برچسب: تربیت فرزند

خراسان/ وقتی کودکان خسته اند چطور با آن ها صحبت کنیم؟

تبیان/ ۷ راهکار برای داشتن یک فرزند مسئول

سیارک/ برگر، سیب زمینی سرخ کرده و نوشابه! بدجنسی نکنیم: برای بسیاری از بزرگسالان، این کلمات مترادف خوشبختی به نظر می‌رسند. اما ما می‌توانیم خودمان را کنترل کنیم (نه دقیقاً)، اما کودکان اغلب آنقدر به فست فود عادت می‌کنند که شروع به رد غذا‌های خانگی معمولی می‌کنند.باید چکار کنیم؟ ما از متخصص تغذیه پرسیدیم. 
 
برگر، سیب زمینی سرخ کرده و نوشابه! بدجنسی نکنیم: برای بسیاری از بزرگسالان، این کلمات مترادف خوشبختی به نظر می‌رسند. اما ما می‌توانیم خودمان را کنترل کنیم (نه دقیقاً)، اما کودکان اغلب آنقدر به فست فود عادت می‌کنند که شروع به رد غذا‌های خانگی معمولی می‌کنند. باید چکار کنیم؟ ما از متخصص تغذیه پرسیدیم.

 با افزایش و ارتقای آگاهی نسبت به مسائل اجتماعی رفتار سلامت خود و فرزندانمان را بهبود بخشیم.
کودک من ۵ ساله است. او اخیراً فست فود را امتحان کرده است. حالا از خوردن غذای خانگی عادی خودداری می‌کند، دائماً همبرگر یا سیب زمینی سرخ کرده می‌خواهد. چه باید کرد؟

 

پاسخ متخصص تغذیه

دلیل اشتیاق کودک به غذا‌های ناخواسته، از جمله فست فود، می‌تواند ذاتاً روانشناختی باشد (میوه ممنوعه همیشه شیرین است یا محک محدودیت‌های صبر شماست) و هم فیزیولوژیک – کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی. در این راستا، عادات غذایی نیز در حال تغییر است.

به عنوان مثال، اگر رژیم غذایی و تغذیه یک کودک برای رشد کامل فاقد منیزیم یا پروتئین حیوانی است. پس لازم است آجیل، لوبیا، غلات سبوس دار، دانه‌ها، بلغور و سایر غذا‌های غنی از منیزیم به رژیم غذایی وی اضافه شود و کمبود پروتئین حیوانی – مرغ، ماهی و گوشت گاو جبران شود.

یک تغییر شدید در عادات غذایی نیز با کم خونی رخ می‌دهد – به عبارت دیگر، کمبود آهن در بدن. پس ارزش دارد کبد، گوشت گوساله، زبان و سایر غذا‌هایی را وارد رژیم غذایی کودک کنید که تعادل آهن در بدن را دوباره پر می‌کند.

ارزش بررسی کمبود ویتامین یا ماده معدنی مفید فقط با متخصص اطفال یا متخصص تغذیه است؛ و حتی بیشتر از، ارزش بیش از حد غذای کودک با ویتامین‌ها بدون تجویز پزشک نیست.

 همچنین، اگر کودک شما قبول کرد که فقط از سوسیس و کالباس استفاده کند، به احتمال زیاد با دستگاه گوارش (دستگاه گوارش) و اختلال در جذب مواد مغذی مفید مشکل دارد. یک متخصص اطفال یا متخصص گوارش به شما کمک می‌کند تا این موضوع را کشف کنید.

در مورد گزینه دیگری که می‌تواند به کودک پیشنهاد شود تا جای فست فود را بگیرد، آنالوگ خانگی برگر کمک زیادی خواهد کرد. فقط نان سبوس دار و گوشت خوب برای کتلت بردارید. ضمناً اگر کمی رب گوجه فرنگی به گوشت چرخ کرده اضافه کنید، طعم آن کاملاً شبیه به برگر‌های فست فودی بیرون خواهد بود.

روانشناس

واقعیت این است که تماس بین مادر و کودک در اوایل کودکی نقش زیادی در شکل گیری وابستگی به غذا دارد. اگر مادر از همان ابتدا ناراحتی جسمی یا روحی کودک را با احساس گرسنگی را به اشتباه کرده و او را تغذیه کند، در نتیجه، کودکی نمی‌تواند بفهمد که آیا به دلیل نیاز فیزیولوژیکی می‌خواهد غذا بخورد یا مثلاً غمگین، ناراحت یا ترسیده … در این رابطه، هرگونه احساساتی توسط او “ضبط” می‌شود.

