بیا نی نی

شاید شما هم خانواده هایی را بشناسید به ویژه از نسل های قدیمی تر که پدران در آن به جز موارد اقتصادی و تأمین مایحتاج خانواده ها و گاهی هم تفریح، خیلی خود را در قید و بند مسائل تربیتی و آموزشی فرزندانشان نمی کردند و اعتقادشان هم بر این بود که چون کار می کنند، دیگر فرصتی برای این دست فعالیت ها و وقت گذاشتن در منزل برای بچه هایشان را ندارند، بنابراین وظیفه کلی تربیتی بچه ها در خانواده بر دوش مادر می افتاد. از سوی دیگر  نسل امروز  اغلب زن و مرد پا به پای هم بیرون از منزل کار می کنند و پدران تلاش دارند که علاوه بر فعالیت های اقتصادی در خانه و خانواده نیز موثرتر باشند و به بچه هایشان برسند. چه اینکه گاهی بچه ها را هم در منزل نگهداری می کنند و همسرانشان در محل کار حضور دارند.

اما به واقع اگر از هر یک از ما سوال بشود که آیا پدران نقش مکمل یا اصلی در فرزندپروری دارند ، پاسخمان چیست؟ آیا چنین چیزی در فرهنگ های مختلف، متفاوت است یا خیر و اینکه آیا تفاوت نقش های اجتماعی،امروزه  شرایط را تغییر داده و لازم است که در وضعیت کنونی پدران چه نکاتی را در حفظ و نگهداری خانواده از آسیب ها بیشتر مورد توجه قرار دهند. این گزارش را با هم بخوانیم:

*پدر نقش مکمل نیست، نقش اصلی است

طبق تحقیقات اجتماعی و فرهنگی، در اکثر جوامع و خانواده ها نقش اصلی فرزندپروری بر عهده مادر است و این هم چندین علت دارد که یکی از آنها نقش تعریف شده اجتماعی پدرها که معمولا نسبت به مادران، وظایفشان در خارج از خانه و کار بیرون تعریف شده و دوم مسائل جسمانی و تغذیه که باعث می شود مادر منبع اصلی کودک برای دلبستگی به حساب بیاید. اما مسئله این است که الان دلیل اول که همانا شغل اقتصادی آقایان بیرون از منزل است، این روزها  طوری شده که خیلی از بانوان نیز مشاغل بیرون از خانه دارند و دیگر نمی توان بدان استناد کرد اما دلیل دوم هنوز پابرجاست.  هنوز اکثر مسئولیت های یک کودک برعهده مادران قرار می گیرد، از تغذیه و بهداشت و نگهداری گرفته تا درس و مدرسه که همه اینها برای یک مادر چالش برانگیز است.

«سارا رحیم نژاد»، روانشناس در این باره می گوید: «با احترام به تفاوت های نقش های اجتماعی، باید گفت که مادر و پدر هر دو «انتخاب» کردند که فرزندی را به دنیا بیاورند و به او عشق بورزند. در نتیجه پدرها نقش اصلی هستند و نه نقش مکمل. البته این موضوع هم قابل درک است که گاهی اوقات شرایط زمانی و کاری باعث می شود که پدران به اندازه مورد نیاز نتوانند در جریان فرزندپروری دخیل باشند، یا گاهی دقیقا نمی دانند چه کاری باید انجام دهند. پدران باید بدانند که بچه دار شدن برای رابطه عاطفی آنها یک مسئله چالش برانگیز است. خصوصا اگر مادر دائما خسته و مضطرب باشد ممکن است به مرور زمان از همسرش فاصله بیشتری بگیرد.»

حال سوال اینجاست که چه کار می توان انجام داد تا پدران بتوانند به همسرانشان در این جریان کمک بیشتری کنند و مدیریت این چالش ها را آسان تر کنند و هم اینکه حال مادران بهتر باشد؟ مادری که حالش خوب باشد، قطعا حال خانواده نیز بهتر است. این نکته را قطعا همه با هم توافق داریم که یک پدر همکاری کننده، شرایط چالش برانگیز فرزندپروری را برای همسرش خیلی مطلوب می کند. اما چطور؟

1-درباره حال همسرتان کنجکاو و دغدغه مند باشید

برخی از مردان تصور می کنند حال که همسرشان با بچه سرگرم و درگیر است، دیگر نیازی نیست حالش را بپرسند یا کاری به کارش داشته باشند، بنابراین آنها نیز خود را مشغول کار بیرون و حتی ورزش و سرگرمی های شخصی شان می کنند. رحیم نژاد می گوید: «تغییرات هورمونی پس از زایمان، تغییرات بدنی، رو به رو شدن ناگهانی با اضطراب های مادرانه، بی خوابی های مدام، شیر دادن، دخالت های دیگران و به طور کلی رو به رو شدن با چنین تغییرات بزرگی در ابتدای مادری، باعث می شود تا خانم ها نیاز به حمایت بیشتری از سمت همسرشان داشته باشند.

