دسته: بارداری و تولد

با وجود تلاش پزشکان در گوشه گوشه ایران، برای آگاه ساختن مادران و کم کردن احتمال تولد نوزادان با نقایص مادرزادی، هنوز هم کم نیستند مادرانی که به خاطر نگرانی از هزینه‌های بالای پزشکی یا حتی به خاطر آگاه نبودن از خطرات احتمالی، از انجام تست‌های غربالگری طفره می‌روند. آزمایش‌ها و سونوگرافی‌های غربالگری مرحله اول و دوم که با هدف تشخیص بیماری‌ها و نقایص ژنتیکی و وراثتی انجام می‌شوند، مادران را از احتمال تولد فرزندانی که قرار است یک عمر از اختلالات ناتوان کننده و درمان‌ناپذیر مادرزادی رنج ببرند آگاه کرده و در صورت پرریسک اعلام شدن نتیجه تست، پشتوانه قانونی و پزشکی برای سقط جنین ناقص را پس از تعیین نتیجه آمنیوسنتز فراهم می‌کنند.

سونوگرافی NT در سه ماهه اول بارداری

در دوره مشخصی از سه ماهه ابتدایی بارداری، بررسی جامعی روی سلامت مادر و جنین انجام می‌گیرد. در این بررسی‌ها مشاوره پزشکی و ژنتیکی در کنار آزمایش خون و سونوگرافی NT، احتمال سلامت جنین را تخمین زده و نگرانی مادران از ابتلای فرزندشان به برخی از اختلالات درمان‌ناپذیر را کاهش می‌دهند.

مادران 20 ساله هم باید تست غربالگری انجام دهند؟

برای انجام هیچ یک از تست‌های غربالگری مرحله اول، اجباری وجود ندارد. اما بد نیست بدانید که تنها مادرانی که در میان اقوام خود، ابتلا به بیماری‌ها و نقایص ژنتیکی و ارثی را مشاهده می‌کنند، با احتمال به دنیا آوردن فرزندی مبتلا به این نقایص روبرو نیستند. در بسیاری موارد، مادران به دلیل نبود این بیماری‌ها در نسل‌های اخیر خانواده خود، از وجود ژن‌های دردسر ساز بی‌خبرند و در برخی موارد، نقص مادرزادی مورد نظر، ارثی نبوده و مشکلی ژنتیکی است که نمی‌توان با تکیه بر سوابق خانوادگی از وجود یا نبود آن مطمئن شد. محققان می‌گویند در حدود 75 تا 80 درصد از نوزادانی که با سندرم دوان متولد شدند، هیچ گونه سابقه خانوادگی ابتلا به این بیماری مشاهده نشده و سن مادران آنها هم کمتر از 35 سال بوده است.
از طرف دیگر، در حالی که زنان بالای 35 سال، در گروه مادران پرخطر قرار می‌گیرند، باز هم نمی‌توان گفت که جوان‌تر بودن مادر، نبود خطر را تضمین می‌کند. همه مادران، چه کمتر از 35 سال داشته باشند و چه بیشتر از آن، برای کسب اطمینان از مبتلا نبودن فرزند خود به نقایص مادرزادی، نیازمند انجام تست‌های غربالگری هستند. البته نباید فراموش کنید که این تست‌ها حدود 85 درصد چنین احتمالی را مشخص می‌کنند و هرگز به شکل 100 درصدی، سلامت مادرزادی نوزاد را تضمین نمی‌کنند.

سونوگرافی NT در مطب پزشک امکان دارد؟

سونوگرافیNT که مخفف Nuchal Translucency است، گرچه به روشی شبیه سونوگرافی معمولی انجام می‌شود، اما تنها سونوگرافیست‌های ماهری که گواهینامه انجام آن را دارند، از عهده انجام دادنش برمی‌آیند. رخ دادن کوچکترین خطایی در انجام این سونوگرافی و تعیین عدد NT می‌تواند نتیجه غربالگری را تغییر داده و مادران و متخصصان را گمراه کند. به همین دلیل انجام این سونوگرافی، تنها در مراکز تخصصی که مجوز انجام تست‌های غربالگری را دارند انجام می‌گیرد.

غربالگری سه ماهه اول در هفته 14 بارداری

زمان انجام غربالگری سه ماهه اول، از یازده هفتگی تا 13 هفته و6 روزگی بارداری است و قبل یا بعد از این زمان، نمی‌توان انتظار درست بودن نتیجه تست را داشت. با وجود این، گفته می‌شود که از CRL (طور سری-دمی) که در سونوگرافی NT انجام شده، بین 45 تا 84 باشد یا سن بارداری مادر بر اساس پارامترهای مشخص شده در سونوگرافی، 14 هفته یا 14 هفته و یک روز باشد، می‌توان غربالگری سه ماهه اول را انجام داد. اندازه نرمال NT در جنین با توجه به سن حاملگی و CRL جنین سنجیده می‌شود و اعداد به دست آمده، ارزیابی نسبتا دقیقی از وضعیت جنین را در اختیار قرار می‌دهند.
بد نیست بدانید که برای انجام این آزمایش‌ها، نیازی به ناشتا بودن مادر وجود ندارد و مثل یک آزمایش معمولی، می‌توان آن را در هر ساعت از شبانه‌روز انجام داد؛ البته آزمایش به تنهایی و بدون انجام سونوگرافی NT قابل انجام نیست و سونوگرافی خاصی از روی شکم انجام می‌شود، می‌تواند به بررسی بهتر شرایط مادر و نوزاد کمک کند.

غربالگری سه ماهه اول احتمال وجود چه خطراتی را مشخص می‌کند؟

برای ایجاد تصویری از نوزاد شناور در رحم مادر، سونوگرافی یکی از مناسب‌ترین گزینه‌هاست. این تست اندازه و موقعیت نوزاد را بررسی می‌کند و درکی از رشد اندام‌ها و ساختار استخوان‌بندی او را برای متخصصان ایجاد می‌کند. سونوگرافی‌های غربالگری نوبت اول و آزمایش خون غربالگری اول، ضخامت چین پشت گردن جنین، استخوان بینی جنین، تعیین چندقلویی، تعیین وضعیت قلب و مثانه جنین، تاریخ دقیق زایمان و سن بارداری، تشخیص سندرم دوان را مورد بررسی قرار می‌دهند. اما واقعیت این است که همه نقص‌های مادرزادی، با انجام تست‌های غربال‌گری قابل تشخیص نیستند.
از آنجا که سندرم داون یا مونگلسیم یکی از شایع‌ترین نقایص ژنتیکی است، اغلب مادران، با انگیزه مطمئن شدن از مبتلا نبودن فرزندشان به این اختلال غربالگری اول را انجام می‌دهند. اما احتمال سندرم دارون یا تریزومی 21، تنها مشکلی نیست که با انجام این تست قابل تعیین است. سندرم پاتو (تریزومی 13) و سندرم ادواردز (تریزومی 18) از دیگر اختلالاتی هستند که احتمال ابتلا به آن را می‌توان با انجام غربالگری سه ماهه اول بررسی کرد.

احتمال ابتلا به سندرم داون چطور تشخیص داده می‌شود؟

در غربالگری سه ماهه اول، به دو روش احتمال ابتلا به سندرم داون بررسی می‌شود. در سونوگرافی های انجام شده، دیدن تیغه بینی جنین، نگرانی در مورد ابتلای او به این اختلال را کاهش می‌دهد. اما ندیدن تیغه بینی هم به معنای ابتلای 100 درصدی نوزاد به این مشکل نیست. بلکه در صورت مشاهده نشدن استخوان بینی، در هفته‌های بعد باز هم وضعیت جنین بررسی و در صورت نیاز، انجام آزمایش آمنیوسنتر توصیه می‌شود.
اختلالات اسکلتی، عضلانی، خونی و عصبی متعددی با انجام این تست تشخیص داده می‌شوند و در صورت ابتلای جنین به هر یک، اجازه سقط اختیاری به مادر داده می‌شود. هدف تست آمنیوسنتز، تشخیص بیماری‌های مادرزادی است که زمینه ارثی یا ژنتیکی دارند.

