برچسب: روانشناسی کودک

آموزش و امتحان مجازی در طی دو سال گذشته تا حدودی به نفع دانش‌آموزانی بود که معمولا در دوره امتحانات اضطرابی تکرار شونده پیدا می‌کنند. آرامش حضور در منزل و دوری از جو امتحان یکی دیگر از عواملی بود که موجب کاهش یا عدم اضطراب بچه‌ها در دوران امتحانات می‌شد اما اکنون با حضوری شدن امتحانات، دانش‌آموزان اضطراب فزاینده ای را تجربه می‌کنند. به درخواست بسیاری از والدین درباره راهکارهای کاهش اضطراب در این دوره دو هفته ای با دکتر پریسا ارجمندی مشاور کودک و نوجوان و عضو انجمن خانه روانشناسان گفتگو کردیم.

 استرس مطلوب چه تفاوتی با اضطراب دارد؟

امتحانات یکی از چالش‌هایی است که به خودی خود استرس‌زاست و با توجه به حضوری شدن امتحانات بعد از دو سال تحصیل مجازی، استرس در دانش‌آموزان بیشتر شده است. دکتر ارجمندی در این باره می گوید:«استرس یک حالت تنش روانی است که در برخی مواقع باعث هوشیاری و محافظت از ما شده و باعث می‌شود تا در برابر خطر، واکنش سریع نشان دهیم. استرس در دوران امتحانات نیز تا حدی طبیعی است و می‌تواند نشانه اهمیت دادن کودک و نوجوان به درس باشد که این نوع استرس «استرس مطلوب» شناخته می‌شود و به افزایش تمرکز و انگیزه در طول امتحانات کمک می‌کند اما وقتی استرس از کنترل خارج شود تبدیل به اضطراب می‌شود و با علائم مختلفی همچون دل درد، دل پیچه، حالت تهوع، تنگی نفس واختلال خواب ظاهر می‌شود.»

روش‌های کاهش اضطراب در دوران امتحانات

به گفته این مشاور تربیتی، اضطراب در دوران امتحانات با روش‌هایی مثل خواب، ورزش و تغذیه قابل کنترل است اما یکی از روش‌های بسیار موثر برای کاهش اضطراب امتحانات و اضطراب‌های متفرقه دیگر تمرین تنفس عمیق است که با انجام عمل دم و بازدم صورت می‌پذیرد، به این صورت که بچه‌ها با سه شماره هوا را از بینی نگه می‌دارند و با چهار شماره فوت می‌کنند. یکی دیگر از روش‌ها برای کاهش اضطراب کودکان و نوجوانان در دوران امتحانات، تمرین «تن آرمیدگی یا بازی عضلانی» است. نحوه انجام این تمرین به این صورت است که فرد با ۵ شماره باید عضلات بدنش را سفت کند و سپس رها نماید که در این صورت انقباض و انبساط بدن صورت می‌گیرد و باعث آرام شدن بدن و کاهش اضطراب می‌شود.

عواملی که اضطراب امتحانات را  تشدید می‌کند

دکتر ارجمندی خواب ناکافی، تغذیه نامناسب، ورزش نکردن، استفاده از تلفن همراه و فکرهای منفی و آشفته را از جمله عوامل تشدیدکننده اضطراب در دوران امتحانات می‌داند و می‌گوید: «دیر خوابیدن، کم خوابی و حذف یکی از وعده‌های غذایی بر مغز تأثیرگذار است.برای تقویت مغز در دوران امتحانات لازم است تا کودکان و نوجوانان از مواد غذایی سالم استفاده نمایند چراکه خوب غذا خوردن برای سلامت روحی و جسمی آنها مفید است.»

این مشاور کودک و نوجوان ادامه می دهد :« خواب برای یادگیری به اندازه ورزش برای استقامت بدنی مهم است لذا دانش اموزان اگر می‌خواهند زمان یادگیری خود را به حداکثر برسانند باید حداقل ۶ ساعت قبل از امتحان بخوابند.»

 دکتر ارجمندی با اشاره به تأثیر ورزش در کاهش اضطراب می‌گوید: « ورزش در دوران امتحانات تأثیر بسیار زیادی در کاهش اضطراب دارد زیرا انرژی را افزایش می‌دهد، کیفیت خواب را بهبود می‌بخشد و موجب آرامش روان و پویایی ذهن می‌شود. بنابراین توصیه می‌کنم که دانش‌آموزان حداقل ۱۵ دقیقه در روز را ورزش کنند.»

این مشاور تربیتی می‌گوید یکی از عوامل تشدیدکننده اضطراب در دوران امتحانات، استفاده طولانی مدت از تلفن همراه است: « زمانبندی استفاده از موبایل در زمان‌های غیر از دوران امتحانات در سنین ۶ الی ۷ سالگی نهایتاً نیم ساعت تا یک ساعت است و در دوران نوجوانی زمان استفاده از تلفن همراه یک ساعت و نهایتاً دوساعت است اما در زمان امتحانات حتماً باید زمان استفاده از تلفن همراه کمتر شود که این مسئله باید از طرف خانواده اعمال شود.»

ارجمندی فکرهای منفی را به عنوان عاملی دیگر در اضطراب معرفی می‌کند: «فکرهای منفی و آشفته تنها با جایگزین شدن فکرهای مثبت از بین خواهد رفت. فکرهایی مثل اینکه “اگر امتحان سخت باشد، اگر نتوانم قبول شوم و…” از جمله فکرهای منفی است که می‌تواند باعث تشدید اضطراب در دانش‌آموزان شود؛ در چنین مواردی دانش‌آموزان باید با جایگزین کردن فکرهای مثبت مثل “من درس خواندم پس حتما موفق می‌شوم”، اضطرابشان را کاهش دهند.»

توصیه‌های مهم به والدین

والدین در دوران امتحانات وظیفه بسیار مهمی را برعهده دارند. آنها با عملکرد خود می‌توانند مستقیماً بر روی موفقیت یا اضطراب فرزندشان تأثیربگذارند. برخی والدین عموماً نگران نتیجه امتحانات و عملکرد فرزندشان هستند و متأسفانه استرس‌شان را به فرزندشان انتقال می‌دهند. دکتر ارجمندی دراینباره می‌گوید:« والدین باید سعی کنند آرامش خود را حفظ کنند و این آرامش را به فرزندشان انتقال دهند. همچنین، آنها باید بیش از نمره به تلاش فرزندشان اهمیت دهند چراکه توقع بیش‌ازحد والدین از فرزند برای گرفتن نمره بالا منجر به استرس و اضطراب می‌شود و چنانچه کودک و نوجوان نتواند نمره بالایی را کسب کند همین مسئله باعث کاهش اعتماد به نفس و از بین رفتن انگیزه او خواهد شد.»

به گفته این مشاور تربیتی، والدین باید مقررات و تایم‌هایی را برای ساعت خواب، ساعت استفاده از تلفن همراه و تغذیه سالم بچه‌ها در نظر داشته باشند. برای کاهش اضطراب، والدین تنها می‌توانند نقش کمک‌کننده داشته باشند اما نقش درمان را نخواهند داشت لذا در صورت اضطراب شدید در کودک و نوجوان توصیه می‌کنم حتماً از یک متخصص خبره کمک گرفته شود.

دکتر ارجمندی ادامه می دهد:« یکی دیگر از نکات مهمی که والدین در ایام امتحانات باید به آن توجه داشته باشند، آرام نگه داشتن جو خانه است. بنابراین، در زمان امتحانات هرگز در محیط خانه تنش ایجاد نکنید، فضای مناسب درس خواندن را برای فرزندتان فراهم کنید و از مهمانی رفتن و مهمان دعوت کردن در بازه زمانی امتحانات خودداری کنید.اگرچه مهمانی رفتن و مهمان دعوت کردن در دروان امتحان فرزندان ممنوع است اما محرومیت مطلق از تفریح و استراحت هم می‌تواند آسیب‌زا باشد؛ بنابراین سعی کنید در طول هفته زمان کمی را به استراحت و تفریح در خارج از خانه بگذرانید، همین مسئله در کاهش اضطراب کودک و نوجوان می‌تواند تأثیرگذار باشد.»

علاوه بر اینها، لازم است والدین با رعایت توصیه‌های مهم دیگر، آرامش و موفقیت فرزندشان را در اولویت قرار دهند:

-با فرزندتان جر و بحث نکنید.

-وظایف محول شده به فرزندتان را در ایام امتحانات حذف یا کاهش دهید.

-از مقایسه فرزندتان با دیگران بپرهیزید.

-جو خانه را آرام نگه دارید و سعی کنید خودتان با خواندن کتاب‌های متفرقه محیطی شبیه کتابخانه ایجاد کنید.

-بیش از هر زمان دیگری به فرزندتان محبت کنید و با احترام و آرامش با او صحبت کنید.

-از تذکرات مداوم به فرزندتان برای درس خواندن پرهیز کنید چون این مسئله تمایل او به درس خواندن را کمتر می‌کند.

-با ارائه پاداش یا برنامه‌ریزی یک سفر برای بعد از امتحانات در فرزندتان انگیزه ایجاد کنید.

چه زبانی برای کودکان مناسب است؟

چطور کتاب را برای کودک در 7 سال اول جذاب کنیم؟

دغدغه‌ام را در فضای مجازی به اشتراک می‌گذارم تا  آنها که شرایط مشابه‌ای مثل خواهرخوانده «تک فرزند» من دارند  حرف‌ها و  ناگفته‌هایشان  را  از حسرت‌ها و شاید امتیازهایشان از تک فرزندی را به اشتراک بگذارند.در این گزارش گزیده‌ای از این روایت‌ها را می‌خوانید. 

این حسرت‌ها خیلی کوچک‌اند اما…

«قول می‌دهید نخندید؟»مکالمه‌مان اینطور آغاز می‌شود. می‌پرسم برای چه باید بخندم؟ می‌نویسد:« آخه این حسرت‌ها خیلی کوچک‌اند اما برای من همیشگی بودند.»  وقتی مطمئن می‌شود قرار نیست کسی به حسرت‌هایش بخندد می‌گوید:« بچه که بودم بیشتر اوقات بهانه می‌گرفتم و گریه می‌کردم. در اتاقم تنها می‌نشستم و به این فکر می‌کردم چرا نباید مثل سارا همکلاسی‌دوران دبستانم، یک خواهر داشته باشم که با او حرف بزنم؟! باهم تکالیف مدرسه را بنویسیم و بعد برویم توی کوچه بازی کنیم؟! دلم می‌خواست مثل سارا درِگوش خواهرم یواشکی رازهایم را بگویم یا اگر اتفاقی افتاد باخواهرم حلش کنم و  مجبور نباشم حتما به مامان بگویم! مامان نمی‌دانست من خیلی حرف ها را نمی‌توانم به او بزنم یا اینکه نمی‌تواند هم‌بازی خوبی برای خیلی از بازی های من باشد. اینکه سارا تعریف می‌کرد شب‌ها یواشکی با خواهرش توی اتاق‌ خوراکی می‌خورند و ریز‌ ریز می‌خندند که مادر و پدرش نفهمند یا گاهی که مادرشان خواب است باهم آب بازی می‌کنند. برای من خیلی قشنگ و دست‌نیافتنی بود. هر چه بزرگ‌‌تر شدم این حسرت ها هم بزرگ‌تر شد.»

 

وقتی زبان باز کردند به من بگویند عمو!

تازه ازدواج کرده این را از صفحه مجازی‌اش متوجه می‌شوم. می‌پرسد من خودم خواهر و برادر دارم. می‌توانم از مشکلات همسرم بگویم؟!جواب می‌دهم چرا که نه! می‌نویسد :«روزی که عروسی کردیم. همسرم یک ناراحتی عمیق در ذهن و قلبش بود. این را قبل از اینکه بگوید هم احساس می‌کردم. همیشه وقتی می‌آمد خانه‌ما از این که بچه‌های خواهرم را می‌دید ذوق می‌کرد و می‌گفت:«خوش بحالت حانیه! من هیچ‌وقت عمو یا دایی نمی‌شوم.» می‌گفتم:«فرقی ندارد سینا جان عموی این فسقلی‌ها باش.» می‌خندید و می‌گفت:«فرق که دارد؛ اما باشد. به شرطی که یادشان بدهی وقتی زبان باز کردند به من بگویند عمو!»  روز عروسی‌مان بیش‌تر از همیشه جای خالی برادر و خواهر های نداشته‌اش را حس می‌کرد. می‌گفت اگر بودند حسابی کمکش می‌کردند و هوایش را داشتند.»

زندگی تک‌فرزندی سخت است!

پیام یکی از مخاطبان را که می‌بینم اینطور نوشته:«از وقتی یادم می‌آید کلاس های مختلف ثبت‌نام می‌شدم. هر روز یک برنامه جدید. مادرم اسم این را گذاشته بود تربیت درست! تا حدی‌اش را موافق بودم اما از یک جایی به بعد کلافه شدم. اصلا نمی‌دانستم چرا باید پایه چهار ابتدایی با اینکه درسم خوب بود. کلاس تقویتی شرکت می‌کردم و آزمون می‌دادم! بعدش هم با تنی که از خستگی توان راه رفتن هم نداشت باید راهی کلاس‌های آزاد و غیر درسی می‌شدم. مادربزرگم می‌گفت اگر خواهر و برادر داشتم حساسیت مادر نسبت به من خیلی کمتر می‌شد و لااقل می‌توانستم بهتر زندگی کنم. راست می‌گفت. انگار مادر و پدرم برای تربیت من وسواس گرفته بودند. دلشان می‌خواست هر چه هنر در دنیا هست را یاد بگیرم! وقتی همسرم به خواستگاری آمد شرط گذاشتم که حتما چند فرزند داشته باشیم! شاید در نگاه بقیه، تک‌فرزندها خیلی‌خوشبخت و همه‌چیز تمام باشند اما زندگی تک‌فرزندی سخت است دلم نمی‌خواهد فرزندم هم تجربه‌اش کند.» 

 

فکر کنید هم‌بازی یک دختر بچه بشود مادربزرگش!

18سالش است و می‌گوید دارد روزهای آخر تک‌فرزندی‌اش را می‌گذراند. چند روز دیگر برادرش به دنیا می‌آید و او هم بلاخره طعم برادر داشتن را احساس می‌کند. برای لحظه به لحظه کودکی برادرش برنامه دارد. دلش می‌خواهد به تلافی کودکی‌های خودش همیشه کنار او باشد. می‌گوید :«فکر کنید هم‌بازی یک دختر بچه بشود مادربزرگش! البته در اینکه مادربزرگ‌ها بوی بهشت می‌دهند و مزه آبنبات‌ های هل‌دار هیچ شکی نیست. مادر و پدر من هر دو شاغل بودند و من از دو سالگی به بعد صبح تا عصر را خانه مادر‌بزرگ می‌ماندم. تا یکی دو ساعت اول همه چیز خوب بود. مادربزرگم برایم شعر می‌خواند. قربان قد‌و بالایم می‌رفت برایم از گذشته می‌گفت. موهای عروسک‌هایم را شانه می‌زد و باهم خاله‌بازی می‌کردیم اما یکم که می‌گذشت خسته می‌شد. آن وقت من می‌ماندم و کلی انرژی تخلیه نشده. خسته می‌شدم از بس به تلویزیون نگاه می‌کردم. به مادرم هم که زنگ می‌زدم می‌گفت: «تمرین های کلاس زبانت را انجام بده! انیمشن های جدیدی که برایت خریدم را ببین؛ تا ما برگردیم.» وقتی برمی‌گشت هم آنقدر کار نکرده و خستگی به تن مانده داشت که وقتی برای من نمی‌ماند. درکش می‌کردم. اما دلم می‌خواست بفهمد بچه‌های مهدکودک، دوست‌های مدرسه و رفیق صمیمی‌های دبیرستان برای من جای خواهر و برادر را نمی‌گیرد. حالا به اصرارهای من برادرم چند روز دیگر به دنیا می‌آید. به خودم قول دادم نگذارم هیچ‌وقت احساس تنهایی کند.»

 

کاش بچه هایم معنی خاله داشتن را حس می‌کردند

 «من بلد نیستم قشنگ بنویسم اما شما خودتان اصلاحش کنید». قبل از اینکه برایش بنویسم موردی ندارد. شما بنویس و خیالت راحت باشد که اگر مشکل نگارشی داشت اصلاح می‌شود برایم متن بلندبالایی ارسال می‌کند. «اوایل فکر می‌کردم اینکه من تک‌فرزندم خیلی کلاس دارد و دلیل بزرگی به حساب می‌آید برای فخر فروشی به بچه های فامیل! البته این که کلاس دارد را از حرف‌های مادرم شنیده بودم. خودم که نمی‌فهمیدم این چیزها یعنی چی! هر وقت مادربزرگم نصیحتش می‌کرد که باز بچه‌دار شود. می‌گفت:« به جای اینکه چندتا بچه داشته باشم یکی را درست تربیت می‌کنم! چیه بچه زیاد؟ اصلا هم کلاس ندارد و مایه ‌آبروریزی است!»  آن‌زمان هر خانواده حداقل 3 بچه داشت و من در تمام فامیل تک‌فرزند بودم. یادم می‌آید این حرف مادرم را یک بار به بچه‌های هم‌بازی‌ام گفتم. وقتی داشتیم گل یا پوچ بازی می‌کردیم. یکی از دختر‌های فامیل که هم‌سن و سال خودم بود و دو برادر داشت پرسید:« لیلا تو چرا مثل من داداش نداری؟»  مثل مادر پشت چشم نازک کردم و گفتم:« چون شما مایه آبروریزی هستید.» 7 سالم بود و اصلا نمی‌فهمیدم معنی این کلمه چیست. حالا خودم مادر شده‌ام و برعکس آن موقع ها اصلا به تک‌فرزند بودنم نمی‌نازم! وقتی بچه‌هایم بهانه می‌گیرند و دلشان می‌خواهد مهمانی بروند و با بچه‌های هم‌سن خودشان برویم گردش آرزو می‌کنم کاش خواهر یا برادری بود که معنی خاله یا دایی داشتن را حس می‌کردند!»

غرق رفاه بود اما!

 مادر چند فرزند است و خاطره جالبی از تک‌فرزندها دارد:« تک‌فرزند بود. پدر و مادر اعتقاد داشتند همین یکی را در این اوضاع اقتصادی بزرگ کنیم هنر کرده‌ایم. اتاق مستقل داشت، تلویزیون جدا، کلی اسباب بازی که بچه های من شاید بعضی‌هایش را اصلا ندیده بودند. همیشه لباس های شیک و مرتب به تن داشت و تبلت مخصوص خودش همراهش بود. از دید ما بزرگترها شاید هیچ‌چیز کم نداشت و غرق رفاه بود اما… نمی‌دانم چرا اگر ولش می‌کردی دلش می‌خواست هر روز با بچه‌های من تماس تصویری بگیرد و حرف بزند. گاهی که به منزل ما می‌آمدند. سر از پا نمی‌شناخت. گویا دنیا را به او داده بودی. بچه‌ها که از بازی خسته می‌شدند. ناراحت می‌شد. بعد بچه‌ها در گوش هم می‌گفتند:«همین امروز مهمان ما است فردا دوباره تنها می‌شود.» با تمام خستگی‌شان بلند می‌شدند و دوباره بازی از سر گرفته می‌شد. آخرشب هم با گریه به خانه برمی‌گشت.»

 

هر وقت کم ‌آوردم به خودم تکیه کردم

قبل از سلام برایم می‌نویسد« همین امروز مشکلی برایم پیش‌آمد و کسی را نداشتم که کمکم کند!» از حرف هایش می‌فهمم که یک آقای حدودا 30 ساله است. به قول خودش این حرف‌ها را تا بحال به کسی نزده و اگر اتفاقی که امروز برایش افتاد پیش نمی‌آمد. هیچ‌وقت دیگر هم نمی‌گفت. می‌گوید:« نمی‌دانم تا حالا پیش آمده که در کارتان گره بیفتد و دنبال یکی باشید که از او کمک بگیرید. وقتی در بالا و پایین روزگار کم می‌آورید. وقتی حساب و کتاب تان به هم می‌ریزد و دخل‌تان با خرج‌تان نمی‌سازد. کسی بوده که پشت‌تان به او گرم باشد؟! اگر بوده که خوش بحالتان! مادر و پدرم که فوت شدند. دیگر کسی را نداشتم. خودم بودم و خودم! هر وقت کم ‌آوردم به خودم تکیه کردم و این مرا زود پیر کرد. پیری موهایم از سنم سبقت گرفته‌ و زودتر رو به سفیدی رفته‌اند. دلم می‌خواست مثل همه سریال‌ها وقتی حال و روزم خوش نیست. مستقیم بروم خانه خواهرم. برایم چای بریزد و حرف بزند. آن‌قدر که حالم را خوب کند. بعد غذای مورد علاقه‌ام را درست کند و ناز برادرش را بخرد. یا وقتی کم‌آوردم زنگ بزنم به برادرم و بگویم به کمکش نیاز دارم اما…این‌ها حسرت‌های دل من است. حسرتی که شاید دیگران به آن بخندند.»

زمانی که وارد هواپیما می شوید و یک سفر طولانی در پیش دارید، احتمالاً می‌دانید که باید از ابتدا تا انتهای سفر را استراحت کنید اما اگر بچه کوچک همراه تان باشد، شرایط برایتان سخت می شود.
 
ترسیم صورت حیوانات
شما می توانید برای کودکتان صورت حیوانات مختلف را ترسیم کنید یا آواهای آن ها را تکرار کنید. انجام این کار باعث می شود که او حیوانات را بهتر بشناسد.‌ روی یک برگه، صورت، چشم، بینی و دهان حیوانات مختلف را برای فرزندتان بکشید یا عکس حیوانات را به او نشان دهید.

ساخت دستبند
شما می توانید برای کودک خود دستبند هایی با رنگ های مختلف را درست کنید. می توانید تعدادی نخ را با خود به هواپیما ببرید و از طریق آن ها با فرزندتان دستبند بسازید تا سرگرم شود.

نمایش عروسکی
چندین اسباب بازی کوچک را با خودتان به داخل هواپیما ببرید و نمایش کوتاه و کوچکی برای فرزندتان ترتیب دهید و او را سرگرم کنید.

نوشتن یادداشت های مختلف
یک دسته کاغذ را با خودتن ببرید و از کودک تان بخواهید که چیزی روی آن ها بنویسد یا اشکال مختلف را روی کاغذ دربیاورد؛ بعد قالب آن اشکال را از روی کاغذ برش دهید و آن را به پنجره یا میز جلوی خود بچسبانید.

عروسک های انگشتی
اگر عروسک های انگشتی دارید، آنها را با خودتان به سفر ببرید؛ درغیر اینصورت نوک هر انگشت صورت های ریز بکشید. حالا هر یک از انگشتان یا عروسک های خود را نام گذاری کنید و داستانی را برای کودک تان تعریف نمایید.

خوردن میان وعده
می توانید میز جلوی کودک را آماده کنید و تعدادی خوراکی یا میوه مقابل او بگذارید و به او یاد دهید که چگونه برای خودش میان وعده داشته باشد و با خوراکی‌ های مختلف و رنگ های متفاوت آشنایش کنید و اهمیت داشتنِ زندگی سالم و رژیم غذایی مناسب را برایش توضیح دهید.

پازل
کافی است که یک عدد پازل با خودتان به داخل هواپیما ببرید. آن را به کودک بدهید و از او بخواهید که تکه ها را کنار هم گذاشته و معما را حل کند.

بازی های تخته ای آهنربایی
بازی مار و پله و منچی که روی تخته های آهنربایی تعبیه شده اند و مانع از افتادن مهره ها خواهند شد؛ بسیار کارآمد بوده و فرزندتان را سرگرم می کند.

ساخت هواپیما با چوب بستنی
برای این کار؛ به تعدادی چوب بستنی و چسب نیاز دارید. از کودک تان بخواهید چوب ها را مرتب کند، یک هواپیما درست کند و شما آنها را به هم بچسبانید.

ساختِ هواپیمای کاغذی
با استفاده از یک کاغذ هواپیما بسازید و مراحل ساخت را به کودکتان هم نشان دهید؛ پس از رسیدن به مقصد؛ با او بازی کنید تا شاهد پرواز هر چند کوتاه کاردستی شما باشد.

خواندن شعرهای کودکانه
تمرین شعرهای مهد کودک ساده‌ترین راه برای مشغول نگه داشتن یک کودک است، اما مطمئن شوید که صدای شما زیاد نیست زیرا ممکن است باعث مزاحمت مسافران دیگر شود.

خمیربازی
یک مقدار از خمیر بازی کودکتان را با خود به هواپیما ببرید تا با آن شکل های مختلفی درست کرده و بازی کند. این کار مطمئناً کوچولوی شما را هیجان زده خواهد کرد.

فلش کارت
فلش کارت را می توانید به عنوان یک کار مفید برای فرزند تان انتخاب کنید و آن را برایش به داخل هواپیما ببرید. اجازه دهید که کودک موضوع مورد علاقه خود را انتخاب کند. فلش کارت را با یک تصویر به او نشان دهید و بخواهید که نامش را بگوید.

بازی با آهنربا
کافی است که یک جفت آهنربا را با خودتان همراه کنید تا کودک را برای مدت طولانی سرگرم و درگیر نگه دارید. به او اجازه دهید با این آهنرباها بازی کند و سطوح مختلف یا اشیایی که آهنربا را جذب می کنند را کشف نماید.

حدس حرف نوشته شده
با انگشت خود روی پشت کودک تان حرفی را بکشید و از او بخواهید حرف نوشته شده را حدس بزند. هر بار که کودک آن را اشتباه حدس زد، دوباره نقاشی بکشید. وقتی درست حدس زد، نوبت اوست که روی پشت شما نقاشی بکشد.

دفتر رنگ آمیزی
دفتر رنگ آمیزی یکی از بهترین کارهایی است که می‌ توانید برای کودکان داخل هواپیما انجام دهید و شرایط را برایش طوری فراهم کنید که کاملا سرگرم‌کننده باشد؛ کافیست که یک جعبه مداد رنگی و یک دفتر نقاشی را به همراه داشته باشید.

بازی حافظه
می توانید لیستی از اجسام یا نام مکان ها یا غذاها را انتخاب کنید؛ سپس به نوبت از کودکتان سوالات را بپرسید. مثلاً این که نام ها را به ترتیب حفظ کرده و بگوید؛ که انجام این کار باعث تقویت حافظه می شود و یک کار سرگرم‌کننده برای داخل هواپیما است.

سنگ؛ کاغذ و قیچی
سنگ، کاغذ و قیچی بازی است که نیاز به هیچ وسیله اضافه ای ندارد و خیلی راحت می توانید در هر محیطی از جمله هواپیما آن را انجام دهید‌‌.

گل یا پوچ
یک جسم ریز را داخل دست تان پنهان کنید و از کودک بخواهید که تشخیص دهد کدام دستتان پر و کدام دست تان خالی است. این بازی به شدت معروف است و خیلی راحت داخل هواپیما انجام داده می شود.

بازیِ آینه
برای این بازی، از کودک تان بخواهید هر کاری که شما انجام می دهید را او هم تکرار کند و بالعکس؛ هر کاری که او انجام داد را تقلید کنید. این بازی خنده دار و سرگرم‌کننده است.

درست است که مادر بودن زیباترین کار دنیاست، اما گاهی سخت‌ترین کار هم می شود چرا که مادرها هم مانند همه انسان های دیگر نیازهایی دارند که باید به نیازهایشان پاسخ داده شود.

نباید فراموش کنیم که شخصیت زنی که مادر است چه جنبه‌های ظریفی دارد و چقدر نیازمند مراقبت است. چقدر خسته می شوند و چقدر ممکن است کم بیاورند.

بنابراین مادرها انسانند. انسان اشتباه می کند، محبت و حمایت می خواهد و گاهی عصبانی می شود. اما زنی که مادر می‌شود، دیگر تنها یک زن نیست، یک کودک است که پا به پای فرزندش می دود، یک قاضی است که بین فرزندانش وساطت می کند، یک مدافع است تا اجازه ندهد کسی فرزندش را آزار بدهد.

او یک پرستار است، یک معلم است، گاهی هم یک پدر هست و گاهی هم یک دوست است. مادر فرشته نیست اما تبدیل به هزار انسان می شود و رشد می‌کند.

 

**نوزاد و خستگی طبیعی مادر

تولد نوزاد برای یک مادر اتفاق بزرگی است، تغییرات هورمونی در مادر ، بی خوابی شدید، گریه های نوزاد، نگرانی والدین، وقت کافی نداشتن برای خود همه اتفاقات بزرگی است.

بیخوابی و خستگی مادر به همراه تغییرات هورمونی می تواند تبدیل به افسردگی بعد از زایمان شود. افسردگی می تواند با خشم و عصبانیت و افکار ترسناک همراه باشد.

برای مقابله با خستگی مادرها می‌توانند با مشورت پزشک خود از مولتی ویتامین‌های بعد از زایمان یا دوران شیردهی شروع کنند و برای نگهداری نوزاد از بقیه کمک بگیرند تا بتوانند گاهی استراحت کنند. کارهای خود را اولویت بندی کرده و سلامت خود را در اولویت قرار دهند.

مادرها مهارت‌های آرام سازی خود را نیز می توانند یاد بگیرند. مانند مدیتیشن، ذهن آگاهی، دعا خواندن و توسل به امامان معصوم. اگر  مادر تازه زایمان کرده افکار منفی دارد، عصبی هست و داد می‌زند و عذاب وجدان می‌گیرد، باید حتما با یک متخصص مشورت کند.

 

**مادر خوب مراقب خودش هم هست

یک مادر خوب مادری است که در کنار مراقبت درست از فرزندش، مراقب خودش نیز هست. مادر خوب می داند قرار نیست از خودش یک مادر خسته و افسرده بسازد تا بقیه افراد خانواده به «خواسته هایشان» برسند. مادر خوب راه مراقبت از خودش را در کنار مادری کردن بلد است.

بنابراین مادرها عموما دو اشتباه دارند: اشتباه نخست این است که از نیازهای خودشان می زنند تا به خواسته های بقیه برسند. مثلا مادری که خسته و بی خواب است، به جای اینکه غذای ساده ای درست کند و استراحت داشته باشد، تصمیم می گیرد غذای پر دردسری بپزد. این مادر فداکار بیشتر از فرزندش عصبانی می شود وقتی قدر زحماتش را نمی داند.

اشتباه دوم هم این است ، مادری که فکر می کند فرزندش باید مراقب نیازهای او باشد! مادری که به نیازهای فرزندش می‌پردازد تا روزی هم او به نیازهای مادرش برسد و این یعنی ناکامی مادر و وابستگی فرزند.

**قوی‌ترین مادر کیست؟

قوی ترین مادر، زنی است که هر روز تلاش می کند زندگی را برای خودش و خانواده اش بهتر کند اما در کنارش از خود نیز نمی گذرد و خودش و علایقش را فدا نمی‌کند.

«مامان مهربون»باید هر شب به خودش افتخار کند، از کارهای درست خودش قدردانی کند و از اشتباهاتش درس بگیرد. خوب بودن به معنی اشتباه نکردن نیست. قوی بودن به معنی کم نیاوردن نیست. گاهی اشتباه کن، گاهی کم بیار اما دوباره بلند شو و اینبار محکم تر ادامه بده!

 

 

**مراقب مادرها باشید

در نهایت اینکه اطرافیان مادرها به ویژه تازه مادرها باید بدانند که مادرها به اندازه کافی نگران سلامتی فرزندشان هستند با جمله «چقد لاغره»، «غذا خوب بهش نمی دی»، «شیرت چرب نیست»، «بمیرم که انقدر ضعیفه» و … هیچ کمکی به یک مادر نمی کنید!

اگر سرزده خانه کسی می روید که کودک خردسال دارد به تمیزی و مرتبی خانه اهمیت ندهید، خانه بچه دار نمی‌تواند همیشه مرتب و تمیز باشد مگر یا مادر به خودش آسیب بزند یا به فرزندش!

انتخاب مدت شیر دادن به کودک فقط به والدین کودک مربوط است پس به خاطر شیر خشک دادن یا مدت زیاد شیر دادن به مادرها حس بد ندهید! بدون اجازه والدین به بچه ها موبایل، شکلات یا هله هوله ندهید. بهم خوردن روتین بچه‌ها باعث زحمت بیشتر والدین می‌شود.

در نهایت اگر بچه ای را دوست دارید مراقب پدر و مادرش باشید. با خسته‌تر کردن، ناامید کردن، یا ناراحت کردن والدین فقط به کودک آسیب می‌زنید.

*** بیش فعالی یک اختلال رشدی است

طبق نظر مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری در آمریکا (CDC)، تقریباً 9 درصد از کودکان دارای ADHD(بیش فعالی) هستند اما مسئله اینجاست که مشاهده هرگونه تحرک و جنب‌وجوشی به معنای بیش فعالی نیست.

دکتر ناهید محمدی دراین‌باره می‌گوید: «بیش فعالی در کودکان یک اختلال رشدی محسوب می‌شود و ما زمانی می‌توانیم شیطنت کودک را نشانه بیش فعالی بدانیم که کودک دارای تعدادی علائم باشد. یکی از علائم بیش فعالی، جنب‌وجوش مفرط است؛ طوری که کودک تا لحظه خوابیدن مدام در تحرک است و گاهی حتی در حالت خواب هم می‌غلتد.»

محمدی به تمایز دیگر شیطنت و بیش فعالی می‌پردازد و می‌گوید: «کودکانی که بیش‌فعال هستند در بیش از دو محیط جنب‌وجوش دارند و کنترلی روی جنب‌وجوش خود ندارند؛ درواقع، این کودکان علاوه بر اینکه در خانه خودشان پرتحرک هستند، در مهمانی، مدرسه، مطلب پزشک و هرجای دیگری جنب‌وجوش دارند. این در حالی است که کودکان پرانرژی، وابسته به محیط عمل می‌کنند و اغلب تنها در خانه خودشان پرتحرک هستند.»

این روانشناس کودک با اشاره به علائم دیگر بیش فعالی می‌گوید: «کنکاش با وسایل، عدم تمرکز، پریدن وسط صحبت دیگران، گم کردن وسایل به‌طور مکرر، بی‌نظمی و بیش‌ازاندازه صحبت کردن از دیگر علائم بیش فعالی است که این علائم در کودک پرتحرک قابل‌مشاهده نیست؛ بنابراین، صرف پر جنب‌وجوشی نمی‌تواند نشانه بیش‌فعالی باشد.»

*** دلیل انرژی بالا در بعضی بچه‌ها چیست؟

دکتر محمدی در پاسخ به این سؤال می‌گوید: « ژنتیک در شیطنت کودکان بی‌تأثیر نیست. شیطنت کودکان حتی از دوران نوزادی قابل‌فهم است. بد شیر خوردن، سخت خوابیدن، واکنش نشان دادن با کوچک‌ترین محرک و…نشانه پرتحرکی کودک در دروان نوزادی است.»

این روانشناس کودک ادامه می دهد: «سیستم‌های پردازش حسی نیز در انرژی بالا کودک تأثیرگذار است. ما 7 حس اصلی داریم؛ حس بویایی، چشایی، بینایی، لامسه، شنوایی، عمق و دهلیز. حس عمق نیاز ما به حرکت و فشار است که بعضی از بچه‌ها نیازشان به حرکت بیشتر است و بعضی از بچه‌ها نیازشان کمتر. حس دهلیزی هم نیاز ما به جنب‌وجوش و تعادل است که در برخی از بچه‌ها بهم خوردن تعادل، لذت‌بخش است. بچه‌هایی که نیازشان به حس عمق و برهم خوردن تعادل بیشتر است، معمولاً بچه‌های پرتحرک و پرانرژی هستند و باید فضاهای مناسبی برای فعالیت و تخلیه انرژی این بچه‌ها در نظر گرفته شود.»

کنجکاوی نیز از دیگر علل پرتحرکی در بعضی کودکان است: «کجکاوی گاهی باعث می‌شود تا کودک نتواند یکجا بنشیند؛ در اینصورت جهت دادن به حس کنجکاوی کودک می‌تواند باعث شود تا رفتارهای آزارگرانه ناخواسته‌ در این بچه‌ها کاهش یابد.»

 *** عوامل تحریک‌کننده شیطنت در کودکان

اگرچه سطح بالای انرژی در کودکان نشانه بیش فعالی نیست اما گاهی می‌بینیم که میزان شیطنت در کودک به‌صورت مقطعی بیش‌ازاندازه می‌شود تاجاییکه کودک حتی در رفتار شبیه کودکان بیش‌فعال عمل می‌کند؛ دکتر محمدی در این رابطه می‌گوید: «تعدادی از  عوامل می‌تواند باعث تحریک شیطنت در کودکان شود. به‌عنوان‌مثال، غذاهایی که کافیین، شیرینی و کالری بالاتری دارند، می‌توانند جنب‌وجوش در کودکان را زیادتر کند.»

علاوه بر این، تحقیقات نشان داده که یکسری عوامل دیگر می‌تواند زمینه‌ساز تحرک بالا در کودکان شود که این عوامل عبارت‌اند از:

استرس کنترل نشده

کودکان اغلب زمانی که یک اتفاق استرس‌زا را در زندگی تجربه می‌کنند، بیش‌فعال می‌شوند. حتی تغییرات مثبت مانند رفتن سفر یا نقل‌مکان به محله دیگر می‌تواند استرس زیادی برای کودک ایجاد کند؛ لذا قبل از اینکه تصمیمی بگیرید یا کاری انجام دهید، هرگز کودکتان را در جریان مسائل قرار ندهید.

به یاد داشته باشید که استرس والدین نیز به کودکان منتقل می‌شود؛ بنابراین، اگر استرس دارید به‌احتمال‌زیاد فرزندتان دچار استرس می‌شود. در چنین مواردی، به کودکتان حس اطمینان و حمایت بیشتری دهید.

 عدم تخلیه انرژی

بچه‌ها اغلب انرژی زیادی برای سوزاندن دارند. آن‌ها دائماً به فعالیت بدنی مانند دوچرخه‌سواری، پریدن، دویدن یا بازی در بیرون از خانه نیاز دارند. بنابراین، زمانی که دیدید کودک در زمان خوابیدن مقاومت نشان می‌دهد و بی‌قرار و فعال است، این نشانه آن است که او باید با بازی و فعالیت، انرژی‌اش را بسوزاند.

برای تخلیه انرژی کودک به دنبال فعالیت‌هایی باشید که به کودک شما اجازه می‌دهد بدود، بپرد یا حرکت کند. به‌جای ثبت‌نام کودک در کلاس نقاشی، کودکتان را به کلاس‌های پرتحرک مثل شنا یا ژیمناستیک بفرستید تا انرژی‌اش را تخلیه کند. همچنین فعالیت‌های حسی مانند خمیربازی یا بازی با ماسه می‌توانند بسیار آرام‌بخش باشند.

کمبود خواب

درحالی‌که بزرگ‌سالان هنگام خستگی خیلی تنبل و بی‌حوصله هستند، کودکان اغلب بیش‌فعال می‌شوند. اغلب می‌بینیم که برخی از والدین تعجب می‌کنند که چطور باوجوداینکه کودکشان صبح زود از خواب بلند شده و ظهر استراحت کافی نداشته اما 12 شب همچنان پرانرژی است؟!

وقتی کودک به‌اندازه کافی استراحت نمی‌کند، بدن او با تولید کورتیزول و آدرنالین بیشتر پاسخ می‌دهد تا بتواند بیدار بماند؛ درنتیجه انرژی بیشتری خواهند داشت. بنابراین برای کنترل شیطنت کودک، زمان استراحت و خواب کودکتان را تنظیم کنید و مطمئن شوید که کودک شما به‌اندازه کافی می‌خوابد.

*** نحوه کنترل و مدیریت کودکان پرانرژی

«دکترمحمدی» مهم‌ترین راه کنترل شیطنت در کودک را شناسایی دلیل آن دانست و اظهار کرد: «والدین ابتدا باید متوجه شوند که دلیل جنب‌وجوش زیاد در فرزندشان چیست. آیا در فرزندشان علائم بیش فعالی را مشاهده می‌کنند یا خیر، آیا فرزندشان تنها در محیط خانه پرتحرک است یا همه‌جا این‌گونه است. چنانچه متوجه علائم بیش فعالی در فرزندتان شدید لازم است به پزشک اطفال مراجعه کنید. این اختلال با مصرف دارو و یا حتی گاهی بدون دارو قابل کنترل است.»

چنانچه شیطنت کودک به دلیل عوامل ژنتیکی و یا مشکل سیستم پردازش حسی بود در این صورت والدین باید به دنبال فعالیت‌هایی مثل بازی در محیط‌های باز، شرکت در ورزش‌های مختلف و جنب‌وجوش در فضاهای ایمن باشند تا کودک انرژی‌اش را تخلیه کند:« اگر شیطنت کودک مبتنی بر کنجکاوی است، والدین باید با فراهم کردن امکان ارضای کنجکاوی به شکل صحیح، رفتار شیطنت‌آمیز کودکشان را مدیریت کنند.»