 دقیقه دیگر، کوفتههای عدس شما آمادهاند. در صورت دلخواه میتوانید آنها را با رشتههای ماکارونی و سس گوجه فرنگی سرو کنید یا این غذا را در دوران بارداری به تنهایی نوش جان کنید!
التهاب و عفونت مثانه در بارداری و آنچه باید بدانید
التهاب و عفونت مثانه در دوران بارداری برای خانم ها یک اتفاق رایج است که به آن سیستیت گفته می شود. این عفونت ها باید تحت کنترل قرار بگیرند؛ مخصوصاً این که کنترل آن ها در دوران بارداری بسیار حائز اهمیت است.
التهاب مثانه در دوران بارداری به دلیل وجود باکتری ای. کولی اتفاق می افتد. مکانیسم وجود این باکتری ها در زنان غیر باردار هم رخ می دهد اما به دلیل اینکه رحم در دوران بارداری بزرگتر می شود، در نتیجه مثانه نمی تواند مانند همیشه خوب عمل کند و تجمع ادرار بیشتر از حد طبیعی و بیش از دوران غیر بارداری است و این گونه خطر تجمع باکتری افزایش خواهد یافت.
درباره التهاب مثانه در خانم ها، بخش های قبلی بیا نی نی و در مطالب ” سیستیت، سخت ترین دردی که زنان تجربه میکنند ” و ” کدام خانم ها بیشتر دچار التهاب مثانه می شوند؟ ” کامل توضیح دادیم و شما میتوانید به مراجعه به این دو مطلب اطلاعات لازم در این زمینه را کسب کنید، در ادامه به بحث التهاب مثانه در بارداری پرداخته ایم.
چرا باید از وجود باکتری ها در دوران بارداری آگاهی پیدا کنیم؟
علاوه بر تغییرات هورمونی و همچنین مشکلات ماهیچه های تناسلی، رفلاکس ادرار و مشکلات رحم در دوران بارداری رایج هستند و همه این ها خطر وجود باکتری و انتقال آن از مثانه به سمت کلیه را افزایش می دهند و وضعیتی به نام پیلونفریت را ایجاد می کنند. پیلونفریت یک عفونت شدیدتر از سیستیت می باشد که باعث سپسیس یا التهاب شدید می شود. بنابراین باید از وجود آن جلوگیری کرد.
علائم؛ التهاب مثانه در دوران بارداری چگونه تشخیص داده می شود؟
باید سعی کنید علائم مختلف را در نظر بگیرید تا در سریع ترین زمان ممکن این وضعیت را درمان کنید و از پیچیده شدن آن جلوگیری کنید. علائم آن شامل موارد زیر هستند:
درد یا سوزش هنگام ادرار
نیاز به ادرار مکرر
سختی در نگه داشتن ادرار
نیاز به ادرار کردن حتی زمانی که مثانه خالی است
احساس درد یا سنگینی در مثانه
وجود خون در ادرار
برای درمان این وضعیت حتماً با پزشک صحبت کنید. هرگز خودتان با تشخیص خود آنتی بیوتیک مصرف نکنید؛ مخصوصا اگر باردار هستید.
، از آنجا که این بیماری در خانمها نسبت به آقایان شایعتر است، بیشتر آنها با دیدن یکی از علائم اماس خود را فردی مبتلا به اماس احساس میکنند. بیماری اماس یک بیماری دستگاه عصبی مرکزی بوده و در این بیماری پوشش محافظ اعصابی که در داخل و اطراف مغز نخاع قرار دارد تخریب میشود که این خود باعث ایجاد طیف گستردهای از علائم مثل از دست دادن کنترل عضلات، هماهنگی بین آنها، سوزش و گزگز در دست و پا و تاری دید میشود. کنگره بینالمللی بیماریهای مغز و اعصاب و الکتروفیزیولوژی بالینی فرصتی را فراهم آورد که صحبتی با متخصصان این حوزه در مورد بیماری اماس و تازههای مطالعات در مورد درمان آن و همچنین سردردهای روزمره اغلب افراد شود که دانستن آنها خالی از لطف نیست.