آمنیوسنتز چه کمکی به تشخیص اختلالات می‌کند؟

آمنیوسنتز معمولا در هفته های 15 تا 20 بارداری انجام می‌شود. در این آزمایش یک سوزن برای استخراج حدود 20 میلی لیتر مایع آمنیوتیک ( مایع اطراف نوزاد در رحم ) به رحم وارد می‌شود و همزمان از طریق امواج اولتراسوند، وضعیت نوزاد مشاهده می‌شود. هر سلول از مایع آمنیوتیک، حاوی مجموعه‌ای کامل از DNA کودک است. بنابراین، نمونه‌های سلولی به دست آمده در آزمایش آمنیوسنتز، برای تشخیص وضعیت سلامت جنین بسیار مفید و وضعیت رشد او بسیار مفید هستند.
این تست احتمال ابتلا به ناهنجاری‌های ژنتیکی مثل سندرم داون یا اسپینا بفیدا را بررسی می‌کند و انجام آن در این موارد توصیه می‌شود:

• یکی از آزمایش‌های غربالگری، نتایج غیرطبیعی را نشان دهد
• سن مادر از 35 سال بیشتر باشد
• سابقه تولد نوزاد مبتلا به سندرم داون در خانواده
• زن و شوهر با هم نسبت فامیلی داشته باشند

می‌توان برای اطمینان و در صورت توصیه نشدن، تست آمنیوسنتز را انجام داد؟

انجام آزمایش آمنیوسنتز، تنها درصورتی که عدد مشخص شده در سونوگرافی NT بالاتر از حد معینی باشد توصیه می‌شود. در غربالگری نوبت اول، مادران در سه گروه پرخطر، متوسط و کم‌خطر دسته‌بندی می‌شوند و مادرانی که در گروه پرخطر‌ها هستند، تست آمنیوسنتز یا نمونه برداری از پرزهای جفتی را انجام می‌دهند و گروه متوسط، منتظر مشخص شدن نتیجه غربالگری نوبت دوم می‌مانند.
گرچه در صورت وجود احتمال نقایص مادرزادی، انجام آزمایش آمنیوسنتز بدون تردید لازم است، اما در صورت توصیه نشدن این آزمایش، هرگز نباید خودسرانه برای انجام آن اقدام کنید. آمار سقط جنین به دلیل انجام آمنیوسنتز، بسیار ناچیز و حدود نیم درصد است. اما اگر دلیل پزشکی برای کشیدن این مایع از رحم نیست، بهتر است جنین خود را در معرض همین خطر ناچیز هم قرار ندهید.

مثبت بودن تست غربالگری به معنای نقص جنین است؟

همانطور که گفته شد، تست‌های غربالگری، تشخیصی نبوده و تنها احتمال وجود نقص و بیماری را معین می‌کنند. بسیاری از مادرانی که به خاطر نتیجه مثبت تست، بررسی‌های تکمیلی را انجام داده‌اند، از سالم بودن فرزند خود باخبر شده‌اند. گذشته از این، نمی‌توان گفت که درصد خطا در این آزمایش‌ها صفر است. اشتباه متخصصان در محاسبه و تخمین سن بارداری، زمینه را برای ثبت نتیجه اشتباه هم فراهم می‌کند. گذشته از این، حتی در صورت درست بودن جواب مثبت هم تنها یک درصد خانم‌های زیر 35 سال و 2 تا 3 درصد خانم‌های بالای این سن، در آزمایش‌های بعدی هم جواب مثبت می‌گیرند و مجبور به سقط جنین می‌شوند. 

حتی منفی بودن نتیجه غربالگری مرحله اول، به معنای راحت شدن خیال مادر نیست. چند ماه بعد، نوبت به انجام تست غربالگری دیگری می‌رسد. تست «کوآد مارکر» که چند عامل اساسی دیگر در خون مادر را بررسی می‌کند و در صورت به‌هنجار نبودن اعداد به دست آمده، لزوم انجام بررسی‌های جامع‌تر را به مادران یادآوری می‌کند.

فقط مادران بالای 35 سال در خطرند؟

گرچه بروز سندرم داون با سن مادر ارتباط مستقیم دارد، اما احتمال ابتلای فرزند مادران زیر سی سال به این نابهنجاری هم کم نیست. درحالیکه یک کودک از هر 250 کودکی که از مادران بالای 35 سال متولد شده‌اند به سندرم داون مبتلا می‌شود، 1 نفر از هر 75 فرزند مادران بالای 40 سال در خطر ابتلا به این بیماری قرار دارند. اما با وجود این آمارها، 80 درصد کودکان مبتلا به سندرم داون، از مادران جوانتری که کمتر از 35 سال دارند متولد می‌شوند و همین ارقام کافی است تا مادران به هیچ بهانه‌ای، از انجام دو نوبت غربالگری بارداری طفره نروند.

چرا باید غربالگری نوبت دوم را انجام داد؟

درست است که در غربالگری نوبت اول، فاکتورهای متعددی مورد بررسی قرار گرفته‌اند، اما به دلیل پایین بودن میزان برخی هورمون‌ها و پروتئین‌ها در بدن مادران، در ماه‌های ابتدایی بارداری، امکان تشخیص برخی مشکلات وجود ندارد. تغییر سطح این هورمون‌ها و پروتئین‌ها، امکان بررسی دقیق‌تر در غربالگری دوم را فراهم می‌کند. اما باز هم نمی‌توان گفت که نتیجه غربالگری دوم، کاملا قابل اتکاست، بلکه تنها احتمال بی‌خبری مادر از مشکلات ژنتیکی و ارثی مادرزاری فرزندش را کمتر می‌کند.

غربالگری دوم آزمایش هم دارد؟

دومین غربالگری، در هفته‌های چهاردهم تا بیست و دوم بارداری انجام می‌شود. یعنی دقیقا تا 22 هفته و شش روزگی بارداری. البته از نظر متخصصان، بهتر است مادران انجام این آزمایش را به تعویق نیندازند و در بهترین زمان، یعنی حوالی هفته‌های 15 و 16 بارداری این آزمایش را انجام دهند.
در این نوبت از غربالگری، معمولا همراه با انجام آزمایش خون ممکن است یک سونوگرافی دقیق و تخصصی، وضعیت جنین و جفت مورد بررسی قرار گیرد.از آنجا که در این زمان همه اندام‌های درونی و بیرونی شکل گرفته‌اند، می‌توان با انجام این سونوگرافی، ارزیابی دقیقی از ساختار آناتومیک جنین پیدا کرد. سونوگرافی آنومالی، آناتومی جنین را مورد بررسی دقیق‌تر قرار می‌دهد و احتمال وجود نقایص در شکل‌گیری اندام‌ها یا رشد غیرطبیعی آنها را بررسی می‌کند. بررسی احتمال تولد نوزاد لب‌شکری یا ابتلای او به نقایص ستون فقرات و اسکلت، بر عهده این سونوگرافی است.

در سه ماهه سوم بارداری هم تست غربالگری انجام می‌شود؟

اغلب مادران تنها نیازمند انجام دو نوبت غربالگری هستند. در سونوگرافی آنومالی که در سه ماهه دوم انجام می‌شود، جفت، مایع آمنیوتیک و بندناف مورد ارزیابی قرار می‌گیرند. جفت ممکن است در دیوار جلویی رحم (قدامی) یا دیوار پشتی رحم (خلفی) یا نزدیک با بالا یا پایین رحم باشد. اما اگر جفت بیش از اندازه پایین قرار گرفته یا موقعیت تهدید کننده‌ای داشته باشد، انجام سونوگرافی دیگری در سه ماهه سوم، برای ارزیابی وضعیت جفت و محل قرارگیری آن توصیه می‌شود.

