برچسب: فرزندپروری

ایده های ساده و کاربردی برای بازی با کودک  سال به بالا

پنج سال اول زندگی کودک پایه و اساس سلامت، رشد و تکامل آینده او، چه جسمی و چه ذهنی است. چند فعالیت مفید برای بهبود مغز کودکان ارائه کرده‌ایم که برای ساعاتی کودکتان را از تماشای تلویزیون و بازی‌های گوشی‌های موبایل دور کند.
پنج سال اول زندگی کودک پایه و اساس سلامت، رشد و تکامل آینده او، چه جسمی و چه ذهنی است. به‌عنوان یک والد، این مسئولیت شماست که زمینه رشد و تقویت مغز کودک را با درگیر کردن در فعالیت‌های سرگرم‌کننده فراهم کنید. به همین منظور، چند فعالیت مفید برای بهبود مغز کودکان ارائه کرده‌ایم که برای ساعاتی کودکتان را از تماشای تلویزیون و بازی‌های گوشی‌های موبایل دور کند.

در عصر تکنولوژی، همه ما بیشتر وقت خود را به‌ جای دنیای واقعی در دنیای دیجیتال می‌گذرانیم. در این میان، کودکان به تبعیت از والدین ترجیح می‌دهند به‌جای بازی‌های خانگی و خلاقانه، وقتشان را صرف بازی‌های موبایلی می‌کنند، غافل از اینکه این بازی‌های اعتیادآور بر عملکرد مغز کودکان تأثیر منفی می‌گذارد.

یک نظرسنجی در سال ۲۰۲۰ توسط مرکز تحقیقات پیو نشان داد که ۶۰درصد کودکان قبل از ۵ سالگی از تلفن همراه برخوردار بودند و ۳۱درصد قبل از ۲ سالگی با تلفن همراه آشنا شده بودند. در حالی‌ که شواهد قطعی در مورد تأثیر بد تلفن همراه بر مغز کودکان وجود ندارد اما برخی از مطالعات یافته‌های نگران‌کننده‌ای را نشان می‌دهند. داده‌های اولیه از یک مطالعه رشد شناختی مغز کودکان نشان داد که افزایش مدت‌زمان استفاده از موبایل نه‌تنها برای مغز مضر است بلکه می‌تواند بر روانشناسی، الگوهای تفکر، خواب و رفتار کودک تأثیر بگذارد.

متأسفانه این روزها اغلب والدین مهارت استفاده از تلفن همراه توسط کودکشان را نشانه باهوشی او دانسته و هیچ‌گونه محدودیتی در این زمینه برای فرزندشان قائل نیستند، درحالی‌که به گزارش CNN، کودکانی که بیش‌ازحد زمان خود را به بازی با تبلت یا تلفن هوشمند و تماشای تلویزیون می‌گذرانند، ازنظر ذهنی ضعیف‌تر از دیگر کودکان خواهند بود.

برخلاف بازی‌های موجود در گوشی‌های تلفن همراه، به گفته محققان و کارشناسان رشد کودک، بعضی بازی‌های ساده و روزمره می‌توانند رشد مغز کودکان، رشد زبان، ریاضی، یادگیری اجتماعی و عاطفی کودکان را تقویت کند. در ادامه به معرفی چند فعالیت هیجان‌انگیز برای افزایش ضریب هوشی کودکان می‌پردازیم.

ذهن‌خوانی
این بازی یک‌راه آسان و جالب برای آشنا کردن کودک با محیط اطراف، تقویت مغز او و افزایش توجه به جزئیات است. شما می‌توانید این بازی را در خانه با کمک فلش کارت، تصاویر یا اشیا انجام دهید. به‌عنوان‌مثال، تصویری از یک اسباب‌بازی، توپ یا گل را به کودک خود نشان دهید و از او بخواهید در اطرافش آن را برای شما پیدا کند. این به تشخیص اشیا و بهبود دایره لغات، همراه با سایر توانایی‌های شناختی کودک کمک می‌کند. یک روش دیگر برای انجام این بازی این است که یک شیء را در ذهنتان تجسم کنید و با بیان ویژگی‌های آن شی مثل رنگ، شکل یا اندازه آن، از کودک بخواهید شی‌ء موردنظر شما را حدس بزند.

