دسته: شیرخوار و نوپا

اگر به تازگی مادر شده‌اید و به دنبال راهی برای آرام کردن نوزاد دلبند خود هستید، پستانک یکی از بهترین گزینه‌ها برای شماست. این وسیله از تحریک‌پذیری کودک می‌کاهد و گریه‌های گاه و بی‌گاه او را به حداقل می‌رساند. بسیاری از نوزادان علاقه دارند بعد از خوردن شیر یا هنگام تاب خوردن در گهواره و در آغوش کشیدن از پستانک استفاده کنند. تحقیقات علمی نیز نشان داده‌اند که استفاده از پستانک، خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد در خواب را کاهش می‌دهد. امروزه پستانک‌ها در انواع و اقسام طرح‌ها، رنگ‌ها، جنس‌ها و … در بازار موجود هستند. این موضوع والدین تازه وارد را دچار سردرگمی می‌کند. از آنجایی که هر کودک با ویژگی‌های فیزیکی و رفتاری منحصر به فرد متولد می‌شود، پستانک نیز باید منحصر به هر نوزاد انتخاب شود. این مقاله شما را با انواع پستانک‌ها و مزایا و معایب هر یک آشنا خواهد کرد. به علاوه راهنمای کامل خرید شیشه شیر نیز به شما کمک می‌کند تا شیشه شیر مناسبی را برای فرزندتان انتخاب کنید.

انواع پستانک کدامند؟

هر پستانک از 3 قسمت تشکیل شده است؛ سری، صفحه محافظ و دستگیره. سری در دهان کودک قرار می‌گیرد و حالتی شبیه به نوک پستان مادر دارد. صفحه محافظ نیز با جلوگیری از فرو رفتن پستانک به دهان از خفگی کودک پیشگیری می‌کند. پستانک‌ها انواع مختلفی دارند؛ از جمله:

پستانک چند تکه

در این نوع پستانک، سری و صفحه محافظ و دستگیره به طور جداگانه تولید و روی هم سوار شده‌اند. اغلب پستانک‌های موجود در این دسته قرار می‌گیرند. قبل از استفاده از پستانک چند تکه توصیه می‌شود سری آن را با فشار دست بکشید تا از محکم بودن آن اطمینان حاصل کنید. اگر سری پستانک به راحتی با دست جدا شود، کودک را در خطر خفگی قرار خواهد داد. این پستانک را می توانید در رنج قیمت 2 تا 80 هزار تومان تهیه کنید. پستانک پنبه ريز مدل 4005E یکی از نمونه های پرفروش و ایرانی این نوع پستانک است که قیمتی در حدود 3 هزار تومان دارد.

پستانک یک‌تکه

در این نوع پستانک تمام قسمت‌ها به صورت یکپارچه در یک قالب تولید شده‌اند. بنابراین بخش‌های مختلف آن را نمی‌توان از هم جدا کرد. این نوع پستانک از لحاظ خطر خفگی، انتخاب مطمئن‌تری است. علاوه براین به دلیل سطح یکپارچه‌ای که دارد جرم و آلودگی کمتری به خود جذب می‌کند. این پستانک را می توانید در رنج قیمت 15 تا 30 هزار تومان تهیه کنید. پستانک چيکو مدل 34011 یکی از نمونه های پرفروش این نوع پستانک است که قیمتی در حدود 18 هزار تومان دارد.
 

پستانک ارتودنسی

سری این پستانک برخلاف پستاک‌های گرد و معمولی، در ابتدا صاف و در انتها کمی گرد است و در بعضی مدل‌ها از ابتدا تا انتها صاف و سربالا است. این پستانک‌ها به زبان اجازه حرکت می‌دهند و بر دندان‌ها و لثه‌ها فشار وارد نمی‌کنند. بنابراین باعث اختلال در رشد دهان و فک نخواهند شد. این پستانک را می توانید در رنج قیمت 3 تا 80 هزار تومان تهیه کنید. پستانک بيبی لند مدل 388 یکی از نمونه های پرفروش این نوع پستانک است که قیمتی در حدود 11 هزار تومان دارد.

پستانک فانتزی

امروزه پستانک‌های فانتزی بسیاری با شکل‌های مختلف در بازار موجود هستند. پستانک‌هایی به شکل سبیل و دندان و پستانک‌های عروسکی از گزینه‌های پرطرفدار به شمار می‌آیند. این پستانک‌ها، با هر بار دیدن کودک، لبخند را به لب‌های شما می‌آورند. این پستانک را می توانید در رنج قیمت 10 تا 20 هزار تومان تهیه کنید. پستانک ارتودنسی سبیل و لب Joyful Baby Pacifier مدل JBP1012 یکی از نمونه های این نوع پستانک است که قیمتی در حدود 9 هزار تومان دارد.
 

پستانک شب‌نما

پستانک‌ها به راحتی گم می‌شوند. پستانک‌های شب‌نما و رنگ‌ روشن خیلی راحت‌تر به چشم می‌آیند و پیدا می‌شوند. علاوه براین، پستانک شب‌نما موقع خواب روشنایی ضعیفی به اطراف ساطع می‌کند. خیلی از مادران معتقدند این ویژگی مانند چراغ خواب به خواب کودک کمک می‌کند. این پستانک را می توانید در رنج قیمت 30 تا 70 هزار تومان تهیه کنید. پستانک ارتودنسی شبرنگ 2 عددی دکتر براون طرح گوسفند یکی از نمونه های این نوع پستانک است که قیمتی در حدود 63 هزار تومان دارد.

 پستانک غذاخوری

با گذر از 6 ماهگی می‌توان با استفاده از پستانک غذاخوری، کودک را با طعم‌ها و مواد غذایی جدید آشنا کنید. برای مثال در فصل تابستان می‌توانید تکه‌های فریز شده میوه را در پستانک غذاخوری قرار دهید تا کودک همگام مکیدن آن از طعم و خواص میوه نیز بهره‌مند شود. این پستانک‌ها تعویض رژیم غذایی از رژیم مایع به جامد را نیز برای کودک تسهیل می‌کند. همچنین کثیف شدن لباس یا میز غذا را به حداقل می‌رساند. این پستانک را می توانید در رنج قیمت 10 تا 20 هزار تومان تهیه کنید. پستانک غذاخوری Wee یکی از نمونه های این نوع پستانک است که قیمتی در حدود 14 هزار تومان دارد.

بعضی از پستانک‌ها دارای قاب محافظ و بند حمل نیز هستند. این تجهیزات، نگهداری از پستانک را آسان‌تر می‌کنند. توجه داشته باشید که برای وصل کردن پستانک به کودک فقط از بند حمل مخصوص آن استفاده کنید. این بند توسط یک گیره به لباس کودک متصل می‌شود و او را در خطر خفگی قرار نمی‌دهد.

نکته: قبل از استفاده از پستانک جدید حتما آن را با آب گرم و صابون شستشو دهید. بعد از شستشو نیز بهتر است آن را در دستگاه استریل بگذارید.

کدام جنس مناسب‌تر است؟

سری پستانک می‌تواند از مواد مختلفی تولید شده باشد؛ از جمله:

سیلیکون

رایج‌ترین ماده برای تولید پستانک سیلیکون است. شستشوی سیلیکون آسان است و کمتر به خود بو می‌گیرد. این نوع سری را می‌توان در ماشین ظرفشویی شستشو داد، مگر اینکه خلاف آن روی بسته‌بندی محصول ذکر شده باشد. پستانک با سری سیلیکونی را می توانید در رنج قیمت 3 تا 80 هزار تومان تهیه کنید. پستانک يوميی مدل Orthodontic یکی از نمونه های پرفروش این نوع پستانک است که قیمتی در حدود 19 هزار تومان دارد.

 لاتکس

این ماده نرمی و انعطاف‌پذیری بیشتری نسبت به سیلیکون دارد. به همین دلیل خیلی از کودکان آن را ترجیح می‌دهند. اما سری لاتکس به دلیل نرم بودن، زودتر کهنه و خراب می‌شود. همچنین بعضی از کودکان نسبت به آن آلرژی نشان می‌دهند. این نوع سری را نمی‌توان در ماشین ظرفشویی شستشو داد، مگر اینکه خلاف آن روی بسته‌بندی محصول ذکر شده باشد. پستانک با سری لاتکس را می توانید در رنج قیمت 20 تا 30 هزار تومان تهیه کنید. پستانک چيکو مدل 38014 بسته 2 عددی یکی از نمونه های پرفروش این نوع پستانک است که قیمتی در حدود 20 هزار تومان دارد.

