دسته: شیرخوار و نوپا

کتابخانه‌تان پرشده از کتاب‌هایی که به شما می‌گویند فرزندتان تا امروز چقدر رشد کرده، چطور دنیا را احساس می‌کند و تا چند وقت دیگر، پایش را به خانه‌تان می‌گذارد. حالا که چند ماه از بارداری‌تان گذشته، خوب می‌دانید که نوزادها گاهی بی‌خواب می‌شوند، گاه شیر را از معده‌شان برمی‌گردانند و بعضی وقت‌ها هم دل درد آنها را ناآرام می‌کند. وبسایت‌ها، کتاب‌ها و دوستانتان، خیلی چیزها را در مورد وضعیت این تازه وارد برایتان روشن می‌کنند، اما در این میان، چیزهای زیادی هم وجود دارد که هیچ وقت کسی آنها را با شما در میان نگذاشته است. مواردی که ما، برخی از مهم‌ترین و شایع‌ترین‌هایشان را با شما در میان‌گذاریم.

1. مدفوع انفجاری

خودتان را برای کثیف شدن ناگهانی لباس‌های فرزندتان آماده کنید. مدفوع انفجاری، اتفاقی است که تازه مادران زیاد با آن روبرو می‌شوند. یعنی یک دفعه و بدون هیچ مقدمه‌ای، نوزاد حجم زیادی از مدفوع را تخلیه می‌کند.
چه وقت نگران باشیم؟
جایی برای نگرانی نیست. همه بچه‌ها تا چند ماه والدینشان را با این شیوه مدفوع کردن، حتی در زمان باز بودن و لحظه تعویض پوشک، متعجب می‌کنند. اما اگر رنگ مدفوع فرزندتان به شکلی محسوس تغییر کرد یا در آن خون مشاهده شد، حتما پزشک را در جریان بگذارید.

2. کلاه گهواره

شاید پیش از این، نام عجیب آن را نشنیده باشید، اما بسیاری از نوزادان، در روزهای بعد از تولد دچار این عارضه التهابی می‌شوند. «کلاه گهواره» یا «درماتیت سبوره» خود را به شکل پوسته‌های زرد رنگ در ناحیه‌ سر، پیشانی، پشت گوش و ابروی کودک نشان می‌دهد و به مروز زمان، آثار آن از بین می‌رود. برخی از متخصصان دلیل این عارضه را تولید بیش از اندازه چربی در پوست می‌دانند و برخی معتقدند دلیل ابتلا به آن هنوز مشخص نیست اما از نظر متخصصان رعایت نکردن بهداشت یا بیماری خاصی به بروز این زائده‌ها منجر نمی‌شود. آنچه مشهود است، این است که دانه‌های ملتهب زرد رنگ، ایجاد خارش نمی‌کنند و وجودشان فرزند شما را آزار نمی‌دهد.
چه وقت نگران باشیم؟
جایی برای نگرانی نیست. این زائده‌ها به مرور از بین می‌روند اما برای زودتر خلاص شدن از آنها، می‌توان سراغ برخی کرم‌های مخصوص رفت. چرب کردن پوست با روغن بچه یا کرم‌های مخصوص، شانه کردن سر با برس‌های مسواک مانند نرم و هر هفته دو تا سه بار حمام کردن کودک، به کاهش آنها و صاف شدن پوست کودک کمک می‌کند.

3. گریه‌های عجیب و غریب

اگر انتظار دارید که تنها صدای گریه آرام او را بشنوید یا نهایتا صدای جیغ کشیدنش به گوشتان برسد، در اشتباهید. بچه‌ها دامنه وسیعی از صداها را در زمان گریه کردن تولید می‌کنند. خرخر می‌کنند، ناله می‌کنند، جیغ می‌کشند و گریه می‌کنند. از سمفونی که فرزندتان می‌نوازد نترسید. او تنها در حال افزایش قابلیت‎‌های صوتی خود است.
چه وقت نگران باشیم؟
اگر احساس کردید فرزندتان در جریان شیون کردن‌هایش دچار گرفتگی بینی شده، از اسپری‌های مخصوص شست‌و‌شوی بینی کمک بگیرید. اما اگر خرخر کردن‌هایش تصور دشواری تنفس را ایجاد کرد و به وضعیت طبیعی برنگشت، حتما به مراکز درمانی بروید.

4. عطسه‌های پی‌درپی

زیاد عطسه کردن نوزادها به معنای ابتلایشان به آلرژی نیست. آنها با این کار مجرای بینی‌شان را تمیز می‌کنند، بدنشان را به رایحه‌های تازه عادت می‌دهند و به هزار و یک دلیل پی‌در‌پی عطسه می‌کنند.
چه وقت نگران باشیم؟
عطسه‌های همراه با خس‌خس سینه، تغییر صدا و آبریزش مکرر بینی، از جمله مواردی هستند که باید جدی‌تر گرفته شوند. عطسه کردن الزاما به معنای آلرژیک بودن نیست اما از آنجا که آمار کودکان مبتلا به آلرژی هر روز بالاتر می‌رود، کمک گرفتن از یک متخصص برای تشخیص دقیق شرایط فرزندتان می‌تواند خیال شما را راحت کند.