نقش‌آفرینی
این بازی ابزاری مؤثر برای تقویت خلاقیت و تخیل کودکان است. علاوه بر این، بازی نقش‌آفرینی در موارد زیر تأثیرگذار است:

توسعه مهارت‌های زبانی و ارتباطی
تشویق کودکان به بیان عقایدشان
توسعه مهارت‌های اجتماعی از طریق همکاری با کودکان دیگر
تشویق کودکان به درک موقعیت‌های واقعی زندگی
نحوه انجام این بازی به این صورت است که سناریوها یا موقعیت‌هایی که کودک می‌تواند اجرا کند را ایجاد کنید و اجازه دهید کودک از تخیل خود برای بازی استفاده کند. به‌عنوان‌مثال می‌توان به خرید در سوپر مارکت، معلم بازی، پزشک، بانکدار، آتش‌نشان و غیره اشاره کرد.

پازل
پازل یک بازی فکری عالی برای کودکان در رده سنی ۲ تا ۸ سال است. این بازی به‌طور مؤثر مغز کودک را درگیر می‌کند و به آن‌ها در تشخیص شکل، افزایش صبر، تمرکز، تعیین هدف، مهارت حل مسئله و هماهنگی دست و چشم کمک می‌کند.

مارپیچ
این بازی سنتی در حین سرگرمی یک روش هوشمندانه برای تقویت مغز کودکان است. مارپیچ توانایی‌های حل مسئله را افزایش می‌دهد و مهارت‌های حرکتی و مشاهده‌ای کودک را بهبود می‌بخشد. زمانی که کودک سعی می‌کند راهی را از طریق پیچ‌وخم‌ها پیدا کند، مغز خود را برای تفکر سریع‌تر تحریک می‌کند. این بازی همچنین به افزایش اعتمادبه‌نفس، صبر و پشتکار کودک کمک می‌کند. والدین می‌توانند با پرینت تصاویر مارپیچ و یا خرید کتاب‌های مارپیچ به‌راحتی اسباب سرگرمی کودکان را در خانه فراهم کنند.

برج‌سازی با لوازم مختلف
روی‌ هم گذاشتن اسباب‌بازی‌ها یا برج‌سازی با آن‌ها ممکن است یک فعالیت ساده برای کودکان به نظر برسد اما این پتانسیل ر ا دارد که رشد اولیه مغز را تقویت کند و درعین‌حال مهارت‌های حرکتی و هماهنگی دست و چشم کودک را بهبود ببخشد. قرار دادن بلوک‌های خانه‌سازی روی همدیگر و یا بازی جُنگا می‌تواند نمونه‌های مناسبی برای انجام این بازی باشد.

بازی‌های فیزیکی
درگیر کردن کل بدن فرصتی برای تقویت مهارت‌های عملکرد اجرایی در کودکان را فراهم می‌کند. پرتاب و گرفتن توپ، پریدن و دویدن در تقویت مغز کودک بسیار مؤثر است. بازی‌هایی مانند طناب‌کشی، حلقه کمر، لی‌لی، بولینگ یا هر بازی دیگری که باعث تحرک کودک می‌شود نیز راهی عالی برای خودکنترلی و تقویت هوش است.

جعبه حسی
چند شیء قابل حدس مثل عروسک، ماشین، مداد، دفتر، قاشق، گوجه و… را داخل یک جعبه قرار دهید و از کودکتان بخواهید درحالی‌که چشمانش بسته است، اشیا داخل جعبه را با لمس کردن حدس بزند. این بازی کودک را تشویق می‌کند تا با لمس اشیاء تمرکز کند و ذهنش را به سمت چیزهای مختلف سوق دهد که این امر باعث بهبود حافظه، مسیرهای عصبی و اطلاعات حسی کودکان می‌شود.

این فعالیت‌ها ممکن است ساده و ابتدایی به نظر برسند اما یک روش عالی برای بهبود رشد شناختی، زبانی و حافظه در کودکان هستند و مهم‌ترین مسئله درباره این بازی‌ها این است که شما می‌توانید با حداقل وسایل در داخل خانه یک سرگرمی مفید برای کودکتان فراهم کنید. همچنین وجه مشترک همه این فعالیت‌ها این است که آن‌ها از ذهن، بدن و حواس خود به‌طور هم‌زمان استفاده می‌کنند و این مهم‌ترین هدف است؛ بنابراین، بازی‌هایی را که کودکتان دوست دارد با شما بازی کند انتخاب کنید و از آن لذت ببرید.