پلاستیک

از این ماده کمتر در تولید سری پستانک استفاده می‌شود. با این حال دوامش زیاد و شستشوی آن آسان است. خیلی از کودکان سری پلاستیکی را پس می‌زنند زیرا حس خوشایندی از آن دریافت نمی‌کنند. علاوه براین ممکن است بعد از مدتی روی سری آن خراش‌ها و ناهمواری‌هایی ایجاد شود و به بافت لطیف دهان کودک آسیب برساند. پستانک بيبی لند مدل 391 یکی از نمونه های پستانک با سری پلاستیکی است که قیمتی در حدود 5 هزار تومان دارد.

بهترین سن برای استفاده از پستانک

بعضی از متخصصان معتقدند قبل از استفاده از پستانک باید با رفتارهای کودک هنگام درد، نفخ، گرسنگی و خواب به خوبی آشنا شوید. همچنین بهتر است تا آغاز وزن‌گیری نوزاد (حداقل تا 10 روزگی) به او پستانک ندهید. درمورد نوزادانی که از شیر خشک تغذیه می‌کنند، نگرانی کمتری نسبت به پستانک وجود دارد. این نوزادان می‌توانند از همان روزهای اول تولد از پستانک استفاده کنند. اما نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند، بهتر است تا 6 هفتگی از پستانک استفاده نکنند. در غیر این صورت، تفاوت بین سری پستانک و پستان مادر ممکن است باعث گیج شدن نوزاد و اختلال در مکیدن شیر از پستان شود. لازم به ذکر است که استفاده از پستانک حداکثر تا 2 سالگی توصیه می‌شود.

چطور بفهمیم کودک به پستانک احتیاج دارد؟

برای تصمیم‌گیری راجع به این موضوع باید به رفتارهای نوزاد توجه کنید. مکیدن ‌شیشه‌شیر با علاقه (حتی در زمان خالی بودن)، به دهان گذاشتن سینه مادر بدون مکش شیر و مکیدن انگشتان دست و پا از جمله رفتارهایی هستند که وقت مناسب برای خرید پستانک را نشان می‌دهند. البته باید توجه داشت که بعضی نوزادان این علامت‌ها را از خود بروز نمی‌دهند. در این موارد فقط با آزمون و خطا می‌توانید به علاقه او نسبت به پستانک مطلع شوید. در صورتی که نوزاد از قرار دادن پستانک داخل دهان امتناع می‌کند، می‌توانید سری پستانک را به شیر مادر یا شیرخشک آغشته کرده و در دهانش بگذارید. در نهایت اگر کودک باز هم پستانک را پس بزند باید به انتخاب او احترام گذاشته و از راه دیگری برای آرام کردن استفاده کنید.

پستانک هر چند وقت یک بار باید تعویض شود؟

سری پستانک بعد از مدتی کهنه خواهند شد. زمان تعویض پستانک به میزان استفاده و شدت مکیدن نوزاد بستگی دارد. در صورت بروز هرگونه پارگی، سوراخ‌، تغییر رنگ، کش‌آمدگی، شل‌شدگی، چسبناک شدن (حتی بعد از شستشو) و جدا شدن بخش‌های مختلف باید پستانک را تعویض کرد. بی‌اهمیتی نسبت به این موارد، سلامت کودک را به خطر می‌اندازد.

سایز پستانک را در نظر بگیرید

پستانک‌ها براساس سنین مختلف دارای سایزهای متفاوتی هستند. این سایز‌ها معمولا در 4 گروه 0 تا 3 ماهه، 3 تا 6 ماهه، 6 تا 18 ماهه و 18 تا 36 ماهه تقسیم‌بندی می‌شوند. پستانک حتما باید متناسب با سن کودک خریداری شود. در غیر این صورت به آرام شدن کودک کمک نمی‌کند و ممکن است سلامتی او را به خطر بیندازد. صفحه محافظ پستانک نیز باید حداقل 4 سانتی‌متر بزرگ‌تر از عرض دهان او باشد. همچنین باید سوراخ‌هایی برای عبور هوا بر روی آن تعبیه شده باشد تا از حساسیت رطوبتی پوست کودک جلوگیری شود.

نگران BPA و فتالات نباشید

امروزه پستانک‌ها بدون استفاده از مواد مضری مثل BPA و فتالات تولید می شوند. با این حال بهتر است موقع خرید به عبارت «فاقد BPA و فتالات» روی بسته‌بندی محصول توجه داشته باشید.

آبله مرغان منجر به بروز برخی مشکلات از جمله تب بالا و جوش‌های قرمز روی بدن می‌شود. ویروس این بیماری فوق العاده مسری است و میتواند گسترش پیدا کند. اما میزان عفونت آبله مرغان به دلیل واکسیناسیون چندان زیاد نیست و نوزاد خیلی زود بهبود پیدا می‌کند. اما این بیماری چیست و چه مراقبت‌هایی نیاز دارد؟ و آیا اصلا می‌شود از آن جلوگیری کرد؟ در ادامه پاسخ این سوال‌ها را می‌خوانید.

چه چیزی باعث آبله مرغان می شود

آبله مرغان که به آن واریسلا نیز می‌گویند توسط ویروس واریسلا- زوستر ایجاد می‌شود که از خانواده ویروس هرپس است. این بیماری در افراد بالای 50 سال شیوع زیادی دارد. هرچند این بیماری اغلب در قشر جوان بروز می‌کند، براساس آمار مرکز کنترل بیماری‌های ایالات متحده این بیماری می‌تواند کودکان و نوزادان را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

نوزاد چطور مبتلا به آبله مرغان می شود

نوزاد زمانی که در معرض ویروس واریسلا قرار می‌گیرد مبتلا به آبله مرغان می‌شود. یک نوزاد به روش‌های زیر در معرض ویروس قرار میگیرد:

• زمانی که نوزاد توسط فردی که این بیماری را دارد لمس شده یا نگهداری شود.
• استنشاق قطرات عطسه یا قرار گرفتن در تماس با بزاق فردی که آبله مرغان دارد.
• تماس با اقلام شخصی فرد آلوده مانند ظروف، اسباب بازی و …

علائم آبله مرغان نوزاد

دوره انکوباسیون ویروس واریسلا بین 10 تا 21 روز است. این به آن معناست که کودک می‌تواند 21 روز بعد از قرار گرفتن در معرض ویروس علائم را نشان دهد. بثورات قرمز از علائم اولیه آبله مرغان است. بثورات برای اولین بار در سر و صورت ظاهر می‌شود و در نهایت در سراسر بدن گسترش می‌یابد. بثورات در 5 مرحله ایجاد می‌شود و هر کدام به مدت 24 ساعت طول می‌کشد. این 5 مرحله عبارتند از قرمزی، ایجاد حباب‌های آبدار، حباب‌های ابری، باز شدن زخم و ایجاد پوسته‌های خشک قهوه‌ای. مجموعه جدیدی از بثورات 4 تا 5 روز بعد دوباره ظاهر می‌شود. بنابراین شما ممکن است هر 5 مرحله را در قسمت‌های مختلف بدن ببینید. ضمن آنکه نوزاد تب بالای 38 درجه نیز دارد.

• علائم سرماخوردگی مانند آبریزش بینی، سرفه و عطسه
• درد شکم دائمی یا مکرر و کاهش اشتها
• بدن درد و خستگی عمومی نیز در نوزاد دیده می‌شود

این علائم تهدیدکننده زندگی نیست اما باید به پزشک مراجعه شود

تشخیص آبله مرغان در نوزادان

پزشک متخصص با دو روش می‌تواند بیماری را تشخیص دهد؛ یکی مشاهده است که پزشک از طریق بررسی بثورات به وجود آبله مرغان پی می‌برد. روش دوم آزمایش خون است که در صورتی که پزشک درباره تشخیص قطعی مردد باشد آن را تجویز می‌کند.

