برچسب: بارداری سالم

بعید نیست که شما هم در دوران بارداری‌تان این اتفاق را تجربه کرده ‌باشید؛ به هر جمعی که وارد می‌شدید، آدم‌ها نگاهی به شکمتان می‌انداختند و از روی اندازه آن، وضعیت سلامت و رشد جنین را تخمین می‌زدند. اغلب زنان باردار هم درست مثل آدم‌هایی که هیچ وقت تجربه بارداری را پشت سر نگذاشته‌اند، تصور می‌کنند اندازه شکم مادر، نشان دهنده جنسیت جنین است و رازهایی را در مورد میزان رشد و وضعیت سلامت او فاش می‌کند.
کم نیستند مادران بارداری که به خاطر بزرگتر شدن شکم و در نتیجه رشد بهتر نوزادشان، به بیسکوییت شکلاتی پناه می‌برند و ته‌چین پر روغنی را جایگزین سالاد شبانه می‌کنند. اما واقعیت چیست؟ آیا رشد بهتر جنین، به میزان بستنی شکلاتی که مادر می‌خورد وابسته است؟
متخصصان می‌گویند بهتر است در ماه‌های بارداری خودتان و اندازه شکمتان را با کسی مقایسه نکنید؛ از نظر آنها شکل و اندازه شکم در دوران بارداری، به عوامل مختلفی وابسته است و الزاما، به اندازه جنین ارتباطی ندارد؛ بلکه معیارهایی که در ادامه ذکر می‌کنیم، بر این موضوع تاثیر می‌گذارند:

قد خودتان

اگر بلند قد باشید، احتمالا رحم شما ارتفاع بیشتری را برای زندگی جنین‌تان فراهم می‌کند و ضرورت برجسته و رو به جلو بزرگ شدن شکم را کمتر می‌کند. در این شرایط، حتی کوچک بودن شکم هم فشاری را به فرزند شما وارد نمی‌کند.

موقعیت کودک

بچه ها، به ویژه تا پایان ماه سوم، در رحم بسیار فعال هستند و مدام تغییر موقعیت می‌دهند. اما در سه ماهه آخر، نوزادان به سمت پایین رحم حرکت می‌کنند تا برای بیرون آمدن آماده شوند. با وجود نیاز فرزندتان به حرکت کردن در شکم شما، موقعیتی که او در آن قرار دارد، بر شکل و اندازه شکم‌تان تاثیر می‌گذارد.

تجربه بارداری قبلی

اگر اولین بار است که مادر شدن را تجربه می‌کنید، احتمالا شکمتان نسبت به زنانی که چند فرزند را به دنیا آورده‌اند، کوچکتر خواهد بود. عضلات شکمی شما هنوز آنقدر کش نیامده‌اند که به راحتی رو به جلو کشیده شوند. پس بی‌جهت از رشد اندک شکمتان نترسید.
البته به گفته متخصصان، زنان ورزشکار حتی در بارداری دوم و سوم هم ممکن است شکم بزرگی نداشته باشند. چراکه آمادگی عضلات آنها، احتمال بی‌حد و مرز رها شدنشان و بزرگ شدن بی‌قاعده شکم را کاهش می‌دهد.

مقدار مایع آمنیوتیک

در تمامی ماه‌های بارداری و حتی در روزهای بارداری، مقدار مایع آمینوتیکی که اطراف فرزندتان وجود دارد، درحال تغییر است و بد نیست بدانید که میزان این مایع، در بدن زنان باردار مختلف، متفاوت است. گرچه معمولا عوامل گفته شده بر اندازه شکم مادران تاثیر می‌گذارد، اما در برخی موارد هم حجم مایع آمنیوتیکی که نوزاد در آن شناور است، می‌تواند اندازه شکم مادر را تعیین کند.

اندازه نوزاد

گفتیم که در اغلب موارد، اندازه و شکل شکم مادر به اندازه فرزند او ارتباطی ندارد. اما در برخی موارد هم بزرگی یا کوچکی بیش از اندازه نوزاد، می‌تواند تغییر واضحی را در اندازه شکم مادر ایجاد کند. تفاوت‌‌های ژنتیکی مادران که بر اندازه نوزادانشان هم تاثیر می‌گذارد، می‌تواند عامل تعیین کننده‌ای در اندازه شکم مادر باشد.

حرف آخر

همه عواملی که در این مطلب از آنها صحبت کردیم، می‌توانند تاثیراتی را در اندازه شکم مادران بگذارند. اما بار دیگر باید تکرار کنیم که هیچ کس، حتی پزشک شما، نمی‌تواند با تنها نگاه کردن به شکمتان، اندازه و وضعیت سلامت جنین را تخمین بزند. اگر سونوگرافی‌های انجام شده می‌گویند فرزندتان در هفته‌ها و ماه‌های اخیر، رشد طبیعی در شکم داشته، دیگر نگران کوچک بودن شکمتان نباشید. شما این شانس را دارید که بدون ایجاد تغییرات برگشت‌ناپذیر در وضعیت جسمی و ظاهری‌تان، صاحب فرزندی سالم شوید.
چیزی که بیشتر از اندازه شکم در بارداری باید ذهن شما را به خود مشغول کند، احتمال بالا رفتن قند یا فشار خونتان است. گذشته از این، یادتان نرود که برجستگی بیش از اندازه شکم، می‌تواند به کمر و دیگر اعضای بدنتان فشار بیاورد و حتی بعد از زایمان، مشکلات جدی را برای سلامتتان به یادگار بگذارد.

وقتی باردار هستید، جنین در حال رشد شما به کلسیم نیاز دارد تا استخوان‌‌ها و دندان‌های قوی داشته باشد. علاوه‌ بر این، کلسیم به رشد و نمو قلب، اعصاب و عضلات کمک می‌کند و باعث به وجود آمدن ریتم طبیعی قلب و ایجاد توانایی انعقاد خون می‌شود. همچنین کلسیم خطر پرفشاری خون را برای مادر باردار کاهش داده و مانع از مسمومیت بارداری و پره‌اکلامسی می‌‌شود. اگر شما در دوران بارداری به اندازه کافی کلسیم مصرف نکنید، جنین کلسیم مورد نیاز خود را از استخوان‌های شما برداشت می‌کند و در نتیجه به مرور مشکلات ناشی از کمبود کلسیم در بدن شما ظاهر می‌شود.

اندازه کلسیم مورد نیاز در بارداری

زنان 19 تا 50 ساله روزانه به 1000 میلی‌گرم کلسیم قبل، بعد و حین بارداری نیاز دارند. مقدار کلسیم مورد نیاز روزانه در زنان 18 ساله و جوان‌تر در بارداری، قبل و بعد از آن 1300 میلی‌گرم در روز است.
برای اینکه مطمئن باشید نیاز روزانه شما به کلسیم تامین می‌شود باید روزانه 3 فنجان لبنیات یا سایر غذاهای غنی از کلسیم مصرف کنید. یادتان باشد شما بعد از بارداری و پایان شیردهی هم به این میزان کلسیم نیاز دارید تا سلامت استخوانی خودتان را حفظ کرده و دچار پوکی استخوان نشوید.

منابع کلسیم را بشناسید

شیر و لبنیات مشهورترین منابع کلسیم در برنامه غذایی روزانه هستند اما غلات غنی شده با کلسیم، ماهی‌های کنسرو شده، سویا، نوشیدنی‌های غنی شده با کلسیم و… نیز می‌توانند بخشی از نیاز روزانه شما را تامین کنند.
یک فنجان ماست کم چرب معمولی= 415 میلی‌گرم کلسیم
45 گرم پنیر موتزارلا بدون چربی= 333 میلی‌گرم کلسیم
90 گرم ماهی ساردین= 325 میلی‌گرم کلسیم
240 گرم ماست میوه کم‌چرب= 313 – 384 میلی‌گرم کلسیم
240 میلی‌لیتر شیر بدون چربی= 299 میلی‌گرم کلسیم
240 میلی‌لیتر شیر سویای غنی شده= 299 میلی‌گرم کلسیم
240 میلی‌لیتر شیر کامل= 277 میلی‌گرم کلسیم
180 میلی‌لیتر آب پرتقال غنی شده با کلسیم= 253 میلی‌گرم کلسیم
یک دوم پیمانه پنیر توفو= 253 میلی‌گرم کلسیم
90 گرم ساردین= 181 میلی‌گرم کلسیم
1 پیمانه پنیر کاتیج= 138 میلی‌گرم کلسیم
1 فنجان کلم خرد شده= 100 میلی‌گرم کلسیم
یک دوم پیمانه شلغم پخته شده= 100 میلی‌گرم کلسیم
یک دوم پیمانه بستنی وانیلی= 84 میلی‌گرم کلسیم
یک برش نان سفید= 73 میلی‌گرم کلسیم

آیا باید مکمل کلسیم مصرف کنم؟

اگر در بارداری از مکمل پره‌ناتال(مولتی ویتامین دوران بارداری) استفاده می‌کنید، روزانه 150 میلی‌گرم کلسیم وارد بدنتان می‌شود بنابراین اگر از طریق رژیم غذایی نتوانید باقی کلسیم مورد نیاز این دوران را تامین کنید، احتمالا پزشک معالج تان به صورت جداگانه برای شما قرص کلسیم تجویز می‌کند.
این نکته مهم را به خاطر داشته باشید که بدن در هر نوبت می‌تواند 500 میلی‌گرم کلسیم جذب کند، بنابراین بهتر است به جای یک عدد قرص 1000 میلی‌گرمی، دو عدد قرص 500 میلی‌گرمی استفاده کنید.