5. شکل سر عجیب و غریب

پشت سر فرزندتان صاف است و سرش فرم عجیب و غریبی دارد؟ نگران نباشید. او راه درازی را برای بیرون آمدن از کانال زایمان طی کرده و مدتی طول می‌کشد تا سرش فرم طبیعی به خود بگیرد. اغلب نوزادان، وضعیتی مشابه فرزند شما دارند اما به مرور وضعیتشان بهتر می‌شود. درآغوش گرفتن و خوابیده نگه نداشتن‌شان در زمان بیداری، می‌تواند سرعت بهبود آنها را بالا ببرد.
چه وقت نگران باشیم؟
اگر با وجود تلاش‌ها و صبوری‌تان فرم سر فرزندتان طبیعی نشد، با پزشکش در این مورد صحبت کنید. گاهی تجویز استفاده از برخی کلاه‌های مخصوص، می‌تواند شکل سر کودک را به وضعیت طبیعی برساند.
 

زل زده‌اید به چشمان معصوم فرزندتان و دارید از تماشای تک تک اجزای صورتش لذت می‌برید که یک دفعه هیک! هیک! هیک! دلبندتان همین‌طور یک‌ریز و پشت هم سکسکه می‌کند و شکم کوچک و نرمش زیر دست‌تان بالا و پایین می‌شود!
این اتفاق برای نوزادان بسیار عادی و البته پرتکرار است اما اگر تجربه اول‌تان باشد، احتمالا نگران می‌شوید و سرگردان که چه کاری برای بند آمدن سکسکه نوزادتان باید انجام دهید. اما قبل از همه این نگرانی‌ها و فکر و خیال‌ها خوب است با عوامل متعددی که باعث سکسکه نوزادان می‌شود، آشنا شوید و بعد هم یاد بگیرید که چطور سکسکه کوچولوها را آرام کنید.

شروع سکسکه

سکسکه برای نوزادان بسیار طبیعی است و احتمالا اولین سکسکه‌هایش را وقتی درون رحم‌تان بود، حس کرده‌اید! سکسکه جنین از سه ماهه دوم بارداری به بعد شروع می‌شود که می‌تواند به خاطر قورت دادن مایع آمنیوتیک اتفاق بیفتد اما حالا که درآغوش‌تان است، احتمالا به خاطر شیر خوردن یا چیزهای دیگر سکسکه می‌کند.
در ادامه با عوامل متعددی که باعث می‌شود نوزادتان سکسکه کند، آشنا خواهید شد:

۱. ریفلاکس معده

ریفلاکس معده زمانی رخ می‌دهد که محتویات شکم به سمت مری حرکت می‌کنند. نوزادانی که رشد عضلات تحتانی مری‌شان- که بین مری و معده قرار دارد و مانع از حرکت رو به بالای غذا می‌شود- کامل نشده است. این تحریک که به خاطر ریفلاکس غذا و اسید رخ می‌دهد، سلول‌های عصبی را تحریک می‌کند تا دیافراگم را بلرزانند و به این ترتیب سکسکه آغاز می‌شود.

۲. پرخوری!

زیادی غذا دادن، حتی به نوزاد شیرخوار می‌تواند باعث نفخ و ورم معده شود. افزایش ناگهانی حجم شکمی باعث کش آمدن دیافراگم و اسپاسم آن می‌شود. در نتیجه بچه به سکسکه می‌افتد.

۳. هوا خوری!

اگر با شیشه شیر به نوزادتان غذا می‌دهید، حجم زیادی از هوا وارد شکمش می‌شود چون شیر از شیشه خیلی سریع‌تر از سینه مادر وارد دهان نوزاد می‌شود. جریان هوا باعث نشانه‌هایی مشابه پرخوری می‌شود و هوای بلع شده باعث سکسکه می‌شود. پرخوری همزمان با بلع هوا هم می‌تواند علاوه بر سکسکه نوزاد، او را بدخلق کند.

۴. آلرژی‌ها

ممکن است بچه به پروتئین خاصی که در ترکیب شیرهای خشک یا حتی شیر مادر وجود دارد، حساسیت داشته باشد و دچار نوعی از التهاب مری موسوم به «ازوفاژیت ائوزینوفیلیک» شود. دیافراگم در پاسخ به چنین شرایطی، به طور مکرر می‌لرزد و باعث سکسکه می‌شود. در بعضی موارد، آلرژی می‌تواند به خاطر تغییر ترکیبات شیر مادر که در اثر غذاهای خاصی که مادر مصرف کرده، شروع شود.

۵. آسم

اگر نوزاد شما مبتلا به آسم است، نای او ملتهب شده و جریان هوا به ریه‌ها را محدود می‌کند. تنگی نفس باعث خس خس‌هایی می‌شود که حرکات اسپاسم‌گونه دیافراگم و در نهایت سکسکه را به دنبال دارد.

6. کاهش دما

گاهی کاهش دما می‌تواند عضله‌های نوزاد را درگیر کند و مثلا، دیافراگمش را منقبض کند و همانطور که تا اینجا متوجه شده‌اید، انقباضات و لرزش دیافراگم منجر به سکسکه می‌شود.

اینطوری سکسکه نمی‌کند!