درمان آبله مرغان در نوزادان

آبله مرغان نیازی به درمان‌های پزشکی ندارد زیرا آبله مرغان یک بیماری ویروسی است و بنابراین هیچ درمان پزشکی ویژه‌ای ندارد. باید منتظر باشید سیستم ایمنی نوزاد این ویروس را از بین ببرد. پزشک ممکن است به نوزاد آنتی هیستامین تجویز کند تا خارش را کاهش دهد. با این حال برخی داروهای ضدویروسی وجود دارد که برای نوجوانان و افراد بزرگسال تجویز می‌شود که در صورت داشتن شرایط آلرژیک مانند اگزما و آسم قطعا باید تجویز شود. بدون دارو کودک مبتلا به آبله مرغان طی 5 تا 10 روز از اولین ظهور علائم بهبود می‌یابد.

کمک والدین به نوزاد مبتلا به آبله مرغان

شما می‌توانید اقدامات زیر را برای سرعت بخشیدن به بهبود نوزاد انجام دهید:

استراحت مناسب

مانند هرگونه بیماری ویروسی دیگر در آبله مرغان نیز استراحت به سرعت بهبود کمک می‌کند. بنابراین اجازه دهید کودک بخوابد.

مایعات زیاد

به تغذیه با شیر مادر همچنان ادامه دهید. اگر کودک بالای یک سال است میتوانید مواد غذایی مانند آب مرغ و سوپ عدس را به او بدهید. رژیم غذایی مایعات می‌تواند به تغذیه کودک کمک کند زیرا غذاهای جامد به دلیل درد و زخم معده به سختی قابل خوردن است.

کوتاه کردن ناخن‌ها

کودک به دلیل خارش بثورات مدام می‌خواهد آنها را با ناخن دستکاری کند بنابراین برای پیشگیری از این اتفاق بهتر است ناخن‌های کودک را کوتاه کنید تا آسیبی به خود نزند.

حمام اسفنجی خنک

استفاده از آبی که در دمای اتاق قرار دارد به صورت روزانه برای شستشوی کودک می‌تواند به کاهش شدت خارش کمک کند.

می توان از آبله مرغان نوزاد جلوگیری کرد

واکسن آبله مرغان می‌تواند کودک را در مواجهه با ویروس محافظت کند. اما سایر اقدامات درمانی دور نگهداشتن نوزاد از افراد آلوده است و البته حفظ بهداشت عمومی. محیط اطراف کودک را تمیز نگهدارید و مدام دستهای خودتان را بشویید و اسباب بازی‌های کودک را تمیز کنید زیرا ویروس‌ها می‌توانند در سطوح بی‌جان همچنان زنده بمانند. گفتنی است نوزادانی که واکنش شدید به عوارض واکسن نشان می‌دهند نمی‌توانند دور دورم واکسن را دریافت کنند. نوزادان مبتلا به ایدز به دلیل سیستم ایمنی ضعیف نمی‌توانند واکسن دریافت کنند. همچنین نوزادان سرطانی یا آنهایی که حساسیت دارند قادر به دریافت واکسن نیستند.
 

روزهای اول به دنیا آمدن نوزاد به عنوان یک موجود شگفت انگیز، توام با هیجان زیادی است. بسیاری از مسائلی که قبلا ظاهرا چیز مهمی نبوده اکنون بسیار پیچیده به نظر می‌رسد. برای حفظ و ارتقا سطح سلامت و رشد و تکامل نوزاد توصیه‌هایی وجود دارد که در اینجا نکاتی از طب سنتی ایرانی بیان می‌شود.

فوت و فن‌های تغذیه نوزاد

اولین چیزی که به نوزاد باید داده شود شیر مادر است، شیر مادر باعث لینت طبع نوزاد شده و به دلیل جذب راحت، سبب تقویت او می‌شود. طول مدت شیر خوردن و تعداد آن باید بر حسب قوت نوزاد باشد ولی برای راحتی مادر و تنظیم هضم و خواب نوزاد بهتر است با نظم باشد.

• برای تشخیص مناسب بودن شیر از نظر کیفیت و کمیت در 6 ماه اول بعد از تولد مدام باید کودک را وزن کرد و تحت نظر گرفت.
• غذای مادر هم خصوصیت خاصی ندارد، مقدار آن کافی و خوب و سریع الهضم باشد.
• بهترین شیر، شیر مادر است؛ حتی اگر پستان بی‌شیر باشد و نوزاد آن را بمکد برای نوزاد مفید خواهد بود.
• صبح‌ها بهتر است قبل از شیردادن، مادر کمی شیرش را بدوشد و دور بریزد و سپس به نوزاد خود شیر بدهد.

بعد از 7-6 ماهگی به محض بیرون آمدن دندان‎‌های شیری کودک، باید غذای کمکی را شروع کرد و صبح و عصر حریره رقیقی به کودک داد و کم کم بر غلظت و مقدار آن افزود و نیز می‌توان آبگوشتی که نان در آن تکه شده باشد را کم کم به خردسال داد.

فوت و فن‌های شستشوی نوزاد

• بدن نوزاد باید از خشکی و جریان هوا دور باشد؛ برای شروع شستشو، اول به بدن نوزاد نمک بمالند و بعد اورا بشویند. کسی که نوزاد را شستشو می‌دهد باید به این مسئله توجه کند که آّب در گوش نوزاد نرود.
• در طب سنتی ایرانی توصیه شده در آبی که نوزاد با آن شستشو می‌شود قسط و سماق و شمبلیله و آویشن جوشانده شده باشد. بعد از شستشو باید با پارچه نرمی نوزاد را خشک کرده و بدن اورا گرم نگه داشت.
• نوزاد در معرض باد و هوای سرد در محل حمام نباشد. نباید او را در حمام زیاد نگه داشت تا صورتش سرخ شود. بهترین زمان حمام بعد از خواب طولانی است؛ چون اکثرا نوزادان شب، طولانی می‌خوابند بهترین زمان حمام، صبح اول وقت است.
• تا 40 روزگی بهتر است روزی یک بار نوزاد را به حمام ببرند، در هوای گرم تا روزی 3-2 بار هم می‌توان نوزاد را شستشو داد؛ بعد از 40 روزگی هر 7 روز یکبار حمام بردن نوزاد کافی است در تابستان بهتر است هفته‌ای دو بار نوزاد را شستشو بدهید.
• در هوای گرم، بهتر است آب نیم گرم و در هوای سرد، آب متمایل به گرمی باشد.
• در طب سنتی ایران بعد از حمام روغن مالی توصیه شده است؛ باید دقت کرد موقع روغن مالی تا وقتی محل ناف نوزاد خشک نشده روغن به آن ناحیه مالیده نشود.
• در طب سنتی توصیه شده پسر تا 4 ماه با روغن گاو یا روغن دنبه یا پیه تازه و دختر تا 2 ماه با روغن بنفشه یا روغن بادام روغن مالی شود؛ بعد از گذشت این زمان، 4 تا 7 روز یک بار روغن مالی کافی است.

فوت و فن‌های خواباندن نوزاد

• عضلات پشت در دو طرف مهره‌ها آرام با روغن ماساژ داده شود تا اگر به دلیل خوابیدن مدام به پشت، گرفتگی و کوفتگی در آن ناحیه ایجاد شده باشد، رفع شود. بسیار اتفاق افتاده که نوزاد گریه و زاری زیادی کرده و با مالیدن این ناحیه آرام خوابیده است.
• در طب سنتی ایرانی توصیه شده که به آرامی مثانه نوزاد را نیز ماساژ دهند.
• نوزاد در طول یک ماه اول زندگی از لمس کردن و ماساژ ملایم بسیار لذت می‌برد و این کار به او آرامش می‌دهد.
• توصیه شده بینی نوزاد همیشه تمیز نگه داشته شود که کیپ شدن بینی، سبب تنگی نفس و خشکی حلق او نشود.
• در طب سنتی توصیه شده که تا 4-3 ماهگی نوزاد را قنداق کرده تا از اعضا محافظت شود و نوزاد با جنبانیدن دست و پا به سایر اعضایش آسیب نرساند.

فوت و فن‌های محل نگهداری نوزاد

• بهتر است سر نوزاد موقع خواب کمی بلندتر باشد و در گهواره آرام تاب داده شود.
• پوشاندن کلاه نرم و گرم از توصیه‌های اکید طب سنتی است.
• خانه‌ای که نوزاد در آن است باید نور معتدل متمایل به تاریکی داشته باشد چون در نور قوی چشم نوزاد آسیب می‌بیند. در آن خانه صدای بلند نباید شنیده شود.
• بعد از 3 روز می توان با لحن خوش برای نوزاد آواز خواند، نوزاد از صداهای ملایم لذت می‌برد و آرام می‌شود.