کدام مکمل کلسیم به درد من می‌خورد؟

اگر مکمل کلسیم که برای شما تجویز شده از نوع کلسیم کربنات است، برای جذب به اسید معده احتیاج دارد پس بهتر است همراه غذا مصرف شود. کلسیم سیترات راحت‌ترین فرم کلسیم برای جذب شدن در بدن است که نیازی به اسید معده هم ندارد. بنابراین می‌توانید آن را بین وعده‌های غذایی هم مصرف کنید. اگر در بارداری دچار مشکل سوزش سردل و ریفلاکس شده‌اید و از داروهای ضد اسید معده استفاده می‌کنید، کلسیم سیترات انتخاب بهتری برای شماست. حتما برچسب روی دارو را بخوانید و مطمئن شوید که فاقد دولومیت، پوسته صدف، سرب و… است چون این ترکیبات ممکن است برای جنین شما خطرناک باشد.

مراقب دریافت بیش از حد کلسیم باشید

درست است که نیاز شما در دوران بارداری به کلسیم نسبتا بالاست ولی این به آن معنا نیست که هر مقدار کلسیمی که در دسترستان بود باید استفاده کنید. فراموش نکنید که حتی آب معمولی هم تا حدی کلسیم دارد و میزان دریافت روزانه شما نباید بیش از 2500 میلی‌گرم در روز (اگر 18 ساله یا پایین‌تر هستید، 3000 میلی‌گرم) باشد. دریافت بیش از حد کلسیم در دوران بارداری با افزایش احتمال یبوست، سنگ‌های کلیوی، جذب ناکافی آهن و روی و… همراه است.

چه عواملی مانع جذب کلسیم می‌شود؟

• نمک یا رژیم غذایی پر نمک: سدیم باعث افزایش دفع ادراری کلسیم می‌شود. بنابراین اگر رژیم غذایی پر نمکی دارید، حتی اگر به مقدار کافی کلسیم مصرف کنید، باز هم بخشی از آن را از طریق ادرار از دست می‌دهید.
• دریافت بیش از حد پروتئین: پروتئین اضافه در بدن به عنوان منبع انرژی مورد استفاده قرار می‌گیرد و در نتیجه این فرایند سولفات تولید می‌شود. سولفات هم دفع کلسیم ادراری را افزایش می‌دهد و هر چقدر مقدار مصرف پروتئین روزانه بالاتر از نیاز باشد، سولفات بیشتری هم تولید می‌شود.
• اگزالات: اگزالات در بعضی مواد غذایی مانند اسفناج، شکلات و چای وجود دارد که با کلسیم باند شده و دفع آن را از طریق مدفوع زیاد می‌کند. به عنوان مثال سیب‌زمینی شیرین حاوی کلسیم است اما به دلیل اگزالات، همه کلسیم آن جذب بدن نمی‌شود.
• فسفات: فسفات که به شکل فسفوریک اسید در نوشابه، غذاهای فراوری شده و… وجود دارد، با جذب کلسیم تداخل پیدا می‌کند.
• فیبرهای نامحلول: فیبرهای نامحلول از جمله سبوس گندم جذب کلسیم را در بدن کاهش می‌دهد.
• کافئین: دریافت بیش از حد کافئین (300-400 میلی گرم در روز) دفع ادراری کلسیم و دفع آن را از طریق مدفوع بالا می‌برد. یک فنجان چای تقریبا معادل 137 میلی‌گرم کافئین است.
• سیگار، بی تحرکی و استرس: همه این موارد که مربوط به سبک زندگی است می‌تواند روی جذب کلسیم اثر منفی داشته باشد.

اگر شما هم با شروع فصل بهار دچار آبریزش بینی یا سوزش و خارش در بینی و گلو شده و عطسه‌های مکرر می‌کنید؛ به احتمال زیاد درگیر مشکل شایعی به نام آلرژی فصلی شده‌اید. شاید این مشکل را سال‌های گذشته هم تجربه کرده باشید اما امسال به علت بارداری شرایط ویژه‌ای دارید. ممکن است در این شرایط شدت علائم بیشتری را تجربه کنید و با وجود این نمی‌توانید یا نمی‌‌خواهید از داروهای شیمیایی استفاده کنید، مبادا که برای جنین دلبندتان ضرری داشته باشد. 11 اردیبهشت، روز جهانی آسم است به همین دلیل به موضوع آلرژی از نگاه طب ایرانی پرداخته‌ایم. در طب ایرانی اگر چه نامی از بیماری به نام آلرژی در کتاب‌ها نیامده اما علائمی مشابه تحت عنوان نزله یا زکام گرم و سرد مطرح می‌شود و توصیه‌های خاصی برای هر نوع زکام و نزله ارائه شده است. از نظر تئوری به طور فیزیولوژیک در بارداری رطوبت و حرارت بدن زیاد می‌شود و ممکن است باعث شود علائم آلرژی شما بیشتر از سال‌های قبل باشد یا اینکه ممکن است سال‌های گذشته نشانه‌ای از آلرژی را تجربه نکرده باشید و امسال این مشکل برایتان پیش آمده باشد. اما نگران نشوید تنها کاری که باید بکنید این است عاملی که بینی و بدن را تحریک کرده و موجب آبریزش و سوزش و خارش بینی یا گلو و سرفه می‌شود، از بدن خارج کنید. این کار با روش طب کلاسیک برای درمان آلرژی، یعنی سرکوب سیستم ایمنی بدن، متفاوت است اما بسیار کارآمد و کم ضرر است. 

انواع آلرژی

آلرژی انواع مختلفی دارد که هر کدام از دید طب ایرانی علت‌های متفاوتی دارد. عموما آلرژی‌های بهاره به صورت سرخی و خارش و التهاب چشم‌ها، آبریزش رقیق و گاهی همراه با سوزش مختصر از بینی و عطسه بروز پیدا می‌کند. برخی این وقایع را به حساسیت‌های ناشی از گرده گل‌ها و گیاهان نسبت می‌دهند اما حتی اگر مواد حساسیت زا از خارج روی بدن اثر گذاشته باشد؛ بهتراست این مواد را از بدن خارج کنیم تا اینکه سعی کنیم با دارو حساسیت سیستم ایمنی را نسبت به آلرژن‌ها کم کنیم.

پاکسازی بهاری را جدی بگیرید

بهترین تدابیر پیشگیری از بیماری‌های بهاره این است که اواخر هر سال حدود یک تا دو هفته آخر اسفند ماه با پاکسازی مواد اضافی بدن را خارج کنیم. در واقع با این پاکسازی حجم مواد انباشته شده و غلیظ زمستانه بر بدن کم شده و به همان نسبت در بهار علائم بیرون ریزی این مواد کمتر خواهد شد. بهترین و در دسترس‌ترین راه برای پیشگیری از امراض بهاره؛ ایجاد اسهال ملایم برای خروج مواد اضافی از راه روده‌ها است. بنابراین مصرف آش سبزیجات می‌تواند بهترین گزینه باشد. بهتر است در این آش‌ها از گوشت کمتر و از سبزیجات بیشتری استفاده شود. ترکیبی که برای این آش به شما پیشنها می‌کنیم: جو پوست کنده، بلغور جو یا جوپرک، ماش، گشنیز، جعفری، کدو سبز، اسفناج، کرفس است. می‌توانید سبزی‌ها را به شکل متناوب تغییر دهید تا آش شما متنوع شود یا چاشنی آن را هر بار عوض کنید. می‌توانید از آلو بخارا، میوه تمبر هندی، سماق، رب انار و آبغوره یا نارنج همراه با کمی نمک و روغن زیتون به عنوان چاشنی آش استفاده کنید.

