نویسنده: مدیر

طبق گزارش‌ها مرد جوان مدت‌ها بود که با والدین همسرش به مشکل برخورده بود و اخیرا شدت این اختلافات بالا گرفته و دیگر برایش قابل تحمل نبود برای همین دنبال راهی بود تا بدون آنکه کسی متوجه نیت او شود آن‌ها را از خانه و زندگی خود دور کند.

آنطور که این مرد جوان گفته پدر زنش مرد خوبی است و گاها به خاطر فشارهای همسرخود یعنی مادر زن در زندگی مشترک مرد جوان و همسرش دخالت می‌کرده، اما مادرزن به شدت و بدون رعایت هیچ حریمی مخل آرامش زندگی مشترک آن‌ها می‌شده است.

نق زدن‌های زیاد و ایرادات عجیبی که مادر زن از زندگی این زوج می‌گرفته به مرور موجب تغییر نظر دختر هم شده بود و برای همین مرد جوان احساس خطر کرد و تصمیم گرفت تا راهی برای دور کردن مادر زنش از خانه شان پیدا کند. راهی که او به ذهنش رسید بیشتر شبیه ایده‌ای بود که در انیمیشن‌های دوران کودکی مان دیده بودیم؛ یعنی ترساندن با استفاده از یک موجود چندش آور.

مرد جوان روزی را به یاد آورد که مادر زنش با دیدن نوعی عنکبوت به شدت وحشت کرد و از اتاق بیرون رفت و تا مدت‌ها دیگر به اتاقی که عنکبوت در آنجا دیده شده بود نیامد و همین ایده‌ای شد برای اجرای نقشه‌ی دور کننده مادر زن از خانه شان.

روزی که قرار بود والدین همسرش به خانه‌ی آن‌ها بیایند را مطلع شد و با برنامه ریزی نوعی عنکبوت چندش آور به نام “تارنگولا ” خریداری کرده و در گوشه‌ای از خانه پنهان کرد؛ مادر زن هم بی خبر از همه چیز و همه جا دقیقا جایی نشست که دامادش عنکبوت را در آنجا پنهان کرده بود. دقایقی بعد داماد به بهانه‌ای به آن گوشه از خانه رفت و عنکبوت را آزاد کرد و عنکبوت هم مستقیما به سمت مادر زن آمد؛ دیدن عنکبوت همانا و فراری شدن از خانه داماد همانا. به گفته‌ی این مرد جوان در حال حاضر بیش از یک ماه است که مادرزنش به خانه‌ی آن‌ها نیامده است.

منبع: سانا پرس

فهیمه‌ از قول خاطرات مادرش می‌گفت: «در گذشته‌های دور حدود صد سال گذشته وقتی آب قنات ‌مینا را سیل برد، محصول باغ‌های ما به‌ویژه انار به مرور کم شد و قامت کشاورزان خم. قناتی که سال‌ها با هفت رشته‌اش همه زمین‌های تشنه را سیراب می‌کرد، نیازمند احیا بود. تا اینکه بعد از سال‌ها بعد از گذراندن کش و قوسی طولانی و اداری از اداره جهاد کشاورزی اردستان تا تهران این قنات احیا شد. حتی برای احیای این قنات لازم شد تا در یکی از مراحل برای اثبات اینکه آب قنات دشت مینا مهریه برخی زنان بوده، سند ازدواج آنها جمع آوری شود. تا ثابت شود اهالی این روستا در این دشت ملک و زمین و سهم آب داشتند. مثلا هر کسی از آب قنات سهمی داشت. یکی یک طاق یعنی یک صبح تا شب از آب قنات و دیگری نیم‌طاق.».

فهیمه سند ازدواج مادرش را به ما که ازین داستان حیرت کرده بودیم، نشانمان داد تا باورمان شود. در سند ازدواج مادرش نوشته بود «یک سهم از یکهزار سهم ششدانگ پنج رشته قنوات کچومثقال را به زوجه تسلیم نماید.».  ‌

سند ازدواجی که در آن سهم یک زن از رشته قنوات کچومثقال (روستایی در اردستان) را نشان می‌دهد

همین داستان نشان می‌دهد که ارزش مادی و معنوی قنات تا چه حد بالا بود که برخی آب آن را برای مهریه تعیین می‌کردند. شاید برایتان عجیب باشد، اما در سال ۸۶ خبری در همین زمینه در روزنامه اعتماد منتشر شده بود با این عنوان که «مهریه عجیب یک زن مانع اجرای حکم طلاق شد» زیرا زن میانسال ۲۴ ساعت استفاده از آب یک قنات خشک شده را به عنوان مهریه تعیین کرده بود.