چه کسانی نباید از انجام غربالگری « کوآد مارکر» سر باز بزنند؟

همانطور که پیش از این گفتیم، حتی مادران جوانی که هیچ سابقه مشکوکی را در خانواده خود ندیده‌اند هم باید هر دو نوبت غربالگری را در مراکز تخصصی انجام دهند. با وجود این همیشه گروه آسیب‌پذیرتری وجود دارند که به هیچ وجه نباید از عمل کردن به چنین توصیه‌هایی طفره بروند:

• مادرانی که سابقه تولد فرزند با نقایص مادرزادی بدو تولد را در خانواده خود داشته‌اند
• مادرانی که بیشتر از 35 سال دارند
• مصرف‌کنندگان داروهای مضر در دوران بارداری
• مادران مبتلا به دیابت بارداری
• زنانی که در دوران بارداری به عفونت‌های ویروسی دچار شده‌اند
• مادرانی که در معرض اشعه قرار داشته‌اند

بعد از مشخص شدن نتیجه مثبت چه می‌توان کرد؟

به ندرت می‌توان با مداخلات پزشکی، سرنوشت فرزندان مبتلا به این نقایص را تغییر داد. اما در موارد اندکی مانند جراحی جنین برای اسپینا بیفیدا می‌توان از به موقع آگاه شدن از مشکلات جنین سود برد.
گذشته از این، مادرانی که از وجود این اختلالات ناتوان کننده باخبر می‌شوند، می‌توانند به انتخاب خود و به‌طور قانونی، به بارداری پایان بدهند یا اینکه خود را برای پرورش کودکی با نیازهای ویژه آماده کنند.

عکس اصلی مطلب از: رویا مرادی

روز 8 می برابر با 18 اردیبهشت روز جهانی تالاسمی و البته روز ملی بیماری‌های خاص و صعب‌العلاج است، بیماری که به کمک پیشرفت علم ژنتیک این روزها مشخص شده چطور منتقل می‌شود و با آزمایش‌های به موقع می‌توان میزان شیوع آن را تا حدود زیادی کاهش داد. تالاسمی یک اختلال ژنتیکی است. این اختلال زمانی اتفاق می‌افتد که ژن‌هایی که قرار است هموگلوبین سالم – پروتئین غنی از آهنی که در گلبول‌های قرمز وجود دارد- ایجاد کنند، دچار جهش می‌شوند. هموگلوبین اکسیژن را به تمام قسمت‌های بدن حمل می‌کند و دی‌اکسید کربن را به ریه‌ها منتقل می‌کند. وقتی این ژن‌ها جهش پیدا می‌کنند این به آن معنی است که آن‌ها به صورت دائمی تغییر می‌کنند. بنابراین تالاسمی یک شرایط مادام‌العمر است. به بهانه روز جهانی تالاسمی با دکتر مریم سبحانی، دکترای ژنتیک پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران درباره ماهیت این اختلال ژنتیک و چگونگی انتقال آن گفتگو کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

چند نوع تالاسمی وجود دارد؟

تالاسمی‌ها شایع‌ترین گروه اختلالات ارثی انسان هستند که در افراد منطقه مدیترانه، خاورمیانه، شبه‌قاره هند و آسیای جنوب شرقی شایع است. بسته به این که کدام بخش از هموگلوبین تحت تاثیر قرار گرفته باشد، انواع مختلف تالاسمی وجود دارد. هموگلوبین از کنار هم قرار گرفتن زنجیره‌ای از پروتئین‌ها تشکیل شده است که زنجیره آلفا و بتا نام دارند. علائم تالاسمی طیف خفیف تا شدید را شامل می‌شود و این بسته به اینکه کدام ژن‌ها جهش یافته باشند و هموگلوبین آلفا یا بتا تحت تاثیر قرار گرفته باشند، متفاوتند. بر همین اساس اصطلاح تالاسمی مینور، تالاسمی اینترمدیا و تالاسمی ماژور برای توصیف شدت علائم استفاده می‌شود. در تالاسمی مینور نشانه‌ای ندارد یا ممکن است کم‌خونی خفیف داشته باشند. تالاسمی اینترمدیا می‌تواند مشکلاتی ایجاد کند به طوری که ممکن است بیمار مجبور به تزریق خون شود اما شدیدترین شکل بیماری، تالاسمی ماژور است.

تالاسمی آلفا چیست؟

در تالاسمی آلفا جهش در زنجیره هموگلوبین آلفاست که شامل چهار ژن است. اگر یک ژن جهش یافته باشد، به ندرت علائمی وجود دارد، اگر دو ژن جهش بیابند ممکن است منجر به کم‌خونی شود که به آن تالاسمی آلفا می‌گویند اگر سه ژن جهش یافته باشند این امر منجر به یک بیماری به نام هموگلوبین H (HbH) می‌شود. جهش هر چهار ژن آلفا باعث شدیدترین نوع بیماری می‌شود که به آن تالاسمی آلفا ماژور می‌گویند. اگر فرد از نژاد آفریقایی، آسیایی یا خاورمیانه‌ای باشد بیشتر احتمال دارد به تالاسمی آلفا مبتلا شود.

تالاسمی بتا کدام است؟

جهش در زنجیره هموگلوبین بتا باعث تالاسمی بتا می‌شود. زنجیره بتا دو ژن دارد. اگر یک ژن جهش پیدا کند فرد را در معرض علائم آنمی بسیار خفیف قرار می‌دهد. همچنین ممکن است یک مجموعه پیچیده‌تر از علائم کم‌خونی، از خفیف تا شدید ایجاد شود. این همه به تعاملات پیچیده ژن‌های آسیب‌دیده بستگی دارد. اگر هر دو ژن جهش یافته باشد به آن کم‌خونی کولی می‌گویند. شیوع تالاسمی بتا بسیار بیشتر از تالاسمی آلفا است.

چطور بفهمیم حامل تالاسمی هستیم؟

افراد مبتلا به تالاسمی آلفا و بتا مینور ممکن است از بیماری خود اطلاع نداشته باشند زیرا آن‌ها تنها حامل ژن جهش‌یافته هستند و هیچ نشانه‌ای ندارند. ازدواج می‌تواند اولین باری باشد که متوجه می‌شوید حامل ژن تالاسمی هستید. اگر زن و شوهر مبتلا به تالاسمی مینور باشند در هر بارداری 25 درصد ممکن است کودک آنان به تالاسمی ماژور مبتلا شود.

زندگی بیماران تالاسمی ماژور

بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور با علائم کم‌خونی شدید در سال‌های اول تولد تظاهر می‌یابند و نیاز به اقدامات سریع درمانی دارند. درمان این بیماران تزریق خون منظم است که باعث برطرف شدن کم‌خونی شدید در این بیماران می‌شود. تزریق خون گرچه برای بیماران تالاسمی حیات‌بخش محسوب می‌شود اما خود دارای عوارض اجتناب‌ناپذیری است که مهم‌ترین آن‌ها افزایش بار آهن است. از آن جا که درمان تزریق خون تا آخر عمر برای این بیماران لازم است لذا اضافه بار آهن به مرور زمان باعث رسوب در ارگان‌های حیاتی مثل قلب، غدد درون‌ریز و کبد شده و بیمار را دچار عوارض ناشی از درگیری هر یک از ارگان‌ها می‌کند.

چطور بفهمید نوزاد دچار تالاسمی است؟

تالاسمی از طریق والدین منتقل می‌شود و این به آن معناست که نوزاد به صورت خودبه‌خود دچار بیماری نمی‌شود. اگر شما یا همسرتان حامل ژن تالاسمی مینور باشید فرزند شما ممکن است این نقص ژنتیکی را به ارث ببرد. اما اگر هر دو زوج حامل باشند سه حالت امکان دارد بروز کند:
25 درصد شانس این وجود دارد که فرزندشان سالم باشد
50 درصد احتمال دارد که حامل بی‌علامت باشد (تالاسمی مینور)
25 درصد احتمال دارد که مبتلا به تالاسمی ماژور باشد.

آزمایش‌های تشخیص تالاسمی در بارداری

یک آزمایش تشخیصی به شما این اطمینان را می‌دهد که نوزاد این ژن را به ارث برده یا نه.

• نمونه‌برداری از پرزهای جفتی برای آزمایش DNA در حدود هفته 11 تا 14 بارداری
• تست آمنیوسنتز که در آن از مایع آمنیوتیک اطراف جنین در هفته 15 بارداری آزمایش انجام می‌شود.
• آزمایش نمونه خون بندناف که بین هفته 18 تا 21 بارداری انجام می‌شود.