رژیم غذایی‌تان را اصلاح کنید

هر چقدر هم که شما راه خروج مواد اضافی و آلرژن را از بدن باز کنید، اگر دوباره مواد محرک را از راه خوراکی وارد بدن کنید نخواهید توانست تعادل بین ورود و خروج مواد را به خوبی برقرار کنید. یکی از عوامل محرک و تشدید آلرژی بهاره، رژیم غذایی نامناسب در ایام نوروز است. مصرف آجیل و تنقلات شورمزه، شکلات و شیرینی، قهوه و نسکافه، همگی موجب زیاد شدن تولید حرارت در بدن و افزایش جوشش و غلیان خون می‌شوند. از نظر طب ایرانی مصرف غذاهای با طعم شیرین و شور موجب افزایش حرارت و جوشش خون می‌شود بنابراین بهتر است افراد مبتلا به آلرژی بهاره از خوردن این نوع خوراکی‌ها پرهیز کنند و در عوض از طعم‌های کمی ترش یا معتدل استفاده کنند. به عنوان مثال خوردن رب یا آب انار، آب آلو، کاهو سکنجبین، اسفناج با غذا یا به عنوان میان وعده توصیه می‌شود. اما پرهیز از خوردن گردو، پنیر کهنه، پیاز خام، تره خام، سیرخام، ترتیزک( شاهی) هم توصیه می‌شود. در ضمن لازم است از مصرف خوراکی‌های آلرژی زا مانند انگور، خربزه و کیوی… نیز خودداری کنید.

 

کمتر گوشت قرمز بخورید

از نظر حکمای طب ایرانی موقع به حرکت در آمدن مواد در زمان تغییر فصل از زمستان به بهار باید در مصرف گوشت به خصوص گوشت گاو و گوساله احتیاط کرد. چون گوشت قرمز مولد خون است و به جوشش و حرکت اخلاط کمک می‌کند. پس بهتر است اگر قصد خوردن کباب دارید آن را با پاشیدن مقداری سماق قهوه‌ای روی آن اصلاح کنید. چون طعم ترشی و قبض در سماق می‌تواند تا حدی عوارض مصرف گوشت در بهار را تعدیل کند. خوردن گوشت پرندگان کوچک به جای گوشت‌های سنگین در این شرایط مناسب‌تر است.

نوشیدنی‌هایی برای کاهش آلرژی

عناب در کنترل آلرژی‌‌های فصلی، خارش و کهیر موثر است. پس اگر سابقه مشکلات آلرژی دارید عناب را فراموش نکنید. می‌توانید به شکل فالوده یا دمنوش از عناب استفاده کنید. برای تهیه فالوده عناب هفت عدد عناب را با سیب خرد شده با شعله ملایم بپزید. سپس عناب‌ها را با پشت قاشق شیره‌کشی کنید و تفاله را دور بریزید. فالوده آماده است.
نوشیدنی مناسب دیگر برای کسانی که دچار آبریزش و خارش و سوزش بینی هستند، ماء الشعیر طبی است. برای تهیه این نوشیدنی لازم است یک استکان جو پوست کنده را ابتدا با کمی آب بجوشانید و کف آن را خالی کنید. سپس با 14 برابر آب بگذارید روی حرارت ملایم بجوشد تا جوها شکفته شود و به رنگ آجری در بیاید. سپس آب جو را صاف کرده و در یخچال نگهداری کنید و روزی 3 لیوان با کمی عسل یا شکر میل کنید. این ترکیب تا دو روز در یخچال قابل نگهداری است. اگر آلرژی شما شدید است می‌توانید سه روز به جای غذا فقط از این ترکیب که خاصیت غذایی هم دارد استفاده کنید.

تدابیر ورزشی و حرکتی برای آلرژی

پیاده روی منظم روزانه و پرهیز از بی‌حرکتی با تحلیل بردن مواد زاید بدن به کاهش علائم آلرژی کمک می‌کند. علاوه بر این شانه کردن موها و ماساژ سر و خاراندن آن هم می‌تواند به کم کردن آبریزش بینی و آلرژی کمک کند. گاهی حتی مالیدن پاها از زیر زانو به صورت محکم و دردناک می‌تواند علائم آزار دهنده موجود در سر و صورت مانند احساس سنگینی و درد را کم کند.

نکاتی برای اصلاح خواب

بهتر است موقع خواب از خوابیدن بر پشت خودداری کنید. بهتر است به پهلو بخوابید یا اینکه صورتتان را روی بالش بگذارید. سعی کنید مدت کمتری بخوابید و از خواب روز مخصوصا بعد از صرف غذا خودداری کنید. جالب است بدانید سحر خیزی هم به کم کردن ترشحات بینی شما کمک می‌کند.

روغن مالی برای رفع آلرژی

می‌توانید برای کاهش سوزش و خارش بینی، عصر و شب روی پیشانی و بینی روغن بنفشه (با پایه روغن بادام) بمالید. چکاندن روغن بنفشه در بینی هم می‌تواند موثر باشد چون بنفشه یک ضد التهاب موضعی است.

حجامت با شرط و شروط

طبق توصیه‌های طب ایرانی، یکی از روش‌های حفظ سلامتی و تدابیر بهاری، حجامت ابتدای بهار است که کمک به پاکسازی خون و بدن از مواد زائد می‌کند و در نتیجه از برخی مشکلات شایع فصل بهار مانند آلرژی‌ها، جوش و دمل‌ها، کسالت و سنگینی پیشگیری می‌کند. در واقع خونگیری هم روش مناسبی برای کاهش حجم و جوشش خون است اما حجامت برای همه افراد توصیه نمی‌شود. بارداری هم یکی از شرایطی است که حجامت در آن ممنوعیت دارد مگر بین ماه‌های 4 تا 7 با شرایط خاص و صلاحدید پزشک.
اما سایر افرادی که ممانعت خاصی برای حجامت ندارند مخصوصا افرادی که حجامت توسط پزشک حاذق طب سنتی به ایشان توصیه شده است یا افراد با مزاج گرم و تر (مخصوصا مردان و زنان یائسه)، کسانی که دارای غلظت یا چربی‌خون یا اسید اوریک بالا، دارای جوش و دمل‌های پوستی صورت و بالا تنه و دارای احساس سنگینی و حرارت بالای سر و بدن هستند، می‌توانند برای حجامت اقدام کنند. البته بهتر است این افراد به مراکز استاندارد که حجامت زیر نظر پزشک انجام می‌شود مراجعه کنند تا شرایط قبل، حین و بعد از حجامت، به درستی در نظر گرفته و اجرا شود. بعضی از مواردی که حجامت در آنها منع شده است عبارتند از اطفال زیر دو سال، دوران بارداری، سنین خیلی بالا، بیماری‌های خاص و کم خونی‌های شدید، مزاج های سرد یا خشک، افراد خیلی لاغر یا خیلی چاق و کسانی که ضعف شدید دارند. این افراد نه تنها از حجامت بهار بهره‌ای نمی‌برند بلکه برایشان مضر هم خواهد بود. پس حجامت به عنوان ابزار کمکی برای جلوگیری از آلرژی بهاره تنها در برخی افراد و نه همه! توصیه می‌شود.

با وجود تلاش پزشکان در گوشه گوشه ایران، برای آگاه ساختن مادران و کم کردن احتمال تولد نوزادان با نقایص مادرزادی، هنوز هم کم نیستند مادرانی که به خاطر نگرانی از هزینه‌های بالای پزشکی یا حتی به خاطر آگاه نبودن از خطرات احتمالی، از انجام تست‌های غربالگری طفره می‌روند. آزمایش‌ها و سونوگرافی‌های غربالگری مرحله اول و دوم که با هدف تشخیص بیماری‌ها و نقایص ژنتیکی و وراثتی انجام می‌شوند، مادران را از احتمال تولد فرزندانی که قرار است یک عمر از اختلالات ناتوان کننده و درمان‌ناپذیر مادرزادی رنج ببرند آگاه کرده و در صورت پرریسک اعلام شدن نتیجه تست، پشتوانه قانونی و پزشکی برای سقط جنین ناقص را پس از تعیین نتیجه آمنیوسنتز فراهم می‌کنند.

سونوگرافی NT در سه ماهه اول بارداری

در دوره مشخصی از سه ماهه ابتدایی بارداری، بررسی جامعی روی سلامت مادر و جنین انجام می‌گیرد. در این بررسی‌ها مشاوره پزشکی و ژنتیکی در کنار آزمایش خون و سونوگرافی NT، احتمال سلامت جنین را تخمین زده و نگرانی مادران از ابتلای فرزندشان به برخی از اختلالات درمان‌ناپذیر را کاهش می‌دهند.