آموزش و امتحان مجازی در طی دو سال گذشته تا حدودی به نفع دانش‌آموزانی بود که معمولا در دوره امتحانات اضطرابی تکرار شونده پیدا می‌کنند. آرامش حضور در منزل و دوری از جو امتحان یکی دیگر از عواملی بود که موجب کاهش یا عدم اضطراب بچه‌ها در دوران امتحانات می‌شد اما اکنون با حضوری شدن امتحانات، دانش‌آموزان اضطراب فزاینده ای را تجربه می‌کنند. به درخواست بسیاری از والدین درباره راهکارهای کاهش اضطراب در این دوره دو هفته ای با دکتر پریسا ارجمندی مشاور کودک و نوجوان و عضو انجمن خانه روانشناسان گفتگو کردیم.

 استرس مطلوب چه تفاوتی با اضطراب دارد؟

امتحانات یکی از چالش‌هایی است که به خودی خود استرس‌زاست و با توجه به حضوری شدن امتحانات بعد از دو سال تحصیل مجازی، استرس در دانش‌آموزان بیشتر شده است. دکتر ارجمندی در این باره می گوید:«استرس یک حالت تنش روانی است که در برخی مواقع باعث هوشیاری و محافظت از ما شده و باعث می‌شود تا در برابر خطر، واکنش سریع نشان دهیم. استرس در دوران امتحانات نیز تا حدی طبیعی است و می‌تواند نشانه اهمیت دادن کودک و نوجوان به درس باشد که این نوع استرس «استرس مطلوب» شناخته می‌شود و به افزایش تمرکز و انگیزه در طول امتحانات کمک می‌کند اما وقتی استرس از کنترل خارج شود تبدیل به اضطراب می‌شود و با علائم مختلفی همچون دل درد، دل پیچه، حالت تهوع، تنگی نفس واختلال خواب ظاهر می‌شود.»

روش‌های کاهش اضطراب در دوران امتحانات

به گفته این مشاور تربیتی، اضطراب در دوران امتحانات با روش‌هایی مثل خواب، ورزش و تغذیه قابل کنترل است اما یکی از روش‌های بسیار موثر برای کاهش اضطراب امتحانات و اضطراب‌های متفرقه دیگر تمرین تنفس عمیق است که با انجام عمل دم و بازدم صورت می‌پذیرد، به این صورت که بچه‌ها با سه شماره هوا را از بینی نگه می‌دارند و با چهار شماره فوت می‌کنند. یکی دیگر از روش‌ها برای کاهش اضطراب کودکان و نوجوانان در دوران امتحانات، تمرین «تن آرمیدگی یا بازی عضلانی» است. نحوه انجام این تمرین به این صورت است که فرد با ۵ شماره باید عضلات بدنش را سفت کند و سپس رها نماید که در این صورت انقباض و انبساط بدن صورت می‌گیرد و باعث آرام شدن بدن و کاهش اضطراب می‌شود.

عواملی که اضطراب امتحانات را  تشدید می‌کند

دکتر ارجمندی خواب ناکافی، تغذیه نامناسب، ورزش نکردن، استفاده از تلفن همراه و فکرهای منفی و آشفته را از جمله عوامل تشدیدکننده اضطراب در دوران امتحانات می‌داند و می‌گوید: «دیر خوابیدن، کم خوابی و حذف یکی از وعده‌های غذایی بر مغز تأثیرگذار است.برای تقویت مغز در دوران امتحانات لازم است تا کودکان و نوجوانان از مواد غذایی سالم استفاده نمایند چراکه خوب غذا خوردن برای سلامت روحی و جسمی آنها مفید است.»

این مشاور کودک و نوجوان ادامه می دهد :« خواب برای یادگیری به اندازه ورزش برای استقامت بدنی مهم است لذا دانش اموزان اگر می‌خواهند زمان یادگیری خود را به حداکثر برسانند باید حداقل ۶ ساعت قبل از امتحان بخوابند.»

 دکتر ارجمندی با اشاره به تأثیر ورزش در کاهش اضطراب می‌گوید: « ورزش در دوران امتحانات تأثیر بسیار زیادی در کاهش اضطراب دارد زیرا انرژی را افزایش می‌دهد، کیفیت خواب را بهبود می‌بخشد و موجب آرامش روان و پویایی ذهن می‌شود. بنابراین توصیه می‌کنم که دانش‌آموزان حداقل ۱۵ دقیقه در روز را ورزش کنند.»

این مشاور تربیتی می‌گوید یکی از عوامل تشدیدکننده اضطراب در دوران امتحانات، استفاده طولانی مدت از تلفن همراه است: « زمانبندی استفاده از موبایل در زمان‌های غیر از دوران امتحانات در سنین ۶ الی ۷ سالگی نهایتاً نیم ساعت تا یک ساعت است و در دوران نوجوانی زمان استفاده از تلفن همراه یک ساعت و نهایتاً دوساعت است اما در زمان امتحانات حتماً باید زمان استفاده از تلفن همراه کمتر شود که این مسئله باید از طرف خانواده اعمال شود.»