دوران نوزادی با تمام سوالات و ابهامات به سرعت می‌گذرد و خاطره و تجربه شیرینی را به یادگار می‌گذارد ولی حواسمان باید باشد که نادیده گرفتن مسائل کوچکی مثل بد شیر خوردن نوزاد، مکیدن ضعیف او، زردی، بیحالی نوزاد و دفع ادرار و مدفوع کم و ….. می‌تواند عوارض جبران‌ناپذیری به جا بگذارد بنابراین در صورت بروز هر مشکلی برای نوزادتان حتما برای اطمینان از بی‌خطر بودن آن مسئله با پزشک مشورت کنید.

از شش ماهگی به بعد که قرار است دادن غذای کمکی به کودک شروع شود، زندگی مادرها هم کمی سخت‌تر و ذهنشان درگیرتر می‌شود. از کی باید شروع کنید؟ از چه غذایی شروع کنید؟ هر بار چقدر غذا به کودک بدهید؟ از کجا بفهمید تا کی باید به کودک غذا بدهید و… . اگر این سوالات ذهن شما را هم مشغول کرده، ادامه مطلب را از دست ندهید.

از چه زمانی باید دادن غذای کمکی را به شیرخوار شروع کنیم؟

بعضی متخصصان توصیه می‌کنند در فاصله 4 تا 6 ماهگی هر زمانی که کودک آماده بود، دادن غذای کمکی به او را شروع کنید. تا آن زمان شیر مادر یا شیر خشک می‌تواند نیازهای تغذیه‌ای کودک شما را برطرف کند. یادتان باشد تا پیش از 4 ماهگی کودک نمی‌تواند بدون اینکه در معرض خطر قرار بگیرد، غذاهای جامد را ببلعد و دستگاه گوارش او آمادگی هضم این مواد غذایی را ندارد. با این حال این نکته را نیز در نظر داشته باشید که سازمان جهانی بهداشت و کارشناسان بخش تغذیه با شیر مادر انجمن متخصصان اطفال آمریکا توصیه می‌کنند کودکان تا شش ماهگی منحصرا با شیر مادر تغذیه شوند.

از کجا بفهمید نوزاد برای شروع غذای کمکی آماده است؟

• اگر یا چند مورد از علائم زیر را در کودکتان دیدید می‌توانید به مرور دادن غذای کمکی را به او شروع کنید:

• اگر کودک می‌تواند سرش را صاف و مستقیم نگه دارد.

• اگر وقتی مراقبت می‌شود می‌تواند بنشیند چون برای اینکه بتواند غذا را به درستی ببلعد باید بتواند صاف بنشیند.
• اگر کودک به جای اینکه غذا را به سمت بیرون بدهد، می‌تواند با زبانش غذا را به سمت عقب ببرد.
• اگر افزایش وزن قابل توجهی داشته است.
• اگر نسبت به غذای جامد کنجکاو است.

چطور غذای کمکی را شروع کنید؟

کودکان در این سن و سال اگرچه از نظر نیازهایشان شبیه به هم به نظر می‌رسند اما واقعیت آن است که برای شروع غذای جامد هر کودکی با کودک دیگر متفاوت است. البته اغلب نوزادان می‌توانند خوردن غذای کمکی را با پوره‌های متشکل از یک نوع ماده اولیه بدون اینکه به آن شکر یا نمک اضافه شده باشد، شروع کنند.
اگر نوزاد را با شیر خودتان تغذیه می‌کنید بر اساس دستورالعمل‌های انجمن متخصصان اطفال آمریکا، گوشت باید جزو اولین مواد غذایی باشد که به عنوان غذای تکمیلی به کودک می‌دهید زیرا گوشت قرمز، مرغ، بوقلمون …. به جایگزین شدن ذخایر آهن در بدن کمک می‌کند که از شش ماهگی به بعد سطح آن در بدن کودک کاهش پیدا می‌کند. سایر مواد غذایی مناسب برای شروع غذای کمکی شامل کدو، کدو حلوایی، سیب زمینی، سیب زمینی شیرین و… است. در آمریکا در ماه هفتم دادن میوه‌هایی مانند موز، هلو و گلابی نیز به صورت پوره شده به کودک شروع می‌شود.

غذای کمکی برای نوزاد 7 ماهه

هفته اول: یک قاشق چای‌خوری فرني آرد برنج، یک قاشق چای‌خوری حريره بادام
بهتر است اگر قبل از شش ماهگی دادن غذای کمکی را شروع کردید هر قاشق چای‌خوری را با 4-5 قاشق چای‌خوری شیر مادر یا شیر خشک مخلوط کنید تا غذا رقیق‌تر شود.
هفته دوم: ادامه برنامه قبلي + 1 قاشق چای‌خوری سوپ تهیه شده با گوشت یا مرغ و…
هفته سوم: ادامه برنامه قبلي + 1 قاشق چای‌خوری پوره انواع سبزی‌ها مثل هویج، سیب‌زمینی، جعفری، گشنیز، کرفس، لوبیا سبز و…
هفته چهارم: ادامه برنامه قبلی (در این زمان می‌توانید به مرور میزان مصرف غذا را تا یک قاشق غذاخوری افزایش دهید.)

غذای کمکی برای نوزاد 8 ماهه

زرده تخم ‌مرغ، ماست بدون شکر، پنير پاستوريزه که نمک آن گرفته شده است، خرمای بدون پوست و نرم شده، میوه و آب میوه طبیعی، حبوباتی مانند عدس و ماش و انواع نان در این ماه مجاز است.

• هفته اول: یک نخود زرده تخم مرغ سفت شده (تا پایان ده روز کودک باید بتواند یک زرده تخم مرغ را به صورت کامل میل کند و از آن به بعد می‌توانید روزی نصف زرده تخم مرغ در وعده صبحانه به او بدهید.)
• هفته دوم تا چهارم: به تدریج سوپ‌های نوزاد را با اضافه کردن بلغور یا حبوبات متنوع کرده و میوه‌های غیر حساسیت‌زا را به صورت نرم به او بدهید. در این مرحله کودک می‌تواند تا روزی 60 سی‌سی آب میوه طبیعی بخورد.

کودک در ماه هشتم می‌تواند تا روزی 10 قاشق چای‌خوری غلات پخته، روزی 3-4 قاشق چای‌خوری میوه و سبزی‌های پخته شده مصرف کند که البته این مقادیر باید در چندین وعده به کودک داده شود.

غذای کمکی برای نوزاد 9 و 10 ماهه

کته نرم همراه با گوشت سفید یا قرمز، بیسکوییت‌های ساده، نخود و لوبیا، جوانه گندم، خرما و میوه‌های نرم شده، ماکارونی و رشته‌فرنگی، نان و… در این مرحله مجاز است که باید 3-4 وعده در روز به کودک داده شوند. با توجه به اینکه کودک به راحتی می‌تواند یک تکه نان یا غذاهای مشابه را در دست بگیرد، این ماه‌ها زمان مناسبی برای دادن غذاهای انگشتی به اوست.

غذای کمکی نوزاد از 11 ماهگی به بعد

در این زمان رژیم غذایی کودک متنوع‌تر شده و شما به مرور می‌توانید دادن شیر، بستنی، ماهی، تخم مرغ آب پز، چغندر، شلغم، اسفناج و… را به او شروع کنید. اگرچه در تمام این ماه‌ها اضافه کردن شکر و نمک به غذای کودک به هیچ‌وجه توصیه نمی‌شود.

حساسیت غذایی نوزادان به غذای کمکی

غذاهایی که به طور معمول در شروع ماه هفتم به کودک داده می‌شود و معمولا غنی از آهن است معمولا حساسیت‌زا نیستند اما به هر حال لازم است از مقادیر بسیار کم دادن غذای کمکی را شروع کنید و مراقب کوچک‌ترین علائم حساسیت غذایی باشید. سپس سراغ غذاهایی بروید که احتمال ایجاد حساسیت توسط آن‌ها بیشتر است از جمله گندم، سویا، تخم مرغ، ماهی، کره بادام زمینی و… . متخصصان انجمن متخصصان اطفال می‌گویند اگر دادن این مواد غذایی از حوالی شش ماهگی شروع شود احتمال ایجاد حساسیت در کودک نیز کاهش پیدا می‌کند.