اگر مراقب غذای فرزندتان باشید، سکسکه سراغش نمی‌آید. بنا به گفته متخصصان اطفال، پرخوری یکی از شایع‌ترین علل بروز سکسکه نوزادان است. نکات زیر را به خاطر بسپارید:
۱. در وعده‌های کوچک و با فاصله زمانی نسبتا طولانی به او غذا بدهید.
۲. موقع تغذیه کودک، او را در حالت عمودی و با زاویه ۳۵ تا ۴۵ درجه نگهدارید که خوابیده شیر خوردن می‌تواند باعث برگشت شیر به مجرای مری شود.
۳. اگر دلبندتان آنقدر بزرگ شده که بتواند بنشیند، شیشه شیر را در حالت نشسته به او بدهید؛ مطمئن باشید جاذبه کار خودش را خواهد کرد!
۴. به صداهایی که موقع مکیدن شیر درمی‌آورد، دقت کنید. اگر زیادی ملچ ملوچ می‌کند، احتمالا هوای زیادی را می‌بلعد. شیشه شیر را طوری در دهانش بگذارید که فاصله کوچکی برای ورود و خروج هوا باقی بماند. اگر هم شیر خودتان را می‌خورد، یادتان باشد موقع شیر خوردن، نوک سینه به طور کامل باید در دهان بچه باشد.
۵. شیشه شیر را مرتب بشویید و نگذارید سوراخ سر شیشه جرم بگیرد که بچه به جای شیر، هوا نبلعد!
۶. مابین شیر خوردن، سر نوزاد را روی شانه بگیرید و ضربه‌های نرمی پشت ریه‌اش بزنید تا بادگلو بزند و هوای داخل معده‌اش خارج شود. بعد از بادگلو زدن، ۲۰ ثانیه صبر کنید و دوباره شیر دادن را شروع کنید. اگر هم با شیشه به او شیر می‌دهید، وقتی نصف شیر شیشه را خورد، او را بلند کنید تا بادگلو بزند؛ بعد از چند ثانیه می‌توانید دوباره به او شیر بدهید.

اگر سکسکه‌اش گرفت …

قدری شکر به او بخورانید: اگر فرزندتان آنقدر بزرگ شده که بتواند غذای جامد بخورد، کمی شکر روی زبانش بریزید. اگر هم خیلی کوچک است، پستانک (یا نوک انگشت تمیزتان) را در آب‌قند بزنید و در دهانش بگذارید تا بمکد. شکر باعث آرام گرفتن دیافراگم می‌شود و سکسکه بند می‌آید.
پشتش را ماساژ دهید: کودک را به حالت نشسته قرار دهید و از پایین کمرش تا شانه‌ها را با حرکات دورانی ماساژ دهید. می‌توانید او را به شکم روی تشک نرمش بخوابانید و به همین روش ماساژش دهید. نیازی به فشار نیست و حرکات‌تان باید نرم باشد تا دیافراگم آرام بگیرد و سکسکه را متوقف کند.
بعد از اینکه به نوزاد غذا می‌دهید، او را برای ۱۵ دقیقه، صاف و عمودی نگهدارید؛ هم هوای معده‌اش خارج می‌شود و هم دیافراگمش در وضعیت طبیعی قرار گرفته و عضلاتش دچار تنش نمی‌شود.
حواسش را پرت کنید: گاهی یک «دالی موشه» ساده یا سرگرم کردن نوزاد با اسباب‌بازی مورد علاقه می‌تواند سکسکه را متوقف کند. گفتیم برخی محرک‌های عصبی باعث شروع سکسکه هستند که روش‌هایی مثل لمس (با ماساژ) با تحریک حواس (دیدن اسباب‌بازی مورد علاقه) می‌تواند سکسکه را کند و متوقف کند.
آب انگور را امتحان کنید: هیچ دلیل علمی برای این ماجرا هنوز پیدا نشده اما یکی از روش‌های متداول برای رفع سکسکه نوزادان است. می‌توانید آب انگور را با آب جوشیده و تمیز رقیق کنید و اگر مطمئنید فرزندتان به آب انگور حساسیت ندارد و منع مصرفی ندارد، کمی آب انگور به او بدهید. حتی بهتر است قبل از این کار با پزشک فرزندتان مشورت کنید.

نبایدهای سکسکه‌ای!

هیچ وقت نوزاد یا بچه را برای بند آوردن سکسکه نترسانید! درآوردن صداهای بلند و ترکاندن کیسه پر از هوا می‌تواند به پرده نازک گوش دلبندتان آسیب بزند یا او را دچار کولیک کند!
آبنبات ترش به او ندهید: شاید برای شما جواب بدهد اما برای فرزندتان خوب نیست؛ حتی اگر یک سالش شده، نباید به او آبنبات ترش‌مزه بدهید که دارای پودر اسید خوراکی است و برای سلامت او ضرر دارد.
 