اگر نوزادی دچار تالاسمی آلفا ماژور شود شانس کمی برای زنده ماندن دارد و تشخیص زودهنگام می‌تواند به والدین قدرت تصمیم‌گیری دهد.

تالاسمی همراه با بارداری

اگر تالاسمی دارید باید پزشک متخصص زنان را در جریان قرار دهید. بسته به نوع تالاسمی شما ممکن است در طول بارداری تحت نظر یک تیم متخصص قرار بگیرد. درصورتی که حامل ژن تالاسمی هستید با دریافت 5 میلی‌گرم فولیک اسید روزانه می‌توانید به جنینتان کمک کنید زیرا تالاسمی ممکن است خطر ابتلا به نقص لوله عصبی مانند اسپینابیفیدا را افزایش دهد. مصرف دوز بالای اسید فولیک روزانه این خطر را کاهش می‌دهد. داشتن تالاسمی در دوران بارداری منجر به کم‌خونی می‌شود اگر تالاسمی بتا داشته باشید پزشک توصیه می‌کند آزمایش‌های اضافی برای بررسی سطح آهن انجام شود. تالاسمی بتا مینور می‌تواند نتایج آزمایش خون در دوران بارداری را تحت تاثیر قرار دهد. تالاسمی آلفا مینور نیز می‌تواند باعث کم‌خونی شود به ویژه اگر شما دو ژن جهش‌یافته را حمل می‌کنید. در صورت داشتن تالاسمی بتا ماژور دوران بارداری پرعارضه‌ای خواهید داشت زیرا اندام‌های شما در حال حاضر تحت فشار هستند و جنین در حال رشد از بدن شما بیشتر تغذیه می‌کند.

چگونگی زایمان همراه با تالاسمی

در چنین مواردی پزشک و بیمارستان نسبت به این موضوع حساس بوده و آمادگی برای زایمان در هر لحظه را دارند. در تالاسمی بتا ماژور امکان زایمان طبیعی وجود ندارد و باید سزارین انجام شود.

برنامه پیشگیری از بروز تالاسمی

حدود 4 درصد افراد جامعه ما ناقل ژن تالاسمی بتا هستند. تالاسمی آلفا از نوع بتا خفیف‌تر است هرچند شیوع تالاسمی مینور آلفا در کشور 25 تا 30 درصد است ولی از آنجا که این نوع تالاسمی (آلفا) شدت کمتری دارد. مشکل اصلی تالاسمی بتا ماژور است. تالاسمی همیشه موروثی است و از والدین به فرزندان منتقل می‌شود. با توجه به اینکه برنامه پیشگیری از تالاسمی از سال 1375 تاکنون در حال اجراست. زوجین باید آزمایش تالاسمی را قبل از ازدواج انجام دهند و اگر مشخص شود به تالاسمی بتا مینور مبتلا هستند می‌توانند بچه‌دار شوند اما قبل از هر بارداری باید آزمایش ژنتیکی تشخیص پیش از تولد را انجام دهند.

علائم و نشانه‌های تالاسمی

علائم تالاسمی به نوع و شدت بیماری بستگی دارد. علائم زمانی بروز می‌کند که به دلیل کمبود هموگلوبین و گلبول‌های قرمز خون، میزان کافی اکسیژن به قسمت‌های مختلف بدن نرسد.
در انواع شدیدتر تالاسمی، علائم کم‌خونی شدید در اوایل کودکی دیده می‌شود و شامل موارد زیر است:

• خستگی و ضعف
• رنگ‌پریدگی و زردی پوست
• برآمدگی شکم، بزرگ شدن طحال و کبد
• ادرار تیره
• ناهنجاری استخوان‌های صورت و رشد ضعیف

بند ناف که در هفته پنجم بارداری، جایگزین کیسه زرده شده و بدن جنین و مادر را به هم پیوند می‌دهد، نقش اصلی را در حیات او بازی می‌کند. بند ناف، شامل دو سرخرگ یا شریان بوده که مواد زاید را همراه با خون از بدن جنین به جفت منتفل می‌کنند و یک ورید یا سیاهرگ دارد که مواد غذایی را از بدن مادر، به جنین می‌رسانند.

چطور متوجه بندناف تک شریانی شوید

یک اسکن شفاف از آنچه در رحم می‌گذرد، چیزی است که هر مادر بارداری در حوالی هفته بیستم طلب می‌کند. حالا فرزند شناور در رحم مادر، آنقدر بزرگ شده که نتیجه سونوگرافی، جنسیتش را هم فاش کند و نه تنها مادر و پدر که بسیاری از نزدیکان آنها، چشم‌انتظار مشخص شدن نتیجه آن هستند.
درحالیکه والدین و اطرافیان جنین، آماده شنیدن جنسیت او هستند و حرکت نشانگر دستگاه سونوگرافی را در مانیتور آن به دقت تعقیب می‌کنند، پزشک به دنبال دستیابی به نتایج دیگری است. نتایجی که قرار است طبیعی یا نابهنجار بودن وضعیت رشد جنین را بیان کنند.
آگاه شدن از تک‌شریانی بودن بند ناف، کار پیچیده‌ای نیست و جز مهارت فردی که مسئولیت انجام سونوگرافی را برعهده دارد، به پیش‌نیاز دیگری محتاج نیست. انجام سونوگرافی در این هفته‌ها، در صورت نبود دومین شریان، مادر را از این مشکل باخبر و ضرورت انجام بررسی‌های بیشتر برای کسب اطمینان از سلامت جنین را ایجاد می‌کند.

بند ناف تک شریانی چیست؟

بند نافی که جنین را به بدن مادر پیوند می‌زند، تنها راه زنده ماندن و رشد کردنش در 9 ماه بارداری است. به‌طور معمول هر بندناف شامل دو شریان است، اما برخی از مادران باردار، در هفته‌های 18 تا 23 حاملگی، از تک شریانی بودن آن باخبر می‌شوند. بند ناف تک شریانی، شایعترین ناهنجاری مربوط به بند ناف است که گرچه به خودی خود دردسری را برای جنین ایجاد نمی‌کند، اما در برخی موارد، به عنوان نشانه‌ای مادران را از وجود مشکلات دیگر آگاه می‌کند.

چقدر احتمال ابتلا به این نابهنجاری وجود دارد؟

تنها 1 درصد از زنان بارداری که یک جنین را در شکم دارند، به اختلال تک‌شریانی بودن بندناف دچار می‌شوند و در حاملگی‌های دوقلو یا چند قلو، این احتمال به 5 درصد افزایش پیدا می‌کند.

نوزاد در خطر است؟

وقتی صحبت از «نابهنجاری» در بارداری به میان می‌آید، هر مادر بارداری نگران و آشفته می‌شود. ترس از دست د ادن نوزاد یا تولد فرزندی با نقایص مادرزادی، کابوس هر زن بارداری است. اما آیا همیشه نابهنجاری‌های دوران بارداری، تولد نوزادی ناقص یا بیمار را به همراه می‌آورد؟ از نظر متخصصان، در همه موارد تک شریانی بودن بندناف خطری را برای جنین یا مادر به همراه نمی‌آورد. با وجود این در برخی از موارد هم تک شریانی بودن بند ناف می‌تواند از ابتلای جنین به مشکلات دیگری خبر دهد.

این اختلال، ممکن است با نارسایی قلب، سیستم عصبی مرکزی، دستگاه ادراری و همچنین ناهنجاری‌های کروموزومی همراه باشد. به همین دلیل، متخصصان در صورت باخبر شدن از این مشکل، انجام بررسی‌های دقیق‌تری را توصیه می‌کنند تا از نبود علت تهدید کننده‌ای برای این موضوع مطمئن شوند.
برخی مطالعات، بند ناف تک شریانی را به عنوان عاملی که رشد نوزاد در رحم را تحت تاثیر قرار داده معرفی می‌کنند، اما در اغلب موارد، تاثیرگذاری منفی این موضوع به اثبات نرسیده است و در صورت همراه نبودنش با اختلال خطرساز دیگر، جنین به‌واسطه دچار شدن با آن، به مشکل خاصی دچار نمی‌شود.