در آیین‌های باستانی هم ایزدی که صاحب و پدیدآورنده چشمه‌ها بود در آسمان با آناهیتا الهه آب‌ها ازدواج کرده بود. این موضوع نشان می‌دهد که در تمدن و فرهنگ‌های مختلف همیشه آب جایگاه والایی داشته است چون حیات هر چیزی به آن وابسته است.

می‌گویند اولین بار ایرانی‌ها قنات را در زیر زمین حفر کردند تا بتوانند آب را به زمین‌های کشاورزی خود هدایت کنند؛ کانال‌های آبی که سر و صدای موتورپمپ‌های مدرن امروزی را نداشت. به دهانه قنات که آب از دل آن بیرون می‌آید مظهر قنات می‌گفتند و قسمت انتهایی قنات نیز پیشکار قنات نامیده می‌شد که مادرچاه قنات در این بخش قرار داشت. همچنین به بخشی از قنات که آب بیرون نمی‌آید خشکه کار و قسمتی که آب درآن جریان دارد قسمت  آبده قنات می‌گویند.

قنات‌ها به‌ویژه در نقاط کم باران کاربرد بیشتری داشتند. مثلا تعداد قنات‌ها در نقاط کویری ایران بیشتر از نقاط پرباران بود. اما همیشه این قنات‌ها پرآب نبودند و باتوجه به فصل و خشکسالی میزان آبدهی آنها هم تغییر می‌کرد.

در گذشته در فصولی که قنات‌ها آبدهی کافی نداشتند، باورهای جالب و خواندنی درباره قنات‌ها ایجاد شد.  

یکی از جالب‌ترین آنها عروسی قنات‌ها است. در باور گذشتگان قنات‌ها نر و ماده بودند. زمانی که قناتی با کم آبی مواجه می‌شد، اهالی برای دوباره جاری شدن آب در قنات، مراسم عروسی قنات‌ها را اجرا می‌کردند. یا برای خشک نشدن قنات گوسفند قربانی می‌کردند.

معمولا قناتی را که خروشان و پرآب بود، نر می‌دانستند. در مراسم عروسی قنات‌ها مثلا اگر قنات ماده خشک می‌شد، یکی از روستاییان با مشک خود را به نزدیک‌ترین قنات نر می‌رساند و آن را از آب پر می‌کرد. بعد با حضور ریش سفیدان آب را در مادر چاه خشک شده می‌ریخت تا چاه خشک شده با شنیدن صدای آب بیدار شود و آب در قنات جاری شود.

از سویی دیگر، اگر قنات نری کم آب می‌شد، اهالی برای قنات عروس پیدا می‌کردند و جشن می‌گرفتند. این جشن معمولا اواخر اسفند و اوایل بهار یعنی وقتی که اهالی دیگر از آب قنات ناامید می‌شدند اجرا می‌شد.

برای این مراسم هم آیین جذابی برگزار می‌شد. در ابتدا باید عروس را انتخاب می‌کردند! عروس را معمولا از میان زنان بیوه‌ انتخاب می‌کردند. زنانی که طلاق گرفته بودند شامل این موضوع نمی‌شدند. همسر از دست رفته این زن بیوه باید در زمان حیاتش هم خوشنام می‌بود. معمولا زن بیوه نان آوری هم نداشت.

فردای روز عروسی، عروس از قنات بیرون می‌آمد و عروس از بهره آب و محصول هم سهم می‌برد.

عروس بعد از ازدواج با قنات اجازه ازدواج با هیچ مردی را نداشت. زیرا مردم معتقد بودند او زن قنات است و قنات زنش را هیچ وقت طلاق نمی‌دهد!

معروف‌ترین عروسی که زن قنات شد و تصویر او هم موجود است، زن بیوه‌ای به نام «بی بی زبیده» که به زن‌عمو زبیده بین اهالی شهرت داشت در دهه ۵۰ بود که به عقد یکی از قنات‌ها درآمد. وی به ازدواج قنات روستای علیم آباد اراک درآمد. زمانی که آب این قنات کم و نیمه خشک شد اهالی تصمیم گرفتند برای آن زن بگیرند. جالب اینجاست که با عروسی‌ بی بی زبیده با قنات واقعا آب قنات افـزایش یـافت و محبوبیت بی بی را بین مردم بالا برد.