مادران 20 ساله هم باید تست غربالگری انجام دهند؟

برای انجام هیچ یک از تست‌های غربالگری مرحله اول، اجباری وجود ندارد. اما بد نیست بدانید که تنها مادرانی که در میان اقوام خود، ابتلا به بیماری‌ها و نقایص ژنتیکی و ارثی را مشاهده می‌کنند، با احتمال به دنیا آوردن فرزندی مبتلا به این نقایص روبرو نیستند. در بسیاری موارد، مادران به دلیل نبود این بیماری‌ها در نسل‌های اخیر خانواده خود، از وجود ژن‌های دردسر ساز بی‌خبرند و در برخی موارد، نقص مادرزادی مورد نظر، ارثی نبوده و مشکلی ژنتیکی است که نمی‌توان با تکیه بر سوابق خانوادگی از وجود یا نبود آن مطمئن شد. محققان می‌گویند در حدود 75 تا 80 درصد از نوزادانی که با سندرم دوان متولد شدند، هیچ گونه سابقه خانوادگی ابتلا به این بیماری مشاهده نشده و سن مادران آنها هم کمتر از 35 سال بوده است.
از طرف دیگر، در حالی که زنان بالای 35 سال، در گروه مادران پرخطر قرار می‌گیرند، باز هم نمی‌توان گفت که جوان‌تر بودن مادر، نبود خطر را تضمین می‌کند. همه مادران، چه کمتر از 35 سال داشته باشند و چه بیشتر از آن، برای کسب اطمینان از مبتلا نبودن فرزند خود به نقایص مادرزادی، نیازمند انجام تست‌های غربالگری هستند. البته نباید فراموش کنید که این تست‌ها حدود 85 درصد چنین احتمالی را مشخص می‌کنند و هرگز به شکل 100 درصدی، سلامت مادرزادی نوزاد را تضمین نمی‌کنند.

سونوگرافی NT در مطب پزشک امکان دارد؟

سونوگرافیNT که مخفف Nuchal Translucency است، گرچه به روشی شبیه سونوگرافی معمولی انجام می‌شود، اما تنها سونوگرافیست‌های ماهری که گواهینامه انجام آن را دارند، از عهده انجام دادنش برمی‌آیند. رخ دادن کوچکترین خطایی در انجام این سونوگرافی و تعیین عدد NT می‌تواند نتیجه غربالگری را تغییر داده و مادران و متخصصان را گمراه کند. به همین دلیل انجام این سونوگرافی، تنها در مراکز تخصصی که مجوز انجام تست‌های غربالگری را دارند انجام می‌گیرد.

غربالگری سه ماهه اول در هفته 14 بارداری

زمان انجام غربالگری سه ماهه اول، از یازده هفتگی تا 13 هفته و6 روزگی بارداری است و قبل یا بعد از این زمان، نمی‌توان انتظار درست بودن نتیجه تست را داشت. با وجود این، گفته می‌شود که از CRL (طور سری-دمی) که در سونوگرافی NT انجام شده، بین 45 تا 84 باشد یا سن بارداری مادر بر اساس پارامترهای مشخص شده در سونوگرافی، 14 هفته یا 14 هفته و یک روز باشد، می‌توان غربالگری سه ماهه اول را انجام داد. اندازه نرمال NT در جنین با توجه به سن حاملگی و CRL جنین سنجیده می‌شود و اعداد به دست آمده، ارزیابی نسبتا دقیقی از وضعیت جنین را در اختیار قرار می‌دهند.
بد نیست بدانید که برای انجام این آزمایش‌ها، نیازی به ناشتا بودن مادر وجود ندارد و مثل یک آزمایش معمولی، می‌توان آن را در هر ساعت از شبانه‌روز انجام داد؛ البته آزمایش به تنهایی و بدون انجام سونوگرافی NT قابل انجام نیست و سونوگرافی خاصی از روی شکم انجام می‌شود، می‌تواند به بررسی بهتر شرایط مادر و نوزاد کمک کند.

غربالگری سه ماهه اول احتمال وجود چه خطراتی را مشخص می‌کند؟

برای ایجاد تصویری از نوزاد شناور در رحم مادر، سونوگرافی یکی از مناسب‌ترین گزینه‌هاست. این تست اندازه و موقعیت نوزاد را بررسی می‌کند و درکی از رشد اندام‌ها و ساختار استخوان‌بندی او را برای متخصصان ایجاد می‌کند. سونوگرافی‌های غربالگری نوبت اول و آزمایش خون غربالگری اول، ضخامت چین پشت گردن جنین، استخوان بینی جنین، تعیین چندقلویی، تعیین وضعیت قلب و مثانه جنین، تاریخ دقیق زایمان و سن بارداری، تشخیص سندرم دوان را مورد بررسی قرار می‌دهند. اما واقعیت این است که همه نقص‌های مادرزادی، با انجام تست‌های غربال‌گری قابل تشخیص نیستند.
از آنجا که سندرم داون یا مونگلسیم یکی از شایع‌ترین نقایص ژنتیکی است، اغلب مادران، با انگیزه مطمئن شدن از مبتلا نبودن فرزندشان به این اختلال غربالگری اول را انجام می‌دهند. اما احتمال سندرم دارون یا تریزومی 21، تنها مشکلی نیست که با انجام این تست قابل تعیین است. سندرم پاتو (تریزومی 13) و سندرم ادواردز (تریزومی 18) از دیگر اختلالاتی هستند که احتمال ابتلا به آن را می‌توان با انجام غربالگری سه ماهه اول بررسی کرد.

احتمال ابتلا به سندرم داون چطور تشخیص داده می‌شود؟

در غربالگری سه ماهه اول، به دو روش احتمال ابتلا به سندرم داون بررسی می‌شود. در سونوگرافی های انجام شده، دیدن تیغه بینی جنین، نگرانی در مورد ابتلای او به این اختلال را کاهش می‌دهد. اما ندیدن تیغه بینی هم به معنای ابتلای 100 درصدی نوزاد به این مشکل نیست. بلکه در صورت مشاهده نشدن استخوان بینی، در هفته‌های بعد باز هم وضعیت جنین بررسی و در صورت نیاز، انجام آزمایش آمنیوسنتر توصیه می‌شود.
اختلالات اسکلتی، عضلانی، خونی و عصبی متعددی با انجام این تست تشخیص داده می‌شوند و در صورت ابتلای جنین به هر یک، اجازه سقط اختیاری به مادر داده می‌شود. هدف تست آمنیوسنتز، تشخیص بیماری‌های مادرزادی است که زمینه ارثی یا ژنتیکی دارند.

آمنیوسنتز چه کمکی به تشخیص اختلالات می‌کند؟

آمنیوسنتز معمولا در هفته های 15 تا 20 بارداری انجام می‌شود. در این آزمایش یک سوزن برای استخراج حدود 20 میلی لیتر مایع آمنیوتیک ( مایع اطراف نوزاد در رحم ) به رحم وارد می‌شود و همزمان از طریق امواج اولتراسوند، وضعیت نوزاد مشاهده می‌شود. هر سلول از مایع آمنیوتیک، حاوی مجموعه‌ای کامل از DNA کودک است. بنابراین، نمونه‌های سلولی به دست آمده در آزمایش آمنیوسنتز، برای تشخیص وضعیت سلامت جنین بسیار مفید و وضعیت رشد او بسیار مفید هستند.
این تست احتمال ابتلا به ناهنجاری‌های ژنتیکی مثل سندرم داون یا اسپینا بفیدا را بررسی می‌کند و انجام آن در این موارد توصیه می‌شود:

• یکی از آزمایش‌های غربالگری، نتایج غیرطبیعی را نشان دهد
• سن مادر از 35 سال بیشتر باشد
• سابقه تولد نوزاد مبتلا به سندرم داون در خانواده
• زن و شوهر با هم نسبت فامیلی داشته باشند

می‌توان برای اطمینان و در صورت توصیه نشدن، تست آمنیوسنتز را انجام داد؟

انجام آزمایش آمنیوسنتز، تنها درصورتی که عدد مشخص شده در سونوگرافی NT بالاتر از حد معینی باشد توصیه می‌شود. در غربالگری نوبت اول، مادران در سه گروه پرخطر، متوسط و کم‌خطر دسته‌بندی می‌شوند و مادرانی که در گروه پرخطر‌ها هستند، تست آمنیوسنتز یا نمونه برداری از پرزهای جفتی را انجام می‌دهند و گروه متوسط، منتظر مشخص شدن نتیجه غربالگری نوبت دوم می‌مانند.
گرچه در صورت وجود احتمال نقایص مادرزادی، انجام آزمایش آمنیوسنتز بدون تردید لازم است، اما در صورت توصیه نشدن این آزمایش، هرگز نباید خودسرانه برای انجام آن اقدام کنید. آمار سقط جنین به دلیل انجام آمنیوسنتز، بسیار ناچیز و حدود نیم درصد است. اما اگر دلیل پزشکی برای کشیدن این مایع از رحم نیست، بهتر است جنین خود را در معرض همین خطر ناچیز هم قرار ندهید.