از سلامتش مطمئن شوید!

گرچه کم نیستند نوزادانی که با وجود تک شریانی بودن بند ناف، با سلامت کامل متولد می‌شوند، اما متخصصان تاکید می‌کنند که در صورت مشاهده این مشکل، تمام اندام‌ها و ارگان‌های بدن جنین، باید توسط یک سونوگرافیست آموزش دیده و متخصص، در هفته‌های 18 تا 23 مورد بررسی قرار گیرند و از سالم و بهنجار بودن آنها اطمینان حاصل شود.
 

اگر شما هم دچار کهیرهای خارش‌دار دوران بارداری شده باشید، حتما می‌دانید که چقدر این خارشها آزار دهنده است. گاهی ممکن است آنقدر محل کهیر را بخارانید که به خونریزی بیفتد. گاهی هم شما را از کارهای روزانه باز می دارد. علت بروز این کهیرها در دوران حاملگی هنوز مشخص نشده است اما گفته می‌شود به دلیل کشش زیاد در پوست زنان باردار برخی از آنتی ژن ها در محل آزاد می‌شوند که سرچشمه اصلی به وجود آمدن ضایعات هستند. این کهیرها معمولا در اواخر بارداری دیده می‌شود و معمولا بعد از تولد فرزند هم از بین می‌روند اما اگر خارش کهیرها به اندازه ای باشد که فعالیت های روزانه مادر را مختل کند، باید درمان شود.
برای راحت شدن از این کهیرهای خارش‌دار می‌توانید از توصیه‌های طب ایرانی کمک بگیرید.

سبب را ریشه کن کنید

درمان اکثر کهیرها چندان سخت نیست. در طب ایرانی رفع سبب بهترین روش درمان است. سبب کهیر تجمع مواد زاید آزاردهنده در پوست است که به علت افزایش مواد زاید بدن، به عضو کم اهمیت یعنی پوست ریخته شده است. بنابراین برای درمان مهمترین روش باز کردن مسیر دفع و خروج مواد زاید از بدن است.

یبوست را درمان کنید

در صورتی که دچار یبوست هستید حتماً یبوستتا ن را درمان کنید. یبوست یعنی دفع مدفوع کمتر از یک بار در روز یا دفعی که به سختی و با زور زدن و به شکل ناقص انجام شود. بهترین روش درمان یبوست داشتن تحرک کافی و خوردن غذاهای مناسب است. اگر یبوست دارید دست کم یک وعده در روز سوپ جو با سبزیجات بخورید. به عنوان چاشنی از رب انار و آلو و تمبر هندی تازه استفاده کنید.

گرمی را حذف کنید

گرمیجات شدت کهیر و خارش شما را زیاد می‌کنند. پس از غذاهای گرم یا گرمی زا مانند غذاهای تند، شور یا چرب؛ انواع غذاهای مصنوعی؛ آجیل‌های بوداده؛ تخم مرغ؛ بادنجان و … پرهیز کنید.

شربت بخورید

صبح ناشتا شربت خاکشی گرم بخورید. استفاده ازخاکشی جوشانده هم می‌تواند به رفع یبوست کمک کند. (به این ترتیب که یک قاشق غذاخوری خاکشی را در یک لیوان آب جوش بریزید تا خیس بخورد و با کمی عسل میل کنید. اگر موثر نشد می توانید مخلوط آب و خاکشی را دو دقیقه بجوشانید). حتی در صورتی که دچار یبوست نباشید، باز هم مصرف خاکشی جوشانده کمک موثری در درمان کهیر شماست.

عرقیجات یادتان نرود

استفاده از داروهایی که عملکرد کبد را بهتر می کنند، بعد از رفع یبوست بهترین درمان است. ساده ترین دارو، ترکیب عرق کاسنی و شاهتره به نسبت مساوی حد اکثر تا میزان ۳ استکان کوچک در روز است. در صورت نیاز می توان کمی عرق همیشه بهار نیز به ترکیب عرق اضافه کرد.

داروهای طبع خنک مصرف کنید

بسیاری از داروهایی که طبع خنکی دارند را می‌توان به عنوان درمان کمکی و موضعی در معالجه کهیر به کار برد. یک مثال ساده و فراگیر آن، شستشوی بدن با سدر در موقع استحمام است. در این زمینه ترکیبات گوناگون و موثر بسیاری وجود دارد اما ترکیب ارزان قیمت و در عین حال موثر این است که مقداری شاهتره خشک و جوش شیرین را به نسبت مساوی با کمی ماست شیرین مخلوط کنید و در حمام روی بدن بمالید. سپس بعد از حداقل ده دقیقه بشویید.

حجامت موثر است

عده‌ای از متخصصان طب سنتی معتقدند حجامت، بهترین راه درمان کهیر است. اگر چه اغلب کهیرها به حجامت عام پاسخ می‌دهند، اما حجامت در بارداری توصیه نمی‌شود مگر اینکه منفعت آن برای زن باردار بیشتر از ضرر آن باشد. بنابراین اگر درمان‌های دیگر موثر نباشند، می‌توان از حجامت استفاده کرد. در این باره متخصص طب سنتی با توجه به شرایط بیمار باید تصمیم بگیرد که آیا انجام حجامت برای او مفید است یا مضر. البته توجه کنید که حتی اگر حجامت عام باعث درمان کهیر نشد؛ نباید از حجامت ساقین(که از بهترین حجامت ها برای رفع خارش بدن است) استفاده کنید؛ زیرا ممکن است باعث بروز مشکلاتی در ادامه بارداری برای جنین شود.

دود کردن برخی داروها موثر است

علاوه بر این دود دادن برخی داروها نیز کمک زیادی به رفع خارش و تورم ناشی از کهیر می‌کند که در دسترس‌ترین آن، خاکشی یا عنبرنساراست که باید مثل اسفند دود داده شوند. البته فراموش نکنید که این درمان های موضعی، در معالجه کهیر، تنها نقش کمکی دارند و جای درمان‌های اصلی را نمی‌گیرند.

با زایمان بهتر می‌شوید

اگر چه بعضی از کهیرهای بارداری به درمان مقاوم هستند، اما این مساله معمولا ناشی از گرمتر بودن مزاج جنین نسبت به مادر است و با زایمان برطرف خواهد شد. اما اگر برایتان غیر قابل تحمل است زودتر به پزشک مراجعه کنید.
 

تا پیش از اینکه باردار شوید هر روز چند فنجان قهوه و نسکافه می‌خوردید تا سر حال شوید و به کارهایتان برسید؟ برای اینکه شب‌ها دیرتر بخوابید به یک فنجان قهوه تلخ احتیاج دارید؟ به هیچ وجه نمی‌توانید از لاته هات چاکلت روزانه‌تان دست بکشید و مدام نگرانید که نکند این مقدار کافئین بلایی سر جنین‌تان بیاورد؟ ادامه مطلب را بخوانید تا پاسخ همه سوالاتتان را درباره مصرف کافئین در بارداری بگیرید.

حقایقی درباره کافئین

1. کافئین محرک است و به دلیل همین خاصیت، باعث افزایش ضربان قلب و فشار خون می‌شود که هیچ‌کدام در شرایط بارداری توصیه نمی‌شود.
2. کافئین تعداد دفعات ادرار را زیاد می‌کند و در نتیجه باعث از دست رفتن آب بدن و دهیدراتاسیون می‌شود.
3. کافئین از جفت عبور می‌کند و می‌تواند روی جنین اثر بگذارد. درست است که بدن شما می‌تواند مقدار کافئینی را که به صورت روزانه دریافت می‌کنید، تحمل کند ولی جنین نمی‌تواند و چون متابولیسم جنین همچنان در حال کامل شدن است، بنابراین کافئین به درستی در بدن او متابولیزه نمی‌شود.
4. هر مقداری از کافئین که وارد بدن جنین شود می‌تواند روی الگوی خواب و حرکت او در ماه‌های آخر بارداری اثر منفی داشته باشد. یادتان باشد که کافئین محرک است و همانطور که شما را بیدار نگه می‌دارد، خواب جنین را نیز مختل می‌کند.
5. کافئین فقط در قهوه و نسکافه وجود ندارد، بلکه مقادیری از آن در نوشابه، چای، شکلات و حتی قرص‌های ضدسردردی که بدون نسخه به فروش می‌رسند نیز یافت می‌شود.