روایت و نقل این قصه‌ها اگرچه برایمان جذاب است، اما باید حواسمان به منابع آبی کشورمان نیز باشد یا به زبان شاعرانه تر «آب را گل نکنیم» و دعا کنیم برای مردم بالادست تا «چشمه هاشان جوشان/گاوهاشان شیر افشان باد».

شروط ضمن عقد یکی از مواردی است که برای زن و شوهر در عقدنامه در نظر گرفته شده تا زوجین قبل از جاری شدن صیغه عقد آن‌ها را مطالعه و در صورت قبول، امضاء نمایند. نکته مهم اینکه شروط ذکر شده نباید با هدف، فلسفه و مقتضات ازدواج تناقض داشته باشد.

اصل  در زندگی زناشویی، توافق، تفاهم، مهر و علاقه است و بدون این‌ها کانون خانواده لطف و صفایی ندارد. اجبار یا مهریه‌های سنگین هیچ یک نمی‌توانند ضامن خوشبختی افراد باشد. یکی از مواردی که از دهه 60 در عقدنامه‌های ازدواج دیده می‌شود، شروطی است که به صورت چاپی نوشته شده و زوجین قبل از ثبت ازدواج باید آن‌ها را امضا کنند. سردفتران وظیفه دارند قبل از اجرای صیغه عقد موارد را برای زوجین قرائت و مفهوم آنها را به زوجین توضیح دهند تا زوجین با آگاهی کامل شروط را امضا نمایند. قابل ذکر است که شروط ضمن عقد بعد از امضا قابل تغییر نیستند مگر با توافق طرفین.
قبل از خواندن شروط و موارد، عقدنامه را امضا نکنید. شما می‌توانید موارد دیگری را به این شروط اضافه کنید. هر مطلب یا شرطی که اضافه می‌شود، اگر به وسیله هر دو نفر -عروس و داماد- امضا شود برای طرفین الزام‌آور است.

ماهیت شروط ضمن عقد در ازدواج
با امضای عقدنامه ازدواج، مرد از لحاظ حقوقی مکلف به پرداخت مهریه و نفقه و زن مکلف به تمکین از مرد می‌شود. در کنار این موارد، برخی از امور زندگی زن وابسته به اجازه مرد می‌گردد. قانونگذار برای جلوگیری از مشکلات احتمالی در آینده و همچنین ایجاد تعادل و مساوات در رابطه با حقوق زن و مرد، شرایطی را فراهم کرده تا تحت عنوان شروط ضمن عقد، بتوان مواردی را مطرح کرد.
ندا پاکنهاد وکیل دادگستری، شروط ضمن عقد را بسیار کارسازتر از مهریه‌های بالا برای زنان دانسته و می‌گوید: «در طول سالیان با ده‌ها پرونده‌ی خانواده مواجه شده‌ام. امروز در قانون، در مقابل حبس کردن افراد محکوم‌ به مهریه مقاومت می‌شود، مهریه‌های بالا به‌ هیچ‌ عنوان دردی از درد بانوان جامعه را درمان نکرده و نخواهد کرد. این‌ها در حالی است که با اضافه کردن یک شرط به عقدنامه تا حدودی می‌توان خلأهای قانونی در زمینه حقوق مربوط به خانم‌ها را مرتفع نمود. باید توجه داشت که شروط ضمن عقد علاوه بر بانوان، به نفع آقایان و در مجموع به نفع جامعه نیز هست تا علاوه بر کاستن از حجم دعاوی دادگستری و زندانی شدن بی‌جهت افراد، به یک زندگی که هیچ راه‌حلی برای ادامه‌ی آن وجود ندارد پایان داده و هزینه‌های گزاف به جامعه نیز تحمیل ننماید.»

چه نکاتی به شکل پیش‌فرض در عقدنامه مطرح شده است؟
در بند «الف» عقدنامه ازدواج، بیان شده که براساس سه شرط، بعد از طلاق زوجه می‌تواند به نصف دارایی مرد برسد:
1- طلاق به درخواست زوجه نباشد.
2- طلاق ناشی از تخلف، سوءاخلاق و رفتار زوجه نباشد.
3- مقدار ثروتی که پس از ازدواج کسب شده شامل این بند می‌شود و زوجه نسبت به دارایی سابق و قبل از ازدواج حقی ندارد.