مثبت بودن تست غربالگری به معنای نقص جنین است؟

همانطور که گفته شد، تست‌های غربالگری، تشخیصی نبوده و تنها احتمال وجود نقص و بیماری را معین می‌کنند. بسیاری از مادرانی که به خاطر نتیجه مثبت تست، بررسی‌های تکمیلی را انجام داده‌اند، از سالم بودن فرزند خود باخبر شده‌اند. گذشته از این، نمی‌توان گفت که درصد خطا در این آزمایش‌ها صفر است. اشتباه متخصصان در محاسبه و تخمین سن بارداری، زمینه را برای ثبت نتیجه اشتباه هم فراهم می‌کند. گذشته از این، حتی در صورت درست بودن جواب مثبت هم تنها یک درصد خانم‌های زیر 35 سال و 2 تا 3 درصد خانم‌های بالای این سن، در آزمایش‌های بعدی هم جواب مثبت می‌گیرند و مجبور به سقط جنین می‌شوند. 

حتی منفی بودن نتیجه غربالگری مرحله اول، به معنای راحت شدن خیال مادر نیست. چند ماه بعد، نوبت به انجام تست غربالگری دیگری می‌رسد. تست «کوآد مارکر» که چند عامل اساسی دیگر در خون مادر را بررسی می‌کند و در صورت به‌هنجار نبودن اعداد به دست آمده، لزوم انجام بررسی‌های جامع‌تر را به مادران یادآوری می‌کند.

فقط مادران بالای 35 سال در خطرند؟

گرچه بروز سندرم داون با سن مادر ارتباط مستقیم دارد، اما احتمال ابتلای فرزند مادران زیر سی سال به این نابهنجاری هم کم نیست. درحالیکه یک کودک از هر 250 کودکی که از مادران بالای 35 سال متولد شده‌اند به سندرم داون مبتلا می‌شود، 1 نفر از هر 75 فرزند مادران بالای 40 سال در خطر ابتلا به این بیماری قرار دارند. اما با وجود این آمارها، 80 درصد کودکان مبتلا به سندرم داون، از مادران جوانتری که کمتر از 35 سال دارند متولد می‌شوند و همین ارقام کافی است تا مادران به هیچ بهانه‌ای، از انجام دو نوبت غربالگری بارداری طفره نروند.

چرا باید غربالگری نوبت دوم را انجام داد؟

درست است که در غربالگری نوبت اول، فاکتورهای متعددی مورد بررسی قرار گرفته‌اند، اما به دلیل پایین بودن میزان برخی هورمون‌ها و پروتئین‌ها در بدن مادران، در ماه‌های ابتدایی بارداری، امکان تشخیص برخی مشکلات وجود ندارد. تغییر سطح این هورمون‌ها و پروتئین‌ها، امکان بررسی دقیق‌تر در غربالگری دوم را فراهم می‌کند. اما باز هم نمی‌توان گفت که نتیجه غربالگری دوم، کاملا قابل اتکاست، بلکه تنها احتمال بی‌خبری مادر از مشکلات ژنتیکی و ارثی مادرزاری فرزندش را کمتر می‌کند.

غربالگری دوم آزمایش هم دارد؟

دومین غربالگری، در هفته‌های چهاردهم تا بیست و دوم بارداری انجام می‌شود. یعنی دقیقا تا 22 هفته و شش روزگی بارداری. البته از نظر متخصصان، بهتر است مادران انجام این آزمایش را به تعویق نیندازند و در بهترین زمان، یعنی حوالی هفته‌های 15 و 16 بارداری این آزمایش را انجام دهند.
در این نوبت از غربالگری، معمولا همراه با انجام آزمایش خون ممکن است یک سونوگرافی دقیق و تخصصی، وضعیت جنین و جفت مورد بررسی قرار گیرد.از آنجا که در این زمان همه اندام‌های درونی و بیرونی شکل گرفته‌اند، می‌توان با انجام این سونوگرافی، ارزیابی دقیقی از ساختار آناتومیک جنین پیدا کرد. سونوگرافی آنومالی، آناتومی جنین را مورد بررسی دقیق‌تر قرار می‌دهد و احتمال وجود نقایص در شکل‌گیری اندام‌ها یا رشد غیرطبیعی آنها را بررسی می‌کند. بررسی احتمال تولد نوزاد لب‌شکری یا ابتلای او به نقایص ستون فقرات و اسکلت، بر عهده این سونوگرافی است.

در سه ماهه سوم بارداری هم تست غربالگری انجام می‌شود؟

اغلب مادران تنها نیازمند انجام دو نوبت غربالگری هستند. در سونوگرافی آنومالی که در سه ماهه دوم انجام می‌شود، جفت، مایع آمنیوتیک و بندناف مورد ارزیابی قرار می‌گیرند. جفت ممکن است در دیوار جلویی رحم (قدامی) یا دیوار پشتی رحم (خلفی) یا نزدیک با بالا یا پایین رحم باشد. اما اگر جفت بیش از اندازه پایین قرار گرفته یا موقعیت تهدید کننده‌ای داشته باشد، انجام سونوگرافی دیگری در سه ماهه سوم، برای ارزیابی وضعیت جفت و محل قرارگیری آن توصیه می‌شود.

چه کسانی نباید از انجام غربالگری « کوآد مارکر» سر باز بزنند؟

همانطور که پیش از این گفتیم، حتی مادران جوانی که هیچ سابقه مشکوکی را در خانواده خود ندیده‌اند هم باید هر دو نوبت غربالگری را در مراکز تخصصی انجام دهند. با وجود این همیشه گروه آسیب‌پذیرتری وجود دارند که به هیچ وجه نباید از عمل کردن به چنین توصیه‌هایی طفره بروند:

• مادرانی که سابقه تولد فرزند با نقایص مادرزادی بدو تولد را در خانواده خود داشته‌اند
• مادرانی که بیشتر از 35 سال دارند
• مصرف‌کنندگان داروهای مضر در دوران بارداری
• مادران مبتلا به دیابت بارداری
• زنانی که در دوران بارداری به عفونت‌های ویروسی دچار شده‌اند
• مادرانی که در معرض اشعه قرار داشته‌اند

بعد از مشخص شدن نتیجه مثبت چه می‌توان کرد؟

به ندرت می‌توان با مداخلات پزشکی، سرنوشت فرزندان مبتلا به این نقایص را تغییر داد. اما در موارد اندکی مانند جراحی جنین برای اسپینا بیفیدا می‌توان از به موقع آگاه شدن از مشکلات جنین سود برد.
گذشته از این، مادرانی که از وجود این اختلالات ناتوان کننده باخبر می‌شوند، می‌توانند به انتخاب خود و به‌طور قانونی، به بارداری پایان بدهند یا اینکه خود را برای پرورش کودکی با نیازهای ویژه آماده کنند.

عکس اصلی مطلب از: رویا مرادی

روز 8 می برابر با 18 اردیبهشت روز جهانی تالاسمی و البته روز ملی بیماری‌های خاص و صعب‌العلاج است، بیماری که به کمک پیشرفت علم ژنتیک این روزها مشخص شده چطور منتقل می‌شود و با آزمایش‌های به موقع می‌توان میزان شیوع آن را تا حدود زیادی کاهش داد. تالاسمی یک اختلال ژنتیکی است. این اختلال زمانی اتفاق می‌افتد که ژن‌هایی که قرار است هموگلوبین سالم – پروتئین غنی از آهنی که در گلبول‌های قرمز وجود دارد- ایجاد کنند، دچار جهش می‌شوند. هموگلوبین اکسیژن را به تمام قسمت‌های بدن حمل می‌کند و دی‌اکسید کربن را به ریه‌ها منتقل می‌کند. وقتی این ژن‌ها جهش پیدا می‌کنند این به آن معنی است که آن‌ها به صورت دائمی تغییر می‌کنند. بنابراین تالاسمی یک شرایط مادام‌العمر است. به بهانه روز جهانی تالاسمی با دکتر مریم سبحانی، دکترای ژنتیک پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران درباره ماهیت این اختلال ژنتیک و چگونگی انتقال آن گفتگو کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

چند نوع تالاسمی وجود دارد؟

تالاسمی‌ها شایع‌ترین گروه اختلالات ارثی انسان هستند که در افراد منطقه مدیترانه، خاورمیانه، شبه‌قاره هند و آسیای جنوب شرقی شایع است. بسته به این که کدام بخش از هموگلوبین تحت تاثیر قرار گرفته باشد، انواع مختلف تالاسمی وجود دارد. هموگلوبین از کنار هم قرار گرفتن زنجیره‌ای از پروتئین‌ها تشکیل شده است که زنجیره آلفا و بتا نام دارند. علائم تالاسمی طیف خفیف تا شدید را شامل می‌شود و این بسته به اینکه کدام ژن‌ها جهش یافته باشند و هموگلوبین آلفا یا بتا تحت تاثیر قرار گرفته باشند، متفاوتند. بر همین اساس اصطلاح تالاسمی مینور، تالاسمی اینترمدیا و تالاسمی ماژور برای توصیف شدت علائم استفاده می‌شود. در تالاسمی مینور نشانه‌ای ندارد یا ممکن است کم‌خونی خفیف داشته باشند. تالاسمی اینترمدیا می‌تواند مشکلاتی ایجاد کند به طوری که ممکن است بیمار مجبور به تزریق خون شود اما شدیدترین شکل بیماری، تالاسمی ماژور است.