چطور ریسک حساسیت غذایی را کاهش دهیم؟

البته اگر کودک شما در یکی از گروه‌های زیر قرار می‌گیرد، بهتر است از شروع غذاهای کمکی که احتمال ایجاد حساسیت را بالا می‌برند تا زمان مشورت با پزشک خودداری کنید:

• اگر فرزند بزرگ‌ترتان به بادام زمینی حساسیت دارد.
• اگر کودک شما علی رغم رژیم درمانی پزشک متخصص اطفال، دچار اگزمای متوسط تا شدید است.
• اگر کودک شما در هنگام شروع غذای تکمیلی دچار واکنش آلرژیک شده است.

علائم حساسیت‌های غذایی در شیرخواران چیست؟

اگر کودک نسبت به غذای خاصی حساسیت نشان دهد، علائم این حساسیت چند دقیقه یا چند ساعت بعد از خوردن غذا شروع می‌شود. این علائم شامل تهوع، استفراغ، اسهال و… است و در صورت وجود این علائم باید به پزشک مراجعه کرد. اما اگر کودک دچار خس خس یا سختی در تنفس شده یا صورتش شروع به متورم شدن کرد باید فورا با اورژانس تماس بگیرید چون جان کودک در معرض تهدید قرار دارد.

آیا با وجود دادن غذای کمکی نوزاد همچنان به شیر احتیاج دارد؟

بله تا پایان یک سالگی شیر مادر یا شیر خشک غذای اصلی کودک شماست که انرژی، ویتامین‌ها و مواد معدنی مورد نیاز او را تامین می‌کند. در این مرحله غذای کمکی نمی‌تواند جایگزین مواد مغذی موجود در شیر شود.

چند بار در روز باید به کودک غذای جامد بدهید؟

در ابتدای شروع غذای کمکی، دادن یک وعده غذای جامد و نیمه جامد به او کافی است و پس از آن در روزهای پایانی ماه هفتم می‌توانید این عدد را به سه وعده در روز برسانید. در 8-9 ماهگی تا ماه یازدهم کودک به سه تا 4 وعده غذای جامد در روز نیاز دارد و از ماه یازدهم به بعد باید روزی 5 وعده غذای جامد به او داده شود.
 

شیرخوارانی که غذا خوردن را به‌تازگی شروع کرده‌اند و در ماه هفتم زندگی‌شان هستند می‌توانند خوردن پوره‌های غلیظ‌تر را تجربه کنند. در این مرحله می‌توانید از ترکیب دو یا چند ماده غذایی در غذای کمکی نوزاد استفاده کنید ولی پیش از آن اطمینان داشته باشید که به این مواد حساسیت نداشته باشد. بعد از طرز تهیه چند دستور غذایی برای نوزادان 4-6 ماه در ادامه چند دستور برای شیرخواران 7-9 ماه آمده است:

طرز درست کردن فرنی برای کودک

این غذا یکی از غذاهای محبوب و قدیمی در بین ایرانیان است. برای تهیه فرنی خوشمزه برای نوزادتان می‌توانید از یک قاشق مربا‌خوری آرد برنج، نصف قاشق مرباخوری شکر ،5 قاشق مرباخوری شیر و کمی آب استفاده کنید. بهتر است از شیر مادر استفاده کنید.
تمامی مواد به‌جز شیر را روی حرارت قرار می‌دهیم تا مخلوط شوند. سپس شیر را به آن اضافه می‌کنیم تا به قوام موردنظر برسد. همچنین می‌توانید شیر مادر را بعدازاینکه تمامی مواد با یکدیگر به غلظت لازم رسیدند، به آن اضافه کنید. در دفعات اول بهتر است غلظت آن کمی از شیر مادر بیشتر باشد و در دفعات بعدی به غلظت فرنی واقعی نزدیک شود.

پوره موز و انبه برای کودک

این دو میوه طبع گرمی دارند و با داشتن طعمی دوست‌داشتنی برای شیرخوار شما مفید هستند. برای تهیه این پوره به روش زیر اقدام کنید:

• یک عدد انبه و یک عدد موز را پوست بکنید.
• داخل مخلوط‌کن بریزید تا بافت آن یکدست شود.
• متناسب با توانایی جویدن فرزندتان غلظت آن را با آب، شیر خودتان یا شیر خشک تغییر دهید.
• این پوره را تا 3 روز در ظرفی که محکم در آن را بسته‌اید در یخچال و تا سه ماه می‌توانید در فریزر نگهداری کنید.

پوره هلو

هلو نیز از آن میوه‌های خوش‌طعم و عطر است. این میوه را می‌توانید به‌صورت مجزا پوره‌کنید یا همراه میوه‌هایی مانند زردآلو. برای تهیه این پوره روش زیر را در پیش بگیرید:

• در ابتدا هلو را بلانچ کنید؛ یعنی یک دقیقه در آب جوش بیندازید و سپس خارج کنید تا خنک شود.
• هلو را پوست بگیرید و به قطعات 2.5 سانتی خردکنید.
• سپس در داخل قابلمه و در سبد بخارپز قرار دهید تا بپزد. بسته به میزان رسیدگی میوه تا 10 دقیقه زمان می‌برد.
• هلو را خارج کرده و آب مانده در ظرف را نگه‌دارید.
• بعد از خنک شدن آن را در غذا ساز بریزید و پوره‌کنید. برای رقیق‌تر کردن پوره، از آب هلویی که در قابلمه مانده یا شیر استفاده کنید.

پوره گوشت بوقلمون یا مرغ

پروتئین نیز مانند سایر مواد غذایی برای بدن شیرخواران نیاز است. این پوره برای نوزادان بالای 6 ماه مناسب است. برای تهیه این غذا روش زیر را در پیش بگیرید:

• 250 گرم گوشت چرخ­کرده مرغ یا بوقلمون را در ماهی‌تابه موردنظر بر روی شعله ملایم قرار دهید و سه قاشق غذاخوری آب به آن اضافه کنید.
• با یک قاشق چوبی گوشت را هم بزنید تا زمانی که رنگ گوشت عوض شود و به‌طور کامل بپزد.
• اجازه دهید گوشت خنک شود و بعد در غذا ساز بریزید تا مخلوط شود.
• برای رقیق‌تر شدن به آن آب یا شیر اضافه کنید.
• به همراه این غذای کمکی می‌توانید از پوره میوه یا سبزیجات نیز استفاده کنید.

پوره کدوسبز

کدوی سبز یکی از موادی است که به کمک آن می‌توانید فرزندتان را با طعم سبزیجات آشنا کنید. وقتی پوره کدو را درست می‌کنید به دلیل دارا بودن آب در بافت خود، نیازی به اضافه کردن آب به پوره ندارید. می‌توانید این پوره را با توجه به قدرت جویدن فرزندتان با سایر سبزیجات مانند سیب زمینی یا پوره جو دوسر ترکیب کنید. برای تهیه این پوره مطابق دستور زیر عمل کنید:

• یک عدد کدوی سبز را پوست بکنید و خردکنید.
• در داخل قابلمه‌ای آب ریخته و با قرار دادن سبد بخارپز، کدوها را بپزید.
• بعد از حدود 5 دقیقه که کدو نرم شد آن را خارج کرده و اجازه دهید خنک شود.
• در داخل غذا ساز آن را میکس کنید. غلظت آن برای فرزندتان مناسب است.

زرده تخم مرغ

از پایان 7 ماهگی می‌توانید از زرده تخم مرغ به‌عنوان یک ماده مغذی که در رشد مغز او مؤثر است، استفاده کنید. برای درست کردن این غذای سبک که می‌تواند آهن لازم را به بدن نوزادتان برساند، یک عدد تخم مرغ را آب‌پز کنید تا زرده سفت شود و آن را باکمی شیر مادر مخلوط‌کنید. البته نباید تمام زرده را در یک وعده به او بدهید، چون حجم آن زیاد است.

پوره مرغ و سیب زمینی

برای اینکه طعم‌های جدید را به نوزادتان بچشانید می‌توانید از گوشت مرغ نیز در غذای او استفاده کنید. گوشت می‌تواند پروتئین و آهن را به بدن نوزادتان برساند. برای تهیه این پوره مقداری گوشت مرغ چرخ شده را با یک سیب زمینی پخته‌شده میکس و پوره‌کنید.

پوره کدو حلوایی و گلابی

این دستور ساده و خوشمزه سرشار از بتاکاروتن، آهن، پتاسیم، ویتامین E و C است. برای تهیه پوره کدو حلوایی و گلابی در فصل پاییز به‌این‌ترتیب پیش بروید:

• کدو حلوایی را خردکرده و تخمه‌های آن را خارج کنید.