سیدرسول نبوی، متخصص مغز و اعصاب و فلوی اماس و عضو هیات مدیره انجمن متخصصان مغز و اعصاب میگوید: «دورههای آموزشی در مورد اماس هر سال در کنگره بینالمللی بیماریهای مغز و اعصاب و الکتروفیزیولوژی بالینی برگزار میشود که ما چهار سخنرانی مهم در آن میگنجانیم.» نقش هورمونهای جنسی در درمان اماس در دوران حاملگی عنوان سخنرانی نبوی در این دوره آموزشی بود. به نظر میرسد هورمونهای جنسی نقش مثبتی در درمان اماس دارند و فعالیت بیماری اماس را کاهش میدهند. نبوی در این مورد میگوید: «مطالعات زیادی در این باره وجود دارد که نشان میدهد اماس در اثر فعالیت هورمونهای جنسی خاموش میشود.»
مطالبی مانند هورمونهای جنسی چه نقشی در بهبود اماس دارند؟ مشاوره دادن به یک خانم مبتلا به اماس که چگونه باردار شود؟ اینکه آیا میتواند باردار شود یا نه؟ آیا نوزاد هم به اماس مبتلا میشود یا نه؟ و در آخر اینکه در دوران بارداری چه داروهایی باید مصرف کند، بهعنوان مسائل اصلی مطرح شد. اکثر بیماران اماس میتوانند باردار شوند و بهطور کلی این مساله به میزان ناتوانی آنها، داروهایی که قبلا مصرف کرده و در مجموع شرایط کلی آنها بستگی دارد. آنچه مسلم است اینکه باردارشدن برای بیماران اماس مفید است چرا که اگر خانمها زودتر باردار شوند بیماری اماسشان کمتر شعلهور میشود و خوشخیمتر میشود. به بیشتر خانمها توصیه میشود که اگر شرایط عمومیشان مطلوب است باردار شوند. در مورد نوزاد، ریسک در ابتلا به اماس خیلی کم است و با انجام یکسری تمهیدات قبل از بارداری، حین و بعد از آن معمولا مشکلی پیش نخواهد آمد.»
حال این سوال مطرح است؛ با توجه به اینکه هورمونهای جنسی در بهبودی اماس نقش دارند آیا یک زندگی زناشویی موفق در رشد اماس نقش دارد یا نه؟ نبوی میگوید: «طبیعتا بله. این بحث مربوط به مسائل عاطفی است که باعث کاهش استرس میشود. مطمئنا کاهش استرس در کاهش رشد اماس موثر است. وجه دیگر این مساله هورمونها هستند، هورمونهای جنسی با داشتن بالانس خوب و قابل قبول میتوانند نقش موثری ایفا کنند. نکته دیگر این است که مصرف داروهایی مثل استرودیل حتی داروهای ضدبارداری در کاهش روند اماس میتواند موثر شود. اینها بهعنوان آپشنهای درمانی هستند که هنوز مطالعات آنها کامل نشده است، اما به نظر میرسد میتواند در آینده بهعنوان درمان اماس استفاده شود.»