در بند «ب» عقدنامه، زوج به زوجه وکالت بلاعزل درباره طلاق می‌دهد. به این صورت که با روشن شدن شرایط لازم و کافی برای دادگاه، زوجه در این موارد می‌تواند با مراجعه از دادگاه تقاضای صدور اجازه طلاق نماید:
1- خودداری از پرداخت نفقه به مدت ۶ ماه
2- سوءرفتار یا سوءمعاشرت
3- ابتلای زوج به امراض سخت
4- جنون
5- انتخاب شغلی که مغایر با حیثیت زن باشد
6- محکومیت قطعی شوهر به مدت ۵ سال حبس
7- اعتیاد زوج
8- ترک خانواده
9- محکومیت شوهر در اثر ارتکاب جرم
10- عقیم بودن زوج
11- مفقودالاثر بودن زوج
12- در صورتی که زوج بدون رضایت زوجه، همسر دیگری اختیار کند
در مورد بند آخر سخن بسیار است. عده‌ای از قضات و دفاتر اسناد رسمی ‌اجازه همسر اول را برای ازدواج بعدی لازم می‌دانند، اما برخی دیگر اهمیت چندانی به آن نمی‌دهند. بنابراین زوجه می‌تواند در ضمن عقد ازدواج شرط نماید که هرگاه شوهر زن دیگری بگیرد یا در مدت معینی غایب شود یا علیه حیات زن اقدام نماید، زوجه می‌تواند پس از اثبات این شرایط، خود را مطلقه سازد.

پیشنهاداتی برای شروط ضمن عقد
الف) شرط تحصیل
کسی نمی‌تواند مانع تحصیل دیگری شود، اما برای جلوگیری از مشکلات احتمالی در زندگی مشترک در این زمینه، می‌توان عبارت زیر را در سند ازدواج مطرح کرد؛ «زوج، زوجه را در ادامه تحصیل تا هر مرحله که زوجه لازم بداند و در هر کجا که شرایط ایجاب نماید مخیر می‌سازد.»

ب) شرط اشتغال
مطابق قانون، اگر شغل زن منافی با مصالح خانواده یا حیثیت شوهر یا زن باشد، مرد می‌تواند همسر خود را از آن شغل منع کند. خانم‌ها می‌توانند شرط اشتغال را به عنوان یکی از شروط عقد خود با این عبارت داشته باشند؛ «زوج، زوجه را در اشتغال به هر شغلی که مایل باشد، در هر کجا که شرایط ایجاب نماید مخیر می‌کند.»
درج شرط طلاق برای خانم در عقدنامه به این معنی نیست که دیگر مرد نمی‌تواند همسرش را طلاق دهد. در واقع مرد در شروط ضمن عقد فقط به صورت وکالتی این حق را به همسرش می‌دهد و زن هم به عنوان وکیل در طلاق این را می‌داند که این حق یا شرط ضمن عقد به معنای انتقال کامل و مطلق حق از سوی شوهرش نیست و مرد می‌تواند بنابر شرایطی از این حق استفاده کند

ج) شرط وکالت زوجه در صدور جواز خروج از کشور
مطابق قانون گذرنامه، زنان متأهل برای هر موضوعی (غیر از حج تمتّع و زنانی که با همسرانشان در خارج از ایران ساکن هستند) فقط با اجاره‌ی کتبی همسر خود می‌توانند از کشور خارج شوند و شوهر بعد از صدور گذرنامه هم می‌تواند از خروج همسر خود جلوگیری نماید. این امر در مواردی مشکلات و سختی‌هایی را برای زنان در طول زندگی به وجود می‌آورد. برای جلوگیری از مشکلات احتمالی زوجه می‌توان در حین عقد ازدواج این شرط را بیان کرد؛ «زوج به زوجه، وکالت بلاعزل می‌دهد که با همه اختیارات قانونی بدون نیاز به اجازه شفاهی یا کتبی مجدد شوهر، از کشور خارج شود. تعیین مدت، مقصد و شرایط مربوط به مسافرت به خارج از کشور به صلاحدید خود زن است.»
اگر این وکالت برایتان خیلی مهم و حساس است، توصیه می‌شود پس از وقوع عقد زوجین به دفترخانه اسناد رسمی مراجعه کرده و در سند جداگانه‌ای وکالت مورد نیاز برای کلیه اقدامات لازم جهت دریافت گذرنامه جدید یا المثنی و یا تمدید گذرنامه و همچنین اعلام رضایت کامل و بدون قید و شرط زوج مبنی بر خروج از کشور زن برای خروج از کشور را تنظیم نمایید.