اگر می‌فهمید که این مسئله مشکل است، پس مهم است که به کودک آموزش دهید و با مثال خود به او نشان دهید که شکست یا ناراحتی مشکلی ندارد و آن را به اشتراک بگذارید و صحبت کنید. اگر کودک می‌خواهد اجازه دهید که گریه کند، و اگر مادر یا پدر نمی‌داند چگونه کاری انجام دهد از او راهنمایی بخواهید. همچنین باید فقط وقت بیشتری را در تماس نزدیک با کودک خود سپری کنید: بازی، پیاده روی، انجام خلاقیت برای بهبود خلق و خوی او و نشان دادن این که می‌توانید به چیز‌های دیگر روی بیاورید، و در عوض از چیز‌هایی که نتیجه نگرفته اند را رها کند.

۱- اگر والدین خودشان “استرس” بگیرند و کودک آن را ببیند، او این رفتار را کپی می‌کند و کلیشه “وقتی من احساس بدی می‌کنم، باید غذا بخورم” به طور خودکار در او ثابت می‌شود.

۲- دلیل دوم مراجعه مستقیم به فست فود‌ها با کودک یا سفارش چنین غذایی در خانه است. از این گذشته، یک کودک کوچک نمی‌تواند به تنهایی به یک فست فود برود، سفارش دهد، برای خودش غذای بی ارزش بخرد. والدین این کار را انجام می‌دهند و فقط آن‌ها هر چند وقت یک بار تصمیم می‌گیرند.

کودک همچنین نمی‌تواند به طور مستقل تعیین کند که کدام غذا سالم و کدام مضر است، زیرا طعم و مزه برای او نقش اساسی دارد. به علاوه، کودکان اراده ضعیفی دارند. بر این اساس، ارزش کار با این موضوع را دارد.

اولین مشکل را می‌توان با توضیح دادن دقیقاً به کودک، یا به صورت یک بازی، یا در قالب یک داستان افسانه‌ای حل کرد، که مثال‌هایی را می‌آورد: غذا سالم است و دیگری نه. فقط یک سخنرانی طولانی را از هیچ وب سایتی نخوانید. کودک هنوز این اطلاعات را درک نخواهد کرد. باید ساده، قابل درک و در دسترس باشد.

همچنین می‌توانید اراده کودک خود را در قالب بازی آموزش دهید. به عنوان مثال، موافقت کنید که به مدت ۷ روز شما به هیچ وجه فست فود نخواهید خورد، و سپس به خاطر سخت کوشی فرزند خود یک هدیه کوچک بدهید. با هم بحث کنید که این نوع تشویق چیست، اما نباید گران باشد بلکه برای کودک معنی دار باشد. اگر این نوع بازی خوب کار کند، می‌توانید به تدریج حواس کودک خود را از غذای ناخواسته دور کنید. این بازی می‌تواند به یک سفر جالب تبدیل شود، جایی که شما با هم مسیر طی شده روی نقشه را مشخص خواهید کرد. یا می‌توانید یک تقویم ایجاد کنید، کودک در آن علاقه‌مند به ایجاد علائم نیز باشد.

۳- دلیل سوم ممکن است این باشد که کودک چنین غذایی و بازدید از فست فود‌ها را به عنوان چیزی در ارتباط با سرگرمی یا تعطیلات درک می‌کند. این در صورتی اتفاق می‌افتد که کودک فاقد احساسات مثبت باشد. به عنوان مثال، والدین به ندرت جشن خانوادگی می‌گیرند، با کودک خود بازی می‌کنند، یا به تئاتر، زمین بازی، فیلم و … می‌روند.

در این حالت، می‌توانید با کودک خود سعی کنید یک کیک تعطیلات خوشمزه بپزید، که به ندرت در خانه شما دیده می‌شود، میوه‌ها و سبزیجات را برای یک میز جشن برشبزنید. همچنین بیشتر اوقات ارزش دارد که کودک را با کار‌های مفید دیگری سرگرم کنید.

به علاوه، می‌توانید کودک خود را در یک قسمت ورزشی ثبت نام کنید یا در زمین‌های ورزشی در فضای باز با او تمرین کنید. چنین فعالیت‌های مشترکی والدین و فرزندان را به یکدیگر نزدیک می‌کند و به طور کلی با یک سبک زندگی سالم هماهنگ شده و از بدن آن‌ها مراقبت می‌کند.