ارجمندی فکرهای منفی را به عنوان عاملی دیگر در اضطراب معرفی می‌کند: «فکرهای منفی و آشفته تنها با جایگزین شدن فکرهای مثبت از بین خواهد رفت. فکرهایی مثل اینکه “اگر امتحان سخت باشد، اگر نتوانم قبول شوم و…” از جمله فکرهای منفی است که می‌تواند باعث تشدید اضطراب در دانش‌آموزان شود؛ در چنین مواردی دانش‌آموزان باید با جایگزین کردن فکرهای مثبت مثل “من درس خواندم پس حتما موفق می‌شوم”، اضطرابشان را کاهش دهند.»

توصیه‌های مهم به والدین

والدین در دوران امتحانات وظیفه بسیار مهمی را برعهده دارند. آنها با عملکرد خود می‌توانند مستقیماً بر روی موفقیت یا اضطراب فرزندشان تأثیربگذارند. برخی والدین عموماً نگران نتیجه امتحانات و عملکرد فرزندشان هستند و متأسفانه استرس‌شان را به فرزندشان انتقال می‌دهند. دکتر ارجمندی دراینباره می‌گوید:« والدین باید سعی کنند آرامش خود را حفظ کنند و این آرامش را به فرزندشان انتقال دهند. همچنین، آنها باید بیش از نمره به تلاش فرزندشان اهمیت دهند چراکه توقع بیش‌ازحد والدین از فرزند برای گرفتن نمره بالا منجر به استرس و اضطراب می‌شود و چنانچه کودک و نوجوان نتواند نمره بالایی را کسب کند همین مسئله باعث کاهش اعتماد به نفس و از بین رفتن انگیزه او خواهد شد.»

به گفته این مشاور تربیتی، والدین باید مقررات و تایم‌هایی را برای ساعت خواب، ساعت استفاده از تلفن همراه و تغذیه سالم بچه‌ها در نظر داشته باشند. برای کاهش اضطراب، والدین تنها می‌توانند نقش کمک‌کننده داشته باشند اما نقش درمان را نخواهند داشت لذا در صورت اضطراب شدید در کودک و نوجوان توصیه می‌کنم حتماً از یک متخصص خبره کمک گرفته شود.

دکتر ارجمندی ادامه می دهد:« یکی دیگر از نکات مهمی که والدین در ایام امتحانات باید به آن توجه داشته باشند، آرام نگه داشتن جو خانه است. بنابراین، در زمان امتحانات هرگز در محیط خانه تنش ایجاد نکنید، فضای مناسب درس خواندن را برای فرزندتان فراهم کنید و از مهمانی رفتن و مهمان دعوت کردن در بازه زمانی امتحانات خودداری کنید.اگرچه مهمانی رفتن و مهمان دعوت کردن در دروان امتحان فرزندان ممنوع است اما محرومیت مطلق از تفریح و استراحت هم می‌تواند آسیب‌زا باشد؛ بنابراین سعی کنید در طول هفته زمان کمی را به استراحت و تفریح در خارج از خانه بگذرانید، همین مسئله در کاهش اضطراب کودک و نوجوان می‌تواند تأثیرگذار باشد.»

علاوه بر اینها، لازم است والدین با رعایت توصیه‌های مهم دیگر، آرامش و موفقیت فرزندشان را در اولویت قرار دهند:

-با فرزندتان جر و بحث نکنید.

-وظایف محول شده به فرزندتان را در ایام امتحانات حذف یا کاهش دهید.

-از مقایسه فرزندتان با دیگران بپرهیزید.

-جو خانه را آرام نگه دارید و سعی کنید خودتان با خواندن کتاب‌های متفرقه محیطی شبیه کتابخانه ایجاد کنید.

-بیش از هر زمان دیگری به فرزندتان محبت کنید و با احترام و آرامش با او صحبت کنید.

-از تذکرات مداوم به فرزندتان برای درس خواندن پرهیز کنید چون این مسئله تمایل او به درس خواندن را کمتر می‌کند.

-با ارائه پاداش یا برنامه‌ریزی یک سفر برای بعد از امتحانات در فرزندتان انگیزه ایجاد کنید.

به آینده فرزندان خود توجه کنید

ایده یک بازی سرگرم کننده با کارتون

چه زبانی برای کودکان مناسب است؟