با توجه به آمارهای منتشرشده از سوی سازمانهای جهانی بیماری اماس در جهان به صورت مرتب در حال افزایش است. نبوی در این مورد نیز صحبتهایی داشت. او میگوید: «در طول سالهای اخیر جمعیت جوان ما افزایش پیدا کرده است، همچنین تکنیکهای تشخیصی بیشتر شده است. لازم به ذکر است که بیماران نیز نسبت به ثبت علائم اماس عمیقتر شدهاند، همه اینها باعث شده شناسایی بیماران اماس بهتر انجام شود. مشاهدات نشان میدهد که اماس در کشور افزایش پیدا کرده که این افزایش هم در نسبت خود بیماران و هم نسبت زن به مرد بوده است. اینکه علت چیست، هنوز علت مشخصی در دست نیست، بخشی به جمعیت جوان ما برمیگردد که در دو دهه گذشته جمعیت جوان ما فوقالعاده زیاد بوده است، بخشی به شناسایی بهتر بیماران برمیگردد و بخشی نیز به دلیل افزایش خود بیماری اماس است. طبیعتا عوامل مختلف محیطی و جغرافیایی، نور آفتاب، سیگار، سبک زندگی، عوامل عفونی و خیلی عوامل دیگر در افزایش بیماری نقش دارد که کشور ما هم از این قاعده مستثنی نیست. در مورد پیشگیری نیز باید گفت خانمها بیشتر از آقایان در معرض اماس هستند، باید نور آفتاب بهتری دریافت کنند تا ویتامینDخون آنها افزایش یابد و سیگار نکشند، چاقی یکی از عوامل خطرناک است و باید از چاقی خود جلوگیری کنند، زایمان خیلی مهم است و اگر زود ازدواج میکنند حتما باردار شوند. دیر ازدواج کردن و بچهدار نشدن بهعنوان یک عامل خطر عنوان شده است. همه جوانان در معرض اماس هستند. زمینه ژنتیکی در آن نقش دارد، آنهایی که سابقه خانوادگی مثبت دارند طبیعتا بیشتر در معرض ابتلا به اماس هستند.»
به گفته نبوی ایران در حوزه درمان اماس پیشرفته است و اغلب درمانها از 18 سال قبل در کشور انجام میشود. یکسری از درمانها را هم در ایران نداریم که امید است با همکاری وزارت بهداشت زمینه آنها فراهم شود. نبوی میگوید: «یکسری داروها که در جهان وجود دارد ما افتخار این را داریم که در داخل کشور موفق به ساخت آن شدیم و از آنها استفاده میکنیم.» نبوی در مورد اینکه آیا این درمانها قطعی است، افزود: «از آنجا که برای اماس علت مشخصی متصور نیست علل و فرضیات مختلفی وجود دارد. در نتیجه درمان قطعی هنوز وجود ندارد، اما روزبهروز در حال بهتر شدن است.»
نبوی درباره کارایی طب سنتی در درمان اماس اضافه کرد: «در طب سنتی یکسری تئوریها و کارهایی انجام شده است. ولی متاسفانه آنچنانکه باید و شاید موثر نبوده است. در بعضی اوقات طب سنتی میتواند موثر شود مثل تغییر رژیم غذایی. امروزه بحثهای زیادی در مورد تاثیر بیماریهای روده، کبد و دستگاه گوارش بر اماس وجود دارد.»
نبوی در پاسخ به سوالی مبنیبر اینکه آیا کسانی که زیبا هستند بیشتر در معرض ابتلا به اماس هستند، میگوید: «دلیل علمی در اینباره وجود ندارد. نظرات مختلف است. البته همانطور که میدانید هیچ معیار استانداردی برای زیبایی در دنیا وجود ندارد، اما بله صحبتهایی به صورت شفاهی بین همکاران ما در دنیا وجود دارد که شاید ارتباطی بین اماس و ژنهای زیبایی وجود داشته باشد.»