• کدوها را در داخل سینی فر بچینید و در دمای 175 درجه سانتی‌گراد به مدت 40 تا 50 دقیقه قرار دهید تا نرم شود.

• بعد از خارج کردن از فر اجازه دهید تا خنک شده و سپس پوست آن را بکنید.

• گلابی را پوست بگیرید و بخارپز کنید.

• کدو و گلابی را در غذا ساز بریزید و پوره‌کنید. برای رسیدن به غلظت موردنظرتان به آن آب اضافه کنید.

• در این دستور می‌توانید کدوحلوایی را خردکرده و مانند گلابی به مدت 12 دقیقه بخار‌پز کنید. بعد از خنک شدن پوست آن را بگیرید.

• این پوره را در ظرف‌های کوچک فریز کنید و در مواقع لازم استفاده کنید.

  

نوزادان والدین سیگاری بیشتر احتمال دارد که در طول سال اول زندگی برای برونشیت و پنومونی در بیمارستان بستری شوند. بیشترین عضو نوزاد که با قرار گرفتن مادر باردار در برابر دود سیگار دچار مشکل می‌شود ریه اوست. ریه جنین در این حالت تضعیف می‌شود. بعد از تولد هم بیشتر در معرض عفونت‌های گوش قرار می‌گیرد.

نیکوتین به همه وسایل اتاق نوزاد می‌چسبد

سیگار وسیله بسیار موثری در پخش مواد شیمیایی مضر از جمله نیکوتین، مونوکسیدکربن و انواع مواد سرطان‌زاست. سیگار اگر در یک اتاق روشن شود دود در کل خانه در عرض چند دقیقه قابل تشخیص است و این شامل اتاق کودک نیز هست.
بسیاری از مواد شیمیایی و ذرات ریز ناشی از دود سیگار بلافاصله به همه جای اتاق از جمله لباس، اسباب بازی، شیشه شیر، فرش، دیوار، مبلمان و حتی فولاد ضد زنگ می‌چسبد. در طول هفته‌ها و ماه‌های بعدی این آلاینده‌ها به آرامی به هوا برمی‌گردند، همان هوایی که شما و نوزادتان تنفس می‌کنید. به این ترتیب کودک شما هم در معرض خطر قرار می‌گیرد.
آزمایش ادرار نوزادان با خانواده سیگاری نشان می‌دهد آنها 8 برابر بیشتر از خانواده‌های غیرسیگاری در معرض دود سیگار قرار دارند. در حقیقت سطوح بالای آلودگی‌های تنباکو حتی در خانه‌هایی که فرد سیگاری خارج از منزل سیگار می‌کشد وجود دارد. آلاینده‌ها از لباس، پوست، مو و تنفس فرد به بیرون سرایت می‌کند. بنابراین فرد سیگاری پیش از نزدیک شدن به نوزاد باید لباس‌های تمیز بپوشد و دست و صورت خود را بشوید.

قبل از خرید خانه تحقیق کنید

سطوح آلودگی تنباکو حتی در خانه‌ای که فرد سیگاری مدتها قبل از آن نقل مکان کرده وجود دارد و فرد غیرسیگاری با وجود تمیز کردن خانه در معرض این مواد شیمیایی قرار دارد. بنابراین قبل از اینکه یک آپارتمان را اجاره کنید بپرسید که آیا ساکنان قبلی سیگاری بودند یا نه!
اگر خانه خود را با دود سیگار آلوده کرده‌اید با باز کردن پنجره‌ها و درها تلاش کنید هوای پاک را وارد خانه کنید. از یک فیلتر ذرات با کیفیت (HEPA) استفاده کنید و مرتب فیلتر را عوض کنید.
جارو کردن خانه با جاروبرقی مجهز به فیلتر مفید است. سطوح را با یک پارچه مرطوب پاک کنید. محافظت جنین در برابر دود سیگار در خانه ای که فرد سیگاری دارد تقریبا غیرممکن است. اما محافظت از او در برابر مواد مضر مهم است. بنابراین اگر شما در مورد سلامت جنینتان نگران هستید باید از دعوت کردن مهمانان سیگاری به خانه خودداری کنید و از همسرتان بخواهید سیگار را ترک کند.

سندرم مرگ ناگهانی نوزاد با دود سیگار

سندرم مرگ ناگهانی نوزاد یا SIDS مرگ فوری و ناگهانی و بدون توجیه نوزاد در یک سال اول زندگی‌اش است. جالب است که تحقیقات ثابت کرده قرار گرفتن در معرض دود سیگار خطر SIDS را افزایش می‌دهد. به نظر می‌رسد مواد شیمیایی در دود سیگار روی مغز تاثیر گذاشته و تنظیم تنفس نوزاد را به هم می‌زند. غلظت نیکوتیم در ریه‌ها و سطوح بالای کوتینین (مارکر زیستی برای قرار گرفتن در معرض دود سیگار) در نوزادانی که در اثر سندرم مرگ ناگهانی می‌میرند، بالاتر از نوزادانی است که به علل دیگر می‌میرند.
  

نکات مهم برای دوری از دود سیگار

• فرد سیگاری را تشویق کنید که سیگار را ترک کند.
• به مکان‌های بسته‌ای که فکر می‌کنید افراد در آنجا سیگار می‌کشند، نروید.
• از راننده تاکسی بخواهید که سیگار نکشد.
• به افراد سیگاری بگویید که سیگار را در خارج از اتاق و در حالی که بکشند که درها بسته است و به هیچ عنوان دود به داخل سرایت نمی‌کند.

ممکن است شما هم به هر علتی مانند مصرف بعضی دارو‌ها نتوانید به نوزادتان شیر خودتان را بدهید و مجبور شوید از شیرهای کمکی استفاده کنید. در این صورت اگر بخواهید از شیری غیر از شیر خشک استفاده کنید لازم است بدانید که چه نوع شیری برای فرزند شما خوب و مناسب است. در این مطلب سعی کردیم به این سوال از دیدگاه طب ایرانی پاسخ بدهیم که اگر مادری نتوانست شیر خودش را به نوزاد بدهد چه شیری برای تغذیه نوزاد او مناسب تر است.

بهترین شیر برای نوزاد، شیر گاو

در طب ایرانی بهترین شیر و سازگارترین شیر با طبع هر نوزاد، شیر مادر اوست. نه تنها در طب ایرانی بلکه در طب مدرن هم دانشمندان به این نتیجه رسیده‌اند که بهترین شیر برای رشد و تقویت سیستم ایمنی بدن نوزاد، شیر مادر است و برای هر نوزاد شیر مادر خودش مناسب‌ترین شیر از میان شیرهاست. اما در صورت نیاز از شیر پستانداران دیگر هم می‌توان استفاده کرد. البته در این شرایط باید توجه داشته باشید که شیر حیوانی که مدت بارداری آن نزدیک به زمان بارداری انسان باشد از نظر تغذیه برای نوزاد انسان مناسب‌تر است. پس شیرگاو که مدت حاملگی آن نه ماه است، برای تغذیه انسان و مخصوصا اطفال مناسب‌تر است. شیر بز و گوسفند نسبت به شیرگاو، در اولویت‌های بعدی قرار دارند.

مواد موجود در شیر

به طور کلی هرشیری مرکب از سه بخش مختلف است: مائیت(بخش آبی) و جبنیت( بخش پنیری) و دسومت(بخش چربی) که هر یک مزاج مخصوصی دارد. طبیعت شیردر مجموع و بدون توجه به نسبت اجزای آن، گرم و تر است. اما هر چقدر اجزای آن تغییر کند ممکن است مزاج آن هم عوض شود. در مجموع انواع شیر مقوی، چاق کننده و برای رشد نوزادان و کودکان بسیار مناسب است. تغییر مزاج شیر هم به نوع حیوان بستگی دارد و هم به نوع تغذیه و حرکت حیوان. به عنوان مثال شیر حیوانی که در دشت و نیزار چرا می‌کند بخش آبی بیشتری دارد و شیر حیوانی که در کوه‌ها چرا می‌کند سبک‌تر است.