واقعیت یا افسانه؟

1. کافئین باعث ایجاد نقایص مادرزادی در انسان می‌شود

واقعیت: مطالعات متعددی که روی مدل‌های انسانی انجام شده نشان می‌دهد مصرف کافئین با زایمان زودرس، تولد نوزاد نارس، نقایص مادرزادی، کاهش توانایی باروری و افزایش ریسک به دنیا آوردن نوزاد با وزن کم همراه است. اگرچه مطالعه‌ای که بتواند به طور قاطع در این زمینه اظهار نظر کند وجود ندارد ولی در دوران بارداری بهتر است در مصرف کافئین صرفه‌جویی شود.

2. کافئین باعث ناباروری می‌شود

واقعیت: بعضی مطالعات حاکی از ارتباط میان تاخیر در بارداری و مصرف مقادیر بالای کافئین است.

3. کافئین باعث سقط جنین می‌شود

واقعیت: در سال 2008 دو مطالعه درباره تاثیر کافئین بر افزایش احتمال خطر سقط جنین در زنان باردار انجام شد. در یکی از این مقالات که نتایج آن در مجله آمریکایی زنان و زایمان منتشر شد، مشخص شده بود زنانی که روزانه بیش از 200 میلی‌گرم کافئین مصرف می‌کنند دو برابر بیش از خانم‌هایی که اصلا کافئین دریافت نمی‌کنند در معرض سقط هستند. در مطالعه دیگری که نتایج آن در مجله اپیدمیولوژی منتشر شد، مشخص شده بود که زنانی که روزانه 200 تا 350 میلی‌لیتر قهوه در روز می‌خورند کمتر احتمال دارد که دچار سقط جنین شوند.
از آنجا که نتایج پژوهش‌های انجام شده در این زمینه بسیار متنوع است به زنان باردار توصیه می‌شود میزان دریافت کافئین خود را در حدود 200 میلی‌گرم در روز (معادل یک فنجان 350 میلی لیتری قهوه) نگه دارند.

4. زنان باردار اصلا نباید کافئین بخورند

واقعیت: متخصصان می‌گویند مقادیر متعادل کافئین (150 تا 300 میلی گرم در روز) هیچ تاثیر منفی بر بارداری و جنین ندارد.

نوشیدنی های کافئین دار را بشناسید

170 میلی‌لیتر چای سیاه = 45 میلی‌گرم کافئین
170 میلی‌لیتر چای سبز = 40 میلی‌گرم کافئین
60 میلی‌لیتر اسپرسو = 80 تا 150 میلی‌گرم کافئین
250 میلی‌لیتر قهوه دم کرده معمولی = 90 تا 140 میلی‌گرم کافئین
250 میلی‌لیتر نسکافه = 30 تا 60 میلی‌گرم کافئین

یوگا در بارداری علاوه بر آماده کردن بدن برای زایمان، ذهن را هم تسکین می‌دهد و آرام می‌کند. این چند حرکت ساده ولی اثربخش یوگای پیش از زایمان را بعد از مشورت با پزشک و تائید او، حتماً امتحان کنید.

بدنتان را برای زایمان آماده کنید

احتمالاً یوگا بهترین ورزشی است که می‌تواند بدنتان را برای یک زایمان  طبیعی موفق آماده کند. یوگا علاوه بر جسم، ذهنتان را نیز پرورش می‌دهد و به شما در خالی کردن ذهنتان کمک می‌کند. یوگای پیش از زایمان به شما می‌آموزد که چطور با جریان زندگی که درونتان در حال رشد است، ارتباط برقرار کنید. زایمان نیاز به قدرت، تمرکز و استقامت زیادی دارد و یوگا در این خصوص می‌تواند به شما کمک کند. مطالعاتی که بر روی ۷۴ تازه مادر در تایلند صورت گرفت نشان داد که آن‌هایی که دارای تجربه یوگای پیش از زایمان داشتند، زایمان کوتاه‌تر و راحت‌تری را تجربه کردند.
انتظار می‌رود که این تمرینات را روزانه به‌طور مرتب انجام دهید. تمرینات را همان‌طور که نشان داده‌شده انجام دهید و پس از اتمام، بدنتان را در موقعیتی آرام و ریلکس قرار دهید و تغییرات را در آن احساس کنید. سعی کنید این حرکات را با تمرینات دیگر مانند ایروبیک (پیاده‌روی یا شنا) میکس کنید. سه تا پنج روز در هفته به مدت ۲۰ تا ۴۵ دقیقه تمرین کنید.

1. کشش گربه‌ای ۱

مانند شکل به حالت چهاردست‌وپا قرار بگیرید، شانه‌ها در امتداد مچ دستان باشد. (اگر کمی احساس ناراحتی می‌کنید می‌توانید یک حوله را لوله کرده و زیردستتان قرار دهید.) بازوها در حالت کشیده و صاف قرار بگیرند و زانوها را نیز مطابق شکل کمی از هم بازکنید. به‌آرامی دنبالچه را بالا ببرید. شانه‌ها را به پشت بکشید و به بالا نگاه کنید.

2. کشش گربه‌ای ۲

به‌آرامی همراه با بازدم، دستتان را به زمین فشار دهید و مطابق شکل چانه خود را به سمت قفسه سینه بکشید و ستون فقرات را گرد کنید. چهار تا شش بار این کار را تکرار کنید.

3. وضعیت بچه

به نسبت حرکت قبل زانوها را بیشتر از هم باز کنید، مانند شکل انگشتان پا را به هم نزدیک کنید. باسن روی پاشنه پا قرار بگیرد. آرنج‌ها را خم‌کنید و سر را به‌آرامی روی دستانتان قرار دهید. (چنانچه مایل باشید می‌توانید از یک بالش در زیر سرتان استفاده کنید.) اجازه دهید تا عضلات ناحیه پایین کمرتان آرام بگیرند. همین‌طور که ریلکس در این حالت قرارگرفته‌اید، این حرکت را برای مدت سه تا پنج نفس عمیق ادامه دهید.

4. شنای یوگا ۱

به همان وضعیت قبل بر روی زانو و دست‌ها برگردید. مچ‌ها در امتداد شانه، بازوها صاف و زانوها را کمی بافاصله از هم قرار دهید.

5. شنای یوگا ۲

دنبالچه را پایین بیاورید و دم بگیرید و سپس همراه با بازدم، مانند شکل، هم‌زمان که آرنجتان را به سمت دنده‌ها خم می‌کنید، قفسه سینه را به سمت جلو و پایین بکشید. دوباره دم بگیرید و بالا بیایید. برای سه تا پنج بار این تمرین را انجام دهید. بعد از اتمام، به همراه یک بازدم در وضعیت بچه قرار بگیرید.

6. اسکات یوگا ۱

مطابق شکل پاها را کمی بیشتر از عرض شانه بازکنید، انگشتان پا به سمت بیرون قرار بگیرند. زانوها را تا ۹۰ درجه خم‌کنید. آرنج‌ها را بر روی ران قرار دهید. کف دست‌ها را بر روی‌هم فشار دهید. برای ۳۰ ثانیه در همین حالت قرار بگیرید. کم‌کم این حالت را به یک دقیقه برسانید.

7. اسکات یوگا ۲

بعد از حرکت قبل، پاها را صاف کنید و کمی استراحت کنید و دوباره اسکات انجام دهید؛ اما این بار مطابق شکل باسن را پایین بیاورید. باسن را به سمت پاشنه پا نزدیک کنید. اگر در حین این حرکت پاشنه پا از روی زمین بلند می‌شود، از یک حوله یا پتو در زیر آن‌ها استفاده کنید. برای ۳۰ ثانیه در همین وضعیت قرار بگیرید و آن را تا یک دقیقه برسانید. بعدازآن زانوها را روی زمین بگذارید و در حالت بچه استراحت کنید.