پشتش نکوبید: لیگامنت‌های (رباط‌ها) او هنوز نرم و انعطاف‌پذیر است و فشار زیاد یا ضربات محکم می‌تواند آسیب جدی به فرزندتان وارد کند.
تخم چشم‌هایش را فشار ندهید: عضلات چشمی و مجرای ماهیچه‌ای نوزادان که به حرکت چشم کمک می‌کنند، هنوز در مرحله تکامل قرار دارند و در صورت فشار زیاد به چشم‌ها، ممکن است نتوانند وضعیت چشم را به حالت طبیعی برگردانند! پس به هیچ وجه از این کارها با نوزادتان نکنید.
زبان یا دست و پایش را نکشید: نوزادان ظریف هستند و همانطور که قبلا گفته شد، استخوان‌ها و مفاصل‌شان هنوز قدرت مقابله با کشیدگی و فشردگی شدید را ندارد. بنابراین برای بند آوردن سکسکه‌اش زبان یا دست و پایش را نکشید!
اگر خودتان نتوانستید با روش‌های ملایم و آرام سکسکه نوزادتان را متوقف کنید، حتما از یک متخصص اطفال کمک بگیرید.

می‌گویند بچه‌هایی که با شیر مادر تغذیه می‌کنند، سیستم ایمنی بدنشان قوی‌تر است و پژوهشگران معتقدند ارتباط عمیق عاطفی که میان مادر و فرزندش در لحظات شیردهی شکل می‌گیرد، نه تنها بر سلامت جسم، که بر سلامت روان او هم تاثیر می‌گذارد. با وجود همه ادعاهایی که در مورد معجزه تغذیه کودک با شیر مادر گفته می‌‌شود، بسیاری از تازه مادران، از سر اجبار یا حتی اختیار، سراغ شیرخشک می‌روند. آلرژی‌های غذایی شدیدی که مادر را سردرگم می‌کند، وابستگی بیش از اندازه کودک و وصل بودن شبانه روزی او به مادر، شاغل بودن مادر یا کم بودن شیر او، برخی از دلایلی است که پای شیر خشک را به خانه‌ها باز می‌کند.
تغذیه کودک با شیر خشک، چه انتخاب شما باشد و چه از سر اجبار، یکی از راه‌های ایمنی است که به سلامت و رشد مغز و جسم کودک کمک می‌کند. اما فراموش نکنید که این شیوه رایج تغذیه کودکان هم باید و نبایدهای فراوانی دارد که اگر آنها را رعایت کنید، به سلامت فرزندتان کمک بیشتری می‌کنید.

نکاتی که باید به آن‌ها توجه داشته باشید:

1. عذاب وجدان نداشته باشید. مطمئن باشید راهی که برای تغذیه فرزندتان انتخاب کرده‌اید، با توجه به شرایط شما و او، بهترین راه است. پس به خاطر حرف و نگاه‌های دیگران، خود را در این ماه‌های سخت، بر سر دوراهی قرار ندهید و راهی که انتخاب کرده‌اید را با تردید و احساس گناه نروید.
2.هیچ وقت نمی‌توان گفت بهترین شیر خشک برای نوزادان کدام است. همه شیر خشک‌ها برای همه بچه‌ها مناسب نیستند. پس وقت انتخاب آنها در داروخانه، به جای توصیه دوستان و آشنایان، به نوشته‌های روی بسته‌بندی توجه کنید. کودکانی که از ریفلاکس رنج می‌برند، به مصرف شیر خشک مخصوص نیاز دارند و آنهایی که به پروتئین موجود در لبنیات گاوی حساسیت دارند هم باید شیر خشک مخصوص خود را مصرف کنند.
 

3. در مصرف شیرخشک خساست به خرج ندهید و شیری که درست کرده‌اید و فرزندتان نخورده‌ است را توی یخچال نگه ندارید. اغلب شیر خشک‌ها باید تا چند ساعت بعد از آماده شدن، مصرف شوند و بهتر است که شیر درست شده را بعد از این زمان، به جای نگه‌داشتن در یخچال، دور بریزید.
4. اگر فرزندتان همزمان با شیر مادر و شیر خشک تغذیه می‌کند، احتمالا بسته شیر خشکی که تهیه کرده‌اید خیلی زود تمام نمی‌شود. اما اگر روی این بسته را بخوانید، می‌بینید که شیر خشک‌ها را تنها یک ماه بعد از باز کردن می‌توانید استفاده کنید و بعد از این مدت، بهتر است به جای نگرانی از پولی که بابت آن داده‌اید، نگران سلامت فرزندتان باشید و باقی شیرخشک را دور بریزید.
5. پس از هر بار استفاده کردن شیشه شیر بچه، آن را به خوبی بشویید و خشک کنید. گذشته از این، هر روز یکبار شیشه شیر را به مدت 5 دقیقه در آب بجوشانید یا اینکه در ظرف استریل مخصوص قرار دهید.
6. برای تقویت کردن فرزندتان، هرگز بیشتر از میزانی که روی بسته نوشته شده است، شیر در شیشه شیر نوزاد نریزید. اگر شیر خشک فرزندتان غلظتی بیشتر از آنچه نوشته شده داشته باشد، احتمال دچار شدن فرزندتان به یبوست و دیگر بیماری‌های گوارشی بالا می‌رود.
 