مقایسه انواع شیر

لابد برای شما هم این سوال پیش آمده که با توجه به این تغییرات بهترین شیر کدام است؟ از دید طب ایرانی شیر خوب قوام معتدل دارد، سفید و صاف است، طعم شیرین دارد و طعم و بوی بد نمی‌دهد. از بین انواع شیر حیوانات بهترین شیر، شیر گاو جوان و چاق است که سالم باشد، هیچ گونه بیماری نداشته و در ضمن در مراتع چریده باشد. زیرا بدن حیواناتی که تحرک کمتری دارند، مواد زاید و فضولات بیشتری دارد که می‌تواند از طریق شیر به انسان منتقل شود. شیر حیوانی که نوزادش از دنیا رفته یا سقط شده یا اینکه خودش بسیار لاغر و مریض باشد هم مناسب نیست. شیر گاو مزاج معتدل‌تری نسبت به سایر حیوانات دارد و برای انسان مناسب‌تر است اما شیر گوسفند غلیظ‌تر است و چربی و جبنیت بیشتری دارد، پس هضم آن برای نوزاد سخت‎تر است. شیر شتر رقیق‌تر از شیر گاو است و نسبت به سایر شیرها گرم و خشک تر است و بیشتر تشنگی ایجاد می‌کند. شیر بز معتدل‌ترین شیرهاست و از شیرگاو لطیف‌تر است و اثرات آن تا حد زیادی مانند شیر گاو است و در اغلب اوقات به جای آن به کار می‌رود. بنابر این در مجموع و به طور کلی شیر گاو برای نوزادان بهترین است اما بد نیست که انتخاب شیر برای کودکتان هم با توجه به مزاج او انجام شود. البته یادتان نرود که حتما شیر را از جاهایی تهیه کنید که از نظر آلودگی‌های میکروبی بررسی می‌شوند و حتما آن را به قدر کافی بجوشانید.

نکات کاربردی در مصرف شیر

یادتان باشد مصرف زیاد انواع شیر به خصوص شیر بز برای کسانی که مزاج سرد و تر دارند مناسب نیست. بنابراین بهتر است مزاج آن را با گرم کردن و اضافه کردن گلاب، عسل، دارچین، زنجبیل و عسل اصلاح کنند. روش اصلاح شیر این است که به اندازه یک چهارم مقدار شیر به آن آب اضافه کنند و بجوشانند تا آب اضافه شده تبخیر شود. در طی جوشیدن می‌توان به شیر دارچین، زنجبیل، گلاب و عسل اضافه کرد.
نکته دیگر درباره مصرف شیر در بزرگسالان این است که استفاده از آن به صورت ناشتا و باشکم خالی توصیه نمی‌شود. بهترین زمان استفاده از شیر در بزرگسالان کمی قبل از خواب و به شکل گرم و اصلاح شده با عسل و زنجبیل است. شیر و شیر برنج نه تنها به خوش رنگ شدن پوست و رنگ صورت کمک می‌کند، می‌تواند به بهبود خواب به خصوص در سالمندان کمک کند.
 

اگر تا 9 ماهگی به کودکتان غذاهای نرم و پوره‌ای می‌دادید از این ماه به بعد می‌توانید غذاهایی با بافت سفت‌تر را امتحان کنید. به‌علاوه در این سن می‌توانید لبنیات، پنیر و ماست را در برنامه غذایی او قرار دهید. بسیاری از نوزادان در این سن می‌توانند از غذاهای بزرگ‌سالان تغذیه کنند البته یادتان باشد کمی این غذاها را له کنید و بعد به او بدهید. در این سنین به‌ویژه 11 ماهگی به بعد می‌توانید وعده‌های غذایی کودکتان را بیشتر کرده و به 4 یا 5 وعده برسانید. در ادامه دستور تهیه چند غذا برای نوزادان بالای 9 ماه آمده است:

املت پنیر برای صبحانه

برای استفاده از تخم مرغ سعی کنید بیشتر از زرده استفاده کنید. استفاده از سفیده تخم مرغ را به بعد از یک سالگی موکول کنید یا دراین‌باره با پزشکتان صحبت کنید. در این دستور یک تخم مرغ پنیری را آموزش می‌دهیم که برای تهیه آن به مواد زیر نیاز دارید:

• تخم مرغ (تنها زرده تخم مرغ) یک عدد
• شیر مادر یا پاستوریزه دو قاشق غذاخوری
• پنیر چدار رنده شده یک قاشق غذاخوری
• روغن زیتون یک قاشق غذاخوری

روغن زیتون را در ماهی تابه گرم‌کنید. تخم مرغ و شیر را با یکدیگر هم بزنید. سپس پنیر را اضافه کنید و مخلوط را تا زمانی که تخم مرغ کاملاً بپزد هم بزنید. در انتها می‌توانید مقداری پیازچه خردشده تازه یا سبزیجات پخته‌شده به آن اضافه کنید.

پوره ماهی سفید، هویج و تره‌فرنگی

این پوره خوشمزه برای رشد ذهنی کودک بسیار مناسب است. به‌علاوه ماهی با داشتن امگا 3، اسیدهای مفید به رشد سیستم عصبی شیرخوار کمک می‌کند. مواد زیر برای تهیه این پوره لازم است:

• فیله ماهی سفید 3 تکه
• هویج خردشده 3 عدد
• یک عدد تره‌فرنگی که قسمت‌های سبز و سفید خردشده باشد
• یک‌دوم پیمانه آب، شیر مادر یا خشک

ماهی‌تابه گودی را روی شعله ملایم قرار دهید و مقداری از آب را داخل آن به جوش بیاورید. سبد بخارپز را داخل آن قرار داده و ماهی، هویج و تره‌فرنگی را به مدت 15 دقیقه داخل آن بگذارید. بعد از بخارپز شدن اجازه دهید تا خنک شود.
تمامی مواد را داخل مخلوط‌کن بریزید و پوره‌کنید. مقداری آب به پوره اضافه کنید تا غلظت آن کم شود. این پوره را سه روز در یخچال و تا 2 ماه می‌توانید در فریزر نگهداری کنید.

ماست، نعنا و آلبالو

ازآنجایی‌که می‌توانید به نوزادتان ماست بدهید، این میان وعده خوشمزه را در وعده‌های غذایی او قرار دهید. برای تهیه این میان وعده به مواد زیر نیاز داریم:
آلبالو یک پیمانه
4-5 برگ نعنا
ماست یونانی یا هر ماست پرچرب یک تا 2 پیمانه
آلبالو را روی شعله ملایم قرار دهید تا نرم شوند. سپس آلبالوها را به همراه برگ نعنا در مخلوط‌کن بریزید تا یک مایع یکدست حاصل شود. اگر می‌خواهید پوره غلیظ‌تر باشد فقط آلبالوها را با استفاده از یک کفگیر سوراخ‌دار، بدون آب حاصل از پختشان درون مخلوط‌کن بریزید. این مایع را درون ظرف موردنظر بریزد و سپس ماست را به آن اضافه کنید و هم بزنید.
به جای آلبالو می‌توانید از گیلاس نیز استفاده کنید.

سالاد میوه‌های استوایی

شاید واژه سالاد برای بچه‌ها کمی به نظرتان عجیب بیاید اما این سالاد برای شیر خوران بالای 10 ماه مناسب است. در این سالاد از میوه‌های استوایی زیر استفاده کنید:

• 2 الی 3 قاشق غذاخوری ماست یونانی یا ماست موردعلاقه فرزندتان
• یک قاشق غذاخوری پودر نارگیل
• یک‌چهارم پیمانه کیوی خردشده
• یک‌چهارم پیمانه موز خردشده
• یک‌چهارم پیمانه انبه خردشده

ابتدا ماست و پودر نارگیل را با یکدیگر مخلوط‌کنید، سپس میوه‌ها را به ظرف اضافه کرده و هم بزنید.

خوراک عدس و اسفناج

این خوراک به خاطر داشتن اسفناج سرشار از ویتامین‌ها و آنتی‌اکسیدان است و طعم خوشمزه‌ای دارد. برای تهیه این خوراک به مواد زیر نیاز دارید:
2 قاشق چای‌خوری روغن زیتون
یک هویج کوچک خرده شده
یک‌دوم پیمانه عدس خشک پاک‌شده و شسته شده
دو پیمانه عصاره آب‌گوشت یا مرغ
یک پیمانه اسفناج خرده شده
در ماهی‌تابه گودی هویج را در روغن زیتون حدود 3 دقیقه تفت دهید. عدس و آب مرغ را اضافه کرده و شعله را زیاد کنید تا به جوش بیاید. سپس شعله را کم کنید و در قابلمه را نیمه‌باز بگذارید تا به‌آرامی بجوشد. گاهی غذا را هم بزنید تا زمانی که حس کنید عدس‌ها نرم شده‌اند. سپس اسفناج را اضافه کنید و هم بزنید تا بپزد. ‌می‌توانید این غذا را در میکسر ریخته و پوره‌کنید.