اینکه آقایان این تغییرات را ببینند، کنجکاو باشند که حال همسرشان چطور است و نسبت به کمک کردن علاقه مند باشند، باعث می شود تا این دوره با آرامش و سرعت بیشتری طی شود. البته ممکن هم هست که فرزند یک خانواده نوزاد هم نباشد و دو سال چالش برانگیز ابتدایی هم گذشته باشد، اما آقایان می توانند سعی کنند تا این نکته «اهمیت و کنجکاوی درباره روحیه همسر» را در هر سنی از فرزندان و در هر شرایطی فراموش نکنند، تا روند فرزندپروری به گونه ای باشد که مادر در این جریان «احساس تنهایی» نکند.»

2-چه چیزهایی برای زندگی شما جواب می دهد؟

حال شاید سوال دیگر برای برخی پدران این باشد که چه کارهای دیگری لازم است که برای کمک به همسر انجام دهند. اما پاسخ به این سوال یک نسخه ثابت برای همه ندارد. رحیم نژاد دراین باره می گوید: «شما باید با همسرتان بنشینید، همفکری کنید و چند مسئله را مورد بررسی قرار دهید.

نخست اینکه آیا هر دو والد شاغل هستند و اگر اینطور است بررسی کنید که ساعت کار و تعطیلات شما به عنوان یک والد یا دو والدی که شغل بیرون از خانه دارند به چه صورت است و براساس زمان چقدر آقا می تواند به همسرش در خانه کمک کند؟

دوم اینکه چه وظایفی براساس زمان و توان آقا می تواند به او محول شود؟ به طور مثال آقا می گوید که مثلا می تواند خرید شیرخشک ، پوشک و لوازم دیگر را بر عهده بگیرد و صبحانه را نیز آماده کند و یا اینکه زمانی که در منزل است، بچه را به حمام ببرد و …

نکته سوم چقدر زمان برای وقت  تک نفره و دو نفره دارید و چطور می خواهید این زمان را فراهم کنید؟ برای شفاف سازی این سوال این را در نظر بگیرید مثلا شما بعد از اینکه با هم صحبت کردید به این نتیجه می رسید که در دو سال اول زندگی فرزندتان مادر به شغل خارج از منزلش برنمی گردد ، در این دو سال شما برحسب زمان و توانتان بخش هایی از این روند فرزندپروری را شفاف می کنید.

حال این شفاف سازی به چه صورت است:

1-وظایف خاصی در فرزندپروری یا خانه

مثلا در این تقسیم بندی وظایف ممکن است شستن ظرف های شام با آقا باشد تا مادر در آن زمان بتواند کمی استراحت کند یا مثلا حمام بردن کودک یا پارک بردن او را پدر بر عهده بگیرد.

2-زمان شخصی شما با کودک

هر پدری از ابتدای تولد فرزندش باید با فرزند زمان شخصی داشته باشد، مثلا شده برای یک ساعت در هفته با فرزندش تنها باشد. این موضوع هم برای کیفیت ارتباط با فرزندان واجب است، هم مادر می تواند زمان شخصی داشته باشد. البته برعکس آقا هم در هفته باید زمانی را به دور از کار و خانواده، شده برای یک ساعت برای خودش داشته باشد.

به طور مثال شما می توانید برنامه ریزی کنید که هر شب یا دو شب در میان ، یک ساعت بچه را زمانی که از سرکار می آیید به پارک ببرید در این صورت هم آقا زمان تنها با فرزندش دارد و هم اینکه همسرش در خانه قدری استراحت می کند.