7. هرگز شیر خشک را در آب جوش نریزید. آبی که شیر به آن اضافه می‌شود، باید کمتر از 70 درجه سانتی‌گراد حرارت داشته باشد و اگر آبی که برای فرزندتان کنار گذاشته بودید بیش از اندازه سرد شده، فکر گرم کردنش در مایکروفر را از سرتان بیرون کنید. اضافه کردن مقدار کمی آب گرم به آن، راه بهتری برای متعادل کردن دمای آب است.
8. حتی اگر بهترین شیشه شیر را برای نوزاد تهیه کرده باشید،اگر شیشه شیر فرزندتان بیشتر از دو ساعت در دمای اتاق قرار داشته، حتما آن را دور بریزید. مسمومیت با شیرخشک مانده، از مشکلات شایعی است که بسیاری از کودکان به آن دچار می‌شوند.
9. برای اینکه فرزندتان دچار ریفلاکس مری نشود و شیر از مجرای گوارشی‌اش برنگردد، در حالت نیمه نشسته به او شیر بدهید و حداقل تا یک ربع بعد از تغذیه، او را در حالت عمودی یا نیمه نشسته نگه دارید. گذاشتن سر او روی شانه و چند دقیقه راه رفتن با فرزندتان، یکی از راه‌هایی است که به هضم بهتر غذایش کمک می‌کند.
10. اگر فرزندتان احساس سیری می‌کند، او را مجبور به تمام کردن شیر داخل شیشه نکنید. تلاش شما برای وزن اضافه کردن فرزندتان، از همین امروز عادت پرخوری را در او ایجاد خواهد کرد.

همه دوست دارند بدانند که فرزندشان چه شکلی خواهد شد، اما هیچ راهی برای اینکه بدانیم فرزندمان به ما می‌رود یا به پدر مادرمان یا یکی از اعضای فامیل وجود ندارد. بااین‌حال علم ژنتیک به ما کمک می‌کند تا بتوانیم در این خصوص کمی حدس بزنیم.

رنگ چشم

• من و همسرم هر دو چشمان قهوه‌ای داریم آیا این به این معنا است که فرزندمان حتماً چشمانی تیره‌رنگ خواهد داشت؟

نه هیچ تضمینی وجود ندارد. والدین چشم قهوه‌ای می‌توانند فرزندی با چشمان آبی داشته باشند. در حقیقت، اگرچه کمتر رایج است ولی برعکسش هم امکان‌پذیر است یعنی پدر مادری با چشمان آبی که فرزندی با چشمان قهوه‌ای به دنیا آورده‌اند. در کلاس بیولوژی تسلط چشمان قهوه‌ای رایج است اما ژن‌های زیادی در تعیین رنگ چشم مؤثر هستند. یکی از ژن‌ها می‌گوید بیا از رنگ‌های آبی استفاده کنیم یکی دیگر می‌گوید بیا به آن قهوه‌ای اضافه کنیم. مثل این است که زمان نقاشی رنگ‌های مختلفی را لایه‌لایه روی‌هم اضافه می‌کنیم. در همین حال ژن‌های دیگر مقدار رنگ‌دانه‌ها را کنترل می‌کنند؛ بنابراین رنگ‌دانه‌های آبی بیشتر می‌توانند قهوه‌ای را تحت تأثیر قرار دهند و غالب شوند یا در این میان رنگ سومی مثل فندقی می‌تواند ظهور کند.

رنگ مو

• رنگ موهای روشن شوهرم در کنار رنگ موی قرمز روشن من، کمرنگ است. آیا این به این معناست که رنگ موهای من که تیره‌تر است رنگ غالب خواهد بود؟

نه هیچ تضمینی وجود ندارد؛ اما اگر در خانواده همسرت یک مو قرمز وجود دارد شانس اینکه یک کله هویجی دیگر به دنیا بیاید بالا می‌رود. در غیر این صورت شما همان مو قرمز خاص در خانواده باقی خواهید ماند. یک مو قرمز واقعی زمانی شکل می‌گیرد که هر جفت والدین اهداکننده ژن باشند. البته باید در نظر داشت که ۱ تا ۲ درصد مردم در دنیا دارای موهای قرمز و صورت کک و مکی هستند. ژن می‌تواند به‌صورت مخفی در طی نسل‌ها این ویژگی را انتقال دهد و درنهایت روزی والدینی که دارای موی روشن یا تیره هستند را با فرزند مو قرمز سورپرایز کنند.

قد

• آیا پدر و مادری با قدهای بلند و کوتاه فرزندی با قد متوسط خواهند داشت؟

به‌طورکلی باید گفت بله. روش محاسبه هم به این شکل است که میانگین قد پدر و مادر را می‌گیریم و برای فرزند پسر ۲ اینچ به میانگین اضافه می‌کنیم و برای فرزند دختر ۲ اینچ از میانگین کم می‌کنیم. با این شرایط جای تعجب نیست که والدین قدبلند دارای فرزندان قدبلند و والدین کوتاه دارای فرزندان قدکوتاه خواهند شد؛ اما این قوانین نیز می‌توانند شکسته شوند. علاوه بر اینکه والدین می‌بایست دارای شرایط لازم باشند عوامل محیطی مانند تغذیه مناسب نیز می‌توانند برای رسیدن کودک به قد مورد انتظار دخیل باشند.
 