تالاسمی آلفا چیست؟

در تالاسمی آلفا جهش در زنجیره هموگلوبین آلفاست که شامل چهار ژن است. اگر یک ژن جهش یافته باشد، به ندرت علائمی وجود دارد، اگر دو ژن جهش بیابند ممکن است منجر به کم‌خونی شود که به آن تالاسمی آلفا می‌گویند اگر سه ژن جهش یافته باشند این امر منجر به یک بیماری به نام هموگلوبین H (HbH) می‌شود. جهش هر چهار ژن آلفا باعث شدیدترین نوع بیماری می‌شود که به آن تالاسمی آلفا ماژور می‌گویند. اگر فرد از نژاد آفریقایی، آسیایی یا خاورمیانه‌ای باشد بیشتر احتمال دارد به تالاسمی آلفا مبتلا شود.

تالاسمی بتا کدام است؟

جهش در زنجیره هموگلوبین بتا باعث تالاسمی بتا می‌شود. زنجیره بتا دو ژن دارد. اگر یک ژن جهش پیدا کند فرد را در معرض علائم آنمی بسیار خفیف قرار می‌دهد. همچنین ممکن است یک مجموعه پیچیده‌تر از علائم کم‌خونی، از خفیف تا شدید ایجاد شود. این همه به تعاملات پیچیده ژن‌های آسیب‌دیده بستگی دارد. اگر هر دو ژن جهش یافته باشد به آن کم‌خونی کولی می‌گویند. شیوع تالاسمی بتا بسیار بیشتر از تالاسمی آلفا است.

چطور بفهمیم حامل تالاسمی هستیم؟

افراد مبتلا به تالاسمی آلفا و بتا مینور ممکن است از بیماری خود اطلاع نداشته باشند زیرا آن‌ها تنها حامل ژن جهش‌یافته هستند و هیچ نشانه‌ای ندارند. ازدواج می‌تواند اولین باری باشد که متوجه می‌شوید حامل ژن تالاسمی هستید. اگر زن و شوهر مبتلا به تالاسمی مینور باشند در هر بارداری 25 درصد ممکن است کودک آنان به تالاسمی ماژور مبتلا شود.

زندگی بیماران تالاسمی ماژور

بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور با علائم کم‌خونی شدید در سال‌های اول تولد تظاهر می‌یابند و نیاز به اقدامات سریع درمانی دارند. درمان این بیماران تزریق خون منظم است که باعث برطرف شدن کم‌خونی شدید در این بیماران می‌شود. تزریق خون گرچه برای بیماران تالاسمی حیات‌بخش محسوب می‌شود اما خود دارای عوارض اجتناب‌ناپذیری است که مهم‌ترین آن‌ها افزایش بار آهن است. از آن جا که درمان تزریق خون تا آخر عمر برای این بیماران لازم است لذا اضافه بار آهن به مرور زمان باعث رسوب در ارگان‌های حیاتی مثل قلب، غدد درون‌ریز و کبد شده و بیمار را دچار عوارض ناشی از درگیری هر یک از ارگان‌ها می‌کند.

چطور بفهمید نوزاد دچار تالاسمی است؟

تالاسمی از طریق والدین منتقل می‌شود و این به آن معناست که نوزاد به صورت خودبه‌خود دچار بیماری نمی‌شود. اگر شما یا همسرتان حامل ژن تالاسمی مینور باشید فرزند شما ممکن است این نقص ژنتیکی را به ارث ببرد. اما اگر هر دو زوج حامل باشند سه حالت امکان دارد بروز کند:
25 درصد شانس این وجود دارد که فرزندشان سالم باشد
50 درصد احتمال دارد که حامل بی‌علامت باشد (تالاسمی مینور)
25 درصد احتمال دارد که مبتلا به تالاسمی ماژور باشد.

آزمایش‌های تشخیص تالاسمی در بارداری

یک آزمایش تشخیصی به شما این اطمینان را می‌دهد که نوزاد این ژن را به ارث برده یا نه.

• نمونه‌برداری از پرزهای جفتی برای آزمایش DNA در حدود هفته 11 تا 14 بارداری
• تست آمنیوسنتز که در آن از مایع آمنیوتیک اطراف جنین در هفته 15 بارداری آزمایش انجام می‌شود.
• آزمایش نمونه خون بندناف که بین هفته 18 تا 21 بارداری انجام می‌شود.

اگر نوزادی دچار تالاسمی آلفا ماژور شود شانس کمی برای زنده ماندن دارد و تشخیص زودهنگام می‌تواند به والدین قدرت تصمیم‌گیری دهد.

تالاسمی همراه با بارداری

اگر تالاسمی دارید باید پزشک متخصص زنان را در جریان قرار دهید. بسته به نوع تالاسمی شما ممکن است در طول بارداری تحت نظر یک تیم متخصص قرار بگیرد. درصورتی که حامل ژن تالاسمی هستید با دریافت 5 میلی‌گرم فولیک اسید روزانه می‌توانید به جنینتان کمک کنید زیرا تالاسمی ممکن است خطر ابتلا به نقص لوله عصبی مانند اسپینابیفیدا را افزایش دهد. مصرف دوز بالای اسید فولیک روزانه این خطر را کاهش می‌دهد. داشتن تالاسمی در دوران بارداری منجر به کم‌خونی می‌شود اگر تالاسمی بتا داشته باشید پزشک توصیه می‌کند آزمایش‌های اضافی برای بررسی سطح آهن انجام شود. تالاسمی بتا مینور می‌تواند نتایج آزمایش خون در دوران بارداری را تحت تاثیر قرار دهد. تالاسمی آلفا مینور نیز می‌تواند باعث کم‌خونی شود به ویژه اگر شما دو ژن جهش‌یافته را حمل می‌کنید. در صورت داشتن تالاسمی بتا ماژور دوران بارداری پرعارضه‌ای خواهید داشت زیرا اندام‌های شما در حال حاضر تحت فشار هستند و جنین در حال رشد از بدن شما بیشتر تغذیه می‌کند.

چگونگی زایمان همراه با تالاسمی

در چنین مواردی پزشک و بیمارستان نسبت به این موضوع حساس بوده و آمادگی برای زایمان در هر لحظه را دارند. در تالاسمی بتا ماژور امکان زایمان طبیعی وجود ندارد و باید سزارین انجام شود.

برنامه پیشگیری از بروز تالاسمی

حدود 4 درصد افراد جامعه ما ناقل ژن تالاسمی بتا هستند. تالاسمی آلفا از نوع بتا خفیف‌تر است هرچند شیوع تالاسمی مینور آلفا در کشور 25 تا 30 درصد است ولی از آنجا که این نوع تالاسمی (آلفا) شدت کمتری دارد. مشکل اصلی تالاسمی بتا ماژور است. تالاسمی همیشه موروثی است و از والدین به فرزندان منتقل می‌شود. با توجه به اینکه برنامه پیشگیری از تالاسمی از سال 1375 تاکنون در حال اجراست. زوجین باید آزمایش تالاسمی را قبل از ازدواج انجام دهند و اگر مشخص شود به تالاسمی بتا مینور مبتلا هستند می‌توانند بچه‌دار شوند اما قبل از هر بارداری باید آزمایش ژنتیکی تشخیص پیش از تولد را انجام دهند.

علائم و نشانه‌های تالاسمی

علائم تالاسمی به نوع و شدت بیماری بستگی دارد. علائم زمانی بروز می‌کند که به دلیل کمبود هموگلوبین و گلبول‌های قرمز خون، میزان کافی اکسیژن به قسمت‌های مختلف بدن نرسد.
در انواع شدیدتر تالاسمی، علائم کم‌خونی شدید در اوایل کودکی دیده می‌شود و شامل موارد زیر است:

• خستگی و ضعف
• رنگ‌پریدگی و زردی پوست
• برآمدگی شکم، بزرگ شدن طحال و کبد
• ادرار تیره
• ناهنجاری استخوان‌های صورت و رشد ضعیف

بند ناف که در هفته پنجم بارداری، جایگزین کیسه زرده شده و بدن جنین و مادر را به هم پیوند می‌دهد، نقش اصلی را در حیات او بازی می‌کند. بند ناف، شامل دو سرخرگ یا شریان بوده که مواد زاید را همراه با خون از بدن جنین به جفت منتفل می‌کنند و یک ورید یا سیاهرگ دارد که مواد غذایی را از بدن مادر، به جنین می‌رسانند.