حضور متخصصان مختلف در حوزههای گوناگون در کنگره باعث شد تا احسان محمدیانینژاد عضو هیاتعلمی دانشگاه علوم پزشکی دانشگاه اهواز نیز از سردردهایی که اغلب افراد به دلیل سبک زندگی این روزها بهخصوص در شهرهای بزرگ با آن درگیر هستند، صحبت کند. محمدیانی میگوید: «بهترین چیزی که به پزشک در تشخیص سردردهای بد کمک میکند شرح حال مریض است. بحث دیگر نکاتی در معاینه است که توسط پزشک انجام میشود تا به تشخیص صحیح برسد. شرح حالهایی که بهطور عمده وجود دارند به سه دسته تقسیم میشوند:
1-سردردهایی که بهطور مداوم ظرف چند هفته یا چند ماه به سمت بدتر شدن میرود، هم به لحاظ شدت و فرکانس تعداد و هم به لحاظ پاسخ به درمان، به این ترتیب با اینکه مریض تحت درمان است اما روزبهروز سردردهایش شدیدتر میشود.
2-سردردهایی که با علائمی مثل استفراغ، تشنج، سنگینی نیمه بدن و تاری دید همراه است.
3-سردردهایی که افراد را از خواب بیدار میکند. هرچند بیشتر این افراد دچار میگرن هستند ولی علائم باید دقیقا بررسی شود. سردردهایی که همیشه در یک سمت سر بوده و فقط یک نقطه را درگیر میکند.
این سه نوع سردرد باید دقیقا مورد بررسی قرار بگیرند. وقتی پزشک متوجه شد که یک سردرد ممکن است علت زمینهای داشته باشد باید بررسیهای بیشتری انجام دهد و علاوهبر معاینات فیزیکی معمول مثل اندازهگیری فشار خون تصویربرداری هم انجام شود. در تصویربرداری مغزMRIنسبت به سیتیاسکن ارجحیت دارد و ضایعات را بهتر نشان میدهد. این مورد بهخصوص در مورد کودکان و خانمها بهویژه خانمهایی که باردار هستند باید مورد توجه قرار گیرد. به عبارت دیگر اگر بخواهیم در کودک یا یک خانم جوان که علائم زمینهای در آنها مشاهده شده است روش تصویربرداری را انجام دهیمMRIبهترین راهحل است، به دلیل اینکه ریسک اشعه ایکس سیتیاسکن برای کودکان و خانمهایی که از بارداری خود بیاطلاع هستند قابل ملاحظه است. این پزشک است که باید تشخیص دهد کهMRIبا تزریق ماده حاجب باشد یا بدون تزریق آن البته با توجه به وضع بیمار.»
محمدیانینژاد در پاسخ به اینکه آیا سبک زندگی و سبک نشستن بهخصوص برای کسانی که به صورت طولانیمدت در یک حالت مینشینند و دچار دردهای استخوانی و کمردرد میشوند، باعث سردرد میشود، میگوید: «بله ثابت شده است که افرادی که شغلی دارند که مجبورند عضلات شانه و گردن را برای مدت طولانی در یک وضعیت نامناسب قرار دهند، یک اسپاسم عضلانی در این ناحیه از بدنشان ایجاد میشود که همین باعث ایجاد فشار در ناحیه پس سر و گردن میشود. همچنین افرادی که بیماری مهره گردن دارند بهدلیل نامناسب نشستن در معرض سردرد هستند که به سردردهای ناشی از مهرههای گردن مشهور است. همانطور افرادی که برای مدت طولانی مطالعه میکنند به دلیل انقباضات عضلات چشم و اطراف چشم و به دلیل اینکه تطابق طولانی را انجام میدهند ممکن است سردرد مبهمی را در پیشانی و اطراف چشم احساس کنند.»
اما راهحل چیست؟ محمدیانی میگوید: وضعیت مناسب در محل کار و ارگونومی صحیح نشستن در این موقع مهم است. در افرادی که مطالعات طولانی دارند توصیه میشود هر نیم ساعت به یک فاصله دور نگاه کنند تا عضلاتی که در تطابق شرکت دارند استراحت کنند. این سردردها در دراز مدت مشکل جدی ایجاد نمیکنند ولی مطمئنا در همان مقطع زمانی باعث پایین آمدن کیفیت زندگی افراد میشوند.