ویژگی‌های فیزیکی

• من همیشه عاشق بچه‌هایی هستم که چال گونه دارند، آیا امکانش هست که فرزندم چال گونه داشته باشد؟

بله اگر همسر شما یا یکی از اعضای خانواده شما یا خانواده همسرتان چال گونه داشته باشد امکان اینکه فرزندتان نیز آن را به ارث ببرد وجود دارد. چال گونه اصولاً غالب در نظر گرفته می‌شود به این معنا که برای دیدن یک صفت قالب در نوزاد فقط یکی از والدین باید این قابلیت را داشته باشند که ژن را منتقل کنند. این نوع از انتقال در خصوص کک‌ومک و چال چانه و مدل مو و حتی زبان منعطف نیز صادق است. البته این‌طور نیست که شما بتوانید از درون پکیج ژن‌ها، ژن موردعلاقه خودتان را انتخاب کنید.

وزن

• من و همسرم تمام دوران زندگی‌مان در حال کلنجار رفتن با وزنمان بودیم. آیا فرزندمان نیز همانند ما چاق خواهد شد و با مشکلات ما روبرو خواهد شد؟

مشاهدات بلندمدت حاکی از این است که والدین چاق فرزندانی به نسبت چاق‌تر خواهند داشت؛ و ما امروزه می‌دانیم که حداقل یک ژن خاص در این میان دخیل است. به نظر می‌رسد کودکی که این ژن خاص را از والدین خود به ارث می‌برد وزنش بین ۳ تا ۴ کیلوگرم بیشتر از سایر کودکانی است که این دو فاکتور ژن را ندارند.
اما به این معنا نیست که خانواده شما محکوم‌به چاق بودن است. چاقی یک ویژگی چندعاملی است. به این معنا که فاکتورهای محیطی و ژنتیکی باهم در این امر دخیل می‌باشند.

توانایی‌های ویژه

• به نظر می‌رسد که افراد باهوش فرزندان باهوشی دارند و افراد ورزشکار فرزندانی ورزشکار. آیا این طرز تفکر درست است؟

بله فرزندان باهوش از خانه افراد باهوش بیرون می‌آیند. مطالعات نفوذ ژنتیکی را در این امر دخیل می‌دانند؛ اما این‌طور نیست که والدین تنها ای کیو بالا را منتقل کنند بلکه آن‌ها عشق به مطالعه و یادگیری را نیز در خانه پرورش می‌دهند. خواندن و صحبت کردن در خصوص چیزهایی که یاد می‌گیرند و مرور آن‌ها در میز شام در جمع خانواده می‌تواند به کودک کمک کند تا نگرش مثبتی نسبت به کتاب‌ها و در کل یادگیری داشته باشند. این چیزی است که هر خانواده‌ای می‌تواند برای فرزندانشان فراهم کنند. شما به پول و تحصیلات بالای دانشگاهی نیاز ندارید تا بتوانید این شرایط را برای فرزندانتان مهیا کنید.
عامل پرورش عاملی است که نفوذ ژنتیکی را هم پشت سر می‌گذارد به این صورت که کودکی که از والدین ورزشکار ژنی را به ارث می‌برد چنانچه درست پرورش داده نشود به نسبت کودکی که در این خصوص پرورش لازم داده می‌شود نمی‌تواند از پیشرفت لازم برخوردار باشد همین‌طور این مقوله را می‌توانید به سایر استعدادهای دیگر نیز تعمیم دهید.
 

بعضی چیزها آن‌قدر تکرار می‌شوند که دیگر به ‌درستی یا نادرستی‌شان فکر نمی‌کنیم؛ فقط باورشان می‌کنیم. این قضیه شامل اشتباهاتی درباره نوزادان هم می‌شود. با چهار باور اشتباه که می‌تواند بی‌خودی فکرتان را مشغول کند، آشنا شوید.

1. بچه‌ها باید یک بار در روز دستشویی کنند

پدر و مادرها فکر می‌کنند اگر فرزندشان روزی یک بار دفع نداشته باشد، حتماً دچار یبوست شده است. بااینکه شکم نوزادان در روزهای اول تولد معمولاً روزی چند بار کار می‌کند اما ممکن است در دو تا سه‌ماهگی هر سه الی چهار روز یک بار دفع داشته باشند. این مسئله نباید والدین را نگران کند مگر اینکه بچه برای دفع، دچار سختی شود یا در مدفوع او خون دیده شود. در این صورت باید خیلی سریع او را پیش متخصص اطفال ببرید.

2. هر روز باید حمامشان کنید

واقعیت این است که اگر هر روز بچه‌ها را به حمام ببرید، رطوبت پوست لطیفشان از دست می‌رود. تعداد بالای دفعات حمام باعث خشک و آزرده شدن پوست نوزادان می‌شود؛ به‌علاوه اینکه اگر نوزاد دخترتان را داخل وانی قرار دهید که آب و صابون دارد ممکن است باعث عفونت مجاری ادرار او شود. تا زمانی که ناحیه‌ای که پوشک روی آن قرار می‌گیرد و سایر اجزای بدن فرزندتان را تمیز نگه دارید، نیازی به حمام کردن نوزادان نیست و تنها دو الی سه بار در هفته حمام کردن کافی است.