چطور متوجه بندناف تک شریانی شوید

یک اسکن شفاف از آنچه در رحم می‌گذرد، چیزی است که هر مادر بارداری در حوالی هفته بیستم طلب می‌کند. حالا فرزند شناور در رحم مادر، آنقدر بزرگ شده که نتیجه سونوگرافی، جنسیتش را هم فاش کند و نه تنها مادر و پدر که بسیاری از نزدیکان آنها، چشم‌انتظار مشخص شدن نتیجه آن هستند.
درحالیکه والدین و اطرافیان جنین، آماده شنیدن جنسیت او هستند و حرکت نشانگر دستگاه سونوگرافی را در مانیتور آن به دقت تعقیب می‌کنند، پزشک به دنبال دستیابی به نتایج دیگری است. نتایجی که قرار است طبیعی یا نابهنجار بودن وضعیت رشد جنین را بیان کنند.
آگاه شدن از تک‌شریانی بودن بند ناف، کار پیچیده‌ای نیست و جز مهارت فردی که مسئولیت انجام سونوگرافی را برعهده دارد، به پیش‌نیاز دیگری محتاج نیست. انجام سونوگرافی در این هفته‌ها، در صورت نبود دومین شریان، مادر را از این مشکل باخبر و ضرورت انجام بررسی‌های بیشتر برای کسب اطمینان از سلامت جنین را ایجاد می‌کند.

بند ناف تک شریانی چیست؟

بند نافی که جنین را به بدن مادر پیوند می‌زند، تنها راه زنده ماندن و رشد کردنش در 9 ماه بارداری است. به‌طور معمول هر بندناف شامل دو شریان است، اما برخی از مادران باردار، در هفته‌های 18 تا 23 حاملگی، از تک شریانی بودن آن باخبر می‌شوند. بند ناف تک شریانی، شایعترین ناهنجاری مربوط به بند ناف است که گرچه به خودی خود دردسری را برای جنین ایجاد نمی‌کند، اما در برخی موارد، به عنوان نشانه‌ای مادران را از وجود مشکلات دیگر آگاه می‌کند.

چقدر احتمال ابتلا به این نابهنجاری وجود دارد؟

تنها 1 درصد از زنان بارداری که یک جنین را در شکم دارند، به اختلال تک‌شریانی بودن بندناف دچار می‌شوند و در حاملگی‌های دوقلو یا چند قلو، این احتمال به 5 درصد افزایش پیدا می‌کند.

نوزاد در خطر است؟

وقتی صحبت از «نابهنجاری» در بارداری به میان می‌آید، هر مادر بارداری نگران و آشفته می‌شود. ترس از دست د ادن نوزاد یا تولد فرزندی با نقایص مادرزادی، کابوس هر زن بارداری است. اما آیا همیشه نابهنجاری‌های دوران بارداری، تولد نوزادی ناقص یا بیمار را به همراه می‌آورد؟ از نظر متخصصان، در همه موارد تک شریانی بودن بندناف خطری را برای جنین یا مادر به همراه نمی‌آورد. با وجود این در برخی از موارد هم تک شریانی بودن بند ناف می‌تواند از ابتلای جنین به مشکلات دیگری خبر دهد.

این اختلال، ممکن است با نارسایی قلب، سیستم عصبی مرکزی، دستگاه ادراری و همچنین ناهنجاری‌های کروموزومی همراه باشد. به همین دلیل، متخصصان در صورت باخبر شدن از این مشکل، انجام بررسی‌های دقیق‌تری را توصیه می‌کنند تا از نبود علت تهدید کننده‌ای برای این موضوع مطمئن شوند.
برخی مطالعات، بند ناف تک شریانی را به عنوان عاملی که رشد نوزاد در رحم را تحت تاثیر قرار داده معرفی می‌کنند، اما در اغلب موارد، تاثیرگذاری منفی این موضوع به اثبات نرسیده است و در صورت همراه نبودنش با اختلال خطرساز دیگر، جنین به‌واسطه دچار شدن با آن، به مشکل خاصی دچار نمی‌شود.

از سلامتش مطمئن شوید!

گرچه کم نیستند نوزادانی که با وجود تک شریانی بودن بند ناف، با سلامت کامل متولد می‌شوند، اما متخصصان تاکید می‌کنند که در صورت مشاهده این مشکل، تمام اندام‌ها و ارگان‌های بدن جنین، باید توسط یک سونوگرافیست آموزش دیده و متخصص، در هفته‌های 18 تا 23 مورد بررسی قرار گیرند و از سالم و بهنجار بودن آنها اطمینان حاصل شود.
 

تا پیش از اینکه باردار شوید هر روز چند فنجان قهوه و نسکافه می‌خوردید تا سر حال شوید و به کارهایتان برسید؟ برای اینکه شب‌ها دیرتر بخوابید به یک فنجان قهوه تلخ احتیاج دارید؟ به هیچ وجه نمی‌توانید از لاته هات چاکلت روزانه‌تان دست بکشید و مدام نگرانید که نکند این مقدار کافئین بلایی سر جنین‌تان بیاورد؟ ادامه مطلب را بخوانید تا پاسخ همه سوالاتتان را درباره مصرف کافئین در بارداری بگیرید.

حقایقی درباره کافئین

1. کافئین محرک است و به دلیل همین خاصیت، باعث افزایش ضربان قلب و فشار خون می‌شود که هیچ‌کدام در شرایط بارداری توصیه نمی‌شود.
2. کافئین تعداد دفعات ادرار را زیاد می‌کند و در نتیجه باعث از دست رفتن آب بدن و دهیدراتاسیون می‌شود.
3. کافئین از جفت عبور می‌کند و می‌تواند روی جنین اثر بگذارد. درست است که بدن شما می‌تواند مقدار کافئینی را که به صورت روزانه دریافت می‌کنید، تحمل کند ولی جنین نمی‌تواند و چون متابولیسم جنین همچنان در حال کامل شدن است، بنابراین کافئین به درستی در بدن او متابولیزه نمی‌شود.
4. هر مقداری از کافئین که وارد بدن جنین شود می‌تواند روی الگوی خواب و حرکت او در ماه‌های آخر بارداری اثر منفی داشته باشد. یادتان باشد که کافئین محرک است و همانطور که شما را بیدار نگه می‌دارد، خواب جنین را نیز مختل می‌کند.
5. کافئین فقط در قهوه و نسکافه وجود ندارد، بلکه مقادیری از آن در نوشابه، چای، شکلات و حتی قرص‌های ضدسردردی که بدون نسخه به فروش می‌رسند نیز یافت می‌شود.

واقعیت یا افسانه؟

1. کافئین باعث ایجاد نقایص مادرزادی در انسان می‌شود

واقعیت: مطالعات متعددی که روی مدل‌های انسانی انجام شده نشان می‌دهد مصرف کافئین با زایمان زودرس، تولد نوزاد نارس، نقایص مادرزادی، کاهش توانایی باروری و افزایش ریسک به دنیا آوردن نوزاد با وزن کم همراه است. اگرچه مطالعه‌ای که بتواند به طور قاطع در این زمینه اظهار نظر کند وجود ندارد ولی در دوران بارداری بهتر است در مصرف کافئین صرفه‌جویی شود.

2. کافئین باعث ناباروری می‌شود

واقعیت: بعضی مطالعات حاکی از ارتباط میان تاخیر در بارداری و مصرف مقادیر بالای کافئین است.

3. کافئین باعث سقط جنین می‌شود

واقعیت: در سال 2008 دو مطالعه درباره تاثیر کافئین بر افزایش احتمال خطر سقط جنین در زنان باردار انجام شد. در یکی از این مقالات که نتایج آن در مجله آمریکایی زنان و زایمان منتشر شد، مشخص شده بود زنانی که روزانه بیش از 200 میلی‌گرم کافئین مصرف می‌کنند دو برابر بیش از خانم‌هایی که اصلا کافئین دریافت نمی‌کنند در معرض سقط هستند. در مطالعه دیگری که نتایج آن در مجله اپیدمیولوژی منتشر شد، مشخص شده بود که زنانی که روزانه 200 تا 350 میلی‌لیتر قهوه در روز می‌خورند کمتر احتمال دارد که دچار سقط جنین شوند.
از آنجا که نتایج پژوهش‌های انجام شده در این زمینه بسیار متنوع است به زنان باردار توصیه می‌شود میزان دریافت کافئین خود را در حدود 200 میلی‌گرم در روز (معادل یک فنجان 350 میلی لیتری قهوه) نگه دارند.