د) شرط تقسیم اموال موجود میان شوهر و زن پس از جدایی
مطابق بند «الف» سندهای ازدواج این شرط منوط به سه شرط وجود دارد که در ابتدا بیان شد. می‌توان برای ایجاد یک شرایط مساوی‌تر در زندگی زوجین در این خصوص، عبارت زیر را به عنوان یکی از شروط ضمن عقد مطرح کرد؛ «زوج متعهد می‌شود هنگام جدایی -اعم از آن که به درخواست مرد باشد یا به درخواست زن- نیمی از دارایی موجود خود را -اعم از منقول و غیرمنقول که طی مدت ازدواج به دست آورده است- به زن منتقل نماید.»

ز) حضانت فرزندان پس از طلاق
از آنجا که حضانت کودک علاوه بر حق یک تکلیف است و کسی نمی‎تواند از تکلیف شانه خالی کند، بنابراین براساس مقررات حقوقی، حضانت قابل واگذاری نیست و اگر زوجین این کار را کردند می‌توانند هر وقت که خواستند این واگذاری را پس بگیرند.
از طرفی طبق ماده ۱۱۶۹ قانون مدنی «اولویت نگهداری طفل تا ۷ سالگی با مادر است  و پس از آن حضانت به پدر واگذار می‌شود»، همچنین طبق  ماده ۱۱۷۰ که «اگر مادر در مدتی که حضانت طفل با اوست شوهر کند حق حضانت با پدر خواهد بود»،  والدین می توانند ضمن عقد ازدواج یا پس از آن (به اعتقاد بسیاری از حقوق‌دانان بعد از تولد فرزند) درباره نحوه حضانت فرزند شرط و توافق کنند، به این صورت که: «زوجین ضمن عقد توافق نمودند اولویت در حضانت فرزند یا فرزندان مشترک در صورت طلاق با مادر یا با هر کدام از والدین خواهد بود که بنابر مصلحت طفل باشد.» (تعیین مصلحت طفل بر عهده کارشناس یا داور مرضی الطرفین خواهد بود)

و) شرط وکالت مطلق زوجه در طلاق
مطابق قانون، زن تنها در موارد بسیار خاص می‌تواند از همسر خود جدا شود، در حالی که مرد هر زمان که بخواهد می‌تواند با پرداخت کلیه حقوق زن، او را طلاق دهد. شرط وکالت مطلق زوجه در طلاق با عبارت زیر می‌تواند این مورد را به یک تعادل برساند: «زوج به زوجه وکالت بلاعزل با حق توکیل به غیر می‌دهد تا زوجه در هر زمان و تحت هر شرایطی از جانب زوج اقدام به مطلقه نمودن خود از قید زوجیت زوج به هر قسم طلاق  -اعم از بائن و رجعی و خلع یا مبارات‌- به هر طریق اعم از اخذ یا بذل مهریه نماید.»
توجه داشته باشید که درج این شرط در عقدنامه به این معنی نیست که دیگر مرد نمی‌تواند همسرش را طلاق دهد. در واقع مرد در شروط ضمن عقد فقط به صورت وکالتی این حق را به همسرش می‌دهد و زن هم به عنوان وکیل در طلاق این را می‌داند که این حق یا شرط ضمن عقد به معنای انتقال کامل و مطلق حق از سوی شوهرش نیست و مرد می‌تواند بنابر شرایطی از این حق استفاده کند.

ه) شرط حق تعیین مسکن
زوجه با قرار دادن این شرط تحت عبارت: «زوجین ضمن عقد خارج لازمی توافق نمودند تعیین محل سکونت و مسکن «با توافق طرفین» (یا «به اختیار و انتخاب زوجه») باشد.» می‌تواند در انتخاب مسکن، تعیین شهر یا محلی که زندگی مشترک قرار است در آن‌جا ادامه پیدا کند، مستقلاً و یا با توافق زوج صاحب نظر باشد.
توجه شود که اگر در شرط ضمن عقد، اختیار تعیین محل زندگی به زن داده شود،  او می‌تواند در خانه‌ای دیگر ساکن و در عین حال از شوهرش نفقه بگیرد زیرا ترک خانه در چنین شرایطی نشوز به حساب نمی‌آید.
باید توجه داشت که اساس زندگی مشترک ورای همه این شرط و شروط‌های قانونی است. بیان و تصویب این شرط ضمن عقد نکاح، برای روز مباداست. یادمان باشد پیگیری مطالبات حقوقی در خانواده، حتی اگر به طلاق هم منجر نشود، گرمی و صمیمیت را از بین خواهد برد.