3. بچه‌هایی که زودتر حرف می‌زنند، نابغه‌اند!

اینکه نوزادی زودتر از بقیه به حرف بیفتد یا راه برود تقریباً هیچ تأثیری روی اینکه در آینده نابغه شود، نخواهد گذاشت. البته این حرف ما نیست، محققان این‌طور می‌گویند. از این عجیب‌تر اینکه خیلی وقت‌ها انجام دادن بعضی کارها زودتر از موعد معمول، نشان‌دهنده وجود مشکل است. برای مثال بچه‌ها نباید تا قبل از 18 ماهگی به طور خاص از یک دستشان استفاده کنند. تا قبل از این سن، استفاده از هر دو دست باید به صورت یکسان اتفاق بیفتد و اگر متوجه شدید نوزاد مرتب در حال استفاده از یک طرف بدن است ممکن است دچار «همی پلژی»، نوعی فلج اندام باشد و نیاز به درمان داشته باشد.

4. نوازش قسمت نرم جمجمه به مغز آسیب می‌زند

بخش نرم جمجمه نوزادان معمولاً باعث وحشت پدر و مادرها می‌شود. ممکن است والدین فکر کنند دست زدن به این نقطه باعث آسیب به مغز می‌شود اما واقعیت این است که از مغز به خوبی محافظت می‌شود و جای نگرانی نیست. باز بودن جمجمه در قسمت جلوی سر نوزادان تا یک‌سالگی برطرف می‌شود و نرم بودن پشت سر هم بعد از دو الی سه ماه برطرف خواهد شد؛ بنابراین مراقب باشید اما نگران نه.

شاید تا به حال چیزی در مورد کلمه قلنبه سلنبه «پلاجیوسفالی» چیزی نشنیده باشید اما شاید «کله‌پخ» به گوش‌تان خورده باشد؛ خب این پلاجیوسفالی هم دقیقا معنی‌اش همین «کله‌پخ/ سر صاف» است. اصطلاح پلاجیوسفالی که در چند دهه اخیر رایج شده است، برای توصیف صافی و تغییر شکل سر نوزاد به کار می‌رود و با وجودی که شاید اسمش غلط‌‌انداز و دلهره‌آور باشد، اما سندرمی کاملا بی‌ضرر است. در واقع وقتی نوزاد شروع به نشستن می‌کند، پلاجیوسفالی معمولا به خودی خود و ظرف چند ماه از بین می‌رود. در ادامه با این سندرم بیشتر آشنا خواهید شد.

انواع و اقسام دارد

سندرم پلاجیوسفالی خود به ۳ دسته تقسیم می‌شود: پلاجیوسفالی، براکی‌سفالی و اسکافوسفالی. پوزیشنال پلاجیوسفالی (یا پلاجیوسفالی وابسته به موقعیت) شایع‌ترین نوع این سندرم است و همانطور که از اسمش پیداست، بر اساس موقعیت سر نوزاد شکل می‌گیرد. نوزادان موقع خواب دوست دارند سرشان را به چپ یا راست بگردانند. با توجه به اینکه جمجمه نوزاد نرم است، فشار آرام و مداومی مثل فشاری که موقع خواب روی رختخواب به سر وارد می‌شود، می‌تواند شکلی نامتقارن به سر نوزاد دهد.
اما براکی‌سفالی زمانی رخ می‌دهد که نوزاد رو به سقف و صاف (طاقباز) می‌خوابد. بنابراین تنها تفاوت پوزیشنال پلاجیوسفالی و براکی‌سفالی، موقعیت صاف شدن سر نوزاد است که بر اساس مدل خوابیدن نوزاد عوض می‌شود.
حالت سوم صافی سر نوزاد که اسکافوسفالی نام دارد، چندان شایع نیست اما شرایطی کمی جدی‌تر پیش می‌آورد. اسکافوسفالی به خاطر نقص مادرزادی رخ می‌دهد؛ زمانی که غضروف بین استخوان‌های جمجمه نوزاد به طور دائمی بسته می‌شوند و جلوی رشد طبیعی را می‌گیرند.

به گفته متخصصان، وقتی متولد می‌شویم، بالای جمجمه از ۵ استخوان ساخته شده است. بین این استخوان‌ها بافت نرم کشسانی وجود دارد که با رشد مغز افزایش می‌یابد و این همان اتفاقی است که در اسکافوسفالی نمی‌افتد!
در اسکافوسفالی استخوان داخل بافت نرم رشد می‌کند و دو استخوان را به هم جوش می‌دهد و رشد جمجمه را محدود می‌کند. بنابراین کله باریک و تنگ می‌شود؛ چراکه نمی‌تواند از طرفین رشد کند.
وقتی در مورد اسکافوسفالی صحبت می‌شود، احتمالا اصطلاح «کرانیوسینوستوزیس» را هم خواهید شنید. در واقع اسکافوسفالی یکی از رایج‌ترین انواع کرانیوسینوستوزیس است.
 

این بچه پلاجیوسفالی دارد؟!