8. حرکت پروانه

در وضعیت چهارزانو بنشینید و مطابق شکل کف پاها را به هم بچسبانید. اگر پایین کمرتان قوس برمی‌دارد، روی لبه یک پتو بنشینید. پاها را به هم‌ فشار دهید و زانوها را از هم بازکنید. دستان خود را در اطراف پا قرار دهید برای کشش بیشتر کمی به جلو خم شوید و زانوها را از هم بازکنید به مدت پنج تا هشت دم و بازدم این کار را تکرار کنید.

خنک کردن

در انتها برای اتمام تمرین‌ها، حتماً بدنتان را خنک‌کنید. به سمت چپ بدنتان دراز بکشید؛ درحالی‌که یک بالش در بین پاهایتان و دیگری زیر سرتان قرارگرفته است. برای پنج تا ۱۰ دقیقه بر روی تنفستان متمرکز شوید. اجازه دهید تا تمام تنش‌ها و فشارها از بدنتان خارج شود.

 

سیب زمینی در هر شکل و حالتی که باشد، غذای محبوب اغلب ماست. بعضی‌ها آبپز شده‌اش را همراه با تخم مرغ و گوجه فرنگی دوست دارند، بعضی‌ها ترجیح می‌دهند آن را لایه لایه با پنیر و سبزیجات خشک و ادویه طعم‌دار کنند و توی فر بپزند و خیلی‌ها هم شکل معمول سیب زمینی سرغ کرده را به هر چیزی در دنیا ترجیح می‌دهند. اما آیا مصرف سیب زمینی در دوران بارداری هم مجاز است؟

در بارداری سیب زمینی بخوریم؟

مصرف متعادل سیب زمینی در بارداری هیچ اشکالی ندارد. منبع اصلی انرژی که توسط سیب زمینی تامین می‌شود، گلوکز است که در کربوهیدارت‌هایی مانند سیب زمینی به وفور یافت می‌شود. بر اساس دستورالعمل‌های انجمن تغذیه سوییس مصرف 4-3 واحد کربوهیدرات به صورت روزانه در بارداری توصیه می‌شود (اگرچه این مقدار بسته به وزن قبل از بارداری مادر، وزن فعلی و روند وزن‌گیری جنین تا حدودی متفاوت است). این کربوهیدرات ها شامل نان، برنج، غلات، سیب زمینی و…. است.

آیا مصرف سیب زمینی در بارداری باعث دیابت می شود؟

سیب زمینی حاوی مقدار زیادی نشاسته است که به سرعت جذب می‌شود و می‌تواند روی متابولیسم گلوکز در بدن تاثیر داشته باشد. نتایج بعضی مطالعات حاکی از آن است که مصرف سیب زمینی می‌تواند باعث افزایش غلظت پلاسمایی گلوکز شده و ریسک ابتلا به دیابت نوع دو را تا حدودی افزایش دهد. اگرچه نتایج این مطالعات به معنای توصیه به حذف کامل پروتئین در رژیم غذایی روزانه نیست بلکه مصرف این نوع کربوهیدارت باید در حد متعادل نگه داشته شود. علاوه بر این بهتر است سیب زمینی همراه سبزیجات یا حبوبات مصرف شود تا قند خون را آرام‌تر بالا ببرد. جالب اینجاست که در یک مطالعه مشخص شده است مصرف یک واحد سیب زمینی در هفته به جای 5 یا حتی 3 واحد، می‌تواند خطر ابتلا به دیابت بارداری را تا حدودی پایین بیاورد.

چرا در بارداری باید سیب زمینی بخوریم؟

سیب زمینی منبع خوب انواع مواد مغذی در بدن محسوب شده و مصرف متعادل آن به مادر باردار توصیه می‌شود، زیرا:
1. سیب زمینی حاوی فولات است که ریسک ابتلای جنین به نقایص مربوط به لوله عصبی را کاهش می‌دهد. فولات نوعی ویتامین گروه ب است که به وفور در سیب زمینی یافت می‌شود و در تشکیل لوله‌های عصبی جنین در هفته‌های اول بارداری نقش دارد و به سلامت مغز و نخاع جنین کمک می‌کند. همچنین در یک مطالعه مشخص شده است که مصرف مواد غذایی غنی از فولات می‌تواند در مراحل اولیه بارداری از سقط جنین پیشگیری کند.
2. مصرف سیب زمینی همچنین برای آن دسته از افرادی که دچار مشکلات گوارشی هستند مفید است. اگر سیب زمینی به خوبی پخته شود می‌تواند اسید معده را کاهش دهد.
3. اگر قبل از بارداری وزن تان پایین‌تر از حد معمول بوده یا به اصطلاح لاغر بوده‌اید یا اگر با وزن طبیعی باردار شدید ولی در طی این دوران به خوبی وزن‌تان اضافه نشده است، می‌توانید سراغ سیب زمینی بروید که در روند وزن‌گیری سالم به شما کمک کند.
4. سیب زمینی حاوی فیبرهای محلول و ویتامین ث است که به پایین آوردن کلسترول خون کمک می‌کنند.
5. سیب زمینی به دلیل داشتن ویتامین ث باعث تقویت سیستم ایمنی می‌شود. همچنین به دلیل داشتن این ویتامین، مصرف آن در کنار مواد غذایی آهن‌دار، جذب این ماده مغذی را افزایش می‌دهد.
6. پوست سیب زمینی غنی از پتاسیم است که با کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی، پرفشاری خون و سکته همراه است.
7. پف زیر چشم یکی از شکایت‌های خانم‌ها در دوران بارداری است و گذاشتن یک حلقه سیب زمینی زیر چشم به مدت 10 تا 15 دقیقه می‌تواند به چشم‌های خسته و پف کرده شما آرامش بخشیده و ورم را از بین ببرد.
8. سیب زمینی منبع خوب ویتامین آ و مواد معدنی مانند منیزیم، پتاسیم، آهن و کلسیم است که به رشد و نمو جنین در رحم مادر کمک می‌کنند.

عوارض مصرف سیب زمینی در بارداری

1. مصرف سیب زمینی‌هایی که بخشی از آن‌ها سبز شده است می‌تواند باعث بروز علائم گوارشی برای مادر شود. این سبز بودن سیب زمینی به دلیل وجود مواد سمی مانند سولانین و… در آن است که مصرف زیاد آنها می‌تواند باعث بروز اسهال، تهوع، استفراغ و… شده یا روی رشد جنین اثر منفی بگذارد.
2. مصرف زیاد سیب زمینی سبز باعث افزایش احتمال بروز نقایص مادرزادی در جنین مانند اسپینا بیفیدا و آناسفالی می‌شود.
3. خانم‌هایی که در دوران بارداری بیش از حد سیب زمینی مصرف می‌کنند در معرض خطر ابتلا به دیابت بارداری قرار می‌گیرند. نوزاد مادران مبتلا به دیابت بارداری معمولا وزن بیشتری داشته و ممکن است دچار مشکلات تنفسی و افت فشار خون شوند. همچنین خطر مرگ و میر این نوزادان بیش از نوزادان معمولی است.

روش ایمن مصرف سیب زمینی در بارداری

1. آب پز شده بدون پنیر
2. مخلوط سیب زمینی با ماهی، گوشت یا سبزیجات
3 سوپ سیب زمینی یا خورش سیب زمینی
4. پوره سیب زمینی با یا بدون شیر همراه با ماهی یا گوشت یا سبزیجات
5. سیب زمینی آب پز شده همراه تخم مرغ
6. سالاد زمینی

سوالات متداول مادران باردار درباره سیب زمینی

•  آیا هوس سیب زمینی در بارداری نشان دهنده جنسیت جنین است؟
• در فرهنگ عامه ویار سیب زمینی نشان دهنده این است که جنین شما پسر است.
   