3-زمان شخصی والدین با یکدیگر

بنا بر سن فرزند و  میزان کمکی که می توانید از دیگران دریافت کنید زمان هایی برای رابطه دو نفرتان داشته باشید. حتی اگر فرزندتان خیلی کوچک است، ساعت خوابش یک برنامه دو نفره در خانه بچینید مثلا یک فیلم تماشا کنید و با هم وقت بگذرانید. سعی کنید خودتان را به عنوان یک زوج فراموش نکنید. شاید این هم بتواند خوب باشد که گاهی بچه را به خانه مادر  و پدربزرگ بسپارید و با هم یک خیابان گردی بروید، خرید کنید یا حتی یک سینما و تئاتر بروید و ساعتی را با هم بدور از خانه زمان بگذرانید.

در نهایت پدر و مادرهایی که برای فرزندپروری مشارکت بیشتری با هم می کنند، بهتر از زمان بزرگ شدن فرزندانشان لذت می برند و کمتر بار و فشار عصبی تحمل می کنند چرا که عموما هر زمان کم می آورند و خسته می شوند ، دیگری به یاری شان می آید اما بالعکس اگر مشارکت در بین پدر و مادر نباشد، شاید یک مرد  و زنی تصمیم بگیرند با یک بچه هم زندگی شان را بگذرانند چرا که حس می کنند اگر بچه دیگری بیاورند کسی یار و یاورشان نخواهد بود.بنابراین پدران در تربیت فرزند و نگهداری از او در همه سنین نقش اصلی در کنار مادران دارند به ویژه زمانی که بچه ها بزرگتر می شوند و به سنین مدرسه و دانشگاه می رسند و همفکری و مشارکت پدران در موفقیت بچه ها خیلی حائز اهمیت است.

چند وقت پیش با یکی از همسایه‌هایمان بنا به اتفاق آشنا شدیم، آنها در چند دورهمی دوستانه با ما حضور داشتند. این همسایه نظر مرا به دلائلی به خود جلب کرد، زن و شوهر جوانی که صبح تا شب سرکار هستند، با رده‌ های بالای شغلی‌ و یک فرزند پسر که همیشه در خانه تنهاست. 

خوب که به این بچه در چند میهمانی دقت کردم،‌ متوجه پریشان حالی‌اش شدم، سرش در گوشی یا تبلتش بود، مدام پاهایش را تکان می‌داد و ناخن‌هایش را می جوید، انگار از چیزی اضطراب داشته باشد، اگر بنا به اجبار مجبور می‌شد با کسی صحبت کند، تند تند و با پرخاش پاسخ دیگران یا پدر و مادرش را می‌داد و بعد هم در خودش فرو می‌رفت. جالب تر آنکه والدینش هیچ توجهی به این رفتارها و حالاتش نداشتند. ذهنم را این پسر بچه و خانواده‌اش خیلی درگیر کردند. به هرحال موفقیت شغلی آرزوی هر خانواده‌ای است، اینکه پدر و مادر بتوانند مایحتاج زندگی خود و فرزندشان را تأمین کنند ، خانه کوچکشان را بزرگ کنند یا ماشین راحت تری تهیه کنند و حتی دو ماشین برای رفت و آمد داشته باشند، اما اگر بهای همه این امکانات دور شدن از فرزندان باشد، چقدر ارزش دارد؟ تنها ماندن مدام بچه‌ها در منزل عواقبی هم دارد یا خیر؟ اینکه چه چیزهایی را بچه‌های تنها در خانه باید رعایت کنند تا کمتر دچار آسیب شده و خانواده‌هایشان چطور باید از راه دور مراقبشان باشند تا خطری آنها را تهدید نکند؟ سوالاتی بود که مدام در ذهنم می چرخید.

*کودکان کلیددار چه کسانی هستند

شاید برای برخی باور کردنی نباشد که یک بچه‌ مثلا در سن و سال هفت ـ،هشت سالگی یا بیشتر، صبح تا شب در منزل تنها باشد تا پدر و مادرش به خانه بیایند. این بچه‌ اگر در سن مدرسه باشد،  مدرسه‌اش را که می‌رود، خودش کلید دارد، به خانه می‌آید ، ناهارش را گرم می‌کند، تلویزیون می‌بیند و بعد مشغول کارهای دیگر درسی یا بازی با رایانه یا گوشی می‌شود. برخی روانشناسان به این بچه‌ها «کودکان کلیددار» می‌گویند. کودکانی که خودشان کلید خانه را دارند و با استقلال کامل به منزل می‌آیند و کسی هم در خانه منتظرشان نیست. 