حقایق و رازهای جالب و عجیب از دوران بارداری که کمتر کسی میداند
ما درباره حاملگی چه می دانیم؟ تهوع، کمردرد، مزه غیرعادی، که حتی کودکان و مردان از آن خبر دارند، مثلاً می دانستید که کودکان تازه متولد شده می توانند گریه کنند؟ یا اینکه فقدان کاسه زانو بلافاصله بعد از تولد تنها یک افسانه رایج است؟ آیا برای ظاهر شدن و ریختن لکه هایی بر روی صورت و بدنتان در این دوره زیبا آماده هستید؟
9 واقعیت عجیب اما واقعی در مورد دوران بارداری که پزشکتان به شما نمی گوید
1. حمل یک کودک به مدت یک سال یک افسانه نیست، معمولاً از لقاح تا تولد، 266 روز یا 38 هفته می گذرد، با این حال، در حقیقت، اعداد ممکن است به طور قابل توجهی بالا یا پایین باشند.
2. در نیمه دوم بارداری، جنین در روز بیش از یک لیتر ادرار آزاد می کند و سپس تا حدی از آن می نوشد.
ناگفته های دوران بارداری
تغییراتی در دوران بارداری که نمی دانید
3. در دوران بارداری، رحم تقریباً 500 برابر بزرگ می شود، اما 2 ماه پس از تولد، این عضو بدن به اندازه عادی خود باز می گردد، اندازه رحم قبل و بعد از بارداری را می توان به شکل یک هلو و نصف هندوانه تصور کرد.
4. در سه ماهه سوم، جفت در هر روز مقدار بیشتری استروژن تولید می کند .
از دوران بارداری چه می دانید؟
دوران بارداری چگونه است؟
5. در دوران بارداری یک زن ممکن است نه تنها حجم کمر و سینه اش افزایش یابد، بلکه اندازه کف پایش نیز بزرگ تر می شود، چنانچه در بخش بارداری و نوزاد بیا نی نی اشاره کرده ایم بنا به چند دلیل:تجمع مایعات اضافی و تاخیر آن در بدن مادر آینده؛ نرم شدن رباط ها ناشی از تغییرات هورمونی؛ افزایش فشار بر قوس پای به علت افزایش وزن.
6. نوزادان می توانند قبل از تولد در رحم گریه کنند:یک مهارت جدید برای جنین که در سه ماهه سوم در جنین دیده می شود و واکنشی به اثرات تکانی است. در سونوگرافی، شما می توانید متوجه یک تکان، چین و چروک بینی، خمش ابرو ها و تنفس سریع شوید.
با آگاهی به استقبال بارداری بروید
آیا همه چیز را از دوران بارداری می دانید؟
7. یکی از مشکلات دائمی زنان باردار تجمع رنگ است. این مشکل در 90 % از مادران پیش می آید، لکه های مشخصه روی صورت (به اصطلاح نقاب زنان باردار) اغلب در پیشانی، بینی، چانه، گونه ها و اطراف چشم ها ظاهر می شوند، رنگ پوست به سایه اصلی بستگی دارد:پوست روشن تیره تر می شود، و پوست تیره تر ، روشن تر خواهد شد.
8. اثر انگشت به طور متوسط از هفته دهم تا نوزدهم تشکیل می شوند و بعد از شکل گیری نهایی، آن ها دیگر در طول زندگی تغییر نمی کنند.
دوران بارداری و راز و رمزهایش
9. نوزاد طعم و بوی غذایی که مادر باردار مصرف می کند را می فهمد، آن ها به درون مایع آمنیوتیک نفوذ می کنند و حتی اولویت های غذایی آینده را شکل می دهند.
بارداری به سه دوره تقسیم میشود و در هر دوره تغییرات زیادی در رشد جنین اتفاق میافتد. یک پرینت رنگی از اینفوگرافی بگیرید و روی یخچالتان بچسبانید تا این تغییرات را ببینید.