•  آیا می‌توانیم در بارداری چیپس بخوریم؟
•  اگر دچار دیابت بارداری یا پرفشاری خون هستید بهتر است دور چیپس را در بارداری خط قرمز بکشید. در غیر این صورت مصرف اندک چیپس مشکل خاصی ایجاد نمی‌کند. هر چند بهتر است آن را به صورت خانگی مصرف کنید.
   
• مصرف سیب زمینی سبز جوانه زده در بارداری مشکلی ایجاد نمی‌کند؟
• سبز شدن سیب زمینی به دلیل بالا رفتن غلظت مواد سمی در آن است که می‌تواند روی سیستم عصبی تاثیر منفی داشته باشد. بنابراین چه باردار باشید و چه نه، نباید از سیب زمینی‌های سبز شده استفاده کنید.

ممکن است داستان‌هایی مانند زایمان در راه بیمارستان یا در تاکسی یا اورژانس شنیده باشید و با خودتان گفته باشید امکان ندارد برای من اتفاق بیفتد! اما اگر درست لحظه‌ای که انتظارش را ندارید زمان زایمانتان سر رسید چه؟ آمادگی‌اش را دارید؟
اگر در هفته‌های پایانی انتظار به سر می‌برید، احتمالاً درباره اینکه چه وسایلی داخل ساک بیمارستانتان بگذارید، حسابی فکر کرده‌اید. بهتر است ساکی نیز برای موقعیت اضطراری ببندید تا اگر به هر دلیلی زودتر از موعد مقرر مجبور به زایمان شدید، آماده باشید. این ساک شامل ضروریاتی است که اگر نوزاد زودتر از انتظارتان به دنیا آمد و جایی بودید که به بیمارستان یا پزشکتان دسترسی نداشتید، خیالتان از بعضی جهات راحت باشد. دکتر «نیتا لاندری» می‌گوید: «خوشبختانه تنها کمتر از یک درصد از بارداری‌ها در مکان‌های غیرقابل‌انتظار اتفاق می‌افتد.» شرایطی مانند زایمان زودرس، بلایای طبیعی مانند زلزله یا طوفان یا گیرکردن در ترافیک ممکن است باعث به دنیا آمدن بچه در خانه یا جاده شود.
بهتر است حتی وقتی‌که موعد زایمانتان رسیده و زمان زیادی برای رسیدن به بیمارستان دارید نیز کیف ضروری را به همراه خود داشته باشید. بنا بر گفته دکتر لاندری: «بعضی از بچه‌ها در ماشین به دنیا می‌آیند و ساک ضروری در این شرایط به کار می‌آید.» مواردی که در ادامه می‌گوییم وسایلی است که باید در این ساک به همراه داشته باشید.

چه وسایلی در کیف بگذاریم؟

• یک پاور بانک همراه داشته باشید

در این شرایط که نوزاد در شرف به دنیا آمدن است، ممکن است نیاز باشد خودتان یا همراهتان با اورژانس یا دکتر تماس بگیرید و نیازمند راهنمایی برای پشت سر گذاشتن این موقعیت باشید. پس بهتر است یک پاور بانک با شارژ کامل در ساکتان باشد.

• پرده حمام و ملحفه تمیز

در شرایطی که مجبور به زایمان در منزل هستید. بهتر است یک پرده حمام بر روی تشکتان بیندازید و روی آن یک ملحفه تمیز پهن کنید. اگر می‌خواهید روی زمین بخوابید نیز از همراهتان کمک بخواهید تا زیر شما پرده حمام و ملحفه را پهن کند.

• صابون و دستکش لاتکس یا نایلونی

فردی که در هنگام زایمان درکنارتان است باید دست‌های تمیزی داشته باشد. درصورتی‌که دسترسی به آب نباشد، احتمال دارد از یک ضدعفونی‌کننده الکلی و دستکش استفاده کند.

• چندین حوله خشک

بعدازاینکه فرزندتان به دنیا آمد و روی سینه‌تان قرار گرفت و این حس خوب را که پوست تنتان با یکدیگر تماس پیدا می‌کند تجربه کردید؛ با استفاده از یک حوله تمیز بدنش را پاک کنید و او را در حوله تمیز دیگری بپیچید تا گرم شود.

• پوآر

اگر نوزادتان به تمیز شدن مجاری تنفسی‌اش نیاز داشته باشد، همراهتان می‌تواند این کار را با پوآر انجام دهد. بنا بر نظر دکتر لاندری: «متخصصی که در حین زایمان در حال صحبت کردن با شماست بعدازاینکه فهمید فرزندتان به‌درستی نفس می‌کشد، تشخیص می‌دهد او به استفاده از پوآر نیاز دارید یا خیر.»

• بند کفش و قیچی

اگر فردی در حال کمک به شماست یا در راه رسیدن است، مجبور به بریدن بند ناف نیستید؛ اما اگر به‌جایی دسترسی ندارید، می‌توانید خودتان این کار را انجام دهید. بند کفش و قیچی را به مدت 20 دقیقه در آب بجوشانید و اگر نمی‌توانید آن‌ها با آب و صابون بشویید و در داخل الکل قرار دهید. تا زمانی که نبض بند ناف می‌تپد وقت دارید و عجله‌ای نیست. دکتر لاندری می‌گوید: «دو بند کفش بردارید و یکی را تقریباً 7 سانتی‌متر بالاتر از شکم نوزاد و دیگری را حدود پنج سانتی‌متر بالاتر از اولین گره- حدود 12 سانتی‌متر بالاتر از شکم نوزاد_ ببندید. سپس بین این دو بند را با قیچی ببرید.»

• پنبه و الکل

استفاده از الکل در مواردی که آب جوش برای ضدعفونی کردن لوازم در دسترستان نیست، مناسب است. همچنین بند ناف نوزاد را با ریختن الکل بر روی پنبه می‌توانید تمیز کنید.

• کیسه‌زباله

اجازه دهید تا جفت خودش از بدنتان خارج شود. دکتر لاندری می‌گوید: «جفت را داخل کیسه‌زباله گذاشته و با خود به بیمارستان ببرید. هرگاه شخص کمک‌کننده‌‌تان آماده بود تا مکان زایمان را تمیز کند، بدون اینکه دستکش را دربیاورد، پرده حمام، ملحفه کثیف شده و حوله‌ها را داخل کیسه‌زباله دیگری بیندازید.»

وسایل مربوط به مادر

نوار بهداشتی، لباس‌زیر، پک خنک‌کننده و داروهای مسکن. بعد از خارج شدن جفت از همراهتان بخواهید تا زیر شکمتان را به‌آرامی ماساژ دهد تا جریان خونریزی کند شود. در این مرحله به پد بهداشتی نیاز دارید. همچنین استفاده از پک خنک‌کننده دردهای ناحیه واژن را کاهش می‌دهد. استفاده از تیلنول (نوعی استامینوفن) نیز در کاهش درد مؤثر است.

وسایل مربوط به نوزاد

پتوی نوزادی، کلاه و پوشک. نوزادتان را با کلاه و پتو گرم نگه‌دارید و پوشک را فراموش نکنید. دکتر لاندری معتقد است: «مادرها باید نوزاد را نزدیک خودشان نگه دارند. تماس پوستی با مادر نه‌تنها او را گرم نگه ‌می‌دارد بلکه موجب تنظیم ضربان قلب، اکسیژن و میزان اشباع اکسیژن تنفسی‌شان می‌شود. به‌علاوه نوزادان در این حالت آرام‌ترند و کمتر گریه می‌کنند.»

شیر دادن به نوزاد

حتی اگر تصمیم دارید که شیر مادر به نوزادتان ندهید، باید بدانید این کار برای مادر و نوزاد در شرایط اضطراری مفید است. دکتر لاندری دراین‌باره می‌گوید: «شیر دادن مادر به نوزاد باعث تولید هورمون اکسی‌توسین می‌شود که به انقباضات رحمی کمک کرده و در کاهش خونریزی مادر و درنتیجه از خونریزی بعد از بارداری جلوگیری می‌کند. این یک اتفاق بزرگ است که علاوه بر اینکه غذای موردنظر کودک را به او می‌رساند، باعث استحکام رابطه بین مادر و فرزند نیز می‌شود.»

منبع: Parents.com