بیا نی نی/ افراط و تفریط در تشویق کودکان می تواند عواقب خطرناکی داشته باشد
 
والدین در تربیت فرزندان نباید دچار افراط‌ و تفریط شوند 
ریشه ی تربیت بر تشویق، خوش اخلاقی و توجه در حد اعتدال استوار است. تشویق در لغت به معنی به وجود آوردن شوق، دلگرمی و ایجاد ترغیب در کودک برای انجام کاری است. درواقع زمانی که کودک خود را برای انجام کاری تشویق می کنیم موجب تقویت عزت نفس  در او می شویم. اما باید به این نکته توجه کنیم که اگر برای کارهای معمولی از وی تشکر کنیم موجب ایجاد انحراف فکری در کودک می شود.
افراط و تفریط در تشویق و تنبیه کودکان
انسان موجودی است که روح خدا در آن دمیده شده و استعداد رسیدن به کمال در او نهادینه شده است. این استعداد ها با تعلیم تربیت صحیح شکفته می شوند. یکی از مهمترین اصول تعلیم و تربیت، اصل تشویق و تنبیه است.

روان آدمی تشنه ستایش است و فطرتا به احترام علاقه دارد لذا تشویق و ستایش کودک، عامل محرک او حساب می شود. اهمیت تنبیه نیز در آن است که انسان پیوسته در معرض لغزش و اشتباه قرار دارد که مانع رسیدن به کمال می شوند بدین ترتیب برای جلوگیری از این اتفاقات ” تنبیه” عامل موثری می باشد.
مسیر تربیت درست، اعتدال و میانه روی است. افراط در تبیین مسائل، بدون در نظرگرفتن ظرفیت فرزند موجب بدبینی و انزوا در او می شود.

برای رسیدن کودک به آرامش و اطمینان و طی کردن مسیر طفولیت، باید تعادلی میان نرمی و شدت حاکم باشد، زیرا در سن 5 الی 6 سالگی پایه های شخصیت در او شکل می گیرند.

حضرت علی(ع) می فرمایند: «لا تری الجاهل اما مفرطاً‎؛ جاهل را نمی بینی، مگر اینکه یا افراط می کند یا تفریط».

فلسفه تشویق و تنبیه ایجاد شوق در افراد صالح و بیداری در فرد متخلف است.برای این منظور تشویق و تنبیه باید مبتنی بر اصولی باشند تا فلسفه اصلی خود را ازدست ندهند و فرایند تربیت دچار اختلال نشود. در ادامه به راهکارهایی برای تشویق موثر می پردازیم.

تشویق موثر در کودکان
ذات انسان ها به گونه ای است که به قدردانی، ستایش و سپاس گذاری تمایل دارند و در مقابل از توهین و عدم توجه بیزارند. بهتر است بدانید که قدردانی و تشویق بهترین عامل برای تقویت رفتارهای خوب کودک است. کم ترین درجه قدردانی، ستایش لفظی است که باعث می شود کودک آن رفتار را به طور مداوم تکرار کند.

اگر می خواهید تشویق و ستایش لفظی شما در کودکتان تاثیر بگذارد باید در زمان و مکان مناسب از او قدردانی کنید. گاهی شما با گفتن یک جمله تشویق آمیز چنان تاثیری در کودکتان می گذارید که نتیجه آن غیرقابل وصف است. 

 افراط و تفریط در تشویق کودکان کاملا مضر است. در همه چیز باید با اعتدال به پیش رفت.

نکته حائز اهمیت در این مبحث این است که حد اعتدال را رعایت کنید و دچار افراط و تفریط نشوید. مبحث رعایت حد اعتدال آن قدر اهمیت دارد که در قرآن نیز به آن اشاره شده است:

 
« وَ اقْصِدْ فی مَشْیِکَ ؛ در رفتارت میانه رو باش.»

درواقع زمانی که تشویق به صورت مکرر اتفاق بیوفتد، خاصیت موثر بودن خود را از دست می دهد و ممکن است این رفتار ما منجر به غرور و تکبر در کودک شود. تشویق کردن حالتی ترغیبی دارد و با تحریک رغبت ها و انگیزه های درونی فرد، موجب می شود او رفتار مطلوبی را که مور توجه بقیه قرار گرفته است را تکرار کند.

نقطه مقابل تشویق، تنبیه است. تنبیه کردن انگیزه ی درونی افراد را تغییر نمی دهد و فقط مانع این می شود که کودک آن کار را در مقابل ما انجام دهد، از این رو ممکن است دور از چشم ما و به طور پنهانی همه ی آن کار ها را با شدت بیشتر انجام دهد.

تنبیه کودک به دلیل فشارهای روانی که به او وارد می کند منجر به مشکلات عصبی از قبیل استرس، اضطراب و پرخاشگری می شود. این مشکلات روانی برای کودک خطرات بسیاری را به دنبال دارد در نتیجه بهتر است پدر و مادر اثرات ناشایست تنبیه را مطالعه کنند. 