معمولا پشت جمجمه یک نوزاد سالم کاملا گرد است و طرف چپ و راستش هم متقارن هستند. اگر زمانی احساس کردید که نوزادی دچار پلاجیوسفالی است، باید جمجمه‌اش را بررسی کنید و دنبال نامتقارنی‌ها و نقاط صاف باشید. ممکن است حتی احساس کنید بعضی نقاط سر نوزاد یا یکی از دو طرف سرش کم‌موتر است. بیشتر متخصصان نوزادان در طول چکاپ‌های همیشگی، نشانه‌های احتمالی پلاجیوسفالی را هم بررسی می‌کنند. اما از آنجا که کرانیوسینوستوزیس هم یکی از زیرشاخه‌های پلاجیوسفالی است و می‌تواند در درازمدت عوارضی ایجاد کند، خوب است خودتان هم مراقب باشید.
درواقع هر وقت پدر و مادری احساس کرد پشت سر فرزندش هر نوع نامتقارنی وجود دارد، باید سریع به متخصص نوزادان مراجعه کنند.

چرا پلاجیوسفالی؟

فشار به جمجمه نرم نوزاد می‌تواند باعث تغییر شکل آن شود و پشت یا یکی از طرفین کله نوزاد صاف می‌شود. بیشتر پلاجیوسفالی‌ها را می‌توان با یکی از این عوامل مرتبط دانست: حالت خوابیدن، طولانی ماندن در گهواره و کریر یا صندلی ماشین، تولد زودرس، تورتیکولی یا کج‌گردنی.
در مورد مدل خوابیدن صحبت کردیم. اما نوزادانی که زودتر از موعد به دنیا می‌آیند، به خاطر نرم‌تر بودن استخوان‌هایشان ممکن است دچار نوعی از پلاجیوسفالی شوند. اختلال کج‌گردنی یا تورتیکولی هم که به خاطر فشار ماهیچه‌های گردن به سر، باعث چرخیدن یا پیچیدن آن می‌شود، یکی دیگر از عوامل بروز پلاجیوسفالی است.

نگذارید درگیر شوند…

اگر می‌خواهید فرزند دلبندتان دچار پلاجیوسفالی نشود، لازم نیست هیچ کار سختی انجام دهید! کافی است اجازه ندهید سرش را به یک جهت نگه دارد. در مورد حالت خوابیدن و طولانی ماندن در گهواره، کریر، صندلی ماشین و هر وسیله دیگری که باعث می‌شود سر نوزاد برای مدت طولانی در یک حالت بماند، باید بدانید که همه‌شان می‌تواند به نوعی باعث بروز پلاجیوسفالی شود. بنابراین سعی کنید هر نیم ساعت یک بار سر نوزاد را جابجا کنید و جهت خوابیدنش را عوض کنید تا بالش و رختخواب مدام به یک طرف سرش فشار نیاورد.
زمان‌هایی که نوزاد بیدار است، می‌توانید او را به شکم بخوابانید. در این حالت او برای اینکه اطرافش را ببیند، نه تنها سرش را از روی رختخوابش بلند می‌کند، که گردنش را هم راست نگه می‌دارد و خودش جهت سرش را مدام عوض می‌کند.
خوب است بدانید درمان این سندرم هم کمی به روش‌های پیشگیری‌اش شبیه است؛ درواقع نباید بگذارید سر نوزاد برای طولانی مدت در یک جهت ثابت بماند. سعی کنید به روش‌های مختلف- مثلا با تکان دادن جغجغه و اسباب‌بازی جلوی چشمش و چپ و راست کردن آن- او را ترغیب کنید جهت سرش را عوض کنید و در زمان خواب نوزاد، خودتان با احتیاط این کار را برایش انجام دهید.

کلاه ایمنی (هلمت) هم خوب است؟

شاید بعضی نوزادها را دیده باشید که چیزی شبیه به یک کلاه ایمنی کوچولو روی سرشان دارند؛ این همان هلمت یا کلاه اصلاح جمجمه است که برای رفع صافی سر استفاده می‌شود. اصلا هم سیستم پیچیده‌ای ندارد؛ مثل این است که یک سیب را در یک بطری پرورش دهید تا سیب فرم بطری را به خودش بگیرد! مغز هم‌زمان با رشد خود، به استخوان‌های جمجمه فشار می‌آورد و فشار کلاه به شکل‌گیری استخوان‌های جمجمه، آن هم با فرمی طبیعی‌تر کمک می‌کند. جمجمه نوزادان قدری انعطاف‌پذیر است و نیاز به فشار زیادی نیست تا بتوان آن را دوباره شکل داد؛ همانطور که فشار ناشی از خوابیدن روی یک رختخواب نرم باعث صافی سر نوزاد می‌شود! پس استفاده از هلمت که معمولا بین ۴ تا ۶ ماهگی توصیه می‌شود، می‌تواند به رفع صافی سر نوزاد کمک کند.
البته این روش برای همه نوزادان مبتلا به پلاجیوسفالی هم توصیه نمی‌شود و بسیاری از اوقات، مقدار صافی سر آنقدر نیست که بخواهید ۲۳ ساعت در روز سر بچه را در کلاه ایمنی فرو کنید! پس حتما در صورت مشاهده صافی سر نوزادتان با متخصصان مشورت کنید و از هرگونه اقدام خودسرانه جدا خودداری کنید.