4. زنان باردار اصلا نباید کافئین بخورند

واقعیت: متخصصان می‌گویند مقادیر متعادل کافئین (150 تا 300 میلی گرم در روز) هیچ تاثیر منفی بر بارداری و جنین ندارد.

نوشیدنی های کافئین دار را بشناسید

170 میلی‌لیتر چای سیاه = 45 میلی‌گرم کافئین
170 میلی‌لیتر چای سبز = 40 میلی‌گرم کافئین
60 میلی‌لیتر اسپرسو = 80 تا 150 میلی‌گرم کافئین
250 میلی‌لیتر قهوه دم کرده معمولی = 90 تا 140 میلی‌گرم کافئین
250 میلی‌لیتر نسکافه = 30 تا 60 میلی‌گرم کافئین

وقتی باردار هستید به معنای واقعی کلمه برای دو نفر غذا می‌خورید. مواد غذایی که در بدن شما هضم می‌شوند – چه خوب و مغذی باشند و چه بد – از جفت عبور کرده و وارد بدن جنین می‌شوند. نیتریت سدیم یکی از مواد شیمیایی نگهدارنده است که در گوشت‌های دودی شده یا محصولات فراوری شده مانند همبرگر، هات داگ و… وجود دارد و می‌تواند تبدیل به ماده‌ای سمی به نام نیتروز آمین شود. در تحقیقاتی که روی حیوانات انجام شده، مشخص شده است که نیتروزآمین ماده‌ای سرطان زاست که می‌تواند باعث بروز انواع خاصی از سرطان به ویژه سرطان معده و مری شود.

نیتریت در سوسیس و کالباس

نیتریت سدیمی که به محصولات فراوری شده اضافه می‌شود از بروز بیماری بوتولیسم که یک عفونت کشنده است، جلوگیری می‌کند. علاوه بر این اضافه کردن نیتریت سدیم به محصولاتی مانند هات داگ، تامین کننده رنگ صورتی این محصولات است و در حفظ طعم آنها نیز نقش مهمی دارد.

سایر منابع نیتریت در رژیم غذایی روزانه

مقدار نیتروزآمین در مواد غذایی زمانی افزایش پیدا می‌کند که ماده غذایی حاوی نیتریت در دمای بسیار بالا پخته شود. گوشت‌های خوب سرخ شده یکی از بالاترین منابع نیتروزآمین در رژیم غذایی هستند. نیترات سدیم نیز یکی دیگر از مواد نگهدارنده است که به گوشت های فراوری شده اضافه می‌شود اما علاوه بر آن به مقدار کم در برخی سبزیجات و آب آشامیدنی نیز یافت می‌شود. نیترات سدیم این قابلیت را دارد که در بدن تبدیل به نیتریت شود.

نیتریت موجود در غذا برای زنان باردار مضر است؟

نتایج مطالعاتی که در زمینه تاثیر نیتریت سدیم بر سلامتی انجام شده، بسیار متناقض است. بعضی از محققان بر اساس مطالعه‌ای که نتایج آن تحت عنوان تغذیه سلامت عمومی در آمریکا و در سال 2001 منتشر شد، بر این باروند که نوزاد مادرانی که در طی دوران باداری روزانه بیش از 3 میلی‌گرم نیتریت از گوشت‌های فراوری شده دریافت می‌کنند در دوران کودکی دو تا سه برابر بیش از دیگران در معرض ابتلا به تومورهای مغزی قرار دارند. اگر چه مطالعه دیگری که در سال 2010 انجام و نتایج آن در ژورنال آسیب‌شناسی، سم‌شناسی و سرطان‌شناسی محیطی منتشر شده، نتایج این مطالعه را زیر سوال برده و اعلام کرده است که بررسی احتمال وجود رابطه میان مصرف گوشت‌های فراوری شده توسط مادر در دوران بارداری و ابتلای کودکان به تومورهای مغزی مستلزم به خاطر آوری دقیق مواد غذایی مصرفی است و تحقیقات بیشتری در این زمینه لازم است.
وجود این مرکز تحقیقات پیشگیری و کنترل بیماری‌های ایالات متحده آمریکا اعلام کرده است که زنان باردار مهم‌ترین گروه در معرض خطر نیتریت و آب‌های آلوده به نیترات هستند زیرا هر دو این ترکیبات می‌توانند از جفت عبور کرده و علاوه بر مادر روی جنین نیز تاثیر منفی داشته باشند.
اگرچه در حال حاضر تلاش می‌شود تا میزان نیتریت و نیترات در محصولات فراوری شده در حد مجاز نگهداری شود اما توصیه اکید متخصصان تغذیه به حذف سوسیس و کالباس و… از برنامه غذایی روزانه است زیرا این مواد غذایی علاوه بر نیتریت و نیترات، حاوی مقادیر بالای سدیم و چربی‌های اشباع و کلسترول هستند.

قرار گرفتن در معرض دود سیگار بسیار سمی است. بیش از 80 درصد مواد سمی بدون دود بوده و هیچ بویی ندارد. براساس آمار قرار گرفتن در معرض دود سیگار 6 میلیون زایمان زودرس در سال را شامل می‌شود. دود تنباکویی که استنشاق می‌کنید را جنین نیز تنفس می‌کند و تمام 4000 ماده شیمیایی به ریه او می‌رسد. نیکوتین، مونوکسیدکربن و دیگر مواد شیمیایی می‌تواند از جفت عبور کرده و جنین را تحت تاثیر قرار دهد.

همسر سیگاری، مقصر بارداری ناموفق

اصلا مهم نیست یک سیگاری چقدر تلاش می‌کند دود سیگار را از شما دور نگهدارد شما و جنین در شکمتان همچنان در معرض سموم مضر قرار دارید. باز کردن درها و پنجره ها یا سیگار کشیدن در یک اتاق دیگر شما را از این مواد سمی ایمن نگه نمی‌دارد. بهترین راه این است که فرد سیگاری، آن را ترک کند. در این حالت انگار این شما هستید که سیگار را ترک کرده‌اید.

عوارض دود سیگار، کم وزنی جنین

حدود 4000 ماده شیمیایی در دود سیگاری که ممکن است استشمام کنید، وجود دارد که بیشتر آنها سرطان‌زا هستند. اگر در دوران بارداری در معرض دود سیگار قرار بگیرید این خطر برای جنین‌تان وجود دارد.
قرار گرفتن در معرض دود سیگار یا secondhand smoke به این معناست که جنین شما کم وزن و مریض شده و حتی خطر فوت او بعد از تولد هم بالاست. زایمان زودرس و احتمال بستری شدن نوزاد بعد از تولد نیز در این حالت وجود دارد. به منظور کاهش خطرات مربوط به دود سیگار به ویژه در دوران بارداری بهترین کار این است که به طور کلی از قرار گرفتن در معرض آن خودداری کنید.

تست مونوکسید کربن برای زنان باردار

فرد سیگاری شاید نداند چطور دود سیگارش ممکن است به جنین شما آسیب برساند بنابراین اگر نگران قرار گرفتن در معرض دود سیگار هستید می‌توانید از پزشکتان بخواهید از شما تست مونوکسیدکربن بگیرد. این تست میزان کربن موجود در بدن شما را اندازه گیری می‌کند.

عوارض دود سیگار و سقط جنین

زنان باردار در خانه بیشتر از هر مکان دیگری ممکن است در معرض دود سیگار قرار بگیرند. مطالعات قبلی نشان داد عادات سیگار کشیدن همسر می‌تواند منجر به سقط جنین خانم باردار شود. براساس یک پژوهش جدید زنان باردرای که شوهرانشان بیش از 20 عدد سیگار در روز می‌کشند دوبرابر بیشتر از زنان بارداری که شوهران غیرسیگاری دارند در معرض سقط جنین هستند.

دود سیگار عامل زایمان زودرس

مطالعه‌ای روی 209 زن که 43 نفر از آنها در معرض دود سیگار قرار داشتند درصد بالای زایمان زودرس را در این تعداد نشان داد. زنان بارداری که در معرض دود سیگار قرار دارند در خطر فشار خون بالا، کم خونی و پارگی زودرس غشا یا پاره شدن کیسه آب هستند.

بارداری، دود سیگار و وزن کم هنگام تولد

مطالعات بسیاری ثابت کرده بین قرار گرفتن در معرض دود سیگار و تولد نوزاد کم وزن رابطه واضحی وجو دارد. در یک مطالعه روی 209 زنی که در دوران بارداری در معرض دود سیگار قرار گرفتند و 211 زن باردار سالم نشان داد بیشتر نوزادان مادران باردار گروه اول کم وزن به دنیا می‌آیند. این به آن دلیل است که دود سیگار می‌تواند رشد جنین را در رحم محدود کند زیرا نیکوتین جریان خون را کاهش داده و مونوکسید کربن نیز اکسیژنی که باید به جنین برسد، کاهش می‌دهد.