 
اثرات منفی افراط و تفریط در تشویق و تنبیه کودکان 
 تشویق و تنبیه دو عنصر اساسی برای تعلیم و تربیت کودکان هستند. میان این دو عنصر، تشویق کارساز تر است پس سزاوار نیست از تنبیه استفاده کنیم زیرا اولویت با تشویق است.

ویژگی های تشویق موثر در کودکان
1. تشویق در زمان و مکان مناسب
بهترین زمان برای تشویق افراد ، دقیقا زمانی است که کار خوب را انجام داده اند. اگر میان کار کودک و تشویق شما فاصله بیوفتد، ارزش تحسین شما از بین می رود و دیگر فرد برای انجام آن کار ترغیب نمی شود. در نتیجه اگر می خواهید به فرزندتان پاداش دهید و او را تحسین کنید بهتر است در همان لحظه اول این کار را انجام دهید.

 

2. عدم افراط و تفریط در تشویق کردن
همان گونه که در ابتدای مبحث گفتیم، بهترین شیوه برای تربیت کودکان رعایت حد اعتدال است. زمانی که شما در زمینه تشوق کودک افراط می کنید موجب دلزدگی ، غرور، زیاده طلبی و تصور غلط در او می شوید.

 

3. تشویق کودک برای رفتارهای مثبت
نکته حائز اهمیت برای والدین آن است که باید در تشویق کودک بر وجه کار خوب او تمرکز کنید و او را بخاطر رفتارش تحسین کنید. این بدان معنی است که رفتار خوب او زمینه ی تشویق را فراهم کرده و اگر کردارش مورد پسند و مقبول نباشد مورد تشویق قرار نمی گیرد.

4. تشویق مناسب رفتار فرد
بهتر است تشویق براساس نوع فعالیت فرد باشد. این رفتار غلط است که برای کارهای کوچک، پاداش های بزرگ در نظر بگیریم. به طور مثال اگر برای تشویق کودک قول پاداش مالی داده باشید، اما پس از انجام آن کار شما برای او ماشین اسباب بازی بخرید، شاید بیشتر از مبلغ تعیین شده خرج کرده باشید اما برای تشویق شونده(کودک) بی ارزش است زیرا شما به او قول پاداش مادی داده بودید.

5. مشخص کردن علت تشویق
برای بیشتر شدن تاثیر تشویق، کودک باید بداند برای انجام چه کاری مورد تشویق قرار گرفته تا بهتر بتواند رفتار مطلوب خود را توسعه و تقویت کند.

 
6. توجه به ویژگی های شخصیتی کودک
سلیقه و علایق انسان ها در موضوعات مختلف متفاوت است در واقع تفاوت های فردی در کودکان موجب ایجاد اختلاف در سلیقه ها می شود بدین جهت ما باید از علایق شخصی کودک اطلاع داشته باشیم تا با تشویق بتوانیم ترغیب بیشتری در او ایجاد کنید.

7. ایجاد احساس موفقیت در کودک
بیشتر انسان ها با فکر کردن به موفقیت، انگیزه و شوق رسیدن به آن را پیدا می کنند. بدین ترتیب ایجاد احساس موفقیت در او نوعی تشویق به حساب می آید.بهتر است این احساس موفقیت را در کودک ایجاد کنیم تا شاهد پیشرفت های او در همه مراحل زندگی شویم.

امام باقر(علیه السلام) فرموده است:

«شرّ الآباءِ مَنْ دَعاهُ الْبِرُّ اِلَی الاْفراطِ ؛ بدترین پدران کسی است که نیکی [به فرزند] را به حد افراط برساند.»

 
 مضرات افراط و تفریط در تشویق کودکان 
 
دو عنصر تشویق و تنبیه از عوامل مهم تربیتی هستند که مورد تایید عقل و دین اسلام می باشند. در تعلیم و تربیت، امر تشویق و تنبیه جزو محرک های مهم هستند و با به کارگیری درست این دو می توان مسیرموفقیت فرد را فراهم کرد.
نکته مهم این است که به خاطر پیچیدگی روح  انسان ها باید اصول و ضوابطی را رعایت کرد زیرا در غیر این صورت آثار زیان باری برای کودک ایجاد می شود. برای نمونه می توان به تعدادی از این اصول مهم اشاره کرد: تشویق کودک برای رفتارهای مناسب، مشخص کردن علت تشویق، توجه به ویژگی های شخصیتی و علایق کودک و …