خوراک گوشت و سبزیجات

برای تهیه این خوراک مقوی به مواد زیر نیاز دارید:

• آب یک پیمانه
• گوجه‌فرنگی خردشده 400 گرم
• گوشت گوسفندی چرخ‌کرده یا خردشده
• سیب‌زمینی یک عدد
• هویج 2 عدد
• ساقه کرفس یک عدد
• نخودفرنگی یک قاشق غذاخوری
• پیاز کوچک یک عدد

در قابلمه‌ای آب، گوشت و گوجه‌فرنگی‌ها را بریزید تا جوش بیاید. سبزیجات را خردکرده و ماهی‌تابه اضافه کنید. اجازه دهید تا بجوشد. سپس شعله را کم کنید تا مواد بپزند. هرچند وقت یک‌بار غذا را هم بزنید. می‌توانید این خوراک را باکمی برنج به کودکتان بدهید.

پاستا با نخودفرنگی

پاستا جز آن دسته غذاهایی است که کودکان طعم آن را دوست دارند. ترکیب پاستا با انواع سبزیجات و پنیر یک غذای مقوی برای نوزاد شماست.

• پنیر خامه‌ای 50 گرم
• نخودفرنگی یک قاشق غذاخوری
• شیر یک قاشق چای‌خوری
• پاستا 50 گرم
• پودر پنیر پارمسان 5 گرم

ماکارونی را درون آب جوش بریزید و سه دقیقه قبل از زمان پخت، نخودفرنگی را به آن اضافه کنید.
در ماهی‌تابه‌ای دیگر پنیر خامه‌ای را با یک قاشق شیر مخلوط‌کنید تا به غلظت مناسب برسد.
مواد ماکارونی را آبکش کنید و درون ظرف پنیر بریزید و هم بزنید تا مواد به‌خوبی با یکدیگر مخلوط شوند.
در آخر روی آن پنیر پارمسان بریزید و سرو کنید. به‌جای پنیر پارمسان می‌توانید از پنیر چدار استفاده کنید.

بعضی نوزادان بیشتر از بقیه می‌خوابند، بعضی مدت خوابشان طولانی است و بعضی نوزادان دیگر دوره خواب کوتاهی دارند. بعضی نوزادان شبها خیلی زود می‌خوابند و برخی دیگر تا دیروقت بیدارند. همه اینها ممکن است شما را دو به شک کند که آیا نوزادتان به اندازه کافی می‌خوابد؟ دوره بیداری‌اش چقدر باید باشد؟ در راهنمای زیر شما بهتر می‌توانید با الگوی خواب نوزادان در دوره‌های مختلف آشنا شوید.

دانه‌های قرمزی که گوشه گوشه صورتش نمایان می‌شوند، بی‌قراری مداوم و گاهی پیدا شدن رگه‌های خون در مدفوع، علایم هشدار دهنده‌‍ای هستند که می‌گویند شیر شما، آنقدر هم که فکر می‌کنید به سلامت نوزادتان خدمت نمی‌کند. نشانه‌هایی که از ابتلای فرزندتان به آلرژی و تاثیر شیرتان در روشن کردن نشانه‌های بیماری او خبر می‌دهند.

• از هر صد نوزادی که متولد می‌شود، یک نفر مثل فرزند شما به پروتئین موجود در لبنیات گاوی آلرژی دارد و در صورت مصرف شیرخشک‌هایی که از لبنیات گاوی تهیه می‌شوند، یا تغذیه با شیر مادری که این محصولات را مصرف می‌کند، نشانه‌های بیماری‌شان پدیدار می‌شود. این مواد سیستم ایمنی بدن کودک را مجبور به نشان دادن واکنش می‌کنند و در صورت حذف نشدن عوامل حساسیت‌زا، احتمال دچار شدن کودک به مشکلات دیگر افزایش می‌یابد.
• ناتوانی بدن کودک در هضم پروتئین موجود در لبنیات گاوی، در بدن همه نوزادان به یک شکل نمایش داده نمی‌شود. در حالی که برخی تنها به آلرژی خفیفی دچار هستند، برخی دیگر از کودکان به دلیل شدت حساسیت، دچار واکنش‌های شدید گوارشی می‌شوند و اعضای مختلفی در بدنشان، تحت تاثیر این مشکل قرار می‌گیرد.

 

 

• سابقه آلرژیک بودن مادر یا پدر، احتمال ابتلای نوزاد به نوعی از آلرژی را تا حدود 80 درصد بالا می‌برد و در بهبود شرایط او و کم شدن نشانه‌های بیماری، هیچ درمانی به اندازه محرومیت نوزاد از ماده آلرژی‌زا تاثیرگذار نیست.
• نوزادان، حساسیت به پروتئین گاوی را به شکل‌های مختلفی بروز می‌دهند. آلرژی در بدن برخی از آنها خود را با اگزما یا بثورات پوستی نشان می‌دهد و در بدن برخی دیگر، با درد دل و معده و گریه‌های شدید و طولانی مدت ناشی از آن ظاهر می‌شود. یبوست، نفخ زیاد یا اسهال از دیگر نشانه‌های حساس بودن بدن کودک به این پروتئین هستند.

شرح حال نوزاد مبتلا به حساسیت

به دکترتان بگویید:

• سابقه خانوادگی ابتلا به نوعی از آلرژی را دارید؟
• در مدفوع کودک خون مشاهده کرده‌اید؟
• روی پوستش جوش‌های قرمز رنگ یا دانه‌های عجیبی می‌بینید؟
• شیر از دهان کودکتان برمی‌گردد یا نشانه‌های ریفلاکس پنهان را در او می‌بینید؟
• فرزندتان بیشتر از حد انتظار بی‌قرار است و آرام کردن گریه‌اش کار هیچ کس نیست؟

درمان حساسیت به شیر در نوزادان

• احتمالا تا چند روز تغذیه کودک با محصولات حاوی پروتئین گاوی را قدغن می‌کند تا واکنش فرزندتان به حذف این عامل را مشاهده کند.
• احتمالا انجام آزمایش آلرژی پوستی را به شما توصیه می‌کند.
• احتمالا برای کاهش اسید معده فرزندتان که دستگاه گوارش حساسی پیدا کرده، دارو تجویز می‌کند.

 

چطور می‌توانید از سالم بودن تغذیه کودکتان مطمئن شوید؟

• باید بدانید که حذف پروتئین لبنیات گاوی معمولا در دوره مشخص و محدودی صورت می‌گیرد و با افزایش سن، احتمال برطرف شدن آلرژی فرزندتان افزایش می‌یابد.
• باید بدانید تکرار مصرف محصول آلرژی زا، به معنای عادت کردن بدن فرزندتان و برطرف شدن خود به خودی بیماری او نیست و درصورتی که عامل مورد نظر را حذف نکنید، مشکلات دیگری به آن اضافه خواهد شد.
• باید بدانید که نوزاد مبتلا به آلرژی غذایی، هر بار که محصول حساسیت‌زا را مصرف می‌کند، زجر می‌کشد و درد یا آرزدگی‌های گوارشی و پوستی او را کلافه می‌کند.
• باید بدانید دستگاه گوارش نوزادی که توان هضم پروتئین موجود در لبنیات گاوی را ندارد، با تکرار مصرف این ماده آسیبی جدی می‌بیند.
• باید بدانید هر گونه آلرژی در صورت کنترل و درمان نشدن، تشدید شده و درمان آلرژی مزمن، سخت‌تر و طولانی‌تر است.
• باید بدانید در صورت آگاه شدن از این مشکل، جایی برای نگرانی وجود ندارد و با حتی مادرانی که فرزندشان را از شیر خود تغذیه می‌کنند، می‌توانند با رعایت رژیم غذایی توصیه شده، این کار را ادامه دهند.
• باید بدانید اغلب برندهای معتبری که مصرف شیرخشک آنها به شما توصیه شده، شیر خشک‌های مخصوص کودکان آلرژیک را تولید می‌کنند و اگر فرزندتان شیرخشک می‌خورد، جایی برای نگرانی در مورد تغذیه او وجود ندارد.