«سید حسن موسوی چلک»؛ رییس انجمن مددکاری اجتماعی ایران در این باره می‌گوید: «کودکان کلیددار کسانی هستند که به دلیل مشاغل والدینشان در خانه تنها هستند و همواره یکی از دغدغه های والدینشان این بچه‌ها هستند که در خانه چطور اموراتشان را می‌گذرانند.  البته این مشکلات در ایام تابستان بیشتر هم می‌شود چرا که عمدتاً زمان بیشتری را بچه‌ها در منزل تنها هستند چون به مدرسه نمی‌روند و ممکن است آنها دچار آسیب‌های بیشتری هم بشوند.»

طبق گفته روانشناسان، کودکان زیر سن هفت سال تحت هیچ شرایطی نباید تنها در خانه بمانند چرا که ممکن است دچار آسیب‌های مختلفی از جمله ابتلا به بیماری های جسمی مثل صرع و تشنج و حملات روانی از جمله ترس شدید (فوبیا) بشوند یا اینکه ممکن است برای بازی یا استفاده از وسایل منزل دچار خطر و آسیب شوند اما برای والدینی که هر روز باید به محل کار بروند، فرزند یا فرزندانشان نیز بالای سن هفت سال هستند و مدرسه می‌روند، توصیه‌هایی وجود دارد که رعایت آنها از سوی والدین باعث می‌شود تا خطرات احتمالی کمتری بچه‌ها را تهدید کند.

*آموزش‌های اولیه تنها ماندن در خانه برای بچه‌ها

«سمیرا آل بویه» روان‌شناس می‌گوید: «نخستین نکته‌ای که پدر و مادر برای تنها گذاشتن بچه‌ها در خانه باید در نظر داشته باشند، توجه به سن و سال بچه و عقل رس شدنش در زمینه مراقبت شخصی از خود است. اینکه آموزش‌های مختلف از جمله نحوه استفاده از آب، برق و گاز را بداند و از سلامتی خودش مراقبت کند. مثلا پدر و مادر علاوه بر اینکه نوع استفاده از گاز را به بچه یاد می‌دهند، در کنارش خودشان هم صبح اول وقت برای بچه در فلاسک چای بریزند تا بچه مجبور نباشد که به گاز دست بزند یا مثلا ناهارش را آماده در ظرف در یخچال بگذارند تا زمانی که از مدرسه باز می‌گردد، آن را بتواند گرم کند یا ساندویچی خنک بخورد.

البته نکته مهمی که در اینجا لازم است بدانید این است که پدر و مادر در نظر داشته باشند که این بچه قرار است مدت زمان طولانی در خانه تنها باشد ، شاید ماه‌ها و سال‌ها این شرایط به طول بینجامد و گریزی از آن نیست، پس به جای اینکه بچه را به غذای آماده فست فودی بیرون عادت دهند که به مرور چاق و بیمار شود ، یا او را تشویق کنند که از بیرون غذا سفارش دهد، برایش هر شب یک غذای ساده با مواد غذایی سالم و تازه در یخچال یا در هوای منزل بگذارند تا آن را میل کند. در کنارش میوه و سبزیجات نیز می تواند به مذاق بچه‌ها خوش بیاید.»

*کلیدهایی که در کفش جا می‌مانند

نوع دیگر سبک زندگی برخی خانواده‌ها به این صورت است که هریک از اعضای خانواده در یک ساعت مشخصی به منزل می‌آیند و این کلید بینشان می‌چرخد، منتها نه در دستانشان بلکه کلید را بیرون منزل در جایی مثل داخل لنگه یک کفش ، زیر دمپایی، بالای مکانی مرتفع مثل کنترل برق یا گاز یا زیر پادری منزل پنهان می‌کنند. به طور مثال بچه از مدرسه می‌آید و کلید را بر می‌دارد، عصر دو مرتبه برای رفتن به کلاس زبان کلید را در جایی بیرون منزل پنهان می‌کند و مادر یا پدر به منزل می‌آیند و تااینکه شب هنگام همه دور هم در منزل جمع شوند.

حال نکته مهم اینجا این است که چنین پنهان کاری خطراتی دارد و ممکن است امنیت فرزندان یا اعضای دیگر خانواده را در صورت مشخص شدن محل اختفای کلید به خطر بیندازد و کسی که به آمارگیری از این خانواده نشسته، محل دقیق و زمان رفت و آمد اعضای خانواده را بداند و در زمان مناسب به دزدی از منزل یا خفت گیری اعضای خانواده به ویژه بچه‌ها بپردازد. آل بویه در این باره می گوید: «والدین باید آگاه باشند که اولا چنین کاری خطرات زیادی در پی دارد و نباید چنین ریسکی را بکنند بنابراین در اولین فرصت برای همه اعضای خانواده کلید تهیه کنند و بعد هم اگر روزی استثنائا مجبور به چنین کاری شدند با فرزندانشان صحبت کنند که در ارتباط با این کلید با هیچ کسی صحبت نکنند. حتی همکلاسی هایشان!

بچه‌ها باید این آموزش را ببینند که اگر زمانی را پیش از پدر و مادر در منزل تنها هستند ، از دوستانشان به عنوان میهمان دعوت نکنند و کسی نداند که آنها در خانه تنها هستند ، جز زمانی که خود والدین هم در منزل هستند و همه چیز تحت کنترل است. بنابراین تحت هیچ شرایط با هیچکس درباره این موضوع که آنها کلید منزل را دارند و خانه شان هم خالی است، صحبت نکنند چرا که چنین چیزی نیز ممکن است تبعاتی داشته باشد.»

*اینترنت کودکان و مراقبت والدین

بچه های کلیددار عمدتا تا قبل از آمدن مادر و پدر به خانه وقت زیادی برای بازی یا درس خواندن دارند اما ممکن است وقتشان را صرف این کارها هم نکنند و برای کنجکاوی مدام بخواهند در اینترنت پرسه بزنند و به عبارتی وبگردی کنند، برای مراقبت والدین از این امر نیاز به ایجاد محدودیت های اینترنت کودک و نوجوان  واجب است. آل بویه در این باره می گوید: «درست است که خیلی از بازی های رایانه ای با تبلت و کامپیوتر نیاز به اتصال به اینترنت  دارد اما می توانید با تهیه سیم کارت کودک یا محدود کردن اینترنت خود با توجه به راه اندازی اینترنت کودک، شرایط را امن تر کنید. ضمن اینکه هراز گاهی نیز سرچ اینترنتی فرزندانتان  را وارسی کنید تا خیالتان از فعالیت هایی که او در فضای مجازی دارد، راحت باشد.

علاوه بر اینها رسیدگی  و توجه والدین به درس و مشق بچه ها نیز حائز اهمیت است. خیلی از والدین زمانی که به منزل می آیند دیگر حوصله ای برای صحبت با بچه ها ندارند چه رسد به اینکه از احوال درس آنها بپرسند، این روش اشتباه است والدین باید مراقب وضعیت تحصیلی فرزندشان بوده، با اولیا مدرسه در ارتباط باشند و برای زمان های در خانه ماندن بچه ها برنامه ریزی کنند تا هم کودک و نوجوان به درسش برسد و هم بازی کند.»

علاوه بر این نکات، والدین روزانه باید وضعیت عوامل امنیتی و محافظتی منزل ، وسایل گازسوز و برقی خانه را کنترل کنند ، اگر فرزندشان به هر دلیلی نمی تواند تنها بماند، حتما برایش پرستار تهیه کنند یا اینکه از یک نفر مثل پدربزرگ و مادربزرگ بخواهند که ساعات تنهایی کنار او باشند تا هم کودک احساس تنهایی و ترس نکند و هم اینکه بازی های خطرناک نکند.

طبق گفته روانشناسان، انتخاب نوع فیلم ها، بازی ها، سریال و همبازی برای بچه ها می تواند در روند هیجان پذیر شدن ، دست به کارهای خطرناک زدن یا رفتارهای خشن و مسئله دار بچه ها موثر است. آل بویه می گوید: «برای زمان های تنهایی بچه ها پیشنهادات تشویقی بدهید مثلا به فرزندتان بگویید اتاقش را مرتب کند و اگر درس و مشقش را به خوبی انجام دهد، اخر هفته او را به جایی که دوست دارد می برید یا مثلا او را به استادیوم، استخر یا زمین بازی می برید. در اینصورت بچه ها ذهنشان برنامه ریزی می شود و دیگر وقتشان را تلف نمی کنند.

شما به عنوان پدر و مادر شاغل برای نگهداری فرزندانتان چه می کنید؟ آیا آنها را نزد شخص خاصی می گذارید یا در خانه دوست و آشنا و یا اینکه به تنهایی عادت کرده اند؟ از تجربیات تلخ و شیرینتان برایمان بنویسید.

به پیج اینستاگرامی «بیا نی نی» بپیوندید

روش هایی برای خوش خط شدن